第十九章
第十九章
Ekūnavīsatima pariccheda
1菩提树来临
Bodhi āgamano
1
1.
3为护持大神树,赐予十八辆战车;
Mahābodhirakkhaṇatthaṃ , aṭṭhārasa rathe sabho;
4赠予天族诸家族,又有八种童子家族。
Devakulāni datvāna, aṭṭhāmaccā kulāni ca.
2
2.
6八种婆罗门家族,亦有八种瓦舍家族;
Aṭṭha brāhmaṇakulāni, aṭṭha vassakulāni ca;
7牧牛者之壮丁家族,及勇士家族亦属其中。
Gopakānaṃ taracchānaṃ, kuliṅgānaṃ kulāni ca.
3
3.
9同样还赐予贮藏者、制陶者等家族;
Tatheva pesakārānaṃ, kumbhakārānameva ca;
10所有军队将士,乃至龙族夜叉均在其内。
Sabbe sañcāpi senīnaṃ, nāgayakkhānameva ca.
4
4.
12如黄金熔铸成团,施以等量重量;
Hemasajjughaṭeceva, datvā aṭṭhaṭṭha mānado;
13安置于大神树顶,舟亦渡于恒河之上。
Āropetvā mahābodhiṃ, nāvaṃ gaṅgāya bhūsitaṃ.
5
5.
15长老比丘尼桑吉米达,随行十三比丘尼;
Saṅghamitta mahātherī, sahe kadasa bhikkhuniṃ;
16如是安置之后,亦于圣兽口中。
Tathevā’ropayitvāna, ariṭṭhapamukhepi ca.
6
6.
18出离城镇,以智慧分别;
Nagarā nikkhamitvāna, viñjāṭavimaticcaso;
19未及相距金枣树,七日内即遇护法王。
Tāmalitthiṃ anuppatto, sattāhene’va bhūpati.
7
7.
21阿阇卢者,护持并供养;天、人、龙百姓也是这样。
Accuḷā rāhi pūjāyi, devānāgānarāpi ca;
22众生供养大觉树,七日之期遂前往。
Mahābodhiṃ pūjayantā, sattāhena’vupāgamuṃ.
8
8.
24于大海彼岸,有大觉王;
Mahāsamuddatīramhi, mahābodhiṃ mahīpati;
25设立并供养大觉树,此为大王所为。
Ṭhapāpetvāna pūjesi, mahārajjena so puna.
9
9.
27大觉树奉于大王,所欲灌洒而敬祀;
Mahābodhiṃ mahārajje, abhisiñcīyakāmado;
28焚薪置于坚实翅膀侧,白日及时供养课诵。
Aggasira sukkapakkhe, dine pāṭipade tato.
10
10.
30于大觉树上,应以此八八共八个(枝干)
Uccāretuṃ mahābodhiṃ, tehiyeva’ṭṭha aṭṭhahi;
31在沙罗树根下,以日光照射,聚成根部团块
Sālamūlamhi dinnehi, dhātuggatakulehi so.
11
11.
33将大觉树枝折断,推倒浸没于水中
Ukkhipitvā mahābodhiṃ, galamattaṃ jalaṃ tahiṃ;
34用水冲洗遂使其稳固,确立成正法形态
Ogāhetvā sanāvāya, patiṭṭhāpayi sādhukaṃ.
12
12.
36将圣老比丘尼(大长老)安置于舟上
Nāvaṃ āropayitvā taṃ, mahātheriṃ satherikaṃ;
37大清净、大身躯,作此言语说
Mahāriṭṭhaṃ mahāmaccaṃ, idaṃ vacanamabravi.
13
13.
39我以皇王之姿,恭敬礼拜大觉宝树;
‘‘Ahaṃ rajjena tikkhattuṃ, mahābodhimapūjayiṃ;
40正如彼此礼敬,皇王是我同伴。」
Eva mevā’bhi pūjetu, rājā rajjena me sakhā’’.
14
14.
42大王如是说毕,在岸边立正合掌;
Idaṃ vatvā mahārājā, tīre pañjaliko ṭhito;
43行至大觉宝树,观看仿佛白云翻涌。
Gacchamānaṃ mahābodhiṃ, passaṃ assūnivattayi.
15
15.
45因离别大觉宝树,
Mahābodhi viyogena,
46法有所伤,伤愁漫卷;
Dhammā soko sasokavā;
47觉察后而感到忧伤,
Kannitvā paridevitvā,
48便与同伴一同前往城中。
Agamāsi sakaṃ puraṃ.
16
16.
50绕绕大菩提树,周围无波折的水洼;
Mahābodhi samāruḷhā, nāvāpakkhandhī toyadhiṃ;
51四周数十个由绳索界定的空间中,静坐于大池旁。
Samantā yojane vicī, sannisīdi mahaṇṇave.
17
17.
53池中开满五彩缤纷的莲花,四处盛放;
Pupphiṃsu pañcavaṇṇāni, padumāni samantato;
54众多水鸟在空中飞翔,其中有许多种类。
Antalikkhe pavajjiṃsu, aneka tūriyāni ca.
18
18.
56众多天人供养众多礼敬现起,
Devatāhi anekāhi, pūjā’nekā pavattitā;
57因大觉者故,众龙蛇失常错乱。
Gahetuñca mahābodhi, nāgā’kāsuṃ vikubbanaṃ.
19
19.
59比丘僧众及长老们,通达神通力已至彼岸;
Saṅghamittā mahātheri, abhiññābalapāragā;
60幻化成金翅鸟形象,为其疗治伤疾。
Supaṇṇarūpā hutvāna, te tāsesi mahorage.
20
20.
62众龙蛇奉恭于尊长长老,求告祈请;
Te tāsitā mahātheriṃ, yācitvāna mahoragā;
63引领至大蛇王居所,即那巨蟒所居处。
Nayitvāna mahābemadhiṃ, bhujaṅgabhavanaṃ tato.
21
21.
65众生以多种供养礼敬那迦王;
Sattāhaṃ nāgarajjena, pūjāhi vividhāhi ca;
66礼敬毕,携来施设此船。
Pūjayitvāna ānetvā, nāvāyaṃ ṭhapayiṃsu te.
22
22.
68至此时,摩诃菩提尊迦,进至斑竹林中;
Tadaheva mahābodhi, jambukolamidhagamā;
69为天众所爱之蒂索王,因利乐众生而欣乐。
Devānaṃpiyatisso tu, rājā lokahite rato.
23
23.
71沙玛内拉苏摩那,昔日曾闻此经;
Sumanā sāmaṇeramhā, pubbe sutatadāgamo;
72所居之道头日落处,慈悲言辞充满光明。
Maggasirādidinagho, pabhuti vacasādaro.
24
24.
74由北门直通,延伸至黄蜂泉沿大路宽广通达;
Uttaradvārato yāva, jambukolaṃ mahāpathaṃ;
75其间装饰庄严,一切佛陀的觉悟所在凝聚显现。
Vibhūsayitvā sakalaṃ, mahābodhigatāsayo.
25
25.
77在海会上座的场所中,稳立于其间大的广场;
Samuddāsanasālāya, ṭhāne ṭhatvā mahaṇṇave;
78迎至大觉之地,诸长老的高度成就得以展现。
Āgacchantaṃ mahābodhiṃ, mahātheriddhiyā’ddasa.
26
26.
80在那里建造了禅堂,筑成清净桥梁,殊为奇妙;
Tasmiṃṭhāne katā sālā, pakā setuṃ tamabbhutaṃ;
81此禅堂被称作海会禅堂,其名昭彰广为传扬。
Samuddāsanasālāti, nāmenā‘si’dha pākaṭā.
27
27.
83凭借长老们的威德,和那位长老们共同,
Mahātherānubhāvena, saddhiṃ therehi tehi ca;
84那时国王即刻来到名为炽热之丘的地方。
Tadaheva’gamā rājā, jambukolaṃ sa senako.
28
28.
86随着前往大菩提村,他快速引领着一个风一般的部众,
Mahābodhā gamepīti-vegenu’nno udānayaṃ;
87担水的水囊,紧紧提起,毫不松懈。
Galappamāṇaṃ salilaṃ, vigāhetvā suviggaho.
29
29.
89在大菩提树下,他与十六个家族成员共同欢喜,
Mahābodhiṃ soḷasahi, kulehi saha muddhanā;
90接受并安置供养物,安置在光明美丽的亭榭中。
Ādāyo’ropayitvāna, velāyaṃ maṇḍape subhe.
30
30.
92建立兰吉国,由兰吉王亲自供奉;
Ṭhapayitvāna laṃkindo, laṃkārajjena pūjayi;
93使十六个家族同心合力,成为诸族中的国王。
Soḷasannaṃ samappetvā, kulānaṃ rajjamattano.
31
31.
95他亲自立于王宫门廊,在每日三时;
Sayaṃ dovārikaṭhāne, ṭhatvāna divase tayo;
96当场行供养,多种般的人间君主所为。
Tattheva pūjaṃ kāresi, vividhaṃ manujādhipo.
32
32.
98登上大菩提树第十年,驾美丽战车;
Mahābodhiṃ dasamiyaṃ, āropetvā rathesubhe;
99引领众人王,将那个国王安置于此。
Ānayanto manussindo, dumindaṃ taṃ ṭhapāpayi.
33
33.
101于步行行处,善于辨识各处特点者;
Pācinassa vihārassa, ṭhāne ṭhānavicakkhaṇo;
102如同流入大河,乃僧团众众皆欢悦者。
Pātarāsaṃ pavattesi, sasaṅghassa janassa so.
34
34.
104此处为长老大摩诃明多所作,借十众大力;
Mahāmahindathere’ttha, kataṃ dasabalena taṃ;
105他诵说降龙经,向彼国王不舍而作。
Kathesi nāgadamanaṃ, rañño tassa asesato.
35
35.
107诸长老闻已,分别各作观想;
Therassa sutvā kāretvā, saññāṇāni tahiṃ tahiṃ;
108于遭嫌弃之处,随师以安坐等法调伏。
Paribhuttesu ṭhānesu, nisajjādīhi satthunā.
36
36.
110对于那位锐智的婆罗门,以及村庄门口的地主,
Tivakkassa brāhmaṇassa, gāmadvāre ca bhūpati;
111他们在各个地方安置了大菩提树。
Ṭhapāpetvā mahābodhiṃ, ṭhānesu tesu tesu ca.
37
37.
113在洁净沙地的积聚处,众多花朵簇拥其间;
Suddhavāluka santhāre, nānāpupphasamākule;
114在所通行的道路上,插有花冠装饰的旌旗。
Paggahitadhaje magge, pupphagghikavibhūsite.
38
38.
116他们昼夜供养这大菩提树,专心致志不懈怠;
Mahābodhiṃ pūjayanto, rattindiva matandito;
117并且将它从阿奴拉德哈及附近地区迎来。
Ānayitvā cuddasiyaṃ, anurādha purantikaṃ.
39
39.
119因其遮蔽渐长且阴影赡敷,前方庄严华饰甚美;
Vaḍḍhamānakacchāyāya, puraṃ sādhu vibhūsitaṃ;
120且由北方门口,顶礼而进入其中。
Uttarena ca dvārena, pūjayanto pavesiya.
40
40.
122从南方门口,出而复入其中;
Dakkhiṇena ca dvārena, nikkhamitvā pavesiya;
123居于大云林园,此处为四圣人名迹所依止之地。
Mahā meghavanārāmaṃ, catubuddhanisevitaṃ.
41
41.
125如同悦意的声音,那里为善所成之地;
Sumanasseva vacasā, padesaṃ sādhusaṅkhataṃ;
126先觉先悟者所曾现证之地,令人欢喜悦心而入。
Pubbabodhiṭhitaṭṭhānaṃ, upanetvā manoramaṃ.
42
42.
128世尊在各家族中,俱有十六位尊贵王者,均以华丽装饰庄严己身。
Kulehi so soḷasahi, rājā laṅkāradhārihi;
129他们登临伟大的菩提树,得以确立安住于所觉悟的境界。
Oropetvā mahābodhiṃ, patiṭṭhā petu mossajji.
43
43.
131手中仅执一钵,仰望天空如七十颗宝石闪耀;
Hatthato muttamattasā, asītiratanaṃ nabhaṃ;
132高举手臂停驻后释放,绚丽多彩的光辉闪现光明。
Uggantvāna ṭhitā muñci, chabbaṇṇā rasmiyo subhā.
44
44.
134在这光明岛屿上,尊者定慧已达梵天界;
Dīpe patthariyā’hacca, brahmalokaṃ ṭhitā ahu;
135如同太阳刚升起之时,光辉灿烂动人心魄。
Sūriyatthaṅgamanāyāva, rasmiyo tā manoramā.
45
45.
137众多男子达一万余,心清净无烦恼;
Purisā dasasahassāni, pasannā pāṭihāriye;
138了知阿拉汉果,证得后于此出家。
Vipassitvānā’rahatthaṃ, patvāna idha pabbajuṃ.
46
46.
140登上大觉山,来自太阳升起之处;
Orohitvā mahābodhi, sūriyatthaṅgame tato;
141在罗诃尼河安立,山地大地皆震动。
Rohiṇiyā patiṭṭhāsi, mahiyaṃ kampi medinī.
47
47.
143拔起根株,四面环绕荆棘;
Mūlāni tāni uggantvā, kaṭāhamukhavaṭṭito;
144折断荆棘,向下放下大地。
Vinandhantā kaṭāhaṃ taṃ, otariṃsu mahītalaṃ.
48
48.
146众生全体集聚此大觉处,
Patiṭṭhitaṃ mahābodhiṃ, janā sabbe samagatā;
147以花香等庄严供养,遍施礼敬。
Gandhamālādi pūjāhi, pūjayiṃsu samantato.
49
49.
149大雨云密布降临,周围环绕寒冰;
Mahāmegho pavassittha, himagabbhā samantato;
150众生用浓密凉爽之物遮护大觉处。
Mahābodhiṃ chādayiṃsu, sītalāni ghanāni ca.
50
50.
152于此大觉处停留七日,专心不离;
Sattāhāni mahābodhiṃ, tahiṃyeva adassanā;
153众生安坐于寒冰旁,生起欢喜坚信。
Himagabbhe sannisīdi, pasādajananī jane.
51
51.
155三天连续的雨云,皆已消散无踪;
Sattāhā tikkame meghā, sabbe apagamiṃsu te;
156伟大的觉悟树显现了,六彩光辉也同现;
Mahābodhi ca dissittha, chabbaṇṇā raṃsiyopi ca.
52
52.
158伟大的摩诃焰达长老以及众多比丘尼僧友;
Mahāmahindattheroca, saṅghamittā ca bhikkhunī;
159以及出家众僧团,国王与其众臣也同在彼处。
Tatthā’gañchuṃsaparisā, rājā saparisopi ca.
53
53.
161刹帝利人居住于迦札村,刹帝利人居于檀陀村;
Khattiyā kājaraggāme, candanaggāma khattiyā;
162婆罗门提瓦卡,和岛上居民也同在其中。
Tivakka brāhmaṇo ceva, dīpavāsī janāpi ca.
54
54.
164由于具有天人的感应,伟大的觉悟极其欢喜;
Devānubhāvenā’gañchuṃ, mahābodhi mahussukkā;
165在那个盛大的大会中,对神通变化十分惊叹。
Mahāsamāgame tasmiṃ, pāṭihāriyavimhite.
55
55.
167成熟的南方树枝上,有一枝既成熟又未成熟可见;
Pakkaṃ pācinasākhāya, pekkhataṃ pakka’makkhataṃ;
168长老摘下这枝,呈献国王,为其种植。
Thero patantamādāya, ropetuṃ rājino adā.
56
56.
170在尘埃中的香料中,有一满怀金黄色的果实;
Paṃsūnaṃ gandhamissānaṃ, puṇṇe soṇṇa kaṭāhake;
171在伟大树的大树处,这果实被安置,并将栽种。
Mahāsanassa ṭhāne taṃ, ṭhapitaṃ ropa’yissaro.
57
57.
173一旦观察诸树时,萌芽了八个嫩芽;
Pekkhataṃyeva sabbesaṃ, uggantvā aṭṭha aṅkurā;
174当时生长成八棵八掌叶的菩提树。
Jāyiṃsu bodhitaruṇā, aṭṭhaṃsu catuhatthakā.
58
58.
176国王见那菩提树,心中惊异不已;
Rājā te bodhitaruṇe, disvā vimhitamānaso;
177以白绢覆盖敬礼,又施以加冕之礼。
Setacchattena pūjesi, abhisekamadāsi ca.
59
59.
179在占婆岛的首都安置了八棵菩提树;
Patiṭṭhāpesi aṭṭhannaṃ, jambukolamhi paṭṭane;
180那时于大菩提树所在之地,有船只正缓缓升起。
Mahābodhi ṭhita ṭhāne, nāvāyo rohane tadā.
60
60.
182在提瓦迦婆罗门村及佛塔园中亦然;
Tivakkabrāhmaṇagāme, thūpārāme tatheva ca;
183在主宰沙门园中,首要的圣地场所;
Issarasamaṇārāme, paṭhame cetiyaṅgaṇe.
61
61.
185在圣地山中及卡迦拉村中;
Cetiya pabbatā rāme, tathā kājaragāmake;
186亦在檀香村中,每处皆有修行觉地石。
Candanagāmake cāti, ekekaṃ bodhilaṭṭhikaṃ.
62
62.
188余者合计四岔形,共有三十二处觉地石;
Sesā catupakkajātā, dvattiṃsa bodhilaṭṭhiyo;
189遍布于各方数由旬之地,分别设于诸修行处所。
Samantā yojanaṭhāne, vihāresu tahiṃ tahiṃ.
63
63.
191在灯节期间为大众服务,立志为利益众生而建立善业;
Dīpāvāsī janasseva, hitatthāya patiṭṭhite;
192于伟大的觉悟圣地,以正自觉者的光辉现相显现。
Mahābodhi dumindamhi, sammāsambuddha tejasā.
64
64.
194得众多比丘尼僧团欢迎,并身为僧团之贤友;
Anulāsāsa parisā, saṅghamittāya theriyā;
195亲近他们而出家,证得阿拉汉果。
Santike pabbajitvāna, arahattamapāpuṇi.
65
65.
197贵族阶层有五百余人及其随从;
Ariṭṭho so pañcasata-parivāro ca khattiyo;
198在诸长老比丘尼面前出家,证得阿拉汉果。
Therantike pabbajitvā, arahattamapāpuṇi.
66
66.
200这里所说的诸尊贵家族的八大菩提日,
Yāni seṭṭhikulāna’ṭṭha-mahābodhimidhāharuṃ;
201称为菩提日者,因如是言说之故。
Bodhāharakulānīti, tāni tena pavuccare.
67
67.
203女居士的住所,谓有亲近比丘尼的场所;
Upāsikā vihāroti, ñāte bhikkhunupassaye;
204与同僚僧侣为伴,在此地居住的长老比丘尼。
Sasaṅghā saṅghamittā sā, mahātherī tahiṃ vasi.
68
68.
206弃家修行者释放外务,便在家里安排起居;
Agārattayapāmokkhe , agāre tattha kārayi;
207在十二处中,有一处大屋成为其住所。
Dvādasa tesu ekasmiṃ, mahāgāre ṭhapāpayi.
69
69.
209为了大觉者之巅峰,停泊在船的新井旁;
Mahābodhisametāya, nāvāya kūpayaṭṭhikaṃ;
210在我所亲爱者之中,有一处不燃烧之地,彼处共有三个;
Ekasmiṃ piya mekasmiṃ, arittaṃ tehi teviduṃ.
70
70.
212生于他众弟子中,舍宅者也有十二人;
Jāte aññanikāyepi, agārā dvādasāpi te;
213常在比丘尼中,常被拄杖捣击者;
Hatthāḷaka bhikkhunīhi, vaḷañjayiṃsu sabbadā.
71
71.
215国王的吉祥象,随意游走安适自在;
Rañño maṅgalahatthi so, vicaranto yathāsukhaṃ;
216面向前方一瞥,清凉的哭声响起之处。
Purassa ekapassamhi, kandarantamhi sītale.
72
72.
218在卡丹巴花树丛中,有一只像是在自己辖区内自由活动的象。
Kadambapupphagumbante, aṭṭhāsi gocaraṃ caraṃ;
219那象观察到象群,便在那里守护着一位外道。
Hatthiṃ tattharataṃ ñatvā, akaṃsu tattha āḷhakaṃ.
73
73.
221这头象整日守护着这些象群,
Atheka divasaṃ hatthī, nagaṇhi kabaḷāni so;
222守护着一位岛屿寺院的长老,那位长老被国王称赞为智者。
Dīpappasādakaṃ theraṃ, rājā so pucchitaṃ mataṃ.
74
74.
224在卡丹巴花树丛中的宝塔处,做守护的任务;
Kadambapupphagumbasmiṃ, thūpassa karaṇaṃ karī;
225那位伟大的长老愿意承担此责,向伟大的国王如此表示。
Icchatīti mahāthero, mahārājassa abravi.
75
75.
227在那里建造了一座塔,塔本身即是一座建筑物;
Sadhātukaṃ tattha thūpaṃ, thūpassa gharameva ca;
228国王迅速地完成了这项工程,常怀利乐众生之心。
Khippaṃ rājā akāresi, niccaṃ janahiterato.
76
76.
230僧团的友伴中有一位长老尼,渴望一处空寂的住处;
Saṅghamittā mahātherī, suññāgārābhilāsinī;
231她整整一个雨季都居住在那全面环绕的住处之中。
Ākiṇṇattā vihārassa, vussamānassa tassa sā.
77
77.
233她是这教法中年长的女长老,为了比丘尼们的利益;
Vuddhatthinī sāsanassa, bhikkhunīnaṃ hitāya ca;
234希望能获得另一处适合修行比丘尼们的住处,且智慧出众。
Bhikkhunupassayaṃ aññaṃ, icchamānā vicakkhaṇā.
78
78.
236前往舍利房,谓之清静安乐之所;
Gantvā cetiyagehaṃ taṃ, pavivekasukhaṃ bhusaṃ;
237白昼修行,行持清净善法。
Divāvihāraṃ kappesi, vihārakusalā’malā.
79
79.
239为礼敬尊长比丘,国王专心注目;
Theriyā vandanatthāya, rājā bhikkhunupassayaṃ;
240到达其处,听闻后,又去礼拜。
Gantvā tattha gataṃ sutvā, gantvāna tattha vandiya.
80
80.
242同彼喜悦,因其来至之故;
Sammoditvā tāya saddhiṃ, tatthāgamanakāraṇaṃ;
243知悉此尊之威德,众多智者悉知威德。
Tassā ñatvā adhippāyaṃ, adhippāya vidū vidū.
81
81.
245四面环绕着繁茂的竹林,是比丘们供娱乐的场所;
Samantā thūpagehassa, rammaṃ bhikkhunupassayaṃ;
246世尊,这位深受天人喜爱的伟大国王,命令建造了此处。
Devānaṃpiyatisso so, mahārājā akārayi.
82
82.
248在竹林附近,比丘们的住宿多寡如何?
Hatthāḷhakasamīpamhi , kato bhikkhunupassayo;
249竹林住处,正是他所开设的而被信赖。
Hatthāḷhakavihāroti, vissuto āsi tena so.
83
83.
251善友、僧友们中,有这位大长老尼,智慧广博;
Sumittā saṅghamittā sā, mahātherī mahāmatī;
252她在此过冬,留居于比丘们的游乐所。
Tasmiñhi vāsaṃ kappesi, ramme bhikkhunupassaye.
84
84.
254如是,斯里兰卡利乐世间利益与教法兴盛;
Evaṃ laṃkā lokahitaṃ sāsanavuddhiṃ;
255此大觉王正在整顿清洁,
Saṃsodhento esa mahābodhi dumindo;
256于斯里兰卡岛上,殊胜美丽的大云林中,
Laṃkādīpe ramme mahāmeghavanasmiṃ,
257八正道快速而多许多种功德聚合。
Aṭṭhā sīghaṃ kālamanekabbhūtayuttoti.
258在为令善人净信并生起悚动而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
259名为“菩提树来临”
Bodhiāgamano nāma
260第十九章。
Ekūnavīsatimo paricchedo.