3. 增上缘
3. 增上缘
3. Adhipatipaccayo
1主导缘有两种：所缘主导缘和俱生主导缘。在此，所缘主导缘是什么呢？所缘缘中提到的所缘里，有些所缘是极可爱的、极可喜的、极可意的、极受重视的，那些所缘就是所缘主导缘。[所缘]依自性而为可爱或不可爱，这里“极可爱者”——最为人所渴望[或尊重(garuṃ katvā)]的所缘即所谓的“极可爱者”[且能构成所缘主导]。
Duvidho adhipatipaccayo ārammaṇādhipatipaccayo saha jātādhipatipaccayo ca. Tattha katamo ārammaṇādhipatipaccayo. Ārammaṇapaccaye vuttesu ārammaṇesu yāni ārammaṇāni atiiṭṭhāni honti atikantāni atimanāpāni garukatāni. Tāni ārammaṇāni ārammaṇādhipatipaccayo. Tattha atiiṭṭhānīti sabhāvato iṭṭhāni vā hontu aniṭṭhāni vā, tena tena puggalena atiicchitāni ārammaṇāni idha atiiṭṭhāni nāma.
2除两种嗔根心、两种痴根心、苦俱行身识[及其相应心所]之外，余下的一切欲界心和心所、色、非色、出世间心和心所，以及所有极可爱的色[都可以是所缘主导缘的缘法]。
Tāni pana dhammato dve dosamūlacittuppāde ca dve momūha cittuppāde ca dukkhasahagatakāyaviññāṇacittuppāde ca ṭhapetvā avasesāni sabbāni kāmāvacaracittacetasikāni ca rūpārūpa lokuttaracittacetasikāni ca sabbāni atiiṭṭharūpāni ca honti.
3而只有对其中的感官所缘重视者具有所缘主导缘，不重视者则不构成所缘主导缘。然而，得禅那者对自己所获得的广大禅那、圣弟子对自己所获得的出世间法不可能不重视。
Tesupi kāmārammaṇāni garuṃ karontasseva ārammaṇā dhipatipaccayo. Garuṃ akarontassa ārammaṇādhipatipaccayo na hoti. Jhānalābhino pana attanā paṭiladdhāni mahaggatajhānāni ariyasāvakā ca attanā paṭiladdhe lokuttaradhamme garuṃ akarontā nāma natthi.
4此缘的缘生法是什么呢？此缘的缘生法包括八种贪根心、八种欲界善心、四种欲界智相应唯作心、八种出世间心。
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā. Aṭṭha lobha mūlacittāni aṭṭha kāmāvacarakusalacittāni cattāri kāmāvacara ñāṇasampayuttakiriyacittāni aṭṭha lokuttaracittāni tassa paccayassa paccayuppannā.
5其中，世间的六所缘是诸贪根心的缘，十七种世间善是四种智不相应善[的缘]，那些[世间]善、较低的道果和涅槃是四种智相应善[的缘]，阿拉汉道果和涅槃是四种智相应唯作[的缘]，涅槃是八种出世间心[的缘]。
Tattha lokiyāni chaḷārammaṇāni lobhamūlacittānaṃ paccayo. Sattarasa lokiyakusalāni catunnaṃ ñāṇavippayutta kusalānaṃ. Tāni kusalāniceva heṭṭhimamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakusalānaṃ. Arahattamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakiriyānaṃ. Nibbānaṃ aṭṭhannaṃ lokuttara cittānanti.
6因何义而称为所缘，因何义而称为主导？因能被缘取(ālambitabba)之义，故为所缘；因支配(ādhipacca)之义，故为主导。何为支配之义？在重视自己而生起的心、心所中，[ 所缘 ]所具有的统治性即支配之义。所缘主导的缘法可以理解为如同世俗的主人，缘生法可以理解为如同奴隶。
Kenaṭṭhena ārammaṇaṃ, kenaṭṭhena adhipati. Ālambi tabbaṭṭhena ārammaṇaṃ, ādhipaccaṭṭhena adhipati. Ko ādhipaccaṭṭho. Attānaṃ garuṃ katvā pavattesu cittacetasikesu issarabhāvo ādhipaccaṭṭho. Loke sāmikā viya ārammaṇādhipatipaccaya dhammā daṭṭhabbā, dāsā viya paccayuppannadhammā daṭṭhabbā.
7在“苏答索玛本生(Sutasomajātaka)”中，国王波利萨德 非常重视(喜爱)人肉，因人肉而放弃王国在荒野中流浪。在此，人肉的气味和滋味是所缘主导[的缘法]，而国王波利萨德的贪根心就是缘生法。国王苏答索玛重视[承诺的]真实性 ，因[承诺的]真实性而舍弃王位、亲族甚至自己的性命，[把自己]交到国王波利萨德的手上。在此，[承诺的]真实性是所缘主导[的缘法]，国王苏答索玛的善心就是缘生法。在一切受重视的所缘的情况中皆为同样的机制。
Sutasomajātake rājā porisādo manussamaṃsaṃ garuṃ karonto manussamaṃsahetu rajjaṃ pahāya araññe vicarati. Tattha manussamaṃse gandharasa dhammā ārammaṇādhipatipaccayo. Rañño porisādassa lobhamūlacittaṃ paccayuppannadhammo. Rājā suta somo saccadhammaṃ garuṃ katvā saccadhammahetu rajjasampattiñca ñāti saṅghañca attano jīvitañca chaṭṭetvā puna rañño porisādassa hatthaṃ upagato. Tattha saccadhammo ārammaṇādhipatipaccayo. Rañño sutasomassa kusalacittaṃ paccayuppannadhammo. Esanayo sabbesu garukatesu ārammaṇesu.
8俱生主导缘是什么呢？主导缘缘法即达到主导状态的四法，即欲、心主导、精进、思维。
Katamo sahajātādhipatipaccayo. Adhipatibhāvaṃ pattā cattāro dhammā adhipatipaccayo, chando cittaṃ vīriyaṃ vīmaṃsā.
9此缘的缘生法是什么呢？此缘的缘生法包括与主导[之法]相应的心、心所，以及由主导[之法]所生的心生色法。
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā. Adhipati sampayuttā cittacetasikā ca adhipatisamuṭṭhitā cittajarūpadhammā ca tassa paccayassa paccayuppannā.
10因何义而称为俱生，因何义而称为主导？
Kenaṭṭhena sahajāto, kenaṭṭhena adhipati.
11因共同生起之义，故为俱生；因支配俱生诸法之义，故为主导。在此，“共同生起(sahuppādana)”是指那法自己生起的时候，会使自己的俱生诸法和自己一同生起。由于[如此]对自己的俱生诸法，所以是“共同生起”。
Sahuppādanaṭṭhena sahajāto, sahajātānaṃ dhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipati. Tattha sahuppādanaṭṭhenāti yo dhammo sayaṃ uppajjamāno attanā sahajātadhamme ca attanā saheva uppādeti, tassa attanā sahajātadhammānaṃ sahuppādanaṭṭhena.
12“胜过(abhibhavana)”是指征服、压倒(ajjhottharaṇa)。譬如转法王以自己的具福神变胜过、统治整个洲的居民的同时使[社会]在自己的影响下运转，而整个洲的居民[社会]也在他的影响下自行运转。类似地，达到主导状态的这四法在各自的范围内胜过、统领俱生诸法，使[它们]在自己的影响下转起，而俱生诸法也在它的影响下转起。又好比石柱中的地界、流水中的水界、火焰中的火界、气流中的风界，它们都胜过、统领与自己俱生的[其他]三界，使[它们]跟随自己的发展趋势，而俱生的诸界也主动跟随其走发展趋势 同样地，达到主导状态的这四法以自己的力量使俱生诸法跟随自己的发展趋势，而俱生诸法也主动跟随其发展趋势。如此即“因胜过俱生诸法之义”。
Abhibhavanaṭṭhenāti ajjhottharaṇaṭṭhena. Yathā rājā cakkavatti attano puññiddhiyā sakaladīpavāsino abhibhavanto ajjhottharanto attano vase vattāpeti, sakaladīpavāsino ca tassa vase vattanti. Tathā adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano attano visaye sahajātadhamme abhibhavantā ajjhottharantā attano vase vattāpenti, sahajātadhammā ca tesaṃ vase vattanti. Yathā vā silāthambhe pathavidhātu udakakkhandhe āpodhātu aggikkhandhe tejodhātu vātakkhandhe vāyodhātu attanā sahajātā tisso dhātuyo abhibhavantā ajjhottharantā attano gatiṃ gamāpenti, sahajātadhātuyo ca tāsaṃ gatiṃ gacchanti, evameva adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano balena sahajātadhamme attano gatiṃ gamāpenti, sahajātadhammā ca tesaṃ gatiṃ gacchanti, evaṃ sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena.
13在此，或许[有人]会说：“若因[这些法]胜过俱生诸法，就叫做主导。这样的话，相较于欲，贪更应该称为主导，因为贪比欲更强，能凌驾俱生诸法而运作。”答复是：“贪比欲更强只存在于愚昧的凡夫中；而在智者中，欲就比贪更强，能胜过俱生诸法而运作。要是贪比欲更强，那些陷于贪之手的有情如何能舍弃有成就和财成就 ，圆满出离之法而逃离苦的轮转呢？就是因为欲确实比贪更强，所以那些陷于贪之手的有情才能舍弃有成就和财成就，圆满出离之法而逃离苦的轮转。因此，欲确实比贪更强，欲是主导，贪则不是。至于嗔等也是同理。”
Ettha vadeyyuṃ, yadi sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipatināma siyā. Evaṃ sati tiṭṭhatu chando, lobho eva adhipatināma siyā, so hi chandatopi balavataro hutvā saha jātadhamme abhibhavanto pavattatīti. Vuccate, bālaputhujjanesu eva lobho chandato balavataro hoti, paṇḍitesu pana chando eva lobhato balavataro hutvā sahajātadhamme abhi bhavanto pavattati. Sace hi lobho eva chandato balavataro siyā, kathaṃ ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasammattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissareyyuṃ. Yasmā pana chando eva lobhato balavataro hoti, tasmā ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasampattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissaranti. Tasmā chando eva lobhato balavataro hoti, chando eva adhipati, na lobhoti. Esa nayo dosādīsupīti.
14[我们继续解释俱生主导的四法。]当世上出现极其难行的男子伟业时，这四法可以导向事业的成功。如何呢？
Tattha loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti. Kathaṃ.
15欲劣的人们见到甚为艰巨的男子伟业，[其]欲退失。他们不想去做，置之不理，[甚至说：]“这并非我们[能力]所及。”而欲胜者见到男子如此的事业，[其]欲高扬，跃跃欲试。他下定决心，[并说：]“这是我分内的事。”受到欲的牵引，只要那事业尚未成功，他就不可能半途而废。如此，有朝一日该事业会成功，乃至大获成功。
Hīnacchandā bahujjanā mahantāni sudukkarāni purisakammāni disvā nivattacchandā honti. Kātuṃ na icchanti, amhākaṃ avisayoti nirapekkhā ṭhapenti. Chandādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatacchando hoti, ativiya kātuṃ icchati, mama visayo esoti adhiṭṭhānaṃ gacchati. So chandena abhikaḍḍhito yāva taṃ kammaṃ na sijjhati, tāva antarā taṃ kammaṃ chaṭṭetuṃ na sakkoti. Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati.
16精进劣(怠惰)的人们见到如此的事业，[他们的]精进退失。[想到]“如果我做这样的事业，将会有许多的身苦、心苦”，他们便退缩不前。而精进胜者见到男子如此的事业，[其]精进高昂，想马上付诸行动。他长时间致力于那事业，承受着大量的身苦和心苦，仍对该事业孜孜不倦。[他想，]没有精进就不能成就伟业。他这般精勤度过日夜，得享心乐。如此，有朝一日该事业会成功，乃至大获成功。
Hīnavīriyā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivatta vīriyā honti, idaṃ me kammaṃ karontassa bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā bhavissatīti nivattanti. Vīriyādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatavīriyo hoti, idāneva uṭṭhahitvā kātuṃ icchati. So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā anubhavantopi tasmiṃ vīriya kamme nanibbindati, mahantena kammavīriyena vinā bhavituṃ na sakkoti, tādisena vīriyena rattidivaṃ khepento cittasukhaṃ vindati. Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati.
17心劣(羸弱)的人们见到如此的事业，[他们的]心退转，不再把这件事放在心上。而心胜者见到如此的事业，[其]心斗志昂扬。他不能去除[这]想法，总是念念不忘。在心的支配下，他长时间致力于该事业，承受许多的身苦和心苦等等，[其余]应以欲主导的方式来阐释。
Hīnacittā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattacittā honti. Puna ārammaṇaṃpi na karonti. Cittādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatacitto hoti, cittaṃ vinodetuṃpi na sakkoti, niccakālaṃ tattha nibandhacitto hoti. So cittavasiko hutvā cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃvāpītiādinā chandādhipatinayena vattabbaṃ.
18慧钝的人们见到如此的事业，[他们的]慧变得盲目。他们看不到事业[如何]起步、[如何]完成，好比进入了黑暗之中，心不导向于[如何]经营那些事业。而慧胜者见到如此的事业，慧眼如炬，他看得到事业的起步和完成，看得到成果和利益，也看得到易于成事的种种方法。他长时间致力于该事业……[其余]应以精进主导的方式来阐释，然而在此应说“没有慧就不能完成伟业” “以这样的智慧度过日夜”。
Mandapaññā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattapaññā honti, kammānaṃ ādimpi na passanti, antapi na passanti, andhakāre pavisantā viya honti, tāni kammāni kātuṃ cittaṃpi na namati. Paññādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatapañño hoti, kammānaṃ ādiṃpi passati, antaṃpi passati, phalaṃpi passati, ānisaṃsaṃpi passati. Sukhena kammasiddhiyā nānāupāyaṃpi passati. So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karontotiādinā vīriyādhipatinayena vattabbaṃ. Idha pana mahatiyā kammavīmaṃsāyāti ca tādisiyā kamma vīmaṃsāyāti ca vattabbaṃ.
19如此，当世上出现极其难行的男子伟业时，这四法可以导向事业的成功。由于存在这四种主导，世间才会出现杰出的人物，出现一切知的佛陀、[将证]一切知的菩萨、独觉佛、独觉菩萨、上首弟子、大弟子、弟子菩萨。由于世上这般杰出的人物，也出现了[增进]有情世间的利益、福祉和快乐的先进技术，以及胜妙的受用之物。主导缘释义结束。
Evaṃ loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti. Imesañca catunnaṃ adhipatīnaṃ vijjamānattā loke purisavisesā nāma dissanti, sabbaññubuddhā nāma dissanti, sabbaññubodhisattā nāma dissanti, paccekabuddhā nāma dissanti, paccekabodhisattānāma dissanti, aggasāvakānāma mahāsāvakā nāma sāvakabodhisattā nāma dissanti. Lokepi evarūpānaṃ purisavisesānaṃ vasena satta lokassa atthāya hitāya sukhāya paññāsippavisesā ca paribhogavatthuvisesā ca dissantīti. Adhipatipaccayadīpanā niṭṭhitā.