第十四章
1第十四章
Cuddasama pariccheda
2入城
Nagarappavesano
1
1.
2那位名为天爱的国王,在水边嬉戏之后;
Devānaṃpiyatisso so, rājā salilakīḷitaṃ;
3向城中居民布施已,便前去猎鹿嬉戏。
Datvā nagaravāsīnaṃ, migavaṃ kīḷituṃ agā.
2
2.
5由四万人众所围绕,
Cattālīsasahassehi, narehi parivārito;
6徒步奔行,前往弥沙迦山。
Dhāvanto padasāyeva, agamā missakaṃ nagaṃ.
3
3.
8那位天神欲向长老示现,便立于那座大山之上;
There dassetumicchanto, devo tasmiṃ mahīdhare;
9状若啃食着灌木丛,以牛羚之形站立。
Gumbhaṃbhakkhayamāno’va, aṭṭhā gokaṇṇarūpavā.
4
4.
11国王见此便说:“它正放逸无备,不宜射杀”;
Rājā disvā ‘‘pamattaṃ taṃ, na yuttaṃ vijjhituṃ’’ iti;
12弓弦之声才响起,那头牛羚便已逃入山间。
Jiyā saddamakādhāpi, gokaṇṇo pabbatantaraṃ.
5
5.
14国王循其踪迹追去,来到了长老们的近前;
Rājā’nudhāvi sodhiṃ, therānaṃ santikaṃ gato;
15当国王见到他们时,长老们便自行隐没,不见踪影。
There diṭṭhe narindena, sayamantaradhāyiso.
6
6.
17长老:“于所见之中多有恐惧,他必将极度惊惶。”三人如是说;
Thero ‘‘bahūsu diṭṭhesu, atibhāyissatī’’ tiso;
18他只是显现了自身,在那位国主见到之后。
Attānameva dassesi, passitvā taṃ mahīpatiṃ.
7
7.
20那位长老惊惶地站立,说道:“来,提萨”;
Bhīto aṭṭhāsi taṃ thero, ‘‘ehi tissāti abravi;
21仅凭‘提萨’一词,他便心想:‘这国王是夜叉。’
Tissā’ti vacaneneva, rājā yakkho’’ti cintayī.
8
8.
23‘大王,我们是沙门,是法王的弟子;
Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā;
24正是出于对他的悲悯,才从赡部洲来到此地。’
Tameva anukampāya, jambudīpā idhāgatā.
9
9.
26长老这样说后,国王便无所畏惧。
Iccāha thero taṃ sutvā, rājā vītabhayo ahu;
27忆起友人的口信,他便断定:“是沙门。”
Saritvā sakhīsandesaṃ, ‘‘samāṇā’’ iti nicchito.
10
10.
29放下弓箭,走到那位仙人面前。
Dhanuṃ sarañca nikkhippa, upasaṅkamma taṃ isiṃ;
30他与长老相互问候,随后便在长老近旁坐下。
Sammodamāno therena, so nisīdi tadantike.
11
11.
32那时,他的随从们来到,便将他围绕;
Tadā tassa manussā te, āgamma parivārayuṃ;
33那时,大长老示现了同来的其余六人。
Tadā sese cha dassesi, mahāthero sahāgate.
12
12.
35国王见到他们后便问:“他们是何时来至我处的?”
Te disvā abravī rājā, ‘‘kadā’’ me āgatā iti;
36当长老说“与我一同”时,国王又这样问道:
‘‘Mayā saddhiṃ’’ti therena, vutte pucchi idaṃ puna.
13
13.
38“赡部洲洲还有其他像这样的修行者吗?”
‘‘Santi īdisakā aññe, jambudīpe yatī’’ iti;
39他答道:“赡部洲洲袈裟丰饶,然则……”
Āha ‘‘kāsāvapajjo to, jambudīpo tahiṃ pana.
14
14.
41他们具足三明、得获神通,且善知他心;
Tevijjā iddhippattā ca, cetopariyakovidā;
42他们具天耳通、是阿拉汉,佛陀的弟子众多。
‘‘Dibbasotā’rahanto ca, bahū buddhassa sāvakā’’.
15
15.
44他问:‘你等从何而来?不从陆路,亦不从水路。’
Pucchi ‘‘kenāgatatthā’’ti, na thalena na vārinā;
45当听到‘我等从空中而来’的回答时,他便知晓他们是由空中而来。
Āgatamhā’’ti vutte so, vijāni nabhasāgamaṃ.
16
16.
47这位善于审察的大智慧者,提出了幽深的问题;
Vīmaṃsaṃso mahāpañño, kaṇhaṃ pañhamapucchitaṃ;
48国王面对逐一提问,逐一解答了那些问题。
Puṭṭho puṭṭho viyākāsi, taṃtaṃ pañhaṃ mahīpati.
17
17.
50这棵树名为‘王树’,另一棵树则另有其名;
Rukkhoyaṃ rājakinnāmo, añño nāma ayaṃ taru;
51放过这棵芒果树吧,还有许多其他的芒果树。
Imaṃ muñciya attha’mbo, santi ambatarū bahuṃ.
18
18.
53这棵芒果树与其他芒果树,大树啊,请舍离吧;
Imañca ambaṃ teca’mbe, muñciyatthi mahīruhā;
54尊者,有众多的树木,那些树既非芒果树,亦非非芒果树。
Santi bhante bahu rukkhā, anambāpana te taru.
19
19.
56其他的芒果树与非芒果树,大树啊,请舍离吧;
Aññe ambe anambe ca, muñciya’tthi mahīruhā;
57尊者,眼前这棵芒果树,您是智者,人中之主。
Ayaṃ bhante ambarukkho, paṇḍito’si narissara.
20
20.
59国王,您有亲属;尊者,有众多的人;
Santi te ñātakā rāja, santi bhante bahujjanā;
60国王,也有非亲非故的人;您有许多亲族。
Santi aññātakā rāja, santi te ñātito bahū.
21
21.
62您的亲族与其他的人,可曾放开过谁?还另有他人吗?
Ñātake te ca aññe ca, muñciya’ññopi atthi nu;
63“尊者!”正是我。善哉,您正是智者,人中之主。
‘‘Bhante’’ hameva sādhu tvaṃ, paṇḍito’si narissara.
22
22.
65知其为智者后,乃说《小象迹喻经》;
Paṇḍito’ti viditvāna, cūḷahatthipadopamaṃ;
66长老为那位大地之主——大慧者宣说了经典。
Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmatī.
23
23.
68说法终了时,他与此众人一道,
Desanāpariyosāne, saddhiṃ tehi narehi so;
69与四万人一同,安住于三皈依中。
Cattālīsasahassehi, saraṇesu patiṭṭhahi.
24
24.
71傍晚,他们将膳食呈予国王;
Bhattā’bhīhāraṃ sāyanhe, rañño abhiharuṃ tadā;
72国王对众人说:“我现在不进食。”
‘‘Na bhuñjissa’’nti dāni me, iti janammi bhūpati.
25
25.
74仙人未被问及膳食时,说:“询问方为合宜。”
Pucchituṃyeva yuttanti, bhattenā’pucchite isi;
75当说出“我们现在不吃”时,他们便询问时间。
Na bhuñjāma idānī’ti, vutte kālañca pucchiso.
26
26.
77告知时间后,他这样说:“我们去城里吧”;
Kālaṃ vutte’bravi evaṃ, ‘‘gacchāma nagaraṃ’’iti;
78“你去吧,大王,我们就住在这里。”
Tuvaṃ gaccha mahārāja, vasissāma mayaṃ idha.
27
27.
80既然如此,就让这位王子与我们同行吧;
Evaṃ sati kumāro’yaṃ, amhehi saha gacchatu;
81因为他已证圣果,是通达教法的国王。
Ayañhi āgataphalo, rāja viññātasāsano.
28
28.
83你心怀出家之念,且住于我们近处吧;
Apekkhamāno pabbajjaṃ, vasata’mhākamantike;
84现在就让他出家吧,去吧,大地之主。
Idāni pabbajessāma, imaṃ tvaṃ gaccha bhūmipa.
29
29.
86清晨我将遣出车乘,你们当立于城中;
Pāto rathaṃ pesayissaṃ, tumhe tattha ṭhitā puraṃ;
87“你们去吧。”礼敬长老之后,剃度已毕,他便默然无语。
Yāthā’ti there vanditvā, bhaṇḍuṃnetva’ka mantakaṃ.
30
30.
89他询问了长老的功德,并向国王一一禀告。
Pucchi therādhikāraṃso, rañño sabbamabhāsi so;
90得知是长老后,他心生欢喜,心想:“这真是我的利得。”
Theraṃ ñatvā’ti tuṭṭhoso, ‘‘lābhā me’’iti cintayi.
31
31.
92由于跋努现的是在家人身份,国王便再无顾虑。
Bhaṇḍussa gīhibhāvena, gatāsaṅko narissaro;
93他了知那人的状况,心想:‘我们让他出家吧。’
Aññāsi narabhāvaṃ so, ‘‘pabbājema imaṃ’’ iti.
32
32.
95长老就在该村界内,于当下便做了;
Thero taṃ gāmasīmāyaṃ, tasmiṃyeva khaṇe akā;
96为跋努童子授予出家及具足戒。
Bhaṇḍukassa kumārassa, pabbajjamupasampadaṃ.
33
33.
98就在那一刻,他证得了阿拉汉果。
Tasmiṃyeva khaṇe so ca, arahattamapāpuṇi;
99于是,长老召唤那位名叫苏摩那的沙马内拉。
Sumanaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, thero āmantayī tato.
34
34.
101他问道:“你应当宣告闻法之时。”
Dhammasavanakālaṃ tvaṃ, ghosehī’’ti apucchiso;
102“尊者,我应当宣告多远的范围呢?”他这样请问。
Sāvento kittakaṃ ṭhānaṃ, bhante ghosema’haṃ iti.
35
35.
104当长老以神通说出“整个铜掌岛”时,
‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇī’’ti, vutte therena iddhiyā;
105他便向整个楞伽岛宣告了法时。
Sāvento sakalaṃ laṃkaṃ, dhammakālamaghosayī.
36
36.
107第四代王在那萨城坐下,
Rājā nāgacatutteso, soṇṇipasse nisīdiya;
108进食间闻彼声,便遣人往请长老。
Bhuñjanto taṃ ravaṃ sutvā, therantika mapesayi.
37
37.
110他问:“有灾祸否?”答:“无有灾祸。”
‘‘Upaddavo nu atthī’’ti, āha natthi uddavo;
111「听闻正自觉者法语之时已到」,已作如是宣告。
Sotuṃ sambuddhavacanaṃ, kālo ghosāpito iti.
38
38.
113地居诸天闻沙弥之声,递相唱和;
Sāmaṇera ravaṃ sutvā, bhummādevā aghosayuṃ;
114其声次第上闻,直至梵天世界。
Anukkamena so saddo, brahmalokaṃ samāruhi.
39
39.
116因那通报之声,诸天举行了盛大集会;
Tena ghosena devānaṃ, sannipāto mahā ahu;
117在那集会中,长老宣说了《等心经》。
Samacittasuttaṃ desesi, thero tasmiṃ samāgame.
40
40.
119不可计数的诸天证悟了法。
Asaṃkhiyānaṃ devānaṃ, dhammābhisamayo ahu;
120诸多龙与金翅鸟,安住于皈依处。
Bahū nāgā supaṇṇā ca, saraṇesu patiṭṭhayuṃ.
41
41.
122正如长老舍利弗所讲述的这部经,
Yathedaṃ sāriputtassa, suttaṃ therassa bhāsato;
123同样地,玛欣德长老说法时,亦有诸天前来集会。
Tathā mahindattherassa, ahu devasamāgamo.
42
42.
125国王在清晨派遣了他们,车夫便驾着车出发;
Rājā pabhā te pāhesi, rathaṃ sārathi so gato;
126「请上车,我们前往城中。」他这样对他们说。
‘‘Ārohatha rathaṃ yāma, nagaraṃ’’ iti te’bravi.
43
43.
128「我们不上车,你走吧,我们跟在你的后面。」
Nā’rohāma rathaṃ gaccha, gacchāma tava pacchato;
129如此说后,便让车夫如意离去。
Iti vatvāna pesetvā, sārathiṃ sumanorathaṃ.
44
44.
131他们腾空而起,从城东上空,
Vehāsamabbhugantvā, te nagarassa puratthato;
132降落在第一座塔庙之处,他们具大神通者。
Paṭhamatthūpaṭṭhānamhi, otariṃsu mahiddhikā.
45
45.
134在诸位长老最初降临之处,建起了一座塔庙。
Therehi paṭhamotiṇṇa-ṭhānamhi katacetiyaṃ;
135至今仍因此,称为第一塔庙。
Ajjāpi vuccate tena, evaṃ paṭhamacetiyaṃ.
46
46.
137国王听闻了长老的功德之后,后宫所有妇女……
Raññā theraguṇaṃ sutvā, sabbā antepuritthiyo;
138众人都渴望见到长老,因此,大王啊。
Theradassanamicchiṃsu, yasmā tasmāmahīpati.
47
47.
140在王宫之内,建造了一座怡人的凉亭;
Anto’va rājavatthussa, rammaṃ kāresi maṇḍapaṃ;
141以白布与鲜花覆盖,庄严装饰。
Setehi vatthapupphehi, chāditaṃ samalaṅkataṃ.
48
48.
143在长老近侧听闻后,他便舍弃了高广大床;
Uccaseyyāviramaṇaṃ, sutattā therasantike;
144他心中疑惑:“长老身在高座,是否会让我们坐下?”
Kaṅkhī ‘‘uccāsane thero, nisīdideyyanunoti ca.
49
49.
146这时,那位御者见到长老们就站在那儿;
Tadantare sārathi so, there disvā tahiṃ ṭhite;
147他披覆袈裟时,心中极为惊愕。
Cīvaraṃ pārupante te, ativimhita mānaso.
50
50.
149他前去禀报国王,大地之主听闻一切后,
Gantvā rañño nivedesi, sutvā sabbaṃ mahīmati;
150他断定:「他们决不会坐在小座上。」
‘‘Nisajjaṃ na karissanti, pīṭhakesū’’ti nicchito.
51
51.
152他说:“善哉!请铺设地敷具。”
‘‘Susādhu bhummattharaṇaṃ, paññāpethā’’ti bhāsiya;
153前去迎候长老,恭敬顶礼;
Gantvā paṭipathaṃ there, sakkaccaṃ abhivādiya.
52
52.
155从大玛欣德长老手中接钵;
Mahāmahindattherassa, hatthato pattamādiya;
156以恭敬供养的礼仪,将长老迎入城中。
Sakkārapūjāvidhinā, puraṃ theraṃ pavesayi.
53
53.
158占相师们见到座席已铺设,便这样解说:
Disvā āsanapaññattiṃ, nemittā byākaruṃ iti;
159此方土地已被他们据有,他们将成为岛上的主宰。
‘‘Gahitā pathavī’mehi, dīpe hessanti issarā.
54
54.
161国王礼敬他们之后,便迎请长老们进入内宫。
Narindo pūjayanto te, there antepuraṃ nayi;
162在那里,长老们各随其宜,安坐于铺设好的座席之上。
Tattha te dussapīṭhesuṃ, nisīdiṃsu yathārahaṃ.
55
55.
164国王亲自以粥、硬食、软食供养他们。
Te yāgukhajjabhojjehi, sayaṃ rājā atappayi;
165饭食结束后,他亲自近前坐下。
Niṭṭhite bhattakiccamhi, sayaṃ upanisīdiya.
56
56.
167副王,最年幼的弟弟,摩诃那伽的妻子,
Kaniṭṭhassoparājassa, mahānāgassa jāyikaṃ;
168她正住在王宫,便遣人召来阿奴拉。
Vasantiṃ rājagehe’va, pakkosā pesicā’nulaṃ.
57
57.
170阿奴拉夫人与五百名侍女一同前来,
Āgamma anulādevī, pañca itthisatehi sā;
171礼敬并供养了长老们之后,退坐一面。
Therevandiya pūjetvā, ekamantamupāvisi.
58
58.
173为她们说法,宣说了《饿鬼事》、《天宫事》与《谛相应》。
Petavatthuṃ vimānañca, saccasaṃyuttameva ca;
174长老为那些妇女说法,她们便证得了初果。
Desesi thero tā itthī, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ.
59
59.
176昨天亲见长老的人们,听闻了长老的众多功德;
Hiyyo diṭṭhamanussehi, sutvā theraguṇe bahū;
177渴望见到长老的城中之人,便前来聚集。
Theradassanamicchantā, samāgantvāna nāgarā.
60
60.
179他们在王宫门前喧声大作,那位国王;
Rājadvāre mahāsaddaṃ, akaruṃ taṃ mahīpati;
180他听闻、询问而了知后,为利益他们而说。
Sutvā pucchiya jānitvā, āha tesaṃ hitatthiko.
61
61.
182此处,所有吉祥象的厅堂都拥挤不堪;
Sabbesaṃ idha sambādho, sālāmaṅgalahatthino;
183你们清扫那里,这些龙象般的长老们便会看见。
Sodhetha tattha dakkhanti, there’me nāgarā’iti.
62
62.
185将那象厩清扫后,以华盖等布置妥当;
Sodhetvā hatthisālaṃ taṃ, vitānādīhi sajjukaṃ;
186装饰卧榻后,如法铺设。
Alaṅkaritvā sayane, paññapesuṃ yathārahaṃ.
63
63.
188那位长老去到那里,大长老便坐下;
Sathero tattha gantvāna, mahāthero nisīdiya;
189他这位大说法者,宣讲了《天使经》。
So devadūtasuttantaṃ, kathesī kathiko mahā.
64
64.
191聚集的市民们听闻后,生起了净信;
Taṃ sutvāna pasīdiṃsu, nagarā te samāgatā;
192他们之中,一千众生证得了初果。
Tesu pāṇasahassaṃtu, paṭhamaṃ phalamajjhagā.
65
65.
194在楞伽岛,他似佛而非佛;
Laṃkādīpe so satthukappo akappo;
195在楞伽岛的两处地点,有长老安住;
Laṃkādhiṭṭhāne dvīsu ṭhānesu thero;
196以岛语宣说法已,
Dhammaṃ bhāsitvā dīpabhāsāya evaṃ;
197正法如岛上明灯,度人至彼岸。
Saddhammo tāraṃ kārayī dīpadīpoti.
200为令善人生信与悚惧而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
201名为「入城」
Nagarappavesano nāma
202第十四章。
Cuddasamo paricchedo.