16. 根缘
十六、根缘
16. Indriyapaccayo
1根缘有三种：俱生根缘、前生根缘和色命根缘。
Tividho indriyapaccayo sahajātindriyapaccayo pure jātindriyapaccayo rūpajīvitindriyapaccayo.
2其中，十五种根法是俱生根缘，即：命根、意根、乐根、苦根、悦根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根、已知根和具知根。它们俱生的心、心所法及色法是缘生法。
Tattha pannarasindriyadhammā sahajātindriyapaccayo nāma, jīvitindriyaṃ manindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyanti. Tehi sahajātā cittacetasikadhammā ca rūpadhammā ca tassa paccayuppannā.
3五根色是前生根缘，即：眼根、耳根、鼻根、舌根和身根。五识的心和心所法是缘生法。
Pañcindriyarūpāni purejātindriyapaccayo, cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ. Pañcaviññāṇacitta cetasika dhammā tassa paccayuppannā.
4一色命根是色命根缘。除去命根色的一切业生色是缘生法。
Ekaṃ rūpajīvitindriyaṃ rūpajīvitindriyapaccayo. Sabbāni kammaja rūpāni jīvitarūpavajjitāni tassa paccayuppannāni.
5以何义为根？以控制(issariya)之义，故为根。控制什么？控制各自的缘生法。用什么功能来控制？用各自的功能来控制。名命根用活命的功能来控制相应诸法。“活命的功能(jīvanakicca)”指延长寿命，即透过延续相续而长时住立的意思。意根用把握所缘的功能来控制相应诸法。[至于]余下诸根的功能，已在先前的《根双手册》(Indriyayamaka Dīpanī)中作了阐释。
Kenaṭṭhena indriyanti. Issariyaṭṭhena indriyaṃ. Tattha kattha issariyanti. Attano attano paccayuppannesu dhammesu issariyaṃ. Kasmiṃ kasmiṃ kicce issariyanti . Attano attano kicce issariyaṃ. Nāmajīvitaṃ sampayuttadhammānaṃ jīvanakicce issariyaṃ. Jīvanakicceti āyuvaḍḍhanakicce, santatiṭhitiyā cirakālaṭhitikicceti attho. Manindriyaṃ ārammaṇaggahaṇakicce sampayuttadhammānaṃ issariyaṃ. Avaseso indriyaṭṭho pubbe indriyayamakadīpaniyaṃ vuttoyeva.
6在此，[有人]或许会说：“女根和男根[二]法同样是根，为什么没有被单独纳入根缘[的缘法]之内呢？””[因为它们]没有缘的作用。缘有三种作用：产生的作用、支持的作用和维持的作用。在此，[如果]某缘是缘生法生起(uppāda)的缘，没有它，缘生法就不能生起，该缘的作用称为产生的作用，比方说无间缘；[如果]某缘是缘生法住立(ṭhiti)、增长(vuḍḍhi)、增广(viruḷhi)的缘，没有它，缘生法就不能住立、增长、增广，该缘的作用称为支持的作用，好比后生缘；[如果]某缘是缘生法转起(pavatti)的缘，没有它，缘生法就不能长久运转，相续就会走向中断，该缘的作用称为维持的作用，正如色命根缘。在此，二根法并没有执行这三种缘的作用中的任何一种，所以，二法没有被单独纳入根缘[的缘法]之内。
Ettha vadeyya, dve itthindriyapurisindriyadhammā indriyabhūtā samānāpi kasmā indriyapaccaye visuṃ na gahitāti. Paccayakiccassa abhāvato. Tividhañhi paccayakiccaṃ jananakiccañca upatthambhanakiccañca anupālanakiccañca. Tattha yo paccayo paccayuppannadhammassa uppādāya paccayo hoti, yasmiṃ asati paccayuppanno dhammo na uppajjati, tassa paccayakiccaṃ jananakiccaṃ nāma. Yathā anantarapaccayo. Yo paccayo paccayuppannadhammassa ṭhitiyā ca vuḍḍhiyā ca viruḷhiyā ca paccayo hoti, yasmiṃ asati paccayuppanno dhammo na tiṭṭhati na vaḍḍhati na virūhati, tassa paccayakiccaṃ upatthambhanakiccaṃ nāma. Yathā pacchājātapaccayo. Yo paccayo paccayuppannassa dhammassa pavattiyā paccayo hoti, yena vinā paccayuppanno dhammo cirakālaṃ na pavattati, santati gamanaṃ chijjati, tassa paccaya kiccaṃ anupālanakiccaṃ nāma. Yathā rūpa jīvitindriyapaccayo. Ete pana dve indriyadhammā tesu tīsu paccaya kiccesu ekakiccaṃpi nasādhenti, tasmā ete dve dhammā indriya paccaye visuṃ na gahitāti.
7若是这样，是否没必要将这二法称为根呢？不得不称为根。为什么呢？因为[它们]拥有根的功能。什么是它们根的功能？控制[不同性别的]生理结构(liṅga)、体征或特征(nimitta)、行为方式(kutta)和举止(ākappa)。因此，在结生刹那，如果女根色生起于某个有情，在该相续中，业等四因所产生的五蕴法就会按照女性的性别而变化，也就是那自体(atta-bhāva)必然表现为女性的生理结构、女性的体征或特征、女性的行为方式、女性的举止，而非其他。女根色并没有产生那些五蕴法，没有支持[它们]，也没有维持[它们]，然而，当那些法依各自的缘生起时，[性根]犹如发出命令“应如此这般地生起”一样，而对它们行使自己的控制力。那些法便如此生起，而非别的方式。这就是女根色对女性的生理结构等的控制。男根色对男性生理结构等的控制也是同理。如此，这二法对[不同性别的]生理结构等具有根的功能，所以称为根。
Etaṃ sante ete dve dhammā indriyātipi na vattabbāti. No na vattabbā. Kasmā. Indriyakiccasabbhāvatoti. Kiṃ pana etesaṃ indriyakiccanti. Liṅganimittakuttaākappesu issaratā indriya kiccaṃ. Tathā hi yassa puggalassa paṭisandhikkhaṇe itthindriyarūpaṃ uppajjati, tassa santāne catūhi kammādīhi paccayehi uppannā pañcakkhandha dhammā itthibhāvāya pariṇamanti, so attabhāvo ekantena itthiliṅga itthinimitta itthikutta itthākappayutto hoti, no aññathā. Na ca itthindriyarūpaṃ te pañcakkhandhadhamme janeti, na ca upatthambhati, nāpi anupāleti, atha kho te dhammā attano attano paccayehi uppajjamānā evañcevañca uppajjantūti āṇaṃ ṭhapentaṃ viya tesu attano anubhāvaṃ pavatteti. Te ca dhammā tatheva uppajjanti, no aññathāti. Ayaṃ itthindriyarūpassa itthiliṅgādīsu issaratā. Esa nayo purisindriyarūpassa purisaliṅgādīsu issaratāyaṃ. Evaṃ ete dve dhammā liṅgādīsu indriyakicca sabbhāvato indriyā nāma hontīti.
8心处色对两种识界(意界与意识界)执行依处的功能，而不执行根[控制]的功能，因为无论所生起的心色明净(pasanna)或不明净(appasanna)，对于已修习心的人，[他的]意识界并不需要去顺应那[心色]。根缘释义结束。
Hadayavatthurūpaṃ pana dvinnaṃ viññāṇadhātūnaṃ nissayavatthukiccaṃ sādhayamānaṃpi tāsu indriyakiccaṃ na sādheti. Na hi bhāvita cittassa puggalassa hadayarūpe pasannevā appasanne vā jātepi manoviññāṇadhātuyo tadanuvattikā hontīti. Indriya paccayadīpanā niṭṭhitā.