← 文献总目录

6. 动词品

e0201n.nrf5 · 静态文献页 · 1536 段 · 打开交互阅读器

16. 动词品
6. Ākhyātakaṇḍa
2纯主动语态
Suddhakatturūpa
1现在阐明被称为“tyādi 词尾”的动词。它由词根与词缀所成就,显示时间、作格、人称、数量等差别,无性别区分,以动作为主要所表,并以 tyādi 等词尾为结尾。
Atha dhātupaccayasaṃsiddhaṃ kāla, kāraka, purisa, saṅkhyābhedadīpakaṃ liṅgabhedarahitaṃ kriyāpadhānavācakaṃ tyādyantanāmakaṃ ākhyātapadaṃ dīpiyate.
2其中,所谓“持持动作”者即词根。它有三种:原始词根、变形词根与名词性词根。
Tattha kriyaṃ dhāretīti dhātu. Sā pakatidhātu, vikatidhātu, nāmadhātuvasena tividhā.
3其中,bhū、hū、gamu、paca等称为原始词根,依其自性而成就。
Tattha bhū, hū, gamu, paca iccādi pakatidhātu nāma sabhāvena siddhattā.
4titikkha、tikiccha、bubhukkha、jighaccha等称为变形词根,依其造作而成就。
Titikkha, tikiccha, bubhukkha, jighacchaiccādi vikatidhātu nāma saṅkhatavasena siddhattā.
5puttīya、pabbatāya等称为名词性词根,因它们本是名词,通过与表示动作的词缀结合,而处于词根的位置。
Puttīya, pabbatāya iccādi nāmadhātu nāma nāmabhūtassa sato kriyavācīpaccayayogena dhātuṭṭhāne ṭhitattā.
6根本词根则依及物与不及物而分为两种。
Pakatidhātu ca sakammikā’kammikavasena duvidhā.
7其中,凡表达观待业之行为的词根,即名及物动词。如:前往村庄、煮饭等。
Tatthayā dhātu kammāpekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā sakammikā nāma. Gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacati iccādi.
8凡表达不观待业之行为的词根,即名不及物动词。如:存在、有、站立、躺卧等。
Yā kammanirapekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā akammikā nāma. Bhavati, hoti, tiṭṭhati, seti iccādi.
9及物动词依单及物动词与双及物动词,又有两种。
Sakammikā ca ekakammika, dvikammikavasena duvidhā.
10其中,凡是表达观待单一业之行为者,称为单及物动词。如:往村庄去、煮饭等。
Tattha yā ekakammāpekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā ekakammikā nāma. Gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacati iccādi.
11凡是依主要与次要的方式,表达观待两种业之行为者,称为双及物动词。
Yā padhānā’padhānavasena kammadvayāpekkhaṃ kriyaṃ vadati, sā dvikammikā nāma.
12它又分为nyādi类与duhādi类两种。
Sā ca nyādi, duhādivasena duvidhā.
13其中,凡词根含有‘引导’之义,即称为nyādi类。例如:领羊去村庄、运货去村庄、拖树枝去村庄。
Tattha yā dhātu pāpanatthā hoti, sā nyādi nāma. Ajaṃ gāmaṃ neti, bhāraṃ gāmaṃ vahati, sākhaṃ gāmaṃ ākaḍḍhati.
14其余带双宾语的动词,则称为duhādi类。例如:挤牛的奶、向婆罗门乞毯子、向施主乞食、拦牛入栏、问世尊问题、教弟子法、世尊对诸比丘说此语、国王对大臣说话等。
Sesā dvikammikā duhādi nāma. Gāviṃ khīraṃ duhati, brāhmaṇaṃ kambalaṃ yācati, dāyakaṃ bhikkhaṃ bhikkhati, goṇaṃ vajaṃ rundhati, bhagavantaṃ pañhaṃ pucchati, sissaṃ dhammaṃ anusāsati, bhagavā bhikkhū etaṃ [vacanaṃ] avoca, rājā amaccaṃ vacanaṃ bravīti iccādi.
15其中,凡是语形表达业时,即称为语尾变化。在nyādi类中,诸缘表示主要业;在duhādi类中,表示非主要业;在一切词根中,与使役结合时,则称为使役业。凡此种种,皆依词根的本义而说;然而,因词根有多义性,若表达其他意义,或与不同前缀结合,不及物的也可成为及物的,及物的也可成为不及物的。
Tattha yadā kammasmiṃ rūpaṃ sijjhati, tadā vibhatti, paccayā nyādimhi padhānakammaṃ vadanti, duhādimhi apadhānakammaṃ, sabbadhātūsu kāritayoge kāritakammanti, sabbañcetaṃ dhātūnaṃ pakatiatthavasena vuttaṃ, anekatthattā pana dhātūnaṃ atthantaravacane vā nānupasaggayoge vā akammikāpi sakammikā honti, sakammikāpi akammikā honti.
16先说表达其他意义的情形:
Atthantaravacane tāva –
17√vid ——表“存在”义:如“法存在”(vijjati)、“共同存在”(saṃvijjati)。
Vida – sattāyaṃ, dhammo vijjati, saṃvijjati.
18词根 √vid,作“知”义:知法。
Vida – ñāṇe, dhammaṃ vidati.
19词根 √vid,作“得”义:得财。
Vida – lābhe, dhanaṃ vindati.
20词根 √vid,作“体验”义:感受乐,感受果报。
Vida – anubhavane, sukhaṃ vedeti, vipākaṃ paṭisaṃvedeti .
21√vid——表“告知”义。如:我告知,尊者!请记住我“告知”;告知原因;了知法等。
Vida – ārocane, vedayāmahaṃ bhante vedayatīti maṃ dhāretu , kāraṇaṃ nivedeti, dhammaṃ paṭivedeti iccādi.
22当与不同前缀结合时:
Nānupasaggayoge –
23√pad——表“行”义:行于道,履践道;道生起,躺下,成就;受用存在,产生,享受受用;克服渴爱,轻视,征服;到达森林,意即进入。在途中赶上行人,意为到达,等等。
Pada-gatiyaṃ, maggaṃ pajjati, paṭipajjati, maggo uppajjati, nipajjati, sampajjati, bhogo bhavati, sambhavati, bhogaṃ anubhavati, taṇhaṃ abhibhavati, paribhavati, adhibhavati, araññaṃ abhisambhavati, ajjhogāhatīti attho. Gacchantaṃ magge abhisambhavati, sampāpuṇātīti attho iccādi.
24语尾变化,或通过音形的圆满,或通过意义的圆满,对诸词起到助益,故名为“缘”。
Padānaṃ byañjanasampattiyā vā atthasampattiyā vā upakārakā vibhatti, paccayā paccayā nāma.
25其中,语尾变化有 tyādi、tvādi 等共八类;就具体形态而言,则有九十六种。
Tattha vibhattiyo tyādi, tvādiiccādinā aṭṭhavidhā bhavanti, sarūpato channavutividhā.
26其中,前六组所摄的四十八种形态,称为为他语态;后六组所摄的四十八种形态,称为为己语态。
Tattha pubbachakkabhūtāni aṭṭhacattālīsarūpāni parassapadāni nāma. Parachakkabhūtāni aṭṭhacattālīsarūpāni attanopadāni nāma.
27其中,与利益他人相关之处频繁现起的语词,称为为他语态;与利益自己相关之处频繁现起的语词,称为为己语态。这是一派论师的说法。
Tattha parahitapaṭisaṃyuttesu ṭhānesu pavattibahulāni padāni parassapadāni nāma. Attahitapaṭisaṃyuttesu pavattibahulāni attanopadāni nāmāti eke.
28另一派论师说:“他”(paro)指作者,因为作者是一切行为的共通者;“己”(attā)指业,因为业是各自行为的共通者。表示“他”的语词即为他语态,表示“己”的语词即为己语态。
Paro vuccati kattā sabbakriyāsādhāraṇattā, attā vuccati kammaṃ sakasakakriyāsādhāraṇattā, parassa abhidhāyakāni padāni parassapadāni, attano abhidhāyakāni padāni attanopadānīti aññe.
29又有一派论师说:“己”(attā)指作为词义之体的动作;而从作者须被成就的意义上,表现为动作形态的“有”(bhāva)以及业,也称作“己”。从能成就的意义上,相对于这些而成为他者的作者,则称为“他”(para)。
Attā vuccati padatthānaṃ sarīrabhūtā kriyā, kattunā pana sādhyaṭṭhena kriyarūpāni bhāva, kammānipi attāti vuccanti. Sādhakaṭṭhena tehi parabhūto kattā paro nāmāti apare.
30有说:attā 指“我们”义,paro 指“你们”义;前六组因多涉他者而名“为他语态”,后六组则依习惯名为“为己语态”。然此说不合理,以后六组亦非唯多涉他者故。然就巴利语而言,两组的六组在自利、他利或三种作格中,实无差别可得,故本书不取此二名称,应知。
Attā vuccati amhattho, paro vuccati tumha, nāmattho, pubbachakkāni parabahulattā parassapadāni nāma, parachakkāni pana rūḷhīvasena attanopadāni nāmātipi vadanti. Idaṃ na yujjati parachakkesu tabbahulamattassāpi asiddhattā. Pāḷibhāsaṃ pana patvā dvinnaṃ chakkānaṃ attahita, parahitesu vā tīsu kārakesu vā pavattinānāttaṃ na dissatiyeva, tasmā imasmiṃ ganthe taṃ nāmadvayaṃ na gahitanti daṭṭhabbaṃ.
31词缀则有四种,即:变位词缀、分词词缀、使役词缀、词根词缀。
Paccayā pana catubbidhā vikaraṇa, kicca, kārita, dhātupaccayavasena.
32其中,凡能使由词根所成就的 tyādi 词与 tabbādi 词,依类别划分而彼此形态有异者,即称为变位词缀,如 la、ya、ṇo 等。
Tattha ye dhātusiddhāni tyādipadāni tabbādipadāni ca gaṇavibhāgavasena aññamaññaṃ visadisarūpāni karonti, te vikaraṇapaccayā nāma, la, ya, ṇoiccādayo.
33以 bhāva 与业为作用范围(缘)的 kya 词缀,称为义务分词词缀。
Bhāva, kammavisayo kyo kiccapaccayo nāma.
34存在于被称作命令、策使等的令役行为中的 ṇi、ṇāpi 等词缀,称为使役词缀。
Paresaṃ āṇāpanasaṅkhāte payojakabyāpāre pavattā ṇi, ṇāpipaccayā kāritapaccayā nāma.
35kha、cha、sa 等词缀各自分离,以表达各自不同行为的状态而成为词根之形,这些词缀称为词根词缀。
Visuṃ taṃtaṃkriyavācībhāvena dhāturūpā kha, cha, saiccādikā paccayā dhātupaccayā nāma.
36“显示时间、作格、人称、数量差别”中,此处的时态差别有四种:过去、现在、未来、超越时间。
‘‘Kāla, kāraka, purisa, saṅkhyābhedadīpaka’’nti ettha atīta, paccuppannā’nāgata, kālavimuttavasena kālabhedo catubbidho.
37其中,hiyyattanī、ajjattanī、parokkhā 这三种语尾变化用于过去时。
Tattha hiyyattanī, ajjattanī , parokkhāti imā tisso vibhattiyo atīte kāle vattanti.
38vattamānā 与 pañcamī 这两种属于现在时。
Vattamānā, pañcamīti dve paccuppanne.
39有一种“bhavissantī”用于表达未来时。
Ekā bhavissantī anāgate.
40第七变格与超越时限,此二者适用于脱离时间限制的情形。据说这是古代论师对语尾变化的分类次第,而该次第确实与巴利经文的用法完全契合。
Sattamī, kālātipattīti dve kālavimutte vattanti, ayaṃ kira porāṇiko vibhattīnaṃ kamo, so ca pāḷiyā sametiyeva.
41一切恭敬正法者,曾住于世,亦今住于世。
‘‘Sabbe saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca.
42也将安住,此乃诸佛之法性。
Athopi viharissanti, esā buddhāna dhammatā’’ti ca –
43『以及过去的诸佛、现在的与未来的』——此为巴利语。在此分类次第中,第五与第七这两个名称也依其义而成立。然而后来,诸师根据表述的意愿,对词尾变化作了不同的分类。
‘‘Abbhatītā ca ye buddhā, vattamānā anāgatā’’ti ca pāḷī. Imasmiṃ kame pañcamī, sattamīti nāmadvayampi anvatthavasena siddhaṃ bhavati. Pacchā pana garuno vatticchāvasena vibhattīnaṃ nānākamaṃ karonti.
44而作格、业格与呼格,则是‘作者’(kāraka)的分类。其中,呼格有两种:依‘能显’义,为修饰语;依‘所显’义,为所修饰。其中,表词根义的作用称为‘所显呼格’;表缘义的作用称为‘能显呼格’。
Kattu, kamma, bhāvā pana kārakabhedo nāma. Tattha bhāvo duvidho sādhya, sādhanavasena visesana, visesyavasena ca. Tattha dhātvatthakriyā sādhyabhāvo nāma. Paccayatthakriyā sādhanabhāvo nāma.
45其中,所显呼格因词根的不同而有种种差别。能显呼格则依诸词根义生起的方式,统归为单一义。正如‘生’(jāti)一词,在未生分位的有为法上,仿佛在令其生起;同样地,在仅为世俗施设的范畴中,它于一切词根义上仿佛在令其显现,因此它被称为‘能显’与‘作者’。如同依‘生’而生的有为法,以‘思所生、触所生’等唯是特指‘生’;同样地,依缘义而显现的种种词根义,以‘被煮、被行、被煮、住、行、煮’等,唯是特指‘缘义’。然而,随顺论义之意趣,于呼格等词中,不分别词根义与缘义也是可以说得通的。但在此处,二种呼格中,是指能显呼格。
Tesu sādhyabhāvo nānādhātūnaṃ vasena nānāvidho hoti. Sādhanabhāvo nānādhātvatthānaṃ pavattākārasaṅkhātena ekaṭṭhena ekova hoti. So pana yathā jāti nāma anuppannapakkhe ṭhite saṅkhatadhamme uppādentī viya khāyati, tathā vohāravisayamatte ṭhite sabbadhātvatthe pātubhonte karonto viya khāyati, tasmā so sādhananti ca kārakanti ca vuccati. Yathā ca jātivasena uppannā saṅkhatadhammā ‘‘cintanaṃ jātaṃ, phusanaṃ jāta’’ miccādinā ekantameva jātiṃ visesenti, tathā paccayatthavasena pātubhontā nānādhātvatthāpi ‘‘bhuyyate, gamyate, paccate, bhavanaṃ, gamanaṃ, pacana’’ miccādinā ekantameva paccayatthaṃ visesenti. Vatticchāvasena pana bhāvasādhanapadesu dhātvattha, paccayatthānaṃ abhedopi vattuṃ yujjatiyeva. Idha pana dvīsu bhāvesu sādhanabhāvo adhippetoti.
46初人、中人与上人,是‘人’的分类。而‘人’一词,在‘凡此人所感受的乐、或苦、或不苦不乐’中,指的正是自我本身;而该自我在‘他作、他受’中,被称为‘作者’。因此,‘人’即是作者。
Paṭhama, majjhimu’ttamapurisā purisabhedo. ‘Puriso’ti ca ‘‘yaṃkiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā’’ti ettha attā eva vuccati, so ca attā ‘‘so karoti, so paṭisaṃvedetī’’ti ettha kārakoti vuccati. Iti ‘puriso’ti kārako eva.
47此(名称)有三种:自义、你义与我义。其中,因属于自己内相续故,我义称为上人;其余则依次称为初人、中人。而语尾因其能指示这些之义,故获得‘初人’等名称。又,认为此名称已包含在作者分类之中,故于此论中未另加设立。
So ca tividho nāmattho, tumhattho, amhattho cāti. Tattha attano ajjhattasantānabhūtattā amhattho uttamapuriso nāma, sesā pana kamena paṭhamapuriso, majjhimapurisoti vuccanti. Vibhattiyo pana taddīpakattā paṭhamapurisādināmaṃ labhanti. Idañca nāmaṃ kārakabhede antogadhamevāti katvā imasmiṃ ganthe na gahitanti.
48数目的分类有两种:单一与众多。
Saṅkhyābhedo duvidho ekatta, bahuttavasena.
49“无性数区别”的意思是:在“男子行、女子行、家族行”等语句中,“男子”等所表名词虽随其性而有词形变化,但在动词中并无这种性数的形式区别。
‘Liṅgabhedarahita’nti ‘‘puriso gacchati, itthī gacchati, kulaṃ gacchati’’ iccādīsu ‘puriso’iccādīnaṃ abhidheyyapadānaṃ liṅgānugato rūpabhedo ākhyātapade natthi.
50“表动词主干义”的意思是:此处唯以作用作为主干来表达,不像名词那样以实体作为主干来表达,这是此处的意趣所在。
‘Kriyāpadhānavācaka’nti ettha kriyaṃ eva padhānato abhidhāti, na nāmapadaṃ viya dabbaṃ padhānato abhidhātīti adhippāyo.
51其中,所谓“作用”是指词根义的存在,它依时间分为四种:过去作用、现在作用、未来作用与超越时间的作用。
Tattha kriyā nāma dhātvatthabhāvo vuccati, sā ca kālavasena atītakriyā, paccuppannakriyā, anāgatakriyā, kālavimuttakriyāti catubbidhā hoti.
52命令作用、祈愿作用、许可作用、假设作用,以及“堪忍、堪能、应、邀请”等作用,作用的分类有多种。
Āṇattikriyā, āsiṭṭhakriyā, anumatikriyā, parikappakriyā, araha, sakka, vidhi, nimantanā’mantanādikriyāti bahuvidho kriyābhedoti.
53在此,“bhū-sattāyaṃ”中,“存在者的存在”名为sattā;在此sattā中,bhū词根表“存在者”之义。一切词义,作为智之所缘,皆以“有”(存在)的方式成立——这就是此处的含义。
Bhū-sattāyaṃ, santassa bhāvo sattā, tassaṃ sattāyaṃ, bhūdhātu sattāyamatthe vattate, sabbapadatthānaṃ sadda, buddhivisayabhāvena vijjamānabhāve vattatetyattho.
561561. 作用义
561.Kriyatthā.
55此为《根本经》,义为“从作用义之后,语尾等便成为缘”。所谓“作用义”,即“以作用为义者”。词根有三种:依本词根、变异词根与名词词根;而由致使缘所成的中间形态,也摄于变异词根之中。
Adhikārasuttamidaṃ, kriyatthā paraṃ vibhatti, paccayā bhavantīti attho. Kriyā attho yassāti kriyattho. Pakatidhātu, vikatidhātu, nāmadhātuvasena tividho dhātu, kāritapaccayantarūpampi vikatidhātumhi saṅgayhati.
562562. 现在时语尾为:ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe。
562.Vattamānetianti si tha mi ma te ante se vhe e mhe.
57已发动而未达终结的状态,名为“现在”;与此状态相应的时间,也依此通称而名为“现在”。于现在时,表作用义之后而有ti等词尾。此词尾既是ti等,又以现在时为所缘境,故得“现在”之名。
Ārabhitvā niṭṭhaṃ anupagato bhāvo vattamāno nāma, taṃsambandhīkālopi tadūpacārena vattamānoti vuccati. Vattamāne kāle kriyatthā paraṃ tyādivibhattiyo bhavanti. Ayañca vibhatti tyādīti ca vattamānakālavisayattā vattamānāti ca sijjhati.
563563.前六组与后六组,在单数与复数、你称与我称之余,每两个依次为中称、上称、初称。
563.Pubbāparachakkānamekānekesu tumhamhasesesu dve dve majjhimuttamapaṭhamā.
59当汝称、我称及此二者之余称这三类名称,在单一或众多对象上被使用或所指代时,前六组与后六组每两个依次成为中称、上称、初称的词尾。《小目犍连》中说:“上称即后称与末称。”
Tumhanāmaṃ, amhanāmaṃ, tadubhayato sesanāmanti tīsu nāmesu payujjamānesu vā gamyamānesu vā ekasmiṃ vā anekesu vā atthesu pubbachakka, parachakkānaṃ dve dve majjhima, uttama, paṭhamā vibhattiyo bhavanti. ‘‘Uttamanti uttaraṃ antima’’nti cūḷamoggallāne vuttaṃ.
60在此,通过词尾分类的方式,种种名称的分类也得以成立。
Ettha ca vibhattividhānamukhena taṃtaṃsaññāvidhānampi siddhaṃ hoti.
61如何呢?ti、anti、si、tha、mi、ma,这些称为前六。
Kathaṃ?Ti, anti, si, tha, mi, ma iti pubbachakkaṃ nāma.
62te、ante、se、vhe、e、mhe,这些称为后六。
Te, ante, se, vhe, e, mhe iti parachakkaṃ nāma.
63在前六种变化中,ti与anti这一对称为初对,si与tha这一对称为中对,mi与ma这一对称为上对。后六种变化的对应关系也是如此。
Pubbachakke ca-ti, antidvayaṃ paṭhamadukaṃ nāma, si, thadvayaṃ majjhimadukaṃ nāma, mi, madvayaṃ uttamadukaṃ nāma. Evaṃ parachakke.
64其中,当与主语同格的其余名称被表达或传达时,即用初对;同样地,用于汝等名称时用中对,用于我等名称时用上对。在这些成对的语尾中,若要表达单数意义便用单数,若表达复数意义便用复数。
Tattha tulyādhikaraṇabhūte sesanāme payujjamāne vā gamyamāne vā paṭhamadukaṃ bhavati. Tathā tumhanāme majjhimadukaṃ, amhanāme uttamadukaṃ. Dukesu ca ekasmiṃ atthe vattabbe ekavacanaṃ, bahumhi vattabbe bahuvacanaṃ.
65在此,诸名称以意义为依归,故称为‘所作义’;此处,业处则称为‘名义’。在名为作者、业等的名义上,会附上ti等语尾变化,此名义即是ti等语尾所表达内容本身的直接所指义,而并非si等语尾的直接所指义。
Ettha ca nāmānaṃ atthanissitā katvattha, kammatthā idha nāmatthāti vuccanti. Kattu, kammasaṅkhāte yasmiṃ nāmatthe tyādivibhattiyo bhavanti, so nāmattho tyādivācakānaṃ eva vāccabhūto vuttattho nāma hoti, na syādivibhattīnaṃ.
66表达所述之作者、业等所依的性义的名词,称为所诠词,此亦称作同依词。
Vuttakattu, kammādhiṭṭhānassa ca liṅgatthassa vācakaṃ nāmapadaṃ abhidheyyapadaṃ nāma, etadeva tulyādhikaraṇapadanti ca vuccati.
67而表达意义的āma等语尾在此处无从出现,唯表示性义的第一语尾得以出现。对于此种同依的所诠词,经中以“tumhamhasesesu”说。
Amādayo ca atthavācakavibhattiyo etasmiṃ okāsaṃ na labhanti, liṅgatthamattajotikā paṭhamāvibhatti eva okāsaṃ labhati. Evarūpāni tulyādhikaraṇabhūtāni abhidheyyapadāni sandhāya sutte ‘tumhamhasesesū’ti vuttaṃ.
68此经应于两类句中了知:即纯由tumha、amha、sesa诸名构成的结合句,以及混合构成的结合句。
Idañca suttaṃ suddhehi tumha’mha, sesanāmehi yuttavākye ca missakehi yuttavākye cāti dvīsu dvīsu vākyesu veditabbaṃ.
69其中,当与纯人称结合时,各自成对出现。如何?so gacchati, te gacchanti; tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha; ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāmāti。
Tattha suddhehi yutte paccekaṃ dukāni vattanti. Yathā? So gacchati, te gacchanti, tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāmāti.
70纯并列句也是如此。如何?so ca so ca gacchati, gacchanti vā; te ca te ca gacchanti; so ca te ca gacchanti; tvañca tvañca gacchasi, gacchatha vā; tumhe ca tumhe ca gacchatha; tvañca tumhe ca gacchathāti。
Tathā suddhadvandepi. Yathā? So ca so ca gacchati, gacchanti vā. Te ca te ca gacchanti, so ca te ca gacchanti, tvañca tvañca gacchasi, gacchatha vā. Tumhe ca tumhe ca gacchatha, tvañca tumhe ca gacchathāti.
71然而,在与混合人称结合的并列句中,由于被约定为“相违”,只有他称的二句得以出现,且其中唯用复数。如何?so ca tvañca gacchatha, so ca ahañca gacchāma, tvañca ahañca gacchāma, so ca tvañca ahañca gacchāma。这是单数四句组。
Missakehi yutte dvandavākye pana ‘vippaṭisedhe’ti saṅketattā paradukāni eva okāsaṃ labhanti, tesu ca bahuvacanāni eva. Yathā? So ca tvañca gacchatha, so ca ahañca gacchāma, tvañca ahañca gacchāma, so ca tvañca ahañca gacchāma. Ekavacanacatukkaṃ.
72te ca tumhe ca gacchatha, te ca mayañca gacchāma, tumhe ca mayañca gacchāma, te ca tumhe ca mayañca gacchāma。此为复数四句组。
Te ca tumhe ca gacchatha, te ca mayañca gacchāma, tumhe ca mayañca gacchāma, te ca tumhe ca mayañca gacchāma. Bahuvacanacatukkaṃ.
73so ca tumhe ca gacchatha, so ca mayañca gacchāma, tvañca mayañca gacchāma, so ca tvañca mayañca gacchāma。此为单数根本四句组。
So ca tumhe ca gacchatha, so ca mayañca gacchāma, tvañca mayañca gacchāma, so ca tvañca mayañca gacchāma. Ekavacanamūlacatukkaṃ.
74te ca tvañca gacchatha, te ca ahañca gacchāma, tumhe ca ahañca gacchāma, te ca tumhe ca ahañca gacchāma。此为复数根本四句组。
Te ca tvañca gacchatha, te ca ahañca gacchāma, tumhe ca ahañca gacchāma, te ca tumhe ca ahañca gacchāma. Bahuvacanamūlacatukkaṃ.
75又,应当了知“tvañca so ca gacchatha, ahañca so ca gacchāma, tvañca ahañca so ca gacchāma, tumhe ca so ca gacchatha, mayañca so ca gacchāma, tvañca te ca gacchatha, ahañca te ca gacchāma”等四句组。
Api ca tvañca so ca gacchatha, ahañca so ca gacchāma, tvañca ahañca so ca gacchāma, tumhe ca so ca gacchatha, mayañca so ca gacchāma, tvañca te ca gacchatha, ahañca te ca gacchāmaiccādīnipi catukkāni veditabbāni.
76此处的圣典文句为:“tvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha. ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema.”
Atrimā pāḷī – tuvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha . Ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema .
77我与具寿舍利弗如今将护持比丘僧团。
Ahañca dāni āyasmā ca sāriputto bhikkhusaṅghaṃ pariharissāma .
78我与这些比丘,以定而坐。
Ahañca ime ca bhikkhū samādhinā nisīdimhā.
79我与妻子,曾为施主。
Ahañca bhariyā ca dānapatī ahumhā .
80我与丈夫,曾为施主等。
Ahañca sāmiko ca dānapatī ahumhā iccādi.
81然而,当应说“so ca gacchati, tvañca gacchasī”时,却说“tumhe gacchatha”;或当应说“so ca gacchati, ahañca gacchāmī”时,却说“mayaṃ gacchāmā”——这些形式仅是自然复数,并非上士复数。
Yaṃ pana ‘‘so ca gacchati, tvañca gacchasī’’ti vattabbe ‘‘tumhe gacchathā’’ti vā ‘‘so ca gacchati, ahañca gacchāmī’’ti vattabbe ‘‘mayaṃ gacchāmā’’ti vā vacanaṃ, taṃ pakatibahuvacanameva, na paropurisabahuvacanaṃ.
82至于迦旃延(文法)中“sabbesamekābhidhāne paro puriso”这条经,它的意思是:当把两个或三个混合的名称,连同tumha与amha合在一起表述时,在混合相违句中应运用上士(复数);此义并非不能成立。
Yañca kaccāyane – ‘‘sabbesamekābhidhāne paro puriso’’ti suttaṃ, tatthapi sabbesaṃ dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā missakabhūtānaṃ nāma, tumha’mhānaṃ ekato abhidhāne missakadvandavākye paro puriso yojetabboti attho na na sambhavatīti.
564564. 于作者(格)中,la。
564.Kattari lo.
84在非现前的māna、nta、ti等中,若关涉他人、表示行为之后,则于作者处,la随界成为无词缀。la随界在“ūlasse”经句中是简别之义。
Aparokkhesu māna, nta, tyādīsu paresu kriyatthā paraṃ kattari lānubandho apaccayo hoti. Lānubandho ‘ūlasse’ti sutte visesanattho.
85由此,凡māna、nta、ti等是于作者处转起,那里便有这la词缀,也就是以la词缀来表明它们的作者能诠性。此理同样适用于“kyo bhāvakammesu…”等句。
Etena yattha māna, nta, tyādayo kattari vattanti, tattha ayaṃ lapaccayoti lapaccayena tesaṃ kattuvācakabhāvaṃ ñāpeti, esa nayo ‘‘kyo bhāvakammesu…’’ iccādīsupi.
86在这里,所谓vikaraṇa词缀仅起填充辅音的作用,并不填充意义。因此,只有在离开它们便无法成就词形的语句中,它们才出现;若离开它们仍能成就,它们便不出现。此la词缀也是如此:在词根之后,当没有语尾声或增置声时,它便出现;若有,则如“pacāmi, pacāma, pacāhi, gameti, gamenti, vajjeti, vajjenti”等句中那样,是为其他作用而出现。又,在规定词缀消失的地方,为遮止异群、异形的生起,它才出现,在其余地方则不出现。
Ettha ca vikaraṇapaccayā nāma byañjanapūraṇā eva honti, na atthapūraṇā, tasmā yasmiṃ payoge tehi vinā padarūpaṃ na sijjhati, tattheva te vattanti. Yattha sijjhati, tattha na vattanti, ayampi lapaccayo dhātuto paraṃ vibhattisare vā āgamasare vā asante vattati, sante pana ‘‘pacāmi, pacāma, pacāhi, gameti, gamenti, vajjeti, vajjenti’’-iccādīsu kāriyantaratthāya vattati. Yattha ca paccayānaṃ lopo vihito, tattha gaṇantara, rūpantarappasaṅgapaṭisiddhāya vattati, aññattha na vattati.
565词缀中,i变声、u变声分别转为e、o。
565.Yuvaṇṇānameo paccaye.
88语尾与词缀皆称为paccaya。i、kī、khi、ci、ji等称为i变声;cu、ju、bhū、hū等称为u变声。当词缀在后时,单音节词根末的i变声、u变声依次增广为e、o。而‘paro kvacī’则表示后音消失。
Vibhatti, paccayā paccayo nāma. I, kī, khi, ci, ji iccādayo ivaṇṇā nāma. Cu, ju, bhū, hū iccādayo uvaṇṇā nāma. Paccaye pare ekakkharadhātvantānaṃ ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ kamena e, ovuddhiyo honti. ‘Paro kvacī’ti parasaralopo.
89带saṃ前缀者:sambhoti, sambhonti, sambhosi, sambhotha, sambhomi, sambhoma。
Saṃpubbo-sambhoti , sambhonti, sambhosi, sambhotha, sambhomi, sambhoma.
90“anu”前缀的示例,如在“anubhavane”(受用)一词中:so bhogaṃ anubhoti(他受用资财)、te bhogaṃ anubhonti(他们受用资财)、tvaṃ bhogaṃ anubhosi(你受用资财)、tumhe bhogaṃ anubhotha(你们受用资财)、ahaṃ bhogaṃ anubhomi(我受用资财)、mayaṃ bhogaṃ anubhoma(我们受用资财)。
Anupubbo-anubhavane, so bhogaṃ anubhoti, te bhogaṃ anubhonti, tvaṃ bhogaṃ anubhosi, tumhe bhogaṃ anubhotha, ahaṃ bhogaṃ anubhomi, mayaṃ bhogaṃ anubhoma.
91此中,譬如“nīlo paṭo”(青色的布)中,“nīla”(青色)一词的意义有两种,即能诠义与所诠义。
Tattha yathā ‘‘nīlo paṭo’’ti ettha nīlasaddassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyatthoti.
92其中,它自身的功德之义,名为能诠义。
Tattha guṇasaṅkhāto sakattho vāccattho nāma.
93功德所依的实体性义,即所谓所诠义。
Guṇanissayo dabbattho abhidheyyattho nāma.
94然而,“蓝色”一词本身只是直接指向其能诠义;仅仅听闻“蓝色”这个词的人,也只是直接了知蓝色的属性。因此,借由“布”这个另外的词,方才指示出“蓝色”一词的所诠义。
Nīlasaddo pana vaccātthameva ujuṃ vadati, nīlasaddamattaṃ suṇanto nīlaguṇameva ujuṃ jānāti, tasmā ‘‘paṭo’’ iti padantarena nīlasaddassa abhidheyyattho ācikkhīyati.
95同样地,在“anubhotī”这个词中,“ti”这个音节的义分为两种:能诠义与所诠义。
Tathā ‘‘anubhotī’’ti ettha tisaddassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyatthoti.
96其中,由作者能力所成的自体义,称为字义。
Tattha kattusattisaṅkhāto sakattho vāccattho nāma.
97依于能力而表示性别的意义,称为所指义。
Sattinissayo liṅgattho abhidheyyattho nāma.
98然而,‘ti’音只直接表明字义,不表明所指义。当听到‘anubhoti’时,听者直接了知的,乃与所完成的行为相应的作者,而非任何实物,这便是它的意义。因此,借由另一词‘so’来指明‘ti’音的所指义;而字义既已由‘ti’音本身直接表明,便无须再由第三转声来指明。为显示性别之义,只在所指词上使用第一转声。此理可适用于一切。
Tisaddo pana vāccatthameva ujuṃ vadati, na abhidheyyatthaṃ. ‘‘Anubhotī’’ti suṇantosādhyakriyāsahitaṃ kattārameva ujuṃ jānāti, na kiñci dabbanti attho. Tasmā ‘‘so’’ iti padantarena tisaddassa abhidheyyattho ācikkhīyati, vāccatthassa pana tisaddeneva ujuṃ vuttattā tatiyāvibhattiyā puna ācikkhitabbakiccaṃ natthi, liṅgatthajotanatthaṃ abhidheyyapade paṭhamāvibhatti eva pavattatīti. Esa nayo sabbattha.
566566. 当 e 与 o 位于元音前时,分别变为 ay 与 av。
566.Eonamayavā sare.
100当后面接元音时,e 与 o 依次变为 aya 与 ava。其中,ya 与 va 中的字母 a 是为便于发音而增入的。
Sare pare e, onaṃ kamena aya, avā honti. Ya, vesu a-kāro uccāraṇattho.
101bhavati, bhavanti, bhavasi, bhavatha.
Bhavati, bhavanti, bhavasi, bhavatha.
567567. 在hi、mi、mesu之前,字母a变为长音。
567.Himimesvassa.
103当后面跟随hi、mi、mesu时,字母a变为长音。
Hi, mi, mesu paresu a-kārassa dīgho hoti.
104bhavāmi, bhavāma.
Bhavāmi, bhavāma.
105在其余六种形式中:bhavate,bhavante,bhavase,bhavavhe,bhave,bhavamhe。
Parachakke – bhavate, bhavante, bhavase, bhavavhe, bhave, bhavamhe.
106前缀pa加于bhū,表“生起”之义,如“nadī pabhavati”(河流生起)。
Papubbo bhū-pavattiyaṃ, nadī pabhavati.
107前缀adhi、abhi、pari加于bhū,表“伤害”之义,如adhibhavati、abhibhavati、paribhavati。
Adhyā’bhi, paripubbo hiṃsāyaṃ, adhibhavati, abhibhavati, paribhavati.
108前缀vi加于bhū时,表“破坏”“显露”“美丽”之义,如vibhavati。
Vipubbo vināse, pākaṭe, sobhaṇe ca, vibhavati.
109前缀parā加于bhū时,表“失败”之义,如parābhavati。
Parāpubbo parājaye, parābhavati.
110前缀abhi与saṃ加于bhū时,表“获得”及“深入”之义,如abhisambhavati;同样也有pātubbhavati、āvibhavati等。
Abhi, saṃpubbo pattiyaṃ, ajjhogāhe ca, abhisambhavati, tathā pātubbhavati, āvibhavati iccādi.
113如是为纯作者形。
Iti suddhakatturūpaṃ.
114纯变化业形
Suddhabhāvakammarūpa
568568. 在非parokkha的bhāva与kamma之中,于māna、nta、tyā等后缀前,附加ya。
568.Kyobhāvakammesvaparokkhesu māna nta tyādīsu.
112排除parokkha的情形,若表行为义,于māna、nta等后缀及tyā等之前,在bhāva与kamma中,附上带kānubandha的ya后缀;依‘bahula’原则,有时亦用于kattari。
Parokkhāvajjitesu māna, ntapaccayesu tyādīsu ca paresu kriyatthā bhāvasmiṃ kammani ca kānubandho yapaccayo hoti, bahulādhikārā kvaci kattari ca.
113例如:rūpaṃ vibhuyyati(色被破坏),so pahīyissati(他将被舍弃),bhattaṃ paccati(饭被煮),gimhe udakaṃ chijjati(热季时水被切断),kusūlo bhijjati(谷仓被打破)。
Rūpaṃ vibhuyyati, so pahīyissati , bhattaṃ paccati, gimhe udakaṃ chijjati, kusūlo bhijjati.
569若遇kānubandha与āgama,则te、e、o、ā不变。
569.Na te kānubandhanāgamesu.
115当存在kānubandha与āgama时,i、u及a的te、e、o、ā不生起,故于kya后缀前无vuddhi。
Kānubandhe nāgame ca ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ assa ca te e, o,-ā na hontīti kyamhi vuddhi natthi.
116于kamma中:tena purisena bhogo anubhūyati(彼人受用财富),tena bhogā anubhūyanti(那些财富被受用),tena tvaṃ anubhūyasi(你被受用),tena tumhe anubhūyatha(你们被受用),tena ahaṃ anubhūyāmi(我被受用),tena mayaṃ anubhūyāma(我们被受用)。其中,有重叠与短音化者,为anubhuyyati, anubhuyyanti。
Kamme-tena purisena bhogo anubhūyati, tena bhogā anubhūyanti, tena tvaṃ anubhūyasi, tena tumhe anubhūyatha, tena ahaṃ anubhūyāmi, tena mayaṃ anubhūyāma. Yassa dvittaṃ rassattañca, anubhuyyati, anubhuyyanti.
117其中,‘anubhūyati’一词中带有kya后缀的‘ti’音节,其义有二种:字义与所指义。
Tattha ‘‘anubhūyatī’’ti ettha kyapaccayasahitassa tisaddassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyatthoti.
118其中,由业力所成的自义,称为字义。
Tattha kammasattisaṅkhāto sakattho vāccattho nāma.
119依能力而表相的意义,称为所指义。
Sattinissayo liṅgattho abhidheyyattho nāma.
120然而,带有kya后缀的“ti”音,仅直接表达词义,并不表达所指之义。当听到“anubhūyati”时,听者直接了知的,是与所成办的行为相伴的业力,而非任何实体——这便是此处所说之义。其余则如前所述之理。
Tisaddo pana kyapaccayasahito vāccatthameva ujuṃ vadati, na abhidheyyatthaṃ. ‘‘Anubhūyatī’’ti suṇanto sādhyakriyāsahitaṃ kammasattiṃ eva ujuṃ jānāti, na kiñci dabbanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ pubbe vuttanayameva.
121anubhūyate, anubhuyyate, anubhūyante, anubhuyyante, anubhūyase, anubhūyavhe, anubhūye, anubhuyye, anubhūyamhe, anubhuyyamhe.
Anubhūyate , anubhuyyate, anubhūyante, anubhuyyante, anubhūyase, anubhūyavhe, anubhūye, anubhuyye, anubhūyamhe, anubhuyyamhe.
570570. 位于重音之前、短元音之后的 nte 与 ntīnaṃ,变为 re。
570.Garupubbā rassā re ntentīnaṃ.
123位于重音前且短音后的 nte、ntīnaṃ,变为 re。
Garupubbamhā rassato nte, ntīnaṃ reādeso hoti.
124jāyare、jāyanti、jāyare、jāyante;gacchare、gacchanti、gacchare、gacchante;gamissare、gamissanti、gamissare、gamissante。
Jāyare, jāyanti, jāyare, jāyante, gacchare, gacchanti, gacchare, gacchante, gamissare, gamissanti, gamissare, gamissante.
125所谓“重音前”指什么?例如 pacanti、pacante,它们没有重音,因此不发生这一变化。
Garupubbāti kiṃ? Pacanti, pacante.
126“短音后”是指什么?如pācenti、pācante(它们属于长音后,故不变化)。
Rassāti kiṃ? Pācenti, pācante.
127在此,通过经文的分别,这些巴利语词句——“sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ, muñcare bandhanasmā, jīvare vāpi sussatī”——得以成立。
Ettha ca suttavibhāgena ‘‘sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ , muñcare bandhanasmā , jīvare’ vāpi sussatī’’ti etāni pāḷipadāni sijjhanti.
128其中,“bhañjare”意为“被破坏”,“muñcare”意为“愿他们解脱”,“jīvare vāpi”意为“或者活着”。又有anubhūyare、anubhūyanti、anubhūyare、anubhūyante等形式。
Tattha ‘bhañjare’ti bhijjati, ‘muñcare’ti muñcantu, ‘jīvare’ vāpī’ti jīvanto’vāpi. Anubhūyare, anubhūyanti, anubhūyare, anubhūyante.
129所谓bhāva,即存在、行走等行为之相状,它唯独由词根以同位格方式加以限定,而非由名词。因此,其中并无以tumha、amha及其他名词为基础的tyādi等两种限定关系,唯有第一种双数形式;又因其为无差别的实体相状,故亦无数量差别,唯用单数形式。
Bhāvo nāma bhavana, gamanādiko kriyākāro, so dhātunā eva tulyādhikaraṇabhāvena visesīyati, na nāmapadena, tasmā tattha tumha’mha, sesanāmavasena tyādidukavisesayogo nāma natthi, paṭhamadukameva tattha bhavati, dabbasseva ca tassa abyattasarūpattā saṅkhyābhedopi natthi, ekavacanameva bhavati.
130因此,“tena bhogaṃ anubhūyati, anubhuyyati, anubhūyate, anubhuyyate”的意思是“受用发生”,这便是它的含义。
Tena bhogaṃ anubhūyati, anubhuyyati, anubhūyate, anubhuyyate, anubhavanaṃ hotīti attho.
135如是为纯变化业形。
Iti suddhabhāvakammarūpāni.
136有因作者形
Hetukatturūpa
571亦通过令作者的运作。
571.Payojakabyāpāreṇāpi ca.
132当令纯粹的施事者行动时,对于那使动者的施事者的运作,在表达行为义时,加上后缀ṇi与ṇāpi。带ṇānubandha是为了实现元音强化。
Yo suddhakattāraṃ payojeti, tassa payojakassa kattuno byāpāre kriyatthā ṇi ca ṇāpi ca honti. Ṇānubandhā vuddhutthā.
133在这些后缀中,从以ā结尾的词根之后,只加ṇāpi,例如dāpeti、dāpayati。
Tesu ca ākārantato ṇāpiyeva hoti, dāpeti, dāpayati.
134从以u或ū结尾的词根之后,只加ṇi,例如sāveti、sāvayati。
Uvaṇṇantato ṇiyeva, sāveti, sāvayati.
135在其余词根之后,此二者亦皆适用,例如:pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati。
Sesato dvepi, pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati.
136令作者所作的运作本身亦是行为,因此,在表达此义的 ṇi 和 ṇāpi 之后,其后接有转格与词缀;并且,词根末尾部分以及 ṇi、ṇāpi 须发生 vuddhi(强化)。
Payojakabyāpāropi kriyā evāti tadatthavācīhi ṇi,-ṇāpīhi paraṃ vibhatti, paccayā bhavanti, dhātvantassa ca ṇi, ṇāpīnañca vuddhi.
137so maggaṃ bhāveti, te maggaṃ bhāventi, tvaṃ maggaṃ bhāvesi, tumhe maggaṃ bhāvetha, ahaṃ maggaṃ bhāvemi, mayaṃ maggaṃ bhāvema.
So maggaṃ bhāveti, te maggaṃ bhāventi, tvaṃ maggaṃ bhāvesi, tumhe maggaṃ bhāvetha, ahaṃ maggaṃ bhāvemi, mayaṃ maggaṃ bhāvema.
572572. 当为 ṇ 随伴时,变为 āya、āvā。
572.Āyāvā ṇānubandhe.
139是的,对于以元音结尾的语基,当后续缘为 ṇ 随伴时,依次变为 āya、āvā;在经句分句中,即使后续缘为 aṇ 随伴,也会变为 āyā 或 āvā。
E, onaṃ kamena āya, āvā honti sarādo ṇānubandhe paccaye pare, suttavibhattiyā aṇānubandhepi āyā’vā honti.
140在词根 ge(歌)上,有 gāyati(他唱)、gāyanti(他们唱)。
Ge-sadde, gāyati, gāyanti.
141前缀 apa-,表恭敬义时,如 apacāyati(他恭敬)、apacāyanti(他们恭敬)。
Apapubbo ce-pūjāyaṃ, apacāyati, apacāyanti.
142词根 jhe,表“思惟”义,如 jhāyati(他禅思)、jhāyanti(他们禅思)、ujjhāyati(他抱怨)、nijjhāyati(他审察)等。
Jhe-cintāyaṃ, jhāyati, jhāyanti, ujjhāyati, nijjhāyati iccādi.
573第573条:亦适用于以 ṇi、ṇāpi、āpī 为尾的语基。
573.Ṇiṇāpyāpīhi ca.
144在 ṇi、ṇāpi 与 āpī 之后,主动语态的词尾 lo 可有可无。
Ṇi , ṇāpi, āpīhi ca kattari lo hoti vā.
145kārayati(使做)、kārāpayati(使做)、saddāpayati(使出声)。
Kārayati, kārāpayati, saddāpayati.
146据此,于非元音之处,由 ayā 替代后接 a,故有 so maggaṃ bhāvayati(他修习道)、bhāvayanti(他们修习)、bhāvayasi(你修习)、bhāvayatha(你们修习)、bhāvayāmi(我修习)、bhāvayāma(我们修习)。
Iminā asare ṭhāne ayādesato paraṃ akāro hoti, so maggaṃ bhāvayati, bhāvayanti, bhāvayasi, bhāvayatha, bhāvayāmi, bhāvayāma.
153如是为使役主动语态的诸词形。
Iti hetukatturūpāni.
154以 ti 等为首的词尾。
Tyādi
147“在行为与被动中为 kya……”:即,在 ṇi、ṇāpi 等后缀之后,kya 变为 ya。
‘Kyo bhāvakammesū…’ti ṇi, ṇāpipaccayantato yo.
574第574条:kya 的替代。
574.Kyassa.
149在表达行为义的词根之后,后续的 kya 词首变为 ī 或 ña。
Kriyatthā parassa kyassa ādimhi īña hoti.
150因此,有 tena maggo bhāvīyati(那道被修习)、tena maggā bhāvīyanti(那些道被修习)、tena tvaṃ bhāvīyasi(你被修习)、tena tumhe bhāvīyatha(你们被修习)、tena ahaṃ bhāvīyāmi(我被修习)、tena mayaṃ bhāvīyāma(我们被修习)。
Tena maggo bhāvīyati, tena maggā bhāvīyanti, tena tvaṃ bhāvīyasi, tena tumhe bhāvīyatha, tena ahaṃ bhāvīyāmi, tena mayaṃ bhāvīyāma.
151在短音变化中,有 bhāviyati(被修习,单数)、bhāviyanti(被修习,复数)。
Rassatte-bhāviyati, bhāviyanti.
152在辅音重叠的变化中,有 bhāviyyati(被修习,单数)、bhāviyyanti(被修习,复数)。同样地,还有 bhāvayīyati(被令修习,单数)、bhāvayīyanti(被令修习,复数)。
Dvitte-bhāviyyati, bhāviyyanti. Tathā bhāvayīyati, bhāvayīyanti.
153于短音变化中:bhāvayiyati(单数被令修习)、bhāvayiyanti(复数被令修习)。
Rassatte-bhāvayiyati, bhāvayiyanti.
154于重叠辅音变化中:bhāvayiyyati(单数被令修习)、bhāvayiyyanti(复数被令修习)。
Dvitte-bhāvayiyyati, bhāvayiyyanti.
155凡是不及物动词的词根,于使役式中,亦成单及物动词;
Akammikāpi yā dhātu, kārite tve’kakammikā;
156单及物动词转为双及物,双及物动词转为三及物。
Ekakammā dvikammā ca, dvikammā ca tikammakā.
157如是,纯主动形、纯被动形、使役主动形、使役被动形,此四种完成形,于同一词根中皆可得。
Iti suddhakatturūpaṃ, suddhakammarūpaṃ, hetukatturūpaṃ, hetukammarūpanti ekadhātumhi cattāri nipphannarūpāni labbhanti.
158此处,主动形亦包含主动被动形,例如:kusūlo bhijjati(谷仓破裂),bhijjanadhammo bhijjati(可破裂之物破裂)。
Katturūpena cettha kammakatturūpampi saṅgayhati. Kusūlo bhijjati, bhijjanadhammo bhijjati.
159被动形也包含了被动主动形。其中,若一词在意义上表达主动,而在词形上则为被动形,即名为“被动主动形”,这在巴利圣典中随处可见。
Kammarūpena ca kattukammarūpampi saṅgayhati. Tattha yaṃ padaṃ kattuvācakaṃ samānaṃ saddarūpena kammarūpaṃ bhavati, taṃ kattukammarūpaṃ nāma, taṃ pāḷiyaṃ bahulaṃ dissati.
160如“rūpaṃ vibhāviyyati”(色被了别)、“atikkamiyyati”(被超越)、“samatikkamiyyati”(被完全超越)、“vītivattiyyati”(被度过)、“nimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu”(相被征服故为种姓)、“pavattaṃ abhibhuyyati”(转起被征服)、“cutiṃ abhibhuyyati”(死被征服)、“upapattiṃ abhibhuyyatīti gotrabhu”(生被征服故为种姓)等。
Rūpaṃ vibhāviyyati , atikkamiyyati, samatikkamiyyati, vītivattiyyati, nimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu , pavattaṃ abhibhuyyati , cutiṃ abhibhuyyati, upapattiṃ abhibhuyyatīti gotrabhu iccādi.
161同样,“so pahīyethāpi nopi pahīyetha”(他可能被舍弃,也可能不被舍弃)、“so pahīyissati”(他将被舍弃)、“nihiyyati yaso tassa”(他的名誉被毁)、“hiyyoti hiyyati poso”(人衰败)、“pareti parihāyati”(他退步)、“ājānīyā hasīyanti”(良马被嘲笑)、“vidhurassa hadayaṃ dhaniyati”(智者之心被震动)等。
Tathā so pahīyethāpi nopi pahīyetha , so pahīyissati , nihiyyati yaso tassa , hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati , ājānīyā hasīyanti , vidhurassa hadayaṃ dhaniyati iccādi.
162关于“yamhi dā dhā mā thā hā pā maha mathādīnamī”这句《迦旃延》文句,有人想以被动义解之,然以主动义解方为合理,因为若作被动义,便会有i增音。然而在《声论》中,则坚称“so pahīyissati”等词为状态抽象名词形,但这些形式实为主动与被动形。
Yañca ‘yamhi dā dhā mā thā hā pā maha mathādīnamī’ti kaccāyane suttaṃ, taṃ kammani icchanti, kattari eva yujjati kammani ivaṇṇāgamassa sabbhāvā. Saddanītiyaṃ pana ‘‘so pahīyissatī’’ti padānaṃ bhāvarūpattaṃ daḷhaṃ vadati, tāni pana kattukammarūpāni evāti.
163此处,现在时有四种:恒常转起、转起未断、转起已断、近前转起。
Ettha ca vattamānaṃ catubbidhaṃ niccapavattaṃ, pavattāvirataṃ, pavattuparataṃ, samīpavattamānanti.
164其中,恒常转起者,例如:idhāyaṃ pabbato tiṭṭhati(此山于此耸立)、candimasūriyā pariyāyanti(日月运行)、disā bhanti virocamānā(诸方照耀)。
Tattha niccapavatte – idhāyaṃ pabbato tiṭṭhati, candimasūriyā pariyāyanti, disā bhanti virocamānā .
165转起未断者,例如:“api nu te gahapati kule dānaṃ dīyatīti”(居士,你家中可有布施?)“dīyati me bhante kule dānaṃ”(尊者,我家中确有布施。)
Pavattāvirate – api nu te gahapati kule dānaṃ dīyatīti, dīyati me bhante kule dānaṃ .
166此处,只要对布施还怀有热忱,那么布施行为便如在持续发生一般,实为现在时,因为热忱尚未断除。
Ettha ca yāva dāne saussāho, tāva yathāpavattā dānakriyā vattamānā eva nāma hoti ussāhassa aviratattā.
167转起已断者,例如:“na khādati ayaṃ maṃsaṃ”(此人不食肉)、“neva pāṇaṃ hanati”(亦不杀生)、“na adinnaṃ ādiyati”(不取未与之物)。此处,只要他不造作与之相反的行为,那么禁戒行为便实为现在时。
Pavattuparate – na khādati ayaṃ maṃsaṃ, neva pāṇaṃ hanati , na adinnaṃ ādiyati . Ettha yāva tabbipakkhakriyaṃ na karoti, tāva viramaṇakriyā vattamānā eva nāma hoti.
168近转起——过去时:kuto nu tvaṃ āgacchasi(你从何处来?),rājagahato āgacchāmīti(我从王舍城来)。未来时:dhammaṃ te desemi(我为你说法),sādhukaṃ suṇohi(请善听)。
Samīpe – atīte – kuto nu tvaṃ āgacchasi , rājagahato āgacchāmīti. Anāgate – dhammaṃ te desemi, sādhukaṃ suṇohi.
169据经句分判,在与“那时”的关联中,过去时也可用此语尾,如:vākacīrāni dhunanto, gacchāmi ambare tadā(那时我抖着树皮衣,行于空中)。
Suttavibhattena tadāyoge atītepi ayaṃ vibhatti hoti, vākacīrāni dhunanto, gacchāmi ambare tadā .
170在与 yāva、pure、purā 的关联中,未来时也可用现在时语尾,例如:idheva tāva tiṭṭhāhi, yāvāhaṃ āgacchāmi(你且在此稍住,直到我回来);yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ(我何不结集法与律);pure adhammo dibbati, dhammo paṭibāhiyyati(在非法昌盛、正法受阻之前);dante ime chinda purā marāmi(在我死前,拔掉这些牙)。
Yāva, pure, purāyoge anāgatepi-idheva tāva tiṭṭhāhi, yāvāhaṃ āgacchāmi, yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ , pure adhammo dibbati, dhammo paṭibāhiyyati , dante ime chinda purā marāmi .
171在表示决定义时,例如:“nirayaṃ nūnagacchāmi, ettha me natthi saṃsayo”——我必定下地狱,对此我无疑。在表示必然义时,例如:“dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ”——我必定成佛,“dhuvaṃ buddho bhavissati vā”——或将必定成佛。
Ekaṃsatthepi-nirayaṃ nūnagacchāmi, ettha me natthi saṃsayo . Avassambhāviyatthepi-dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ , dhuvaṃ buddho bhavissati vā.
172在表示不确定义时,例如:“manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā”——若以净信心,或说或做;“cintetīti cittaṃ”——思虑,故名为心;“phusatīti phasso”——触对,故名为触;“bujjhatīti buddho”——觉悟,故名为佛。
Aniyamatthepi-manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā cintetīti cittaṃ , phusatīti phasso , bujjhatīti buddho.
173在与“kad┓karahi”搭配使用时,例如:“kadā gacchati”——何时去?“karahi gacchati”——何时去?“gamissati vā”——或将去。
Kadā karahiyogepi-kadā gacchati, karahi gacchati, gamissati vā.
182如是以 ti 等为首的词尾。
Iti tyādi.
183以 tu 等为首的词尾。
Tvādi
174现在说明 tu 等词尾。
Atha tvādi vuccate.
575第575条:tu、antu、hi、tha、mi、ma、taṃ、antaṃ、su、vho、e、āmase。
575.Tu antu hi tha mi ma taṃ antaṃ su vho e āmase.
176在现在时中,表达疑问、愿望、命令等行为意义时,使用 tu 等词尾。
Vattamāne kāle pañha, patthanā, vidhīsu kriyatthā tvādayo honti.
177疑问——dhammaṃ vā tvaṃ adhiyassu vinayaṃ vā(你学习法还是律?)。
Pañhe-dhammaṃ vā tvaṃ adhiyassu vinayaṃ vā .
178“愿望”一词,也包含了祝福等义。
Patthanāsaddena āsīsādayopi saṅgayhanti.
179其中,关于愿望的句子:“轮回于诸有中,愿我有信心而不悭吝。”
Tattha patthanāyaṃ-bhavābhave saṃsaranto, saddho homi amaccharī.
180祝福——etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu(以此真实语,愿雨神降雨);sabbe bhadrāni passantu(愿一切众生见吉祥);sabbe sattā averā hontu(愿一切众生无怨)。
Āsīsāyaṃ-etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu , sabbe bhadrāni passantu , sabbe sattā averā hontu .
181乞求——ekaṃ me nayanaṃ dehi(请给我一只眼)。
Yācane-ekaṃ me nayanaṃ dehi .
182恳请——desetu bhante bhagavā dhammaṃ(尊者世尊,请说法);ovadatu maṃ bhagavā(世尊,请教诲我);anusāsatu maṃ sugata(善逝,请教导我);ullumpatu maṃ bhante saṅgho(尊者僧团,请拯救我);asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara(请容忍我们这些有罪者,象王);etha byagghā nivattavho(来,老虎们,请退回去)。
Āyācane-desetu bhante bhagavā dhammaṃ , ovadatu maṃ bhagavā , anusāsatu maṃ sugata , ullumpatu maṃ bhante saṅgho , asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara , etha byagghā nivattavho .
183“命令”一词,亦包含“派遣”等。
Vidhisaddena niyojanādayopi saṅgayhanti.
184其中,命令:“akusalaṃ pajahatha(断除不善)”、“kusalaṃ upasampajja viharatha(具足善而住)”、“evaṃ vitakketha(应如是思惟)”、“mā evaṃ vitakketha(不应如是思惟)”。
Tattha vidhimhi-akusalaṃ pajahatha, kusalaṃ upasampajja viharatha , evaṃ vitakketha, mā evaṃ vitakketha .
185其中,派遣:“etha bhikkhave sīlavā hotha(来,比丘们,应具戒)”、“appamādena sampādetha(应以不放逸成就)”、“etha gaṇhatha bandhatha(来,执取、系缚)”、“mā vo muñcittha kiñcanaṃ(莫放过任何)”。
Niyojane-etha bhikkhave sīlavā hotha , appamādena sampādetha , etha gaṇhatha bandhatha , mā vo muñcittha kiñcanaṃ .
186请求——uddisatu bhante thero pātimokkhaṃ(尊者上座,请诵巴帝摩卡)。
Ajjhesane-uddisatu bhante thero pātimokkhaṃ .
187命令——suṇātu me bhante saṅgho(尊者僧团,请听我说)。
Āṇattiyaṃ-suṇātu me bhante saṅgho .
188派遣——gacchatha tumhe sāriputtā(你们去吧,舍利弗们)。
Pesane-gacchatha tumhe sāriputtā .
189于自恣时:“尊者僧团,请对我劝告;尊者们,若有所需,请告知。”
Pavāraṇāyaṃ-vadatu maṃ bhante saṅgho , vadetha bhante yenattho .
190于许可时:“请享用,或分发,或随宜处理。”
Anumatiyaṃ-paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohi .
191于施与殊胜恩惠时:“愿你容色殊胜光辉,请选择十种殊胜的愿望;你所欲求、所祈愿的,愿速速成就。”
Varadāne-phussatī varavaṇṇābhe, varassu dasadhā vare , icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu .
192既已允准,婆娑婆,请问我你心中想问的任何问题。
Anuññāyaṃ-puccha vāsava maṃ pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi .
193已得许可,请问吧。
Katāvakāsā pucchavho .
194在应允时,则说:“愿如此。”
Sampaṭicchane-evaṃ hotu .
195于辱骂时:「愿你的头裂成七瓣!愿盗贼将你碎尸万段!」
Akkose-muddhā te phalatu sattadhā , corā taṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindantu .
196于发誓时:「凭此真实语,愿儿子生于仙人!若我妄语,愿我头裂七瓣。」
Sapathe-etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise , musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā .
197于呼唤时:如「愿须大拏王来」「来,比丘,修梵行」「来,诸比丘,应当具戒」等句中,ehi、etha等词即用于呼唤。
Āmantane-etu vessantaro rājā , ‘‘ehi bhikkhu cara brahmacariyaṃ , etha bhikkhave sīlavā hotha’’ iccādīsupi ehi, ethasaddā āmantane tiṭṭhanti.
198邀请时——尊者世尊,请接受我明日的饮食供养。
Nimantane-adhivāsetu me bhante bhagavā svātanāya bhattaṃ .
199告知时——愿僧团记我为知者,愿乔达摩尊者记我为优婆塞,我又获得了寿命,贤者,你应这样了知。
Pavedane-vedayatīti maṃ saṅgho dhāretu , upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu , punārāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisa .
200时机到来时——尊者世尊,请般涅槃!善逝,请般涅槃!尊者世尊,如今是般涅槃之时了。大雄啊,您的时候已到,请入母胎。火种啊,请授记,现在并非您沉默之时。
Pattakāle-parinibbātu bhante bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo bhante bhagavato , kālo kho te mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ , byākarohi aggivessana na dāni te tuṇhībhāvassa kālo .
201愿他体验,愿他们体验,愿你体验,愿你们体验,我体验,我们体验,愿有,愿他们有;‘寒冷之时’中hi、mi、mesu处的assa为长音;你应成为智者。
Anubhotu, anubhontu, anubhohi, anubhotha, anubhomi, anubhoma, bhavatu, bhavantu, ‘himimesvassā’ti hi, mi, mesu assa dīgho, tvaṃ paṇḍito bhavāhi.
576576. hissa的省略。
576.Hissato lopo.
203当前面为非a音时,后面的hissa被省略。
Akārato parassa hissa lopo hoti.
204「ato」是何义?即「brūhi」「dehi」「hohi」。
Atoti kiṃ? Brūhi, dehi, hohi.
205依此规则,「ato」之后的「hissa」被删略,例如「tvaṃ paṇḍito bhava」。
Iminā ato hissa lopo, tvaṃ paṇḍito bhava.
206「tumhe paṇḍitā bhavatha」(你们成为智者)、「bhavāmi」(我成为)、「bhavāma」(我们成为)。
Tumhe paṇḍitā bhavatha, bhavāmi, bhavāma.
207其他六种形式:so bhavataṃ, te bhavantaṃ, tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho, ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase——这些是纯主动语态形式。
Parachakke-so bhavataṃ, te bhavantaṃ, tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho, ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase, imāni suddhakatturūpāni.
208anubhūyatu、anubhūyantu、anubhuyyatu、anubhuyyantu等,为纯被动语态形式。
Anubhūyatu , anubhūyantu, anubhuyyatu, anubhuyyantu iccādi suddhakammarūpaṃ.
209bhāvetu、bhāventu、bhāvayatu、bhāvayantu等,为致使主动语态形式。
Bhāvetu, bhāventu, bhāvayatu, bhāvayantu iccādi hetukatturūpaṃ.
210bhāvīyatu、bhāvīyantu。短音化时作:bhāviyatu、bhāviyantu。重叠时作:bhāviyyatu、bhāviyyantu。同样,bhāvayīyatu、bhāvayīyantu等,为致使被动语态形式。
Bhāvīyatu, bhāvīyantu. Rassatte-bhāviyatu, bhāviyantu. Dvitte-bhāviyyatu, bhāviyyantu. Tathā bhāvayīyatu, bhāvayīyantuiccādi hetukammarūpaṃ.
211依‘eyyāthassa’等经文,tha变为vho,例如tumhe bhavavho,或bhavatha。
‘Eyyāthasse’iccādisuttena thassa vho, tumhe bhavavho, bhavatha vā.
222以上是tvādi(以tu等为首的词尾)。
Iti tvādi.
223eyyādi(以eyya等为首的词尾)。
Eyyādi
212今解说eyyādi。
Atha eyyādi vuccate.
577对于因与果,eyya、eyyuṃ、eyyāsi、eyyātha、eyyāmi、eyyāma、etha、eraṃ、etho、eyyāvho、eyyaṃ、eyyāmhe等词形亦是可选的。
577.Hetuphalesveyya eyyuṃ eyyāsi eyyātha eyyāmi eyyāma etha eraṃ etho eyyāvhoeyyaṃ eyyāmhe vā.
214为了表达相互关联的因行与果行,eyya等词尾亦可用。在因与果中,有时vā字用于显示其他格位的变化,例如:sace so yānaṃ labhissati, gamissati; sace na labhissati, na gamissati等。
Aññamaññasambandhiniyā hetukriyāyañca phalakriyāyañca kriyatthā eyyādayo honti vā. Hetuphalesupi kadāci aññavibhattuppattidīpanattho vāsaddo, sace so yānaṃ labhissati, gamissati, sace na labhissati, na gamissati iccādi.
215若行是常,则可名为乐;若他是智者,则可成为安乐者。
Sace saṅkhāro nicco bhaveyya, sukho nāma bhaveyya, sace so paṇḍito bhaveyya, sukhito bhaveyya.
578578. 在提问、愿求等规则中。
578.Pañhapatthanāvidhīsu.
217在这些情形中,会出现 eyya 等词尾。
Etesu eyyādayo honti.
218提问时:‘你究竟要学律,还是学法?’
Pañhe-kinnu kho tvaṃ vinayaṃ vā adhiyyeyyāsi dhammaṃ vā.
219在愿求中:愿我于生生世世中。
Patthanāyaṃ-bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.
220在规则中:不应杀生,不应取未与之物,应行布施,应持守戒律。
Vidhimhi-pāṇaṃ na haneyya, adinnaṃ na ādiyeyya, dānaṃ dadeyya, sīlaṃ rakkheyya.
579579. 在能力与值得中,eyya等。
579.Sattārahesveyyādī.
222在能力与值得的意义中,出现 eyya 等语尾。
Sattiyaṃ arahatthe ca eyyādayo honti.
223如 bhavaṃ rajjaṃ kareyya 意谓尊者堪能统治,bhavaṃ rajjaṃ kātuṃ sakko 意谓尊者有能力统治,kātuṃ arahoti attho 意谓应当做、有意义。
Bhavaṃ rajjaṃ kareyya, bhavaṃ rajjaṃ kātuṃ sakko, kātuṃ arahoti attho.
224他能解开此缠结。
So imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ .
580或者,属于可能式。
580.Sambhāvane vā.
226在可能式中,也可采用eyya等语尾。
Sambhāvanepi eyyādayo honti vā.
227例如:他可能以头破山、他可能、他们可能、你可能、你们可能、我可能、我们可能。
Pabbatamapi sirasā bhindeyya, bhaveyya, bhaveyyuṃ, bhaveyyāsi, bhaveyyātha, bhaveyyāmi, bhaveyyāma.
228其余六种形式——so bhavetha, te bhaveraṃ, tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho, ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe——为纯主动语态形式。
Parachakke-so bhavetha, te bhaveraṃ, tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho, ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe, iti suddhakatturūpāni.
229anubhūyeyya, anubhūyeyyuṃ。重叠时发生短音化,如anubhuyyeyya, anubhuyyeyyuṃ等,为纯被动语态形式。
Anubhūyeyya, anubhūyeyyuṃ. Dvitte rassattaṃ, anubhuyyeyya, anubhuyyeyyuṃ iccādi suddhakammarūpaṃ.
230bhāveyya, bhāveyyuṃ, bhāvayeyya, bhāvayeyyuṃ等为致使主动语态形式。
Bhāveyya , bhāveyyuṃ, bhāvayeyya, bhāvayeyyuṃ iccādi hetukatturūpaṃ.
231bhāvīyeyya、bhāvīyeyyuṃ。短音化后为:bhāvayiyeyya、bhāvayiyeyyuṃ。重叠后为:bhāviyyeyya、bhāviyyeyyuṃ。同样,bhāvayīyeyya、bhāvayīyeyyuṃ等,是致使被动语态形式。
Bhāvīyeyya, bhāvīyeyyuṃ. Rassatte-bhāvayiyeyya, bhāvayiyeyyuṃ. Dvitte-bhāviyyeyya, bhāviyyeyyuṃ. Tathā bhāvayīyeyya, bhāvayīyeyyuṃ iccādi hetukammarūpaṃ.
581581. eyya、eyyāsi、eyyaṃ的ṭe变化。
581.Eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe.
233eyya、eyyāsi、eyyaṃ这些的ṭe变化为可选性。
Eyya, eyyāsi, eyyamiccetesaṃ ṭe hoti vā.
234此中经文云:“智者若见广大之乐,则舍微小之乐。须陀须摩,你为何忧愁?应见智者,听闻智者,与智者共住”等。
Atrimā pāḷī-caje mattā sukhaṃ dhīro, passe ce vipulaṃ sukhaṃ . Kiṃ tvaṃ sutasomā’nutappe , dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase iccādi.
235“so bhave, bhaveyya; tvaṃ bhave, bhaveyyāsi; ahaṃ bhave, bhaveyyaṃ”。
So bhave, bhaveyya, tvaṃ bhave, bhaveyyāsi, ahaṃ bhave, bhaveyyaṃ.
582582. eyyuṃ 变为 ssuṃ。
582.Eyyuṃssuṃ.
237eyyuṃ中的uṃ为可有可无。
Eyyuṃssa uṃ hoti vā.
238此处经文云:“他们或言或不言,鼻无再生之理;愿他们施我所需,王子,我已归向于汝。”
Atrimā pāḷī-vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā , upayānāni me dajjuṃ, rājaputta tayī gateti .
583583. eyyāma中的emu,以及。
583.Eyyāmassemu ca.
240eyyāma 中的 emu 为可选,且 anta 转变为 u。
Eyyāmassa emu ca hoti, antassa u ca.
241我们如何能知晓?愿我们令那条蛇脱离束缚;龙啊,愿我们得见你的住处;前去之后,愿我们能弥补过失;或许我们能救儿子活命;尊者,愿我们供养五百;贤者,愿我们提问;愿我们无怨而住;今日由你守护,愿我们夜间安住。bhaveyyāmu, bhaveyyāma。
Atrimā pāḷī-kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ , muñcemu naṃ uragaṃ bandhanasmā , dakkhemu te nāga nivesanāni , gantvāna taṃ paṭikaremu accayaṃ, appeva naṃ putta labhemu jīvitaṃ , dajjemu kho pañcasatāni bhoto , pañhaṃ pucchemu mārisa , viharemu averino , tayājja guttā viharemu rattinti . Bhaveyyāmu, bhaveyyāma.
242根据《大注释》,有时在词中省略 yyā 音,如:atthaṃ dhammañca pucchesi, uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava, yathā gatiṃ me abhisambhavetha, yathā gatiṃ te abhisambhavema, okāsaṃ sampajānātha, vane yattha vasemase。
Mahāvuttinā kvaci majjhe yyā-kārassa lopo, atthaṃ dhammañca pucchesi , uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava , yathā gatiṃ me abhisambhavetha , yathā gatiṃ te abhisambhavema , okāsaṃ sampajānātha, vane yattha vasemaseti .
243以‘eyyāthassa’等经文为例,‘eyyāthassa’带有词尾‘o’,而你们则是‘bhaveyyātho’或‘bhaveyyātha’。
‘Eyyāthasse’iccādisuttena eyyāthassa o ca, tumhe bhaveyyātho, bhaveyyātha vā.
244在此,前文已述的问题、希求、命令等分类,此处亦应依其用法而了知。而‘问题’一词,则包含了遍问、遍询、遍思、遍察等义。
Ettha ca pubbe vuttā pañha, patthanā, vidhippabhedā idhapi yathāpayogaṃ veditabbā. Pañhasaddena paripañha, paripucchā, parivitakka, parivīmaṃsādayo saṅgayhanti.
245在遍问中:“我们应先结集法,还是先结集律?”
Paripañhe-dhammaṃ vā paṭhamaṃ saṅgāyeyyāma vinayaṃ vā.
246在遍询中:“尊者,请告诉我,我应当做什么?此事有何意义?我如何才能了知它的意义?”
Paripucchāyaṃ-vadetha bhante kimahaṃ kareyyaṃ, ko imassa attho, kathañcassa atthaṃ ahaṃ jāneyyaṃ.
247在遍思中:“我应当先为谁说法?我何不结集法与律?”
Parivitakke-kassāhaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ , yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ .
248在遍察中:“我应当去参加布萨,还是不去?”
Parivīmaṃsāyaṃ-gaccheyyaṃ vā ahaṃ uposathaṃ, na vāgaccheyyaṃ .
249于希愿中:“愿我来世得此身,与发狂女享乐后成为尸毗王,愿见彼百岁无病。”
Patthanāyaṃ-evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ , ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siyaṃ , passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ .
250于乞请中:“尊者,愿我于世尊座下得受出家,愿我得受具足戒。”
Āyācane-labheyyāhaṃ bhante bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampadaṃ .
251于命令中:“应行持法。”
Vidhimhi-careyya dhammaṃ .
252于敦促中:“应如头着火般行持,死者无有去处。”
Niyojane-careyyādittasīsova, natthi maccussa nā gamo .
253于劝请中:“若有犯戒者,应发露;若有不喜者,应说出。”
Ajjhesane-yassa siyā āpatti, so āvikareyya , yassa nakkhamati, so bhāseyya .
254于自恣中:“诸位尊者,请说您们所需的。”
Pavāraṇāyaṃ-vadeyyātha bhante yenattho .
255经允许:人们可以将其带走、烧毁,或依因缘加以处理。
Anumatiyaṃ-taṃ jano hareyya vā daheyya vā yathāpaccayaṃ vā kareyya .
256经认可:若僧团有意,可作羯磨。
Anuññāyaṃ-ākaṅkhamāno saṅgho kammaṃ kareyya .
257召唤时:“当我派遣你时,你当到来,刹帝利。”
Āmantane-yadā te pahiṇeyyāmi, tadā eyyāsi khattiya .
258邀请时:“请尊者在此就座。”
Nimantane-idha bhavaṃ nisīdeyya.
259于适当之时:“僧团应举行布萨,应诵巴帝摩卡。”
Pattakāle-saṅgho uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyya .
260“或在认为中”的“或”字,表示未言明的分别,由此涵括了假设、违犯等义。
‘Sambhāvane vā’ti vāsaddo avuttavikappanattho, tena parikappa, kriyātipannādayo saṅgayhanti.
261其中,假设依真实与不真实分为两种。
Tattha parikappo duvidho bhūtā’bhūtavasena.
262其中,在真实假设中:“若人亲近愚者,他也会成为愚者。”
Tattha bhūtaparikappe-yo bālaṃ seveyya, sopi bālo bhaveyya.
263在不真实假设中:“当龟毛之衣有三种时,当兔角之梯为善作时。”
Abhūtaparikappe-yadā kacchapalomānaṃ, pāvāro tividho siyā . Yadā sasavisāṇānaṃ, nisseṇī sukatā siyā .
264于犯戒时:若他居家,则为国王、转轮王。
Kriyātipanne-sace so agāraṃ ajjhāvaseyya, rājā assa cakkavattī .
277如是 eyya 等。
Iti eyyādi.
278昨日过去时
Hiyyattanī
265现在解说昨日过去时。
Atha hiyyattanī vuccate.
584在非昨日过去时中,词尾依次是:ā、ū、o、ttha、a、mhā、ttha、tthuṃ、se、vhaṃ、iṃ、mhase。
584.Anajjattane ā ū o ttha a mhā ttha tthuṃ se vhaṃ iṃ mhase.
267于过去时,即非今日之时,表示过去行为,其后接ā等词尾。
Ajjato aññasmiṃ bhūte kāle kriyatthā paraṃ āiccādayo honti.
585585. 在ā、ī、ss等词尾中,au为其变体。
585.Ā ī ssādīsvau vā.
269在ā等、ī等、ss等词尾之首,可代之以au。
Āiccādīsu īiccādīsu ssādīsu ca tesaṃ ādimhi au hoti vā.
270他:abhavā、bhavā;他们:abhavū、bhavū;你:abhavo、bhavo;你们:abhavattha、bhavattha;我:abhava、bhava;我们:abhavamhā、bhavamhā。
So abhavā, bhavā, te abhavū, bhavū, tvaṃ abhavo, bhavo, tumhe abhavattha, bhavattha, ahaṃ abhava, bhava, mayaṃ abhavamhā, bhavamhā.
271为他轮(parachakka)之故:abhavattha、bhavattha、abhavatthuṃ、bhavatthuṃ、abhavase、bhavase、abhavavhaṃ、bhavavhaṃ、abhaviṃ、bhaviṃ、abhavamhase、bhavamhase。
Parachakke-abhavattha, bhavattha, abhavatthuṃ, bhavatthuṃ, abhavase, bhavase, abhavavhaṃ, bhavavhaṃ, abhaviṃ, bhaviṃ, abhavamhase, bhavamhase.
586586. 对于 ā、ī、ū、mhā、ssā、ssāmhā 等词尾,可有选择地(替换或省略)。
586.Āī ū mhā ssā ssāmhānaṃ vā.
273这些词尾亦可为短音形式。
Etesaṃ rasso hoti vā.
274他:abhava;他们:abhavu;我们:abhavamha。
So abhava, te abhavu, mayaṃ abhavamha.
275依“eyyāthassa”等规则,ssa 转为 ttha,或转为 aṃ。于是有:他(单数)abhavattha、bhavattha、abhavā、bhavā;我(单数)abhavaṃ、bhavaṃ、abhava、bhava。这些皆为纯粹主动态形式。
‘Eyyāthasse’iccādinā āssa tthattaṃ, assa ca aṃ, so abhavattha, bhavattha, abhavā, bhavā vā, ahaṃ abhavaṃ, bhavaṃ, abhava, bhava vā, imāni suddhakatturūpāni.
276此处,依大规则,ā尾变为ttha形,经中屡见,如:“大地震动”、“他失去知觉”、“诵出这些偈颂”、“空洞的身体显现”、“厌离生起而住立”、“独自在僻静处禅修”等。同样,o尾亦有此变化,如“他们认为我难以理解”等。
Ettha ca mahāvuttinā ā-vibhattiyā thādeso bahulaṃ dissati, medanī sampakampatha , visaññī samapajjatha , imā gāthā abhāsatha , tuccho kāyo adissatha , nibbidā samatiṭṭhatha , eko rahasi jhāyatha iccādi. Tathā o-vibhattiyā ca, dubbheyyaṃ maṃ amaññatha iccādi.
291以上为昨日过去时。
Iti hiyyattanī.
292今日过去时。
Ajjattanī
277接下来解说今日过去时。
Atha ajjattanī vuccate.
587587. 过去时词尾:ī、uṃ、o、ttha、iṃ、mhā、ā、ū、se、vhaṃ、aṃ、mhe。
587.Bhūte ī uṃ o ttha iṃ mhā ā ū se vhaṃ aṃ mhe.
279“abhavī”意为“已存在”,即“过去”之义。在过去时中,于表达过去行为的动词后接ī等词尾。
Abhavīti bhūto, atītoti attho, bhūte kāle kriyatthā paraṃ īiccādayo honti.
588588. 当以a、ī结尾,或以ssā、ssati等结尾的词干后接辅音时,插入i作为连接元音。
588.A ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu.
281对于以a、ī、ssā、ssati等开头的词尾,当其前接辅音时,在辅音开头插入i或u。通过“辅音”一词,排除了以a开头的五个、以ī开头的七个,共十二个纯元音词尾。
Aādissa īādissa ssāādissa ssatiādissa ca byañjanassa ādimhi iu hoti. ‘Byañjanassā’ti etena aādimhi pañca, īādimhi sattāti dvādasa suddhasaravibhattiyo paṭikkhipati.
282依“āīssādīsvau vā”这一经句,可于词根前加a,以为区别。
‘Āīssādīsvau vā’iti suttena vikappena dhātvādimhi akāro.
283他则为abhavī、bhavī;他们则为abhavuṃ、bhavuṃ;你则为abhavo、bhavo;你们则为abhavittha、bhavittha;我则为abhaviṃ、bhaviṃ;我们则为abhavimhā、bhavimhā;他又为abhavā、bhavā;他们又为abhavū、bhavū;你又为abhavise、bhavise;你们又为abhavivhaṃ、bhavivhaṃ;我又为abhavaṃ、bhavaṃ;我们又为abhavimhe、bhavimhe。
So abhavī, bhavī, te abhavuṃ, bhavuṃ, tvaṃ abhavo, bhavo, tumhe abhavittha, bhavittha, ahaṃ abhaviṃ, bhaviṃ, mayaṃ abhavimhā, bhavimhā, so abhavā, bhavā, te abhavū, bhavū, tvaṃ abhavise, bhavise, tumhe abhavivhaṃ, bhavivhaṃ, ahaṃ abhavaṃ, bhavaṃ, mayaṃ abhavimhe, bhavimhe.
284依“āīū”等规则,将ī、mhā、ā、ū转为短音时:他则作abhavi、bhavi;我们则作abhavimha、bhavimha;他则作abhava、bhava;他们则作abhavu、bhavu。
‘Āīū’iccādinā ī, mhā, ā, ūnaṃ rassatte-so abhavi, bhavi, mayaṃ abhavimha, bhavimha, so abhava, bhava, te abhavu, bhavu.
589条件式词尾 eyyātha 的 ea、ā、ī 等位,可替换为 o、a、aṃ、ttha、ttho、vho,亦可保留原形。
589.Eyyāthasseaāīthānaṃ o a aṃ ttha ttho vho vā.
286对于 eyyātha 等词尾,依其次第,可有 o 等替换形式。
Eyyāthādīnaṃ yathākkamaṃ oādayo honti vā.
287你们:gaccheyyātho 或 gaccheyyātha;你:agacchissa 或 agacchisse;我:agamaṃ、gamaṃ、agama 或 gama;他:agamittha、gamittha、agamā 或 gamā;他:agamittho、gamittho、agamī 或 gamī;你们:gacchavho 或 gacchatha。
Tumhe gaccheyyātho, gaccheyyātha vā, tvaṃ agacchissa, agacchisse vā, ahaṃ agamaṃ, gamaṃ, agama, gama vā, so agamittha, gamittha, agamā, gamā vā, so agamittho, gamittho, agamī, gamī vā, tumhe gacchavho, gacchatha vāti.
288由此,对于词尾 ī、ā、a,分别替换为 ttho、ttha、aṃ。例如:so abhavittho(他存在)、bhavittho;so abhavittha、bhavittha;ahaṃ abhavaṃ(我存在)、bhavaṃ。
Iminā ī, ā, avacanānaṃ ttho, ttha, aṃādesā honti, so abhavittho, bhavittho, so abhavittha, bhavittha, ahaṃ abhavaṃ, bhavaṃ.
289相关的经文如下:词尾为 ī 的例子——mā visiyittho(不要被解开),sañjagghittho mayā saha(与我一起笑)。词尾为 ā 的例子——anumodittha vāsavo(帝释随喜),nimantayittha vāsavo(帝释邀请),khubbhittha nagaraṃ tadā(那时城市震动),subhūtitthero gāthaṃ abhāsittha(须菩提长老说偈)。词尾为 a 的例子——idhāhaṃ mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ(在此我对玛莉咖王后这样说),ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmīti(贤友,我不知而说‘我知道’),ahaṃ kāmānaṃ vasamanvagaṃ(我随逐欲乐),ajjhagaṃ amataṃ santiṃ(我证得不死寂静)等。
Atrimā pāḷī – īmhi-paṅko ca mā visiyittho , sañjagghittho mayā saha . Āmhi-anumodittha vāsavo , nimantayittha vāsavo , khubbhittha nagaraṃ tadā , subhūtitthero gāthaṃ abhāsittha . Amhi-idhāhaṃ mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ , ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmīti , ahaṃ kāmānaṃ vasamanvagaṃ , ajjhagaṃ amataṃ santiṃ iccādi.
590【规则590】对于词尾 uṃ、ssi、ṃsu,分别替换为 uṃ、ssi、ṃsu。
590.Uṃssiṃsvaṃsu.
291词尾uṃ此处可变为iṃsu、aṃsu。
Umiccassa iṃsu, aṃsu honti.
292如agamiṃsu、agamaṃsu、agamuṃ所示。由此,词尾uṃ可替换为iṃsu,例如abhaviṃsu、bhaviṃsu。
Agamiṃsu, agamaṃsu, agamuṃ. Iminā uṃssa iṃsu, abhaviṃsu, bhaviṃsu.
591对于词尾o,可替换为a、i、ttha、ttho。
591.Ossa a i ttha ttho.
294以-o结尾者,转为-a等。
Ossa aiccādayo honti.
295tvaṃ abhava, tvaṃ abhavi, tvaṃ abhavittha, tvaṃ abhavittho(意为‘你是/曾是’)。
Tvaṃ abhava, tvaṃ abhavi, tvaṃ abhavittha, tvaṃ abhavittho.
296以下是相关经文——以-a结尾的:‘mā hevaṃ ānanda avaca(阿难,不要这样说)’,‘tvameva dāni’makara(如今你正是造作者)’,‘yaṃ kāmo byagamā tayi(那欲望已从你消失)’。以-i结尾的:‘mā tvaṃ bhāyi mahārāja(大王,不要害怕)’,‘mā tvaṃ bhāyi rathesabha(车乘之主,不要害怕)’,‘mā cintesi(不要思虑)’,‘mā tvaṃ soci(不要忧伤)’,‘yācāmi luddakaṃ ahaṃ(我向猎人乞求)’。以-ttha结尾的:‘assu tiṇṇo amaññittha(他自以为已渡越)’,‘mā kilittha mayā vinā(不要离开我而染污)’,‘māssu kujjhittha nāvika(船夫切莫生气)’。以-ttho结尾的:‘purāṇe amaññittho(你曾思惟古旧之事)’,‘mā dayhittho punappunaṃ(不要一再燃烧)’,‘tiṇamatte asajjittho(你曾执著于草芥)’,‘mā’。
Atrimā pāḷī-ossa atte-mā hevaṃ ānanda avaca , tvameva dāni’makara, yaṃ kāmo byagamā tayi . Itte-mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha , mā cintesi mā tvaṃ soci, yācāmi luddakaṃ ahaṃ . Tthattemāssu tiṇṇo amaññittha , mā kilittha mayā vinā , māssu kujjhittha nāvika . Tthotte-mā purāṇe amaññittho , mā dayhittho punappunaṃ , tiṇamatte asajjittho , mā tvaṃ brahmuno vacanaṃ upātivattittho , mā tvaṃ maññittho na maṃ jānātī ti.
297其中,‘mā dayhittho’等词,亦可依重述过去式(parokkhāvacana)而成立。
Tattha ‘mā dayhittho’iccādīni parokkhāvacanenapi sijjhanti.
298依经辨析,ttha 转为 ttho。如云:‘taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā’——诸位贤者,我告诉你们,所有在此聚集者;‘massu mittānaṃ dubbhittho’——切勿伤害朋友;‘mittadubbho hi pāpako’——因为伤害朋友者是恶人。
Suttavibhattena tthassa ttho hoti, taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā , massu mittānaṃ dubbhittho. Mittadubbho hi pāpakoti .
299依《大语法书》,词尾 o 有时会脱落。例如:‘puna dānaṃ adā tuvaṃ’——你又行布施;‘mā no tvaṃ tāta adadā’——亲爱的,不要给我们;‘mā bhoti kupitā ahu’——女士,切莫生气;‘māhu pacchānutāpinī’——切勿事后追悔。
Mahāvuttinā ossa kvaci lopo, puna dānaṃ adā tuvaṃ , mā no tvaṃ tāta adadā , mā bhoti kupitā ahu , māhu pacchānutāpinī .
592规则 592:Si。
592.Si.
301对于以 o 结尾的词,可替换为 si。
Ossa si hoti vā.
302tvaṃ abhavasi、bhavasi(你曾存在、你存在),tvaṃ anubhosi(你体验)。
Tvaṃ abhavasi, bhavasi, tvaṃ anubhosi.
593【规则593】当 mhā、ttha 位于词首时,变为 uu。
593.Mhātthānamuu.
304当 mhā、ttha 位于词首时,变为 uu。
Mhā, tthānaṃ ādimhi uu hoti.
305诸如 assosumhā(我们听闻)、ahesumhā(我们曾是)、avocumhā(我们说)、avocuttha(你们说)等形式可见。
Assosumhā, ahesumhā, avocumhā, avocuttha iccādīni dissanti.
306tumhe abhavuttha, bhavuttha, abhavittha, bhavittha(表示“你们存在”“曾存在”等);mayaṃ abhavumhā, bhavumhā, abhavimhā, bhavimhā(表示“我们存在”“曾存在”等)。
Tumhe abhavuttha, bhavuttha, abhavittha, bhavittha vā, mayaṃ abhavumhā, bhavumhā, abhavimhā, bhavimhā vā.
594对于iṃ,词首也为su。
594.Iṃssa ca suu.
308对于此处iṃ,以及mhā、ttha,词首为su,即加上sāgama。以ca字表示,对于ī等词首也加上sāgama;当有sāgama时,它成为辅音,其词首得到i的插入。由此,“imā gāthā abhāsisuṃ”(他们说了这些偈颂)、“te me asse ayācisuṃ”(他们向我请求那些马)、“yathābhūtaṃ vipassisuṃ”(他们如实观见)等得以成立。
Imiccassa mhā, tthānañca ādimhi suu hoti, sāgamo hotīti attho. Casaddena īādīnampi ādimhi sāgamo hoti, sāgame ca sati byañjanaṃ hoti, tassa ādimhi iāgamo labbhati. Tena ‘‘imā gāthā abhāsisuṃ , te me asse ayācisuṃ, yathābhūtaṃ vipassisuṃ’’ iccādīni sijjhanti.
309so bhogaṃ anubhosi, anubhavi——他体验了享受;tumhe anubhosittha, anubhavittha——你们体验了享受;ahaṃ anubhosi, anubhaviṃ——我体验了享受;mayaṃ anubhosimhā, anubhavimhā——我们体验了享受。
So bhogaṃ anubhosi, anubhavi vā, tumhe anubhosittha, anubhavittha vā, ahaṃ anubhosi, anubhaviṃ vā. Mayaṃ anubhosimhā anubhavimhā vā.
595【规则595】对于e尾和o尾,uṃ替换为suṃ。
595.Eontā suṃ.
311以e结尾和以o结尾的词干,其后接的uṃ语尾可替换为suṃ。
Edantato odantato ca parassa uṃvacanassa suṃ hoti vā.
312其中,ānesuṃ意为“他们带来”,sāyesuṃ意为“他们品尝”,cintesuṃ意为“他们思考”,paccanubhosuṃ意为“他们随受用”,paribhosuṃ意为“他们遍受用”,adhibhosuṃ意为“他们胜受用”,abhibhosuṃ意为“他们征服”。
Ānesuṃ, sāyesuṃ, cintesuṃ, paccanubhosuṃ, paribhosuṃ, adhibhosuṃ, abhibhosuṃ.
313依经文所辨,以ā收尾的语干也是如此:vihāsuṃ意为“他们居住”,viharanti意为“他们居住”,te anubhosuṃ意为“他们体验”,这些皆为纯粹的主动形式。
Suttavibhattena ādantatopi ca, vihāsuṃ viharanti ca , te anubhosuṃ, imāni suddhakatturūpāni.
314由此,bhoga作anvabhūyī与anubhūyī,即“所享受的(所体验的)”。
Tena bhogo anvabhūyī, anubhūyī.
315缩短时:anvabhūyi, anubhūyi。
Rassatte-anvabhūyi, anubhūyi.
316重叠时:anvabhuyyi, anubhuyyi。
Dvitte-anvabhuyyi, anubhuyyi.
317由此,bhogā anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu 等则是纯被动形式。
Tena bhogā anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu iccādi suddhakammarūpaṃ.
318so maggaṃ abhāvi, bhāvi, abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi(他修习了道);te maggaṃ abhāviṃsu, bhāviṃsu(他们修习了道)。
So maggaṃ abhāvi, bhāvi, abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi, te maggaṃ abhāviṃsu, bhāviṃsu.
319‘eontāsuṃ’即从以e结尾的词干后接suṃ。te maggaṃ abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu(他们修习了道);tvaṃ maggaṃ abhāvaya, bhāvaya, abhāvayi, bhāvayi(你修习道);tvaṃ maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha(你修习了道);tvaṃ maggaṃ abhāvayittho, bhāvayittho(你修习了道);tvaṃ maggaṃ abhāvesi, bhāvesi(你修习道);tumhe maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha(你们修习了道);ahaṃ maggaṃ abhāviṃ, bhāviṃ, abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ(我修习了道);mayaṃ magga
‘Eontāsu’nti edantamhā suṃ. Te maggaṃ abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu, tvaṃ maggaṃ abhāvaya, bhāvaya, abhāvayi, bhāvayi, tvaṃ maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha, tvaṃ maggaṃ abhāvayittho, bhāvayittho, tvaṃ maggaṃ abhāvesi, bhāvesi, tumhe maggaṃ abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha, ahaṃ maggaṃ abhāviṃ, bhāviṃ, abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ, mayaṃ maggaṃ abhāvimhā, bhāvimhā, abhāvimha, bhāvimha, abhāvayimhā, bhāvayimhā, abhāvayimha, bhāvayimha.
320so maggaṃ abhāvā, bhāvā, abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha(他修习了道)等,是致使主动形式。
So maggaṃ abhāvā, bhāvā, abhāvittha, bhāvittha, abhāvayittha, bhāvayittha iccādi hetukatturūpaṃ.
321诸如tena maggo abhāviyi, bhāviyi(由他,道被修习)与tena maggā abhāviyiṃsu, bhāviyiṃsu(由他,诸道被修习)等,属致使被动形式。
Tena maggo abhāviyi, bhāviyi, tena maggā abhāviyiṃsu, bhāviyiṃsu iccādi hetukammarūpaṃ.
338以上是今日过去时(ajjatanī)。
Iti ajjattanī.
339遥过去时
Parokkhā
322接下来,说明重述过去时(parokkhā)。
Atha parokkhā vuccate.
596重述过去时的词尾为:a、u、e、tha、aṃ、mha、ttha、re、ttho、vho、iṃ、mhe。
596.Parokkhe a u e tha aṃ mha ttha re ttho vho iṃ mhe.
324对于诸根而言,过去的、不在眼前的,称为“parokkha”,即非现前之义。在过去时中,为表达自身的过去动作,有a等词尾。
Akkhānaṃ indriyānaṃ paraṃ parokkhaṃ, apaccakkhanti attho. Bhūte kāle attano parokkhakriyāya vattabbāya kriyatthā aādayo honti.
325依《大语法书》,ga的元音可作长音。如:so kira jagāma(据说他去了),te kira jagāmu(据说他们去了),tvaṃ kira jagāme(据说你去了),tumhe kira jagāmittha(据说你们去了),ahaṃ kira jagāmaṃ(据说我去了),mayaṃ kira jagāmimha(据说我们去了)等。
Mahāvuttinā gassa dīgho vā, so kira jagāma, te kira jagāmu, tvaṃ kira jagāme, tumhe kira jagāmittha, ahaṃ kira jagāmaṃ, mayaṃ kira jagāmimha iccādi.
326在此,“so kira jagāma”等,称为传闻式重述过去时。
Ettha ca ‘so kira jagāma’ iccādīni anussavaparokkhāni nāma.
327如“ahaṃ kira jagāmaṃ, mayaṃ kira jagāmimhā”等,自己虽已去过,却因遗忘或不欲承认,而以重述过去时作答。
‘Ahaṃ kira jagāmaṃ, mayaṃ kira jagāmimhā’ti idaṃ attanā gantvāpi gamanaṃ pamuṭṭhassa vā asampaṭicchitukāmassa vā paṭivacanaparokkhaṃ nāma.
597【规则597】在重述过去时中也是如此。
597.Parokkhāyañca.
329在重述过去时中,前字转为单音双形;依ca字,余处亦得成立双双之形。
Parokkhamhi pubbakkharaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hoti, casaddena aññasmimpi dvedverūpaṃ sijjhati.
330caṅkamati(经行)、daddallati(放光)、dadāti(给予)、jahāti(舍弃)、juhoti(供养)、lolupo(贪求)、momūho(愚痴)。
Caṅkamati, daddallati, dadāti, jahāti, juhoti, lolupo, momūho.
598【规则598】第二音、第四音依次转为第一音、第三音。
598.Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.
332在叠字中,前一个的第二音与第四音,依次成为第一音与第三音。
Dvitte pubbesaṃ dutiya, catutthānaṃ kamena paṭhama, tatiyā honti.
599前者的“a”。
599.Pubbassa a.
334双数时,前一个bhū的末尾为a。
Dvitte pubbassa bhūssa anto a hoti.
600bhū的vuk。
600.Bhūssa vuka.
336在双重(词尾)中,bhū 词根的末尾变为 vuk,意即有 v 字母增益。
Dvitte bhūdhātussa ante vuka hoti, vāgamo hotīti attho.
337「Tatthappanādo tumulo babhūvā」是巴利语(圣典经文)。
‘‘Tatthappanādo tumulo babhūvā’’ti pāḷi.
338相传他曾经成为国王,他们曾经成为国王,你亦曾如此。
So kira rājā babhūva, te kira rājāno babhūvu, tvaṃ babhūve.
339根据“a ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu”这句,在辅音开头处增入i:tumhe babhūvittha(你们成了)、ahaṃ babhūvaṃ(我成了)、mayaṃ babhūvimha(我们成了)、so babhūvittha(他成了)、te babhūvire(他们成了)、tvaṃ babhūvittho(你成了)、tumhe babhūvivho(你们成了)、ahaṃ babhūviṃ(我成了)、mayaṃ babhūvimhe(我们成了)。这些都是纯主动态的形式。
‘A ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’ iti suttena byañjanādimhi iāgamo, tumhe babhūvittha, ahaṃ babhūvaṃ, mayaṃ babhūvimha , so babhūvittha, te babhūvire, tvaṃ babhūvittho, tumhe babhūvivho, ahaṃ babhūviṃ, mayaṃ babhūvimhe, imāni suddhakatturūpāni.
340由于“kyo bhāvakammesvaparokkhesū”这条规则禁止在过未完成时的被动与业语态中使用kya词缀,因此在过未完成时的被动与业语态中不出现kya词缀。应如“tena kira bhogo anubabhūvittha(据说由此他享受了财富)、tena bhogo anubabhūvire(由此他们享受了财富)”等来连接。
‘Kyo bhāvakammesvaparokkhesū’ti paṭisiddhattā parokkhamhi bhāvakammesu yapaccayo na hoti, ‘tena kira bhogo anubabhūvittha, tena bhogo anubabhūvire’tiādinā yojetabbaṃ.
359以上为遥过去时。
Iti parokkhā.
360ssati等
Ssatyādi
341接着说明ssati等。
Atha ssatyādi vuccate.
601bhavissati, ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe。
601.Bhavissati ssati ssanti ssasi ssatha ssāmi ssāma ssate ssante ssase ssavhe ssaṃ ssāmhe.
343bhavissati即bhavissanto,是未来时。在未来时bhavissati中,表示造作义的ty等(词尾)。
Bhavissatīti bhavissanto, anāgatakālo, tasmiṃ bhavissati kāle kriyatthassa tyādayo honti.
602602. 于名称、责备与惊叹中。
602.Nāme garahāvimhayesu.
345在不变化词的无结合形式、责难与惊叹的用法中,会出现ssati等词尾。这段经文也为说明ssati等在过去时也能生起,其中还包含了哀叹、追悔、随喜等。
Nipātanāmayoge garahāyañca vimhaye ca ssatyādayo honti, atītakālepi ssatyādīnaṃ uppattidīpanatthamidaṃ suttaṃ, anutthunana, paccānutāpa, paccānumodanādīnipi ettha saṅgayhanti.
346其中,责难例如:「真有这等事吗,尊敬的苏定那,你竟受用隔夜的残粥。」
Tattha garahāyaṃ-atthi nāma tāta sudinna ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi .
347惊叹例如:「竟然有这等事!一个有想的人竟听不见五百辆车的声音。」
Vimhaye-yatra hi nāma saññī samāno pañcamattānaṃ sakaṭasatānaṃ saddaṃ na sossati .
348于悲叹等之中:‘我本不该自责,我本不该向大众禀告,我本不该先求财物’,生起如是追悔;‘我本不该敬重有德者,我本不该供养沙门,我本不该行邪淫,我本不该敬事前贤’,生起如是追悔;‘我将于多生中流转轮回,不得安息。’
Anutthunanādīsu-na attanā paṭicodessaṃ, na gaṇassa ārocessaṃ , na pubbe dhanamesissaṃ , iti pacchānutappati , bhūtānaṃ nāpacāyissaṃ, pahu santo na posissaṃ, paradāraṃ asevissaṃ , na pubbe payirupāsissaṃ , iti pacchānutappati , anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ .
349然而,在某些偈颂中,由于单音脱落,如「朋友之手水」「我受用了未施予之物」「我堕入地狱」「行走时我看见了水」「我如理观察」等。
Katthaci pana gāthāvasena ekasakāralopo, mitto mittassa pāniyaṃ, adinnaṃ paribhuñjisaṃ , nirayamhi apaccisaṃ , gacchanto naṃ udakkhisaṃ , yoniso paccavekkhisaṃ iccādi.
350依‘a ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’之规则增入i音,如:bhavissati, bhavissanti, bhavissare, bhavissasi, bhavissatha, bhavissāmi, bhavissāma, bhavissate, bhavissante, bhavissare, bhavissase, bhavissavhe, bhavissaṃ, bhavissāmhe。
‘A ī ssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’ iti iāgamo, bhavissati, bhavissanti, bhavissare, bhavissasi, bhavissatha, bhavissāmi, bhavissāma, bhavissate, bhavissante, bhavissare, bhavissase, bhavissavhe, bhavissaṃ, bhavissāmhe.
351anubhossati、anubhossanti、anubhossare等,为纯粹的主动形式。
Anubhossati, anubhossanti, anubhossare iccādi suddhakatturūpaṃ.
352anubhūyissati、anubhūyissanti、anubhūyissare。
Anubhūyissati, anubhūyissanti, anubhūyissare.
603603. Kyassa sse。
603.Kyassa sse.
354在带有 ssa 的词尾中,kya 脱落或不脱落。
Kyassa lopo hoti vā ssakāravati vibhattimhi.
355“由此道将行”或“gamīyissati”;“由此道我将行”或“agamīyissā”——以这些变式,为 kya 的脱落。
Tena maggo gamissati, gamīyissati vā, tena maggo agamissā, agamīyissā vāti vikappena kyassa lopo.
356“他将享受此受用”或“anubhūyissati”;“他们将享受诸受用”或“anubhūyissanti”——等等,是纯粹的被动态形式。
Tena bhogo anubhavissati, anubhūyissati vā, tena bhogā anubhavissanti, anubhūyissanti vā iccādi suddhakammarūpaṃ.
357bhāvissati:依‘ūlasse’之规则,ī变为e,故成bhāvessati、bhāvayissati等形式,此即致使主动态。
Bhāvissati, ‘ūlasse’ti issa e, bhāvessati, bhāvayissatiiccādi hetukatturūpaṃ.
358如‘该道将被修习’、‘诸道将被修习’等,此为致使被动态。
Tena maggo bhāvīyissati, maggā bhāvīyissanti iccādi hetukammarūpaṃ.
379如是ssati等。
Iti ssatyādi.
380ssā等
Ssādi
359今说ssā等内容。
Atha ssādi vuccate.
604604. 在eyyā等的生起中:ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase。
604.Eyyādotipattiyaṃ ssā ssaṃsu sse ssatha ssaṃ ssāmhā ssatha ssiṃsu ssase ssavhe ssiṃ ssāmhase.
361在eyyā等范围中,于业生起有ssā等。所谓eyyā等范围,即因、果、业可能发生的场合;当这两者的业不生时,即称为业生起。
Eyyādivisaye kriyātipattiyaṃ ssādayo bhavanti. Eyyādivisayo nāma hetuphalakriyāsambhavo, tadubhayakriyāya abhāvo kriyātipatti.
362它有两种:过去与未来。
Sā duvidhā atītā ca anāgatā ca.
363其中,于过去(条件式):如“若他于少年时得以出家,将成为阿拉汉”等。
Tattha atītāyaṃ-sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā, arahā abhavissā iccādi.
364于未来(条件式):如“若我不去,他即是大损失”等。
Anāgatāyaṃ-sacāhaṃ na gamissaṃ, mahājāniyo so abhavissā iccādi.
365依据“āīssādīsvau vā”的规则,词根之首可选择性增补a音;依据“a īssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu”的规则,于ssā等之前增补i音,其形态如下:abhavissā, bhavissā, abhavissaṃsu, bhavissaṃsu, abhavisse, bhavisse, abhavissatha, bhavissatha, abhavissaṃ, bhavissaṃ, abhavissāmhā, bhavissāmhā, abhavissatha, bhavissatha, abhavissiṃsu, bhavissiṃsu, abhavissase, bhavissase, abhavissavhe, bhavissavhe, abhavissiṃ, bhavissiṃ, abhavissāmhase, bhavissāmhase。
‘Āīssādīsvau vā’iti dhātvādimhi vikappena akārāgamo,‘a īssā ssatyādīnaṃ byañjanassiu’ iti ssādīsu iāgamo, abhavissā, bhavissā, abhavissaṃsu, bhavissaṃsu, abhavisse, bhavisse, abhavissatha, bhavissatha, abhavissaṃ, bhavissaṃ, abhavissāmhā, bhavissāmhā, abhavissatha, bhavissatha, abhavissiṃsu, bhavissiṃsu, abhavissase, bhavissase, abhavissavhe, bhavissavhe, abhavissiṃ, bhavissiṃ, abhavissāmhase, bhavissāmhase.
366以「āīū」等表示,ssā 与 ssāmhā 缩短:so abhavissa, bhavissa; mayaṃ abhavissāmha, bhavissāmha。以「eyyāthasse」等表示,ssessa 变为 atte:tvaṃ abhavissa, bhavissa 等,这四组形式可随宜相应结合。
‘Āīū’iccādinā ssā, ssāmhānaṃ rassatte-so abhavissa, bhavissa, mayaṃ abhavissāmha, bhavissāmha. ‘Eyyāthasse’iccādinā ssessa atte-tvaṃ abhavissa, bhavissa iccādīni rūpacatukkāni yathāsambhavaṃ yojetabbāni.
389如是ssā等。
Itissādi.
390bhū词根形态完毕。
Bhūdhāturūpaṃ niṭṭhitaṃ.
391八种词尾生起集完毕。
Aṭṭhavibhattuppattirāsi niṭṭhito.
392以 bhū 为首的语根组。
Bhūvādigaṇa
393以元音结尾的词根。
Sarantadhātu
394以ā结尾的词根形态。
Ākārantadhāturūpa
367自此,以元音结尾的词根依元音次第宣说,以辅音结尾的词根依字母次第宣说。
Ito paṭṭhāya sarantadhātuyo sarānukkamena, byañjanantadhātuyo akkharānukkamena vuccante.
368在《迦旃延语法论》中,那些有多种元音的词根,在此称为辅音结尾的词根。因此,这里并不存在所谓的词根末元音省略一事。
Kaccāyanaganthe anekassaradhātuyo idha byañjanantadhātuyo nāma. Tasmā idha dhātvantasaralopakiccaṃ nāma natthi.
369khā, khyā:言说;gā:发声;ghā:嗅取气味;ñā:了知、觉悟;ṭhā:止行;tā:守护;thā:安住;dā:施与;dhā:执持;pā:饮用;phā:增长;bhā:照耀;mā:度量;yā:行;lā:执取、截断;vā:行、缚、嗅;sā:尝味、令细、终结;hā:舍离;nhā:清净。
Khā, khyā-kathane, gā-sadde, ghā-gandhopādāne, ñā-paññāyane avabodhane ca, ṭhā-gatinivattiyaṃ, tā-pālane, thā-ṭhāne , dā-dāne, dhā-dhāraṇe, pā-pāne, phā-vuddhiyaṃ, bhā-dittiyaṃ, mā-māne, yā-gatiyaṃ, lā-ādāne chedane ca, vā-gati, bandha, gandhanesu, sā-assādane tanukaraṇe antakammani ca, hā-cāge, nhā-soceyye.
370Tyādi 等词尾生起,属主动语态。依大语法论,若后接元音,前为以 ā 结尾之词根,有时插入 y,如 akkhāti;其后元音省略,即成 akkhāyati。kriyaṃ ākhyāti 指说示的行为,ākhyāyati 指被说示;被问及出身时说 akkhāhi;saṅgāyati 义为一起唱诵,大仙们曾一起唱诵;gandhaṃ ghāyati 义为嗅闻气味;paññāyati 义为被了知,复数作 paññāyanti;paññāyatu 义为愿被了知,复数作 paññāyantu。
Tyādyuppatti, kattarilo, mahāvuttinā sare pare ādantamhā kvaci yāgamo, akkhāti. Parassaralopo, akkhāyati, kriyaṃ ākhyāti, ākhyāyati, jātiṃ akkhāhi pucchito , saṅgāyati, saṅgāyiṃsu mahesayo , gandhaṃ ghāyati, paññāyati, paññāyanti, paññāyatu, paññāyantu.
371于业处加 kya,法被了知,诸法被了知,被了知,被了知(复数)。
Kamme kyo, dhammo ñāyati, dhammā ñāyanti, viññāyati, viññāyanti.
372在使役者变化中,加 ṇāpi,构成:ñāpeti(令了知,单数)、ñāpenti(令了知,复数)、ñāpayati(令了知,单数)、ñāpayanti(令了知,复数)。
Payojakabyāpāre-ṇāpi, ñāpeti, ñāpenti, ñāpayati, ñāpayanti.
373在被动句中,ñāpīyati 为被令了知(单数),ñāpīyanti 为复数;ṭhāti 为站立(单数),ṭhānti 为复数。例如:“盛开的莲花们站立着”、“编成的花环们站立着”、“犹如旗幡顶端被看见”。
Kamme-ñāpīyati, ñāpīyanti, ṭhāti, ṭhānti, opupphā padmā ṭhānti, mālāva ganthitā ṭhānti, dhajaggāneva dissare .
605605. Ñcī 等。
605.Ñcīlasse.
375若带有ñā音缀与ī增音,且为主动语态所安的 la 词缀,有时 la 变为 etta。
Ñānubandhassa īāgamassa ca kattari vihitassa lapaccayassa ca kvaci ettaṃ hotīti lassa ettaṃ.
376决意(单数),决意(复数)。
Adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti.
606606. ṭhā 和 pā 变为 tiṭṭha 和 piva。
606.Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā.
378ṭhā 和 pā 在 nta、māna、tyādi 等词尾之前,变为 tiṭṭha 和 piva。
Ṭhā, pānaṃ tiṭṭha, pivā honti nta, māna, tyādīsu.
379站立(单数),站立(复数)。
Tiṭṭhati, tiṭṭhanti.
607607. 在 pā 等前缀之后,ṭhā 有时变为 ṭhaha。
607.Pādito ṭhāssa vā ṭhaho kvaci.
381pā 等前缀名为 pādi;位于 pādi 之后的 ṭhā,有时会变成 ṭhaha。
Pādayo upasaggā pādi nāma, pādito parassa ṭhāssa ṭhaho hoti vā kvaci.
382saṇṭhahati、saṇṭhahanti、saṇṭhāti、saṇṭhānti;upaṭṭhahati、upaṭṭhahanti、upaṭṭhāti、upaṭṭhānti —— 以上为单数、复数形式。
Saṇṭhahati, saṇṭhahanti, saṇṭhāti, saṇṭhānti, upaṭṭhahati, upaṭṭhahanti, upaṭṭhāti, upaṭṭhānti.
383在业处中——
Kamme –
608608. 对于 ñā 等以外的词根,附加 kye 时变为 i。
608.Aññādissi kye.
385对于 ñā 等以外的、以 ā 结尾的动词词根,在 kye 词缀前变为 i。
Ñādito aññassa ākārantakriyatthassa i hoti kye paramhi.
386被决意(单数),被决意(复数);被现前(单数),被现前(复数)。
Adhiṭṭhīyati, adhiṭṭhīyanti, upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti.
387为何说“在 ñā 等之外的”?即:被了知(单数)、被了知(复数);被宣说(ākkhāyati,单数)、被宣说(ākkhāyanti,复数);被宣说(ākhyāyati,单数)、被宣说(ākhyāyanti,复数)。
Aññādissāti kiṃ? Ñāyati, ñāyanti, ākkhāyati, ākkhāyanti, ākhyāyati, ākhyāyanti.
388于使役词缀 ṇāpi 中:令安立(单数)、令安立(复数);令安立(单数)、令安立(复数)。
Ṇāpimhi-patiṭṭhāpeti, patiṭṭhāpenti, patiṭṭhāpayati, patiṭṭhāpayanti.
389于过去时中,有时插入 s 增音:站立了,安立了,决意了,决意了,决意了,稳立了,稳立了,现前了,现前了。
Ajjhattanimhi vikappena sāgamo, aṭṭhāsi, patiṭṭhāsi, adhiṭṭhahi, adhiṭṭhāsi, adhiṭṭhesi, saṇṭhahi, saṇṭhāsi, upaṭṭhahi, upaṭṭhāsi.
390根据‘uṃssiṃsvaṃsū’规则,词根 uṃssa 变为 iṃsu 与 aṃsu,分别表示‘决意了(复数)’‘稳立了(复数)’‘现前了(复数)’。如:当太阳西沉时,猛兽在道路上现前。又表示‘站立了(复数)’‘现前了(复数)’。
‘Uṃssiṃsvaṃsū’ti uṃssa iṃsu, aṃsu, adhiṭṭhahiṃsu, saṇṭhahiṃsu, upaṭṭhahiṃsu. Atthamentamhi sūriye, vāḷā panthe upaṭṭhahuṃ . Aṭṭhaṃsu, upaṭṭhahaṃsu.
391于他动词第六类中:在佛陀的近前站立。
Parachakke-aṭṭhā buddhassa santike .
392于业处:被决意(单数),被决意(复数);被现前(单数),被现前(复数)。
Kamme-adhiṭṭhiyi, adhiṭṭhiyiṃsu, upaṭṭhiyi, upaṭṭhiyiṃsu.
393于使役词缀 ṇāpi 中:令安立了,令安立了;令稳立了,令稳立了。
Ṇāpimhi-patiṭṭhāpesi , patiṭṭhāpayi, saṇṭhāpesi, saṇṭhāpayi.
394据“eontāsu”规则,词尾 uṃ 变为 suṃ 且省略元音:aṭṭhāsuṃ(站立了,复数)、upaṭṭhāsuṃ(现前了,复数);patiṭṭhāpesuṃ(令安立了,复数)、saṇṭhāpesuṃ(令稳立了,复数);patiṭṭhāpayuṃ(令安立了,复数)、saṇṭhāpayuṃ(令稳立了,复数);patiṭṭhāpayiṃsu(令安立了,复数)、saṇṭhāpayiṃsu(令稳立了,复数)。
‘Eontāsu’nti uṃssasuṃ, saralopo, aṭṭhāsuṃ, upaṭṭhāsuṃ, patiṭṭhāpesuṃ, saṇṭhāpesuṃ, patiṭṭhāpayuṃ, saṇṭhāpayuṃ, patiṭṭhāpayiṃsu, saṇṭhāpayiṃsu.
395于未来时等:将站立(单数),将站立(复数),元音缩短;将现前(单数),将现前(复数);我将侍奉贵妇;将稳立(单数),将稳立(复数)。
Ssatyādimhi-ṭhassati, ṭhassanti, rassattaṃ, upaṭṭhissati, upaṭṭhissanti, ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ , saṇṭhahissati, saṇṭhahissanti.
396于使役词缀 ṇāpi 中:将使之安立(单数),将使之安立(复数)。
Ṇāpimhi-patiṭṭhāpessati, patiṭṭhāpessanti.
397tā 保护:保护恐惧。
Tā-pālane, bhayaṃ tāyati.
398thā(安立):avatthāti, avatthāyati, vitthāyati, vitthāyanti, mā kho vitthāsi(切勿展开)。
Thā-ṭhāne, avatthāti, avatthāyati, vitthāyati, vitthāyanti, mā kho vitthāsi .
399dā(给予):依据‘ūlasse’规则,la变为etta,其变化形式为:deti, denti, desi, detha, demi, dema。
Dā-dāne, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, deti, denti, desi, detha, demi, dema.
400据‘parokkhāyañcā’经文,因ca字,dā的辅音重叠。又据‘rasso pubbassā’规则,前一元音缩短,成为:dadāti, dadanti, dadāsi, dadātha, dadāmi, dadāma。
‘Parokkhāyañcā’ti sutte casaddena dāssa dvittaṃ. ‘Rasso pubbassā’ti pubbassa rassattaṃ, dadāti, dadanti, dadāsi, dadātha, dadāmi, dadāma.
609609. 在mi、me等词尾前且无辅音重叠时,dā可变为daṃ。
609.Dāssa daṃ vā mimesvadvitte.
402当没有辅音重叠时,dā 在 mi、me 等语尾前有时变为 daṃ,随韵则转为相应的组辅音。
Advitte dāssa daṃ hoti vā mi, mesu, niggahītassa vaggantattaṃ.
403dammi、damma。
Dammi, damma.
404为何说“无辅音重叠”呢?例如 dadāmi、dadāma。
Advitteti kiṃ? Dadāmi, dadāma.
610610. 在词根 dā 之后附加 iyaṅ。
610.Dāssiyaṅa.
406当 dā 位于 pā 等前缀之后时,有时会变为 iyaṅ。
Pādito parassa dāssa iyaṅa hoti kvaci.
407以‘iyaṅ’这一经文分别,也适用于其他词根。jā 减少:以少胜多,我们胜过;他随顺于彼;vidhura 的心被震动;他的声誉被减损;唯一之王,你被减损;他将被舍弃等等。
‘Iyaṅa’ iti suttavibhattena aññadhātūnampi. Jā-hāniyaṃ, appena bahuṃ jiyyāma , tassevā’nuvidhiyyati , vidhurassa hadayaṃ dhaniyati , nihīyati tassa yaso , eko rājā vihiyyasi , so pahīyissati iccādi.
408执取(单数)、执取(复数);执取(单数)、执取(复数);受持(单数)、受持(复数);我受持学处、我受持义务。
Ādiyati, ādiyanti, upādiyati, upādiyanti, samādiyati, samādiyanti, sikkhāpadaṃ samādiyāmi , vattaṃ samādiyāmi .
611611. 词根 gama、vada、dā 变为 ghamma、vajja、dajjā。
611.Gama vada dānaṃ ghamma vajja dajjā.
410这些词根在 nta、māna、tyādi 等词尾之前,有时会变为 ghamma、vajja、dajjā。
Etesaṃ ghamma, vajja, dajjā honti vā nta, māna, tyādīsu.
411dajjati、dajjanti、dajjasi、dajjatha、dajjāmi、dajjāma。
Dajjati, dajjanti, dajjasi, dajjatha, dajjāmi, dajjāma.
412“ūlasse”规则:la 变为 etta,即 dajjeti、dajjenti。
‘Ūlasse’ti lassa ettaṃ, dajjeti, dajjenti.
413于业处,依“aññādissi kye”规则,在 kya 词缀前,ā 变为 i:diyati、diyanti。
Kamme ‘aññādissi kye’ti kyamhi āssa ittaṃ, diyati, diyanti.
414长音形式:dīyati、dīyanti。
Dīghatte-dīyati, dīyanti.
415辅音重叠形式:diyyati、diyyanti;dajjīyati、dajjīyanti。
Dvitte-diyyati, diyyanti, dajjīyati, dajjīyanti.
416在使役词缀 ṇāpi 中:dāpeti、dāpenti、dāpayati、dāpayanti。
Ṇāpimhi-dāpeti, dāpenti, dāpayati, dāpayanti.
417在 pā 等前缀之后,元音缩短,例如:samādapeti, samādapenti, samādapayati, samādapayanti。
Pādipubbe rasso, samādapeti , samādapenti, samādapayati, samādapayanti.
418在业处形式中:dāpīyati, dāpīyanti;samādapīyati, samādapīyanti。
Kamme-dāpīyati , dāpīyanti, samādapīyati, samādapīyanti.
419于 eyya 等词尾中,依大规则,以 dajjato 为例,eyya 等词尾的末尾 eyya 可省略:dānaṃ dajjā, dadeyya, dajjuṃ, dadeyyuṃ, dajjāsi, dadeyyāsi, dajjātha, dadeyyātha, dajjāmi, dadeyyāmi, dajjāma, dadeyyāma, ahaṃ dajjaṃ, dadeyyaṃ, mayaṃ dajjāmhe, dadeyyāmhe。
Eyyādimhi mahāvuttinā dajjato eyyādīnaṃ antassa eyyassa lopo vā, dānaṃ dajjā, dadeyya, dajjuṃ, dadeyyuṃ, dajjāsi, dadeyyāsi, dajjātha, dadeyyātha, dajjāmi, dadeyyāmi, dajjāma, dadeyyāma, ahaṃ dajjaṃ, dadeyyaṃ, mayaṃ dajjāmhe, dadeyyāmhe.
420此处有几处巴利文句:dajjā sappuriso dānaṃ(善人应施舍)、upāyanāni me dajjuṃ(愿他们施我礼物)、mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino(以何过失于母亲,汝应施予守水者)、Tāni ammāya dajjesi(他们由母亲施予)、chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ(第六日我应施予自身)、neva dajjaṃ mahosadhaṃ(我绝不应施予大智者)。
Atrimā pāḷī-dajjā sappuriso dānaṃ , upāyanāni me dajjuṃ , mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino . Tāni ammāya dajjesi , chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadhaṃ .
421过去时的诸形式:adadi、adāsi、adaduṃ、adaṃsu、adajji、adajjuṃ、你曾施与。萨咖天王,若你曾赐我殊胜之礼。
Ajjhattanimhi-adadi, adāsi, adaduṃ, adaṃsu, adajji, adajjuṃ, tvaṃ adado. Varañce me ado sakka .
422依为他语法,有如下用例:他行了布施、他向婆罗门行了布施、令西维国兴盛者。
Parachakke-so dānaṃ adā, brāhmaṇassa adā dānaṃ, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano .
423在 ssati 等语尾中:dāssati, dāssanti, dadissati, dadissanti, dajjissati, dajjissanti。
Ssatyādimhi-dāssati, dāssanti, dadissati, dadissanti, dajjissati, dajjissanti.
424词根 dā 的 diccha 等形式,以及 pavecchā 等形式也被认可。例如:vipulaṃ annaṃ pānañca, samaṇānaṃ pavecchasi(你施予沙门丰足的饮食)。Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare(少数人施予,多数人不施予)。Devo sammā dhāraṃ pavecchatu(愿天如法降下甘霖)。Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, sammadeva pavecchatha(你们应如法施予食物给求食者)。
Dāiccassa diccha, pavecchādesampi icchanti, vipulaṃ annaṃ pānañca, samaṇānaṃ pavecchasi . Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare . Devo sammā dhāraṃ pavecchatu. Bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ, sammadeva pavecchatha.
425词根 dhā(执持、放置):sandhāti, vidhāti, nidheti, nidhenti。Vidheti, vidhenti。
Dhā-dhāraṇe, sandhāti, vidhāti, nidheti, nidhenti. Vidheti, vidhenti.
426“Parokkhāyañcā”(已见过去时)中的 ca 字表示重叠。“Dutiyacatutthāna…”(第二、第四…)中,dh 变为 d。“Rasso pubbassā”(前之短音)指的是前面的短音。
‘Parokkhāyañcā’ti casaddena dvittaṃ. ‘Dutiyacatutthāna…’nti dhassa dattaṃ. ‘Rasso pubbassā’ti pubbassa rasso.
612第六一二条:词根 dhā 之后,ssa 变为 ha。
612.Dhāssa ho.
428重叠时,后面 dhā 的 ssa 变为 ho。
Dvitte parassa dhāssa ho hoti.
429Saddahāti 或 saddahati。Saddahāti tathāgatassa bodhiṃ,意为“他相信如来的觉悟”。另有 vidahāti、nidahāti、saddahanti、vidahanti、nidahanti 等形式。
Saddahāti, saddahati vā. Saddahāti tathāgatassa bodhiṃ. Vidahāti, nidahāti, saddahanti, vidahanti, nidahanti.
430在“Mayadā sare”这一经句中,“mayadā”是经文的变格,辅音中也带有随韵:kammaṃ saddahāti(他相信业)、kammaphalaṃ saddahāti(他相信业果)、saddahanti(他们相信)、vatthaṃ paridahāti(他穿衣)、paridahanti(他们穿衣)。
‘Mayadā sare’ti sutte ‘mayadā’ti suttavibhattiyā byañjanepi niggahītassa dattaṃ, kammaṃ saddahāti, kammaphalaṃ saddahāti, saddahanti, vatthaṃ paridahāti, paridahanti.
431被动形式:sandhīyati、sandhīyanti、sandhiyyati、sandhiyyanti、vidhiyyati。如 Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhiyyati,意为“以新的苦乐,覆盖旧的”。
Kamme-sandhīyati, sandhīyanti, sandhiyyati, sandhiyyanti, vidhiyyati. Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhiyyati .
432于那比后缀:nidhāpeti、nidhāpenti、nidhāpayati、nidhāpayanti。
Ṇāpimhi-nidhāpeti, nidhāpenti, nidhāpayati, nidhāpayanti.
433于被动语态:nidhāpīyati、nidhāpīyanti。
Kamme-nidhāpīyati, nidhāpīyanti.
434于耶亚等词尾:saddaheyyaṃ、saddaheyyuṃ。
Eyyādimhi-saddaheyyaṃ, saddaheyyuṃ.
435在 ī 等词尾中:saddahi, saddahiṃsu。而 tatra bhikkhavo samādahiṃsu, samādahaṃsu vā 意为:于此,诸比丘已等持,或已等持。
Īādimhi-saddahi, saddahiṃsu. Tatra bhikkhavo samādahiṃsu , samādahaṃsu vā.
436词根 pā,义为“饮”,其词形为:pāti, pānti。
Pā-pāne, pāti, pānti.
437在‘Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā’(表示“安置”等义,其中包含 tiṭṭhapiva)中,词根 pā 变为 piva:pivati, pivanti。
‘Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā’ti pāssa pivo, pivati, pivanti.
438于被动式中:pīyati, pīyanti。
Kamme-pīyati, pīyanti.
439于 ṇa 后缀,依“āssā ṇāpimhi yuka”之规则,在词干以 ā 收尾并附有 ṇa 词缀时,增入 ya 音:puttaṃ thaññaṃ pāyeti(令儿饮乳)、pāyenti、pāyayati、pāyayanti。
Ṇimhi-‘āssā ṇāpimhi yuka’ iti suttena ṇānubandhe āssa ante yāgamo, puttaṃ thaññaṃ pāyeti, pāyenti, pāyayati, pāyayanti.
440于被动式中:pāyīyati, pāyīyanti。
Kamme-pāyīyati, pāyīyanti.
441关于 ssati 等词尾:passati、passanti、pissati、pissanti。
Ssatyādimhi-passati, passanti, pissati, pissanti.
442此处有巴利文句为证:“ayañhi te mayā’ruḷho, saro pissati lohitaṃ”(此湖为我所登,湖将饮血)、“aggodakāni pissāmi”(我饮上层清水)、“yūthassa purato vajaṃ”(行于兽群之前)、“Naḷena vāriṃ pissāma”(我等以芦苇饮水)、“na ca maṃ tvaṃ vadhissasi”(而你不得杀我)。
Atrimā pāḷī-ayañhi te mayā’ruḷho, saro pissati lohitaṃ ,aggodakāni pissāmi, yūthassa purato vajaṃ . Naḷena vāriṃ pissāma, na ca maṃ tvaṃ vadhissasi .
443词根 bhā(照耀):bhāti(照耀)、rattimābhāti candimā(月于夜间照耀)、disā bhanti virocamānā(诸方灿烂照耀)、daddallamānā ābhanti(闪耀光辉而照耀)、paṭibhāti, paṭibhanti(显现)、paṭibhātu, paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā(准德,愿诸觉支对你显现)、tisso maṃ upamāyo paṭibhaṃsu(三种譬喻显现于我)、ratti vibhāti, vibhāyati(夜晚光明、发光)。
Bhā-dittiyaṃ, bhāti, rattimābhāti candimā , disā bhanti virocamānā , daddallamānā ābhanti , paṭibhāti, paṭibhanti, paṭibhātu, paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā , tisso maṃ upamāyo paṭibhaṃsu , ratti vibhāti, vibhāyati.
444词根 mā(慢):重叠并短化后,得 mamāyati(他执为我所)、mamāyanti(他们执为我所)。Yemaṃ kāyaṃ mamāyanti, andhā bālā puthujjanā——那些执此身为我所者,是无闻愚痴的凡夫。
Mā-māne, dvittaṃ rasso ca, mamāyati, mamāyanti. Yemaṃ kāyaṃ mamāyanti, andhā bālā puthujjanā .
445词根 yā(行):yāti, yanti, yāyati, yāyanti, yāyanta’ manuyāyanti(他们随行);uyyāti, uyyanti, niyyāti, niyyanti dhīrā lokamhā, hitvā māraṃ savāhanaṃ(贤者出离世间,舍离魔与魔军);anuyāti, anuyanti, anupariyāyati, anupariyāyanti。
Yā-gatiyaṃ, yāti, yanti, yāyati, yāyanti, yāyanta’ manuyāyanti , uyyāti, uyyanti, niyyāti, niyyanti dhīrā lokamhā, hitvā māraṃ savāhanaṃ. Anuyāti, anuyanti, anupariyāyati, anupariyāyanti.
446词根 lā(取):lāti。
Lā-ādāne, lāti.
447词根 vā(吹、嗅):如 vāti devesu uttamo(于诸天中最胜者吹拂)、vāto vāyati(风吹)、vāyanti、nibbāti、nibbanti、nibbāyati、nibbāyanti、parinibbāti、parinibbāyati。
Vā-gati, gandhanesu, vāti devesu uttamo , vāto vāyati, vāyanti, nibbāti, nibbanti, nibbāyati, nibbāyanti, parinibbāti, parinibbāyati.
448于 ṇāpi 后缀中:nibbāpeti、nibbāpayati。
Ṇāpimhi-nibbāpeti, nibbāpayati.
449于 ī 等词尾中:parinibbāyi、parinibbāyiṃsu。
Īādimhi-parinibbāyi, parinibbāyiṃsu.
450在 ssati 等词尾的形态中:parinibbissati、parinibbissanti、parinibbāyissati、parinibbāyissanti。
Ssatyādimhi-parinibbissati, parinibbissanti, parinibbāyissati, parinibbāyissanti.
451词根 sā 有品尝、削弱、终结之义,其形态如:sāti、sāyati、sāyanti、pariyosāyanti。
Sā-assādana, tanukaraṇa, antakriyāsu, sāti, sāyati, sāyanti, pariyosāyanti.
452带后缀 ṇāpi 的形态:osāpeti、pariyosāpeti、osāpayati、pariyosāpayati。
Ṇāpimhi-osāpeti , pariyosāpeti, osāpayati, pariyosāpayati.
453被动语态:osāpīyati,pariyosāpīyati。
Kamme-osāpīyati, pariyosāpīyati.
454词根 hā(舍弃):pahāti、pahāyati、pahāyanti。
Hā-cāge, pahāti, pahāyati, pahāyanti.
455于主动与被动,加 kya,增入 īu:hiyyoti hiyyati poso(此人被舍弃)、nihiyyati tassa yaso(他的名声被舍弃)、tvaṃ eko avahiyyasi(你独自被舍弃);重叠及短音化。
Kattu, kammani kyo, īuāgamo, hiyyoti hiyyati poso , nihiyyati tassa yaso , tvaṃ eko avahiyyasi, dvittaṃ rasso ca.
613喉音组诸字,转为腭音组。
613.Kavaggahānaṃ cavaggajā.
457重叠时,前位的喉音组与 h,变为腭音组与 j。
Dvitte pubbesaṃ kavagga, hānaṃ cavagga, jā honti.
458Jahāti、pajahāti、jahanti、pajahanti。
Jahāti, pajahāti, jahanti, pajahanti.
459于被动语态中,则有 pahīyati、pahīyanti 等形式。
Kamme-pahīyati, pahīyanti.
460于短音化时,形式为 pahiyati、pahiyanti。
Rassatte-pahiyati, pahiyanti.
461于重叠形式中,则有 pahiyyati、pahiyyanti、pajahīyati、pajahīyanti 等变化。
Dvitte-pahiyyati, pahiyyanti, pajahīyati, pajahīyanti.
462以 ṇāpi 为后缀者:hāpeti, hāpenti, hāpayati, hāpayanti, jahāpeti, jahāpenti, jahāpayati, jahāpayanti。
Ṇāpimhi-hāpeti, hāpenti, hāpayati, hāpayanti, jahāpeti, jahāpenti, jahāpayati, jahāpayanti.
463于被动语态中:hāpīyati, jahāpīyati。
Kamme-hāpīyati, jahāpīyati.
464于 ī 等词尾中:pahāsi, pahāsuṃ, pajahi, pajahiṃsu。
Īādimhi-pahāsi, pahāsuṃ, pajahi, pajahiṃsu.
614第六百一十四条:hā 之后,ssa 音变为 ha。
614.Hāto ha.
466hā 之后,其后的 ssa 音或有变为 ha。
Hāto parassa ssa-kārassa ha hoti vā.
467“Hāhisi tvaṃ jīvaloka”为巴利文,此外有 hāhi、hāhinti、hāhati、hāhanti、jahissati、hissati 等形式;又有“彼此杀害后,我们将迅速舍弃生命”一语。
‘‘Hāhisi tvaṃ jīvaloka’’nti pāḷi, hāhiti, hāhinti, hāhati, hāhanti, jahissati, hissati, aññamaññaṃ vadhitvāna, khippaṃ hissāma jīvitaṃ .
468在沐浴与清净之义中:nhāti、nhāyati、nhāyanti。
Nhā-soceyye, nhāti, nhāyati, nhāyanti.
469依大规则,在辅音增益的情形下:nahāti、nahāyati、nahāyanti。
Mahāvuttinā byañjanavaḍḍhane, nahāti, nahāyati, nahāyanti.
498以上为以 bhū 为首的语根组中,以 ā 音结尾的语根形态。
Iti bhūvādigaṇe ākārantadhāturūpaṃ.
499以 i 类元音结尾的词根形态。
Ivaṇṇantadhāturūpa
470i 词根表去与学习;khī 词根表灭尽与显示;ci 词根表积聚;ji 词根表征服;ḍī 词根表空中飞行;nī 词根表引导;bhī 词根表怖畏;lī 词根表黏着;sī 词根表躺卧;mhi 词根表笑。
I-gatiyaṃ ajjhāyane ca, khi-khaye pakāsane ca, cicaye, ji-jaye, ḍī-vehāsagatiyaṃ, nī-naye, bhī-bhaye, lī-laye, sī-saye, mhi-hāse.
471tyādi 等词缀的构成——主动语态、现在时:词根 √i 等,加上前缀,在主动语态中构成如下形态:eti、enti、esi、etha、emi、ema;加前缀 vi- 为 veti、venti;加前缀 saṃ- 为 sameti、samenti;加前缀 abhi- 为 abbheti、abbhenti;加前缀 abhi-saṃ- 为 abhisameti、abhisamenti;加前缀 ava- 为 aveti、aventi;加前缀 sam-ava- 为 samaveti、samaventi;加前缀 apa- 为 apeti、apenti;加前缀 upa- 为 upeti、upenti;加前缀 anu- 为 anveti、anventi;加前缀 ati- 为 acceti、accenti;加前缀 pati- 为 pacceti、paccenti;加前缀 adhi- 为 ajjheti、ajjhenti;加前缀 ud- 为 udeti、udenti;加前缀 sam-ud- 为 samudeti、samudenti;加前缀 pari- 为 pariy
Tyādyuppatti, kattari lo, eti, enti, esi, etha, emi, ema, veti, venti, sameti, samenti, abbheti, abbhenti, abhisameti, abhisamenti, aveti, aventi, samaveti, samaventi, apeti, apenti, upeti, upenti, anveti, anventi, acceti, accenti, pacceti, paccenti, ajjheti, ajjhenti, udeti, udenti, samudeti, samudenti, pariyeti, pariyenti, upayati, upayanti, accayati, accayanti, udayati, samudayati.
472etu、sametu、entu、samentu、ehi、samehi、etha、sametha;例句:etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ。
Etu, sametu, entu, samentu, ehi, samehi, etha, sametha, etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ .
473根据大规则,从 i 词根构成 eyya 等形式时,e 音脱落。例如:‘智者不应信赖未至苦之边际’,‘当我遣送你时,刹帝利,你当来。’
Mahāvuttinā idhātumhā eyyādīnaṃ ekārassa lopo, na ca apatvā dukkhassantaṃ , vissāsaṃ eyya paṇḍito, yadā te pahiṇeyyāmi, tadā eyyāsi khattiya .
474在以‘ī’等开头的词缀相接时,依‘后者有时省略’之规则,词缀中的元音省略。例如:dhammaṃ abhisami(他现证了法)、abhisamiṃsu(他们现证了法)。
Īādimhi ‘paro kvacī’ti vibhattisaralopo, dhammaṃ abhisami, abhisamiṃsu.
475依‘e ontā suṃ’规则,uṃ变为suṃ。例如:abhisamesuṃ、abhisamayuṃ、abhisamayiṃsu。
‘Eontā su’nti uṃssa suṃ, abhisamesuṃ, abhisamayuṃ, abhisamayiṃsu.
476关于以ssati等开头者——
Ssatyādimhi –
615第六一五条:此形源自 eti。
615.Etismā.
478‘Etī’是词根的说明,即音 ti。在此,从词根 i 之后的 ssa 变为 hi,或保持不变。
‘Etī’ti dhātuniddeso tisaddo, idhātumhā parassa ssakārassa hi hoti vā.
479Ehiti、essati。Bodhirukkhamupehiti(前往菩提树)、nerañjaramupehiti(前往尼连禅河)、upessati(将前往),tadā ehinti me vasaṃ(那时他们将随顺我的教令),tato nibbānamehisi(从此你将走向涅槃),na punaṃ jātijaraṃ upehisi(你将不再进入生与老)。依经分别,其他词根亦如此:kathaṃ jīvihisi tvaṃ(你将如何生活),jāyihitippasādo(净信将生起),paññāyihinti etā daharā(这些年轻女子将被知晓)。
Ehiti, essati. Bodhirukkhamupehiti , nerañjaramupehiti , upessati, tadā ehinti me vasaṃ , tato nibbānamehisi , na punaṃ jātijaraṃ upehisi . Suttavibhattena aññadhātūhipi, kathaṃ jīvihisi tvaṃ , jāyihitippasādo , paññāyihinti etā daharā .
480其中,以 ssa 等开头者:“sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ adāhisī”是巴利语,“adāhisī”意为“你给了”。
Ssādimhi ‘‘sace puttaṃ siṅgālānaṃ, kukkurānaṃ adāhisī’’ti pāḷi, ‘adāhisī’ti ca adadissasetyattho.
481词根 khī 用于灭尽与显露无德:khayati、khayanti。
Khi-khaye avaṇṇapakāsane ca, khayati, khayanti.
482词根 khī 加 ya 构成词干,有时 ya 会重叠。kappo khīyetha、vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa、ujjhāyanti khīyanti,意为显露无德。Khiyyati、khiyyanti,如:āyu khīyyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odakaṃ。
Khito yāgamo, vikappena yassa dvittaṃ, kappo khīyetha, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa , ujjhāyanti khīyanti , avaṇṇaṃ pakāsentīti attho. Khiyyati, khiyyanti, āyu khiyyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odakaṃ .
483ci 词根用于“积聚”义时,有 samucceti、samuccayati 两种形式。
Ci-caye, samucceti, samuccayati.
616第六一六条:接于 ni 之后的 c 转为 ch。
616.Nito cissa cho.
485接于 ni 之后的 c 转为 ch。
Nito parassa cissa ca-kārassa cho hoti.
486nicchayati、vinicchayati、vinicchayanti、viniccheti、vinicchenti。
Nicchayati, vinicchayati, vinicchayanti, viniccheti, vinicchenti,
487于被动语态中,以ya为语基——
Kamme kyo –
617第617条:元音变长。
617.Dīgho sarassa.
489当词根以元音结尾时,在 ya 语基前其元音变为长音;即 i 与 u 在 ya 语基前有时变长。
Sarantassa dhātussa dīgho hoti kyamhīti ikāru’kārānaṃ kyamhi vikappena dīgho.
490samuccīyati、samuccīyanti,vinicchīyati、vinicchīyanti。
Samuccīyati samuccīyanti, vinicchīyati, vinicchīyanti.
491词根 ji 表“征服”义,有 jeti、jenti、vijeti、vijenti、parājeti、parājenti、jayati、jayanti、vijayati、vijayanti、parājayati、parājayanti 等形式。
Ji-jaye, jeti, jenti, vijeti, vijenti, parājeti, parājenti, jayati, jayanti, vijayati, vijayanti, parājayati, parājayanti.
492在被动语态的 ya 语基前,元音变长:na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati. Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyati。
Kamme kyamhi dīgho, na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati. Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyati .
493在 ṇāpi 语基前,前面的元音有时脱落:如 jāpeti、jāpayati;又如 Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye 等;Jayāpeti、jayāpayati、jayāpīyati、jayāpīyanti、jayatu、jayantu。
Ṇāpimhi pubbassaralopo vā, jāpeti, jāpayati. Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye . Jayāpeti, jayāpayati, jayāpīyati, jayāpīyanti, jayatu, jayantu.
494以 ī 等开头的形式:如 ajesi、ajesuṃ、vijesi、vijesuṃ、ajayi、ajayuṃ、ajayiṃsu、vijayi、vijayuṃ、vijayiṃsu、jessati、vijessati、parājessati、jayissati、vijayissati、parājayissati。
Īādimhi-ajesi, ajesuṃ, vijesi, vijesuṃ, ajayi, ajayuṃ, ajayiṃsu, vijayi, vijayuṃ, vijayiṃsu, jessati, vijessati, parājessati, jayissati, vijayissati, parājayissati.
495ḍī 词根表“空中飞”:sakuṇo ḍeti、ḍenti。Pāsaṃ oḍḍeti、oḍḍenti(设置陷阱)。
Ḍī-vehāsagatiyaṃ, sakuṇo ḍeti, ḍenti . Pāsaṃ oḍḍeti, oḍḍenti.
496nī 词根表“引导”:neti、nenti、vineti、vinenti、nayati、nayanti、vinayati、vinayanti。
Nī-naye , neti, nenti, vineti, vinenti, nayati, nayanti, vinayati, vinayanti.
497被动语态:nīyati、nīyanti(被引导)。
Kamme-nīyati, nīyanti.
498重叠后的形式:niyyati、niyyanti、niyyare。
Dvitte-niyyati, niyyanti, niyyare.
499在 ṇāpi 语基前,āya 替代形缩短:nayāpeti、nayāpenti、nayāpayati、nayāpayanti。
Ṇāpimhi āyādesassa rasso, nayāpeti, nayāpenti, nayāpayati, nayāpayanti.
500被动语态形式:nayāpīyati、nayāpīyanti。
Kamme-nayāpīyati, nayāpīyanti.
501以 ī 等字母起始者:nesi、nesuṃ、vinesi、vinesuṃ、ānesi、ānesuṃ、anayi、nayi、anayiṃsu、nayiṃsu、ānayi、ānayiṃsu、vinayi、vinayiṃsu。
Īādimhi-nesi, nesuṃ, vinesi, vinesuṃ, ānesi, ānesuṃ, anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu, ānayi, ānayiṃsu, vinayi, vinayiṃsu.
502以 ssati 等字母起始者:nessati、nessanti、nayissati、nayissanti。
Ssatyādimhi-nessati, nessanti, nayissati, nayissanti.
503词根 bhī 表怖畏义:bheti。有偈颂云:“Mā bhetha kiṃ socatha modathavho, vibhemi etaṃ asādhuṃ, uggatejo hi brāhmaṇo.” 又有 bhāyati、bhāyanti。
Bhī-bhaye, bheti. Mā bhetha kiṃ socatha modathavho , vibhemi etaṃ asādhuṃ, uggatejo hi brāhmaṇo . Bhāyati, bhāyanti.
504在使役构词中,依大规则可带s音或不带s音:bhīseti、bhīsayati、bhīsāpeti、bhīsāpayati。(例如)bhikkhuṃ bhīseyya vā bhīsāpeyya vā。
Kārite mahāvuttinā sāgamo vā, bhīseti, bhīsayati, bhīsāpeti, bhīsāpayati. Bhikkhuṃ bhīseyya vā bhīsāpeyya vā .
505「Sī-saye」:seti(他卧)、senti(他们卧)、atiseti(他过度卧)、atisenti(他们过度卧)、sayati(他躺卧)、sayanti(他们躺卧)。
Sī-saye, seti, senti, atiseti, atisenti, sayati, sayanti.
506「Kamme」:atisīyati(他被过度躺卧)、atisīyanti(他们被过度躺卧)。
Kamme-atisīyati, atisīyanti.
507「Ṇāpimhi」为加于短音上,指:sayāpeti(使躺卧)、sayāpayati(使躺卧)。
Ṇāpimhi rasso, sayāpeti, sayāpayati.
508「Ṇimhi」:sāyeti(使躺卧)、sāyayati(使躺卧)、sāyesuṃ dīnamānasā(他们心怀怯懦而使之躺卧)。
Ṇimhi-sāyeti, sāyayati, sāyesuṃ dīnamānasā .
509「Mhi-hāse」:umheti(使笑)、umhayati(使笑)、vimheti(使惊异)、vimhayati(使惊异);于“na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati”中,即指见后既不嘲笑他,亦不欢迎他。
Mhi-hāse , umheti, umhayati, vimheti, vimhayati, na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati .
510“Kamme”:umhīyati(被逗笑)、vimhīyati(被惊异)。
Kamme-umhīyati, vimhīyati.
511“Kārite”省略前音:sace maṃ nāganāsūrū, umhāyeyya pabhāvatī(若象鼻般大腿者令我发笑,光辉女);sace maṃ nāganāsūrū, pamhāyeyya pabhāvatī(若象鼻般大腿者令我开怀而笑,光辉女)。
Kārite pubbassaralopo, sace maṃ nāganāsūrū, umhāyeyya pabhāvatī. Sace maṃ nāganāsūrū, pamhāyeyya pabhāvatī .
542以上是 bhūvādigaṇa(以 bhū 为首的组)中,词根以 i 音结尾的形态。
Iti bhūvādigaṇe ivaṇṇantadhārūpaṃ.
543以 u 类元音结尾的词根形态。
Uvaṇṇantadhāturūpa
512Cu(移动)、ju(快速行进)、thu(称赞)、du(行进与热恼)、bhū(存在)、yu(混合与行进)、ru(声音)、brū(言语表达)、su(流动与产生)、sū(生产)、hu(施与、食、供养与存在)、hū(存在)。
Cu-cavane, ju-sīghagamane, thu-abhitthavane, du-gatiyaṃ upatāpe ca, bhū-sattāyaṃ, yu-missane gatiyañca, ru-sadde, brū-viyattiyaṃ vācāyaṃ, su-sandane janane ca, sū-pasavane, hu-dāne bhakkhane pūjāyaṃ sattiyañca, hū-sattāyaṃ.
513tyādi 词尾的构成:依规则‘kattari lo’加上 lapaccaya 词缀,u 音转为 av;再依‘dīgho sarassā’规则,及物动词词根在 kya 词缀前,其元音延长。
Tyādyuppatti, ‘kattari lo’ti lapaccayo, uvaṇṇassa avādeso, ‘dīgho sarassā’ti sakammikadhātūnaṃ kyamhi dīgho.
514词根 √cu(移动)的变位:cavati(他移动)、cavanti(他们移动)。
Cu-cavane, cavati, cavanti.
515在 ṇimhi 语境下:cāveti(他使移动)、cāvayati(他使移动)。
Ṇimhi-cāveti, cāvayati.
516词根 √ju 意为快速行:javati(他快速而行)、javanti(他们快速而行)。
Ju-sīghagamane, javati, javanti.
517词根 √thu 意为称赞:abhitthavati(他称赞)、abhitthavanti(他们称赞)。
Thu-abhitthavane, abhitthavati, abhitthavanti.
518由于‘bahula’(多)的缘故,在 kya 词缀前有时会发生元音增强(vuddhi)与 av 替换,形成 abhitthavīyati(他被称赞)、abhitthavīyanti(他们被称赞)、abhitthaviyyati(他被称赞)、abhitthaviyyanti(他们被称赞)。
‘Bahula’nti adhikatattā kyamhi kvaci vuddhi, avādeso, abhitthavīyati, abhitthavīyanti, abhitthaviyyati, abhitthaviyyanti.
519Du(逼迫、危害义):upaddavati(他逼害、侵扰),upaddavanti(他们逼害、侵扰)。
Du-upatāpe, upaddavati, upaddavanti.
520Bhū(存在义):sambhoti(他生起、存在),sambhavati(他生起、产生)。
Bhū-sattāyaṃ, sambhoti, sambhavati.
521√yu(行):yavati(他行)。
Yu-gatiyaṃ , yavati.
522Ru(音声之义):ravati(叫喊),ravanti(他们叫喊),viravati(高声叫喊),viravanti(他们高声叫喊)。
Ru-sadde, ravati, ravanti, viravati, viravanti.
523√brū(言语表达)——
Brū-viyattiyaṃ vācāyaṃ –
618618. 词根brū之后不加ssa。
618.Na brūsso.
525当后面跟辅音时,brū 不变成 o。
Byañjane pare brūssa o na hoti.
526『说』之义。
Brūti.
619619. 词根 brū 在 ti 等词尾之前变为 īu。
619.Brūto tissīu.
528词根brū在ti等语尾前变为īu;在ī之前则省略前一个音。
Brūto tissa ādimhi īu hoti. Īmhi pubbalopo.
529Bravīti:他说。
Bravīti.
620620. 当后面有元音时,以i音和u音收尾的词根有时会变为iyaṅ和uvaṅ。
620.Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare.
531对于以 i 音和 u 音结尾的词根,在元音之前,有时会变为 iyaṅ 和 uvaṅ。
Ivaṇṇu’vaṇṇantānaṃ dhātūnaṃ kvaci iyaṅa, uvaṅa honti sare.
532bruvanti 或 brunti,意为“他们说”。经文中可见“ajānantā no pabrunī”(不知者不向我们明说)。另有 brūsi(你说)、brūtha(你们说)、brūmi(我说)、brūma(我们说)等形式。
Bruvanti, brunti vā. ‘‘Ajānantā no pabruntī’’ti pāḷi. Brūsi, brūtha, brūmi, brūma.
621621. 语尾 ti 和 antī 转变为 ṭa 和 ṭū。
621.Tyantīnaṃ ṭaṭū.
534在 ti 与 antī 词尾之前,brū 变为 āha,相应的词尾则变为 ṭa 和 ṭū。
Ti, antīsu brūssa āha hoti, tesañca ṭa, ṭū honti.
535他说,他们说。
So āha, te āhu.
536此处经文云:世尊宣说涅槃为解脱一切结缚,并说及彼之灭尽;凡夫说为乐者,圣者说为苦;凡夫说为苦者,圣者则知为乐。其中,“āha”为他说,“āhu”为他们说。
Atrimā pāḷī-nibbānaṃ bhagavā āha, sabbaganthapamocanaṃ, āha tesañca yo nirodho , yaṃ pare sukhato āhu, tadariyā āhu dukkhato. Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū . Tattha ‘āhā’ti katheti. ‘Āhū’ti kathenti.
537brūtu 是“他应说”,brūvantu 是“他们应说”,brūhi maṅgalamuttamaṃ 是“请说最上吉祥”,brūtha 是“你们说”,brūmi 是“我说”,brūma 是“我们说”。
Brūtu , brūvantu, brūhi maṅgalamuttamaṃ , brūtha, brūmi, brūma.
538在 eyya 等词尾前,brū 转为 uva:bruveyya(他应说)、bruveyyuṃ(他们应说)。
Eyyādimhi-brūssa uvaṅa hoti, bruveyya, bruveyyuṃ.
539在以 ī 等元音开头的词尾前,brū 变为 o,此 o 再被 av 替代:abravi(他说)、abravuṃ(他们说)、abraviṃsu(他们说)。
Īādimhi sare pare brūssa ottaṃ, ossa ca avādeso, abravi, abravuṃ, abraviṃsu.
540在 uv 替换的情形中:abruvi(他说)、abruvuṃ(他们说)、abruviṃsu(他们说)。
Uvādese-abruvi, abruvuṃ, abruviṃsu.
541完成式中——
Parokkhamhi –
622622. 在以 a 等元音开头的词尾前,brū 变为 āha。
622.Aādīsvāho brūssa.
543在 a 等字母开头的词尾前,词根 brū 变为 āha。
Aādīsu brūssa āha bhavati.
544例如:so āha(他说)、te āhu(他们说)。
So āha, te āhu.
623623. 或者变为 aṃsu 和 āhu。
623.Ussaṃsvāhā vā.
546在替换为 āha 之后,随后的 uv 词形变为 aṃsu。
Āhādesamhā parassa uvacanassa aṃsu hoti vā.
547te āhaṃsu(他们说);saccaṃ kirevamāhaṃsu narā ekacciyā idha(意为:据说此处确有一些人这样说过)。
Te āhaṃsu, saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha .
548√su(流动):nadī savati(河流流动)、savanti(它们流动)、ābhavaggā savanti(它们流向有顶)。
Su-sandane, nadī savati, savanti, ābhavaggā savanti.
549√sū(生产):puññaṃ pasavati(他产生福德)、pasavanti(他们产生福德)。
Sū-pasavane, puññaṃ pasavati , pasavanti.
550√hu(供养):依“parokkhāyañcā”规则重叠,再依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则,h 变为 j;juhoti(他供养)、juhonti(他们供养)。
Hu-pūjāyaṃ, ‘parokkhāyañcā’ti dvittaṃ, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti hassa jo, juhoti, juhonti.
551「Kamme」:tena aggi hūyate(由此,火便被供养)。
Kamme-tena aggi hūyate.
552「Ṇimhi」:juhāveti、juhāvayati,皆表“他令供养”。
Ṇimhi-juhāveti, juhāvayati.
553「Ṇāpimhi」:juhāpeti、juhāpayati,皆表“他令供养”。
Ṇāpimhi-juhāpeti, juhāpayati.
554√hu(存在):pahoti(他能)、sampahoti(他完全能)、pahonti(他们能)、sampahonti(他们完全能)。
Hu-sattiyaṃ, pahoti, sampahoti, pahonti, sampahonti.
555词根 √hū(存在):hoti(他是)、honti(他们是)、hotu(愿他是)、hontu(愿他们是)。
Hū-sattāyaṃ , hoti, honti, hotu, hontu.
556在 eyya 等词尾前,依‘yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’规则,词根末音变为 uv:huveyya(他应是)、huveyyuṃ(他们应是)。
Eyyādimhi- ‘yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’ti dhātvantassa uvādeso, huveyya, huveyyuṃ.
557在 ā 等词尾前:so ahuvā(他曾经是)。vaṇṇagandhaphalūpeto amboyaṃ ahuvā pure(这棵芒果树从前色、香、味具足)。ahuvā te pure sakhā(他从前是你的朋友)、te ahuvū(他们曾经是)、tvaṃ ahuvo(你曾经是)、tumhe ahuvattha(你们曾经是)、jhāyatha bhikkhave mā pamādāttha mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha(比丘们,当修习禅那,切莫放逸,免得日后追悔)、ahuva 或 ahuvaṃ(我曾经是)、ahuvamhā(我们曾经是)。经文:‘akaramhasa te kiccaṃ yaṃ balaṃ ahuvamhase’(我们已尽己力,履行彼事)。‘ahuvamheva mayaṃ pubbe na nāhuvamhā’(我们往昔即如是,非不如是)。
Āādimhi-so ahuvā. Vaṇṇagandhaphalūpeto, amboyaṃ ahuvā pure . Ahuvā te pure sakhā , te ahuvū, tvaṃ ahuvo, tumhe ahuvattha , jhāyatha bhikkhave mā pamādāttha, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha, ahuva, ahuvaṃ vā, ahuvamhā. ‘‘Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase . Ahuvamheva mayaṃ pubbe, na nāhuvamhā’’ti pāḷiyo.
558在 ī 等词尾前加 s,如 ahosi(他曾是)、pāturahosi(他显现了)。
Īādimhi sāgamo, ahosi, pāturahosi.
559依 Mahāvutti 规则,省略 ī 并缩为短音,如 ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ(确实曾有恐惧、曾有战栗)、ahudeva kukkuccaṃ ahu vippaṭisāro(确实曾有恶作、曾有后悔)、ādīnavo pāturahu(过患显现了)、dibbo ratho pāturahu(天车显现了)。
Mahāvuttinā īlopo rasso ca. Ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ. Ahudeva kukkuccaṃ, ahu vippaṭisāro . Ādīnavo pāturahu , dibbo ratho pāturahu.
624624. 词根 hū 之后变成 resuṃ。
624.Hūto resuṃ.
561由词根 hū 构成 ñuṃ 词干时,变为 resuṃ。依经分别,mhā 变为 resumhā。依‘rānubandhentasarādissā’规则,省略词根末音。
Hūto ñuṃvacanassa resuṃ hoti. Suttavibhattena mhāssa resumhā ca. ‘Rānubandhentasarādissā’ti dhātvantalopo.
562te pubbe ahesuṃ 指“他们从前存在”。发生 uv 替换时,为 ahuvuṃ;省略前音时,则为 ahuṃ。
Te pubbe ahesuṃ. Uvādese ahuvuṃ, pubbassaralope ahuṃ.
563此处经文云:sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha dijā ahuṃ(于彼全林,凡诸鸟所在之处);kūṭāgārasahassāni sabba soṇṇamayā ahuṃ(千座重阁,纯金所成)。
Atrimā pāḷī- sabbamhi taṃ araññamhi, yāvantettha dijā ahuṃ . Kūṭāgārasahassāni, sabbasoṇṇamayā ahuṃ .
564‘o’词尾转为 si、ittha、ttho,例如:tvaṃ ahosi, ahuvi, ahuvittha, ahuvittho(你曾经是)。
Ossa si, ittha, ttho. Tvaṃ ahosi, ahuvi, ahuvittha, ahuvittho.
565依大规则,olopo 为短音:‘尊母勿曾忿怒,莫成日后追悔者。’我于过去时曾存在吗?抑或未曾存在?究竟曾存在什么?如何曾存在?我曾存在,我们曾存在,或曾存在。我们于过去时曾存在吗?抑或未曾存在?究竟曾存在什么?如何曾存在?我们往昔曾存在,或曾存在。‘我们往昔曾是施主’——此为圣典文句。
Mahāvuttinā olopo rasso, mā bhoti kupitā ahu , māhu pacchānutāpinī , ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ, kinnu kho ahosiṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ , ahaṃ ahuviṃ, mayaṃ ahosimhā, ahosimha vā. Ahesumhā nu kho mayaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahesumhā, kinnu kho ahesumhā, kathaṃ nu kho ahesumhā . Mayaṃ pubbe ahuvimhā, ahumhā vā. ‘‘Mayaṃ pubbe dānapatino ahumhā’’ti pāḷi.
566短音化时,出现 ahumha 形。
Rassatte-ahumha.
567依照大规则,mhā中的u为高音。‘我们五百人全体曾往生忉利天’——此为圣典文句。
Mahāvuttinā mhāssa uñca. ‘‘Pañcasatā mayaṃ sabbā, tāvatiṃsupagā ahu’’nti pāḷi.
568在其他六聚中,该a转为aṃ。例如:ahaṃ pubbe ahuvaṃ(‘我于往昔曾存在’),或ahuva(‘曾存在’)。
Parachakke assa aṃ, ahaṃ pubbe ahuvaṃ, ahuva vā.
569‘paro kvaci’是paro的省略。ahuṃ(曾存在)。
‘Paro kvacī’ti paralopo, ahuṃ.
570此处有圣典文句:“我曾于渔夫村为渔夫之子,曾为转轮王、阎浮洲之主;曾七次为大梵天,亦曾为他化自在天;曾为灌顶刹帝利,为人中之主。”我们曾存在。
Atrimā pāḷī- ‘‘ahaṃ kevaṭṭagāmasmiṃ, ahuṃ kevaṭṭadārako , cakkavattī ahuṃ rājā, jambumaṇḍassa issaro. Sattakkhattuṃ mahābrahmā, vasavattī tadā ahuṃ. Muddhābhisitto khattiyo, manussādhipatī ahu’’nti. Mayaṃ ahuvimhe.
571在“ss”等开头之前——
Ssatyādimhi –
625第625条:词根 hū 有 he、hehi、hohi,以及以 ss 等开头。
625.Hūssa hehehihohi ssaccādo.
573在 ss 等开头字母前,hū 词根变为 he、hohi、hohi。
Ssatyādimhi hūdhātussa he ca hohi ca hohi ca honti.
574hessati、hessanti、hehissati、hehissanti、hohissati、hohissanti。‘我将于未来时,成为含天众的佛陀’;‘我们将当面见此’。
Hessati , hessanti, hehissati, hehissanti, hohissati, hohissanti. Buddho hessaṃ sadevake , anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ .
626第626条。dakkha、sakkha、hehi、hohīhi,其中省略 ss。
626.Dakkha sakkha hehi hohīhi lopo.
576依这些替换,ss的省略可有可无。据经文分别,其他处也有ss的省略。
Etehi ādesehi ssassa lopo hoti vā. Suttavibhattena aññehipi ssalopo.
577“你能做到吗,昆达莉尼?你自以为属于刹帝利女子吗?”“实不能断除,非法正在毁坏正法”,“梵授王逃走了”等等。
Sakkhisi tvaṃ kuṇḍalini, maññisi khattabandhuni . Na hi sakkhinti chettuṃ , adhammo haññiti dhammamajja , brahmadatto palāyiti iccādi.
578hehiti、hehinti、hohiti、hohinti(义为“将成为”)。
Hehiti, hehinti, hohiti, hohinti.
579此处有圣典文句:‘我所爱的戴花环者将成为,我将以花环亲近她’;‘芝麻饭将成为善煮’;‘瞋与爱将成为’;‘你将成为我的妻子’;‘由此你将快乐,离贪者’;‘你将速成无漏者’等。
Atrimā pāḷī-piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ , tilodano hehiti sādhupakko . Doso pemañca hehiti . Mama tvaṃ hehisi bhariyā . Tato sukhī hohisi vītarāgo. Khippaṃ hohisi anāsavo iccādi.
612如是,在 bhū 等第一类中,词根末尾为 u 类元音的词根形态。
Iti bhūvādigaṇe uvaṇṇantadhāturūpaṃ.
613词根末尾为 e 的词根形态。
Edantadhāturūpa
580e-往来;ke-音声;khe-食、侍奉;ge-音声;前加 apa 之 ce-恭敬;jhe-思惟、燃烧、禅那;te-守护;the-音声、合聚;de-清净、睡眠;pe-增长;bhe-恐惧;le-割截;ve-去、织续;se-终结;hare-羞惭;gile-疲累;pale-去;mile-损坏。
E-āgatiyaṃ gatiyañca, ke-sadde, khe-khādanu’paṭṭhānesu, ge-sadde, apapubba ce-pūjāyaṃ, jhe-cintāyaṃ dāha’jjhānesu ca, te-pālane, the-sadda, saṅghātesu, de-suddhi, niddāsu, pe-vuddhiyaṃ , bhe-bhaye, le-chedane, ve-gatiyaṃ tantasantāne ca, se-antakriyāyaṃ, hare-lajjāyaṃ, gile-kilamane, pale-gatiyaṃ, mile-hāniyaṃ.
581凡不依 ṇ 系属缘而获得 āya 替换的词根,名为 edanta。依大规则,当 ya 省略时,与 ādanta 同形;而 ādanta 当 ya 增入时,与 edanta 同形。因此 ādanta 与 edanta 大多同形。
Ṇānubandhapaccayena vinā yesaṃ dhātūnaṃ āyādeso labbhati, te edantā nāma. Mahāvuttinā yalope sati ādantehi samānarūpaṃ, ādantānañca yāgame sati edantehi samānarūpaṃ, tasmā ādanta, edantā yebhuyyena samānarūpā bhavanti.
582依大规则,以 edanta 为词根者,在 tyādi 和 tabbādi 等变化中,有 āya 的替换,在某些场合则省略 ya。其中的 e 表‘来’之义:‘此驭者来’;‘若他们来至人界’;‘观相之来’;‘以鹿群为前导’;‘死魔之轭来’;‘来,贤友’;‘来,阿难’。
Mahāvuttinā edantānaṃ tyādīsu tabbādīsu ca āyādeso, kvaci yalopo, e-āgatiyaṃ. Ayaṃ so sārathī eti , sace enti manussattaṃ , lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, migasaṅghapurakkhataṃ , yoga’māyanti maccuno , āyāmāvuso , āyāmānanda .
583在这里,e 词根表‘来’与‘我们去’两个意义;依 yā 词根之力,亦表‘来’与‘我们去’的意义。
Ettha edhātu āgaccha, gacchāmāti atthadvayaṃ vadati, yādhātuvasena āgaccha, yāmātipi atthaṃ vadanti.
584此处的 e 为增音,如‘身、无有、方便、集起’等词中。
E-vuddhiyaṃ vā, ‘‘kāyo, apāyo, upāyo, samudāyo’’tiādīsu –
585“诸恶法来此、增长于此”,故名为 kāya(身);“āya”意为增长;由此离去,故为 apāya(无有);由此达到,故为 upāya(方便);“支分之法集起于此”,故为 samudāya(集起);“周遍分明地来由此”,故为 pariyāya(方式)。
Kucchitā dhammā āyanti vaḍḍhanti etthāti kāyo, ‘āyo’ti vuccati vaḍḍhi, tato apeto apāyo, tena upeto upāyo, avayavadhammā samudenti etthāti samudāyo, paribyattaṃ āyanti etenāti pariyāyo.
586于“ke”声中而说,名为 kāyati(发声)。
Ke-sadde, kāyati.
587于业中而被作,名为 kīyati(被做)。
Kamme-kiyyati.
588khe-食:草被食、被遍食;鼠被食、被遍食。
Khe-khādane, tiṇaṃ khāyati, vikkhāyati, undurā khāyanti, vikkhāyanti.
589khe-侍奉:显现、遍显;犹如不祥女般显现。
Khe-upaṭṭhāne , khāyati, pakkhāyati, alakkhī viya khāyati.
590ge-音声:gāyati(单数唱)、gāyanti(复数唱)。
Ge-sadde, gāyati, gāyanti.
591前加 apa 的 ce-表示恭敬:apacāyati(恭敬),即恭敬长者的人们。
Apapubba ce-pūjāyaṃ, apacāyati, ye vuddha’mapacāyanti .
592jhe-表示思惟:jhāyati、jhāyanti 意为思惟,pajjhāyati、pajjhāyanti 意为深入思惟,abhijjhāyati、abhijjhāyanti 意为贪求。
Jhe-cintāyaṃ, jhāyati, jhāyanti, pajjhāyati, pajjhāyanti, abhijjhāyati, abhijjhāyanti.
593jhe-表示观察:nijjhāyati、nijjhāyanti 意为观察,upanijjhāyati、upanijjhāyanti 意为近观,ujjhāyati、ujjhāyanti 意为嫌责。
Jhe-olokane, nijjhāyati, nijjhāyanti, upanijjhāyati, upanijjhāyanti, ujjhāyati, ujjhāyanti.
594jhe 表燃烧:padīpo jhāyati(灯燃烧),parijjhāyati(遍烧)。
Jhe-dayhane, padīpo jhāyati, parijjhāyati.
595kamme 表“于业”:jhāyīyati(被烧)。
Kamme-jhāyīyati.
596于 ṇāpi 中 ya 省略:kaṭṭhaṃ jhāpeti(使烧木柴,单数)、jhāpenti(使烧,复数)、jhāpayati(使烧,单数另式)、jhāpayanti(使烧,复数另式)。
Ṇāpimhi yalopo, kaṭṭhaṃ jhāpeti, jhāpenti, jhāpayati, jhāpayanti.
597jhe-诵习,前加 saṃ,依大规则,鼻音化音转为 j 音:sajjhāyati(读诵),sajjhāyanti(读诵);读诵咒语。
Jhe-ajjhayane saṃpubbo, mahāvuttinā niggahītassa jādeso, sajjhāyati, sajjhāyanti, mantaṃ sajjhāyati.
598te-守护:tāyati(守护),tāyanti(守护)。
Te-pālane, tāyati, tāyanti.
599the-音声、合聚:thāyati(聚积)。
The-sadda, saṅghātesu, thāyati.
600de- 表清净:vodāyati(清净)、vodāyanti(清净)。
De-suddhiyaṃ, vodāyati, vodāyanti.
601de- 表睡眠:niddāyati(睡眠)、niddāyanti(睡眠)。
De-soppane, niddāyati, niddāyanti.
602pe- 表增长:appāyati(增长)、appāyanti(增长)。
Pe-vuddhiyaṃ, appāyati, appāyanti.
603关于 bhe- 与恐惧:bhāyati(他恐惧)、bhāyanti(他们恐惧),如‘一切众生恐惧死亡’;bhāyasi(你恐惧);‘若你们恐惧苦’;‘我又为何要恐惧那种乐呢?’;‘朋友,我不恐惧那种乐’;bhāyāma(我们恐惧)。
Bhe-bhaye, bhāyati, bhāyanti, sabbe bhāyanti maccuno , bhāyasi, sace bhāyatha dukkhassa , kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi , nataṃ bhāyāmi āvuso, bhāyāma .
604在 ṇāpi 词根下:bhayāpeti(使恐惧)、bhāyāpeti(使恐惧)、bhāyāpayati(使恐惧)。
Ṇāpimhi-bhayāpeti, bhāyāpeti, bhāyāpayati.
605于 īādi 中:莫恐惧,莫忧伤,莫忧虑。
Īādimhi-mā bhāyi, mā soci , mā cintayi.
606于 ssatyādi 词根中:bhāyissati 意为“将恐惧”,bhāyissanti 意为“将恐惧”。
Ssatyādimhi-bhāyissati, bhāyissanti.
607le-割截:割草,割稻,lāyanti(割)。
Le-chedane, tiṇaṃ lāyati, sāliṃ lāyati, lāyanti.
608ve-去:风吹,诸风吹。
Ve-gatiyaṃ, vāto vāyati, vātā vāyanti.
609“ve-”表纺织的延续:如 tantaṃ vāyati(织布),vāyanti(他们织)。
Ve-tantasantāne, tantaṃ vāyati, vāyanti.
610表被动(业)时:vāyīyati(被织);前缀脱落后为 vīyati、viyyati。
Kamme-vāyīyati, pubbalope vīyati, viyyati.
611于使役态(ṇāpi)中:cīvaraṃ vāyāpeti(令人织袈裟,单数),vāyāpenti(令人织,复数)。
Ṇāpimhi-cīvaraṃ vāyāpeti , vāyāpenti.
612Se-antakriyāyaṃ,即终结义:osāyati 表示终了,pariyosāyati 表示完全终了,ajjhosāyati 表示执著。
Se-antakriyāyaṃ, osāyati, pariyosāyati, ajjhosāyati.
613于业中:pariyosīyati 意为被终结。
Kamme-pariyosīyati.
614于 ṇāpi 中:pariyosāpeti 意为使终结。
Ṇāpimhi-pariyosāpeti.
627第627条:ṇi与ṇāpi,于他们之中。
627.Ṇiṇāpīnaṃ tesu.
616当ṇi、ṇāpī等后缀随后出现时,其末音发生脱落,即落脱于他们ṇi、ṇāpī之前。
Ṇi, ṇāpīnaṃ lopo hoti tesuṇi, ṇāpīsu paresu.
617比丘将自己未完成的房舍交由他人完成。此处,由于词根是不及物的,“房舍”与“由他人”这两个业,需通过两次生起的使役形式方可成立。
Bhikkhu attanā vippakataṃ kuṭiṃ parehi pariyosāpeti . Ettha akammakattā dhātussa ‘kuṭi’nti ca ‘parehī’ti ca dve kammāni dvikkhattuṃ pavattehi kāritehi sijjhanti.
618此处亦略说若干多音节、以e或a结尾的词根。
Anekassaraedantampi kiñci idha vuccati.
619“hare”用于羞愧义:harāyati(他感到羞愧)、harāyanti(他们感到羞愧);aṭṭiyāmi harāyāmi(我厌恶、我羞愧)、harāyāma(我们感到羞愧);harāyatīti hirī(所谓“感到羞愧”即是“惭”)。依大规则,词末音变为i。
Hare-lajjāyaṃ, harāyati, harāyanti, aṭṭiyāmi harāyāmi , harāyāma, harāyatīti hirī, mahāvuttinā upantassa ittaṃ.
620“gile”用于苦恼义:gilāyati(他感到苦恼);piṭṭhi me āgilāyati(我的背部感到苦恼);gilāyanti(他们感到苦恼)。
Gile-rujjane, gilāyati, piṭṭhi me āgilāyati , gilāyanti.
621Pale(表行进):palāyati(他逃走)、palāyanti(他们逃走)。
Pale-gatiyaṃ , palāyati, palāyanti.
622Mile(表衰损):milāyati(他凋谢)、milāyanti(他们凋谢)。
Mile-hāniyaṃ, milāyati, milāyanti.
623在“jhāna(禅那)、ujjhāna(厌弃)、nijjhāna(审思)、tāṇa(庇护)、parittāṇa(保护)、vodāna(净白)、niddāna(根源)、gilāno(病者)、palāto(逃走者)、milātanti(已萎谢)”等词中,省略了字母y。
‘‘Jhānaṃ, ujjhānaṃ, nijjhānaṃ, tāṇaṃ, parittāṇaṃ, vodānaṃ, niddānaṃ, gilāno, palāto, milātanti’’ādīsu yalopo.
658如是,在bhūvādi类中,以e结尾的词根形态。
Iti bhūvādigaṇe edantadhāturūpaṃ.
659在bhūvādi类中,元音结尾词根的以ti等词尾结成的形态已完毕。
Bhūvādigaṇe sarantadhātūnaṃ tyādyantarūpāni niṭṭhitāni.
660辅音结尾的词根
Byañjanantadhātu
661无增音形态
Avuddhikarūpa
662tudādi类
Tudādigaṇa
624今说辅音结尾的词根形态。这些依无增音与有增音,复分为二种。其中,先说无增音者。
Atha byañjanantadhāturūpāni vuccante. Tāni ca avuddhika, savuddhikavasena duvidhāni honti. Tattha avuddhikāni tāva vuccante.
625khipa(抛)、guha(藏)、tuda(刺)、disa(指示)、pisa(磨)、phusa(触)、likha(写)、vadha(杀)等。
Khipa, guha, tuda, disa, pisa, phusa, likha, vadhādi.
626此处,词根末之元音仅为发音之用,于形态构成中则不适用。
Idha dhātūnaṃ antassaro uccāraṇattho, so rūpavidhāne nappayujjate.
628tuda等词根之后加kā。
628.Tudādīhi ko.
628tuda等词根之后,带kā符号的后缀构成现在时词缀。带kā符号是为了显示无增音。
Tudādīhi kānubandho apaccayo hoti. Kānubandho avuddhidīpanattho.
629khipa(抛掷)用于抛掷之义:khipati(他抛)、pakkhipati(他投入)、ukkhipati(他举起)、okkhipati(他抛下)、nikkhipati(他放下)、vikkhipati(他散掷)、paṭikkhipati(他拒绝)、saṃkhipati(他总结)。
Khipa-khipane, khipati, pakkhipati, ukkhipati, okkhipati, nikkhipati, vikkhipati, paṭikkhipati, saṃkhipati.
630被动式:khipīyati(被抛)。
Kamme-khipīyati.
631使役式:khipeti、khipayati、khipāpeti、khipāpayati(他令抛);或 khepeti、khepayati(他令耗尽);udakaṃ khepeti(他令水耗尽)、taṇhaṃ khepeti(他令渴爱耗尽),意为令竭尽。
Kārite-khipeti , khipayati, khipāpeti, khipāpayati, khepeti, khepayati vā, udakaṃ khepeti, taṇhaṃ khepeti, khayāpetīti attho.
632guha(藏)表遮蔽义:guhati(他隐藏)、nigguhati(他完全隐藏)。
Guha-saṃvaraṇe, guhati, nigguhati.
633被动语态:guhīyati(被隐藏)。
Kamme-guhiyati.
634使役态中,词根gu的元音延长:gūheti, gūhayati, gūhāpeti, gūhāpayati(令隐藏)。
Kārite gussa dīgho, gūheti, gūhayati, gūhāpeti, gūhāpayati.
635被动使役态:gūhāpīyati(被令隐藏)。
Kamme-gūhāpīyati.
636ghaṭa用于努力义:指ghaṭati(他努力)。
Ghaṭa-cetāyaṃ, ghaṭati.
637被动式:ghaṭīyati(被努力、被加诸努力)。
Kamme-ghaṭīyati.
638使役式:ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati(他令…努力、他使…努力)。
Kārite-ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.
639词根tuda表“刺穿”义,刺穿即穿孔:tudati(他刺)、vitudati(他刺穿)。
Tuda-byadhane, byadhanaṃ vijjhanaṃ, tudati, vitudati.
640此词根作e类变位时:tudeti、tudenti(他刺、他们刺)。
Assa ette-tudeti, tudenti.
641被动语态:tudīyati(被刺)。
Kamme-tudīyati.
642根据规则“tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”,d变为j;根据规则“vaggalasehi te”,y发生同化,成为tujjati(被刺)。
‘Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti dassa jattaṃ. ‘Vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ, tujjati.
643使役形式:tudeti、tudayati、tudāpeti、tudāpayati(他令刺)。
Kārite-tudeti, tudayati, tudāpeti, tudāpayati.
644词根 disa 表“指示”义;“指示”即依自相而说。故有 uddisati(他诵出)、pātimokkhaṃ uddisanti(他们诵出巴帝摩卡)、niddisati(他指出)、niddisanti(他们指出)、apadisati(他引证)、apadisanti(他们引证)。
Disī-uddisane, uddisanaṃ sarūpato kathanaṃ. Uddisati, pātimokkhaṃ uddisanti , niddisati, niddisanti, apadisati, apadisanti.
645被动语态:uddisīyati(被诵出)、uddisīyanti(被诵出,复数)。
Kamme-uddisīyati, uddisīyanti.
646使役语态:ācariyo sissaṃ pāḷidhammaṃ uddisāpeti, uddisāpayati(老师令弟子诵出巴利法),意为令其读诵。然而在文献中,这两种形式皆可见到。
Kārite-ācariyo sissaṃ pāḷidhammaṃ uddisāpeti, uddisāpayati, vācetīti attho. Pāṭhesu pana sadvayampi dissati.
647nuda 表驱除义:nudati(驱除)、panudati(推开)、vinodeti(排遣)、paṭivinodeti(彻底排遣)。
Nuda-khipane , nudati, panudati, vinodeti, paṭivinodeti vā.
648被动形:panudīyati, panujjati(被推开)。
Kamme-panudīyati, panujjati.
649使役形:panudeti, panudayati, panudāpeti, panudāpayati(他使推开)。
Kārite-panudeti, panudayati, panudāpeti, panudāpayati.
650pisa 为磨碎义:pisati(他碾磨)。
Pisa-saṃcuṇṇe, pisati.
651被动语态:pisīyati,被碾磨。
Kamme-pisīyati.
652使役语态:piseti, pisayati, pisāpeti, pisāpayati,令他碾磨。
Kārite-piseti, pisayati, pisāpeti, pisāpayati.
653phusa词根用于接触与达到之义:phusati,触;dhīrā nibbānaṃ phusanti,智者触证涅槃;vajjaṃ naṃ phuseyya,愿罪咎不触及彼。
Phusa-samphasse pattiyañca, phusati, phusanti dhīrā nibbānaṃ , vajjaṃ naṃ phuseyya .
654被动语态:phusīyati,意为“被触”。
Kamme-phusīyati.
655使役语态:phuseti, phusayati, phusāpeti, phusāpayati,均表“他令触”“他使接触”。
Kārite-phuseti, phusayati, phusāpeti, phusāpayati.
656likha(书写)的诸形式:likhati(他书写)、sallikhati(他细致刻划)、vilikhati(他划刻)。
Likha-lekhane, likhati, sallikhati, vilikhati.
657使役式:likheti(令书写)、sallikheti(令细刻)、vilikheti(令划刻)。
Kārite-likheti, sallikheti, vilikheti.
658vadha(伤害):vadhati(他伤害)、vadheti(他使伤害)。
Vadha-hiṃsāyaṃ, vadhati, vadheti.
659被动式:vadhīyati(被伤害)。
Kamme-vadhīyati.
660当 dh 转为 jh 时,y 发生同化。依“第四、第二转为第三、第一”的规则,jh 转为第三,形成 vajjhati(被杀)、vajjhanti(他们被杀)、vajjhare(他们被杀)。ime sattā haññantu vā vajjhantu vā——愿这些众生或遭杀害,或受屠戮。
Yamhi dhassa jhattaṃ, yassa pubbarūpaṃ. ‘Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti jhassa tatiyajattaṃ, vajjhati, vajjhanti, vajjhare. Ime sattā haññantu vā vajjhantu vā .
661使役式:vadheti、vadhayati、vadhāpeti、vadhāpayati(他令人杀);sāmiko purisaṃ maggaṃ gameti、gamayati、gamāpeti、gamāpayati(主人令人上路)等,也应在此说明。
Kārite-vadheti, vadhayati, vadhāpeti, vadhāpayati, sāmiko purisaṃ maggaṃ gameti, gamayati, gamāpeti, gamāpayati iccādīnipi idha vattabbāni.
701如是tudādi类。
Iti tudādigaṇo.
702有增音形态
Savuddhikarūpa
662今说有增音之形态。
Atha savuddhikarūpāni vuccante.
663asa(存在)、āsa(坐、居住)、isu(渴望)、kantu(欲)、kamu(步行)、kusa(责骂)、gamu(去)、jara(老衰)、jana(生)、mara(死)、yamu(止息)、ruda(哭泣、悲叹)、ruha(生长)、labha(得)、vaca与vada(说)、vida(知)、vasa(住)、visa(入)、sada(沉没、结束)、hana(杀)、hara(持)
Asa-bhuvi, āsa-nivāse upavesane ca, isu-icchā, kantīsu, kamu-padagamane, kusa-akkose, gamu-gatimhi, jaravayohānimhi, jana-janane, mara-pāṇacāge, yamu-uparame, ruda-assuvimocane kandane ca, ruha-janane, labha-lābhe, vaca, vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vida-ñāṇe, vasa-nivāse, visapavesane, sada-gatyā’vasāne, hana-hiṃsāyaṃ, haraharaṇe.
664tyādi词尾的生起,于主动语态中加la:asa(存在),其义为“众生存在”。
Tyādyuppatti, kattari lo, asa-bhuvi, sattāyanti attho.
629第六二九则:彼词根之后加tha。
629.Tassa tho.
666在 atthi 之后,parassati,tūnaṃ 变为 tassa tha。
Atthito parassati, tūnaṃ tassa tho hoti.
667依“pararūpamayakāre byañjane”之规则,当辅音在后时,词根末音转为随后的音形;依“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”之规则,随后音中的第二音转为第一音。
‘Pararūpamayakāre byañjane’ti suttena byañjane pare dhātvantassa pararūpattaṃ, ‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti suttena pararūpassa dutiyassa paṭhamattaṃ.
668Dhanaṃ me atthi(意为:我有财富)。
Dhanaṃ me atthi.
669此处,在“atthi tvaṃ etarahi...”(“你现在有……”)等句中,atthi一词是类似动词、表示存在者的不变词。
Ettha ca ‘‘atthi tvaṃ etarahi, na tvaṃ natthi, atthi ahaṃ etarahi, nāhaṃ natthi, puttā matthi dhanā matthi , atthi imasmiṃ kāye kesā’’ti ādīsu atthisaddo ākhyātapaṭirūpako kattuvācako nipāto.
670“迦旃延!‘有’是一边,‘无’是第二边”及“有缘、无缘”等之中,此处的atthi为名词形(类似名词)。‘无’(natthi)一词也是如此。
‘‘Atthīti kho kaccāyana ayameko anto, natthīti dutiyo anto’’ti ca ‘‘atthipaccayo, natthipaccayo’’ti ca evamādīsu nāmapaṭirūpako. Tathā natthisaddo.
671“对毗婆尸长老,归命你,归命佛陀伟力”等之中,此处的atthu一词是不变词。
Tumhi-vipassissa ca namatthu , namo te buddha vīratthu , ettha ca ‘‘dhiratthumaṃ pūtikāya’’nti ādīsu atthusaddo nipāto.
630630.在nta、māna、anti、antu、iyā、iyuṃsu等词尾前,atthi(有,词根as)的首音节省略。
630.Ntamānantantiyiyuṃsvādilopo.
673当atthi(有,词根as)接在nta、māna、anti、antu、iyā、iyuṃsu等词尾之前时,其首音节省略。
Nta, māna, anti, antu, iyā, iyuṃsu atthissa ādilopo hoti.
674例如santi(有)、santu(愿有)。
Santi, santu.
631631. 在si与hī词尾中,atthi(词根as)变为aṭa。
631.Sihīsvaṭa.
676atthi(词根as)在si和hī词尾中变成aṭa形。
Atthissa aṭa hoti si, hīsu.
677manussosi(你是人),purisosi(你是男子)。在hi中作长音,例句“tvaṃ paṇḍito āhi, bhavāhī”即表此义。在tvādi(你等)诸格中,词根末音取随后的词尾之形;如tumhe attha(你们是),kaccittha parisuddhā(你们是否清净?)。在tvādi词尾中——mā pamādattha(勿放逸),tumhe samaggā attha(你们当和合)。
Manussosi , purisosi . Himhi dīgho, tvaṃ paṇḍito āhi, bhavāhīti attho. Tavibhattīsu dhātvantassa pararūpaṃ, tumhe attha, kaccittha parisuddhā . Tvādimhi-mā pamādattha , tumhe samaggā attha.
632mi、māna 词尾,或 mhi、mhā 词尾。
632.Mimānaṃ vā mhimhā ca.
679对于他者(第二、第三人称),atthi(词根 as)变为 mi、māna,或变为 mhi、mhā;而 atthi 变为 aṭa。
Atthito paresaṃ mi, mānaṃ mhi, mhā honti vā, atthissa ca aṭa hoti.
680“我已净信”即 ahaṃ pasannomhi,“我等已净信”即 mayaṃ pasannāmha。
Ahaṃ pasannomhi, mayaṃ pasannāmha.
681在tvādi词尾中:ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi(我以此功德,于未来当具足智慧),mayaṃ paññavanto amha(我等于未来当具足智慧)。
Tvādimhi-ahaṃ iminā puññena anāgate paññavā amhi, mayaṃ paññavanto amha.
633在这些词尾中,加sa。
633.Esu sa.
683在这些mi等词尾中,atthi的sa变为so。此句旨在遮止取后续之形。
Etesu mi, mesu atthissa sassa so hoti. Pararūpanisedhanatthamidaṃ suttaṃ.
684“ahaṃ paṇḍito asmi ”(我是智者),“mayaṃ paṇḍitā asma ”(我等是智者)。
Ahaṃ paṇḍito asmi, mayaṃ paṇḍitā asma.
685“于你之中,我于未来世成为智者,我们成为智者。”
Tvādimhi-ahaṃ anāgate paññavā asmi, mayaṃ paññavanto asma.
686在 eyyādi(祈愿式等)词尾中:
Eyyādimhi –
634对于atthi词根的eyyādi等六种词尾,其形式为sa、su、sasi、satha、saṃ、sāma。
634.Atthiteyyādichannaṃ sa su sasi satha saṃsāma.
688“atthī”是词根标示,其中的“ti”音即指词根本身;对于atthi后接的eyyādi等六种词尾,则变为sa等。
‘Atthī’ti dhātuniddeso ti-kāro, atthito paresaṃ eyyādīnaṃ channaṃ sādayo honti.
689evamassa vacanīyo 意为“他应如是说”,evamassu vacanīyā 意为“他们应如是说”,tvaṃ assasi 意为“你是”,tumhe assatha 意为“你们是”,ahaṃ assaṃ 意为“我是”,mayaṃ assāma 意为“我们是”。
Evamassa vacanīyo , evamassu vacanīyā , tvaṃ assasi, tumhe assatha, ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma.
690asu 作为不变词(助词)也极为常见,例如:“tayassu dhammā jahitā bhavanti(这三法已被舍离)”“kenassu taratī oghaṃ(以何渡越暴流?)”“kenassu tarati aṇṇavaṃ(以何渡越大海?)”。又如:“kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socatī(断何而安眠?断何而不忧?)”,此处随鼻音(niggahīta)之后发生连音省略(saṃyogādilopo)。
Assunipātopi bahuṃ dissati, tayassu dhammā jahitā bhavanti , kenassu taratī oghaṃ, kenassu tarati aṇṇavaṃ . ‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socatī’’ti ettha niggahītamhā saṃyogādilopo.
635635. 在 eyyādi 等词尾的前二种,变为 iyā、iyuṃ。
635.Ādidvinnamiyāmiyuṃ.
692对于 atthi,在 eyyādi 等词尾的起始两种中,变为 iyā、iyuṃ。如“ntamānantantiyiyuṃsū…”等,即发生首音省略(ādilopo)。
Atthito eyyādīsu ādimhi dvinnaṃ iyā, iyuṃ honti. ‘Ntamānantantiyiyuṃsū…’tiādilopo.
693so siyā、te siyuṃ,这两个也是不变词(助词)。在“受蕴或是善,或是不善,或是无记”等句中,其意为“或是其中之一”。
So siyā, te siyuṃ, ete dve nipātāpi honti. ‘‘Vedanākkhandho siyā kusalo, siyā akusalo, siyā abyākato’’ti ādīsu ekaccoti attho.
694在“善法依因缘生起善法”等句中,“siyā”意为“如何”。
‘‘Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti ādīsu kinnūti attho.
695在“有十二不善”等句中,“siyuṃ”意为“存在”。
‘‘Dvādasākusalā siyu’’nti ādīsu bhavantīti attho.
696依《大规范》,eyyuṃ 即 eyyaṃ iccetesam 之词形,iyaṃsu、iyaṃ honti 为词首元音省略例;如 siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā(二比丘于阿毗达摩各持异说),evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ(我于未来世当有这些色),evaṃvedano siyaṃ(当有这些受),evaṃsañño siyaṃ(当有这些想)。
Mahāvuttinā eyyuṃ, eyyamiccetesaṃ iyaṃsu, iyaṃ honti, ādilopo, siyaṃsu dve bhikkhū abhidhamme nānāvādā , evaṃrūpo siyaṃ ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ, evaṃsañño siyaṃ .
697关于第一人称过去时词尾 ajjattanimhi ——
Ajjattanimhi –
636636. 在ī等词尾处,变为长音。
636.Īādo dīgho.
699词根 as(atthi)在 ī 等词尾前变为长音。
Atthissa dīgho hoti īādīsu.
700动词 āsi 的变位如下:so āsi(他曾是)、te āsuṃ / āsiṃsu(他们曾是)、tvaṃ āsi(你曾是)、tumhe āsittha(你们曾是)、ahaṃ āsiṃ(我曾是)。此外,亦有“我曾如此相貌”的用例。mayaṃ āsimha / āsimhā(我们曾是)。
So āsi, te āsuṃ, āsiṃsu, tvaṃ āsi, tumhe āsittha, ahaṃ āsiṃ. Tatrāpāsiṃ evaṃvaṇṇo . Mayaṃ āsimha, āsimhā.
637637. 于 a、ā 等开头的词尾中。
637.Aāssādīsu.
702在以ā等为开头的过去完成时、以ā等为开头的昨日过去时,以及以ssā等开头的未来时与条件时词尾中,atthi(词根as)变为bhū。此经句亦为使atthi能通用上述诸活用词尾而作。其语基亦与bhū的语基相同。
Aādiparokkhāyañca āādihiyyattaniyañca ssādīsu bhavissanti, kālātipattīsu ca atthissa bhū hoti. Idañca suttaṃ atthissa etāsaṃ vibhattīnampi sādhāraṇakaraṇatthaṃ. Rūpampi bhūrūpameva.
703如so babhūva(他曾是)、te babhūvu(他们曾是)、so abhavā(他曾非是)、te abhavū(他们曾非是)、so bhavissati(他将成是)、te bhavissanti(他们将成是)、so abhavissā(他将非是)、te abhavissaṃsu(他们将非是)等。
So babhūva, te babhūvu, so abhavā, te abhavū, so bhavissati, te bhavissanti, so abhavissā, te abhavissaṃsu iccādi.
638638. 除tyādi等词尾及nta词尾外,atthi变为bhū。
638.Atyādintesvatthissa bhū.
705在排除tyādi类及排除nta的词尾中,atthi变为bhū。由此应知:在tyādi、tvādi、eyyādi这四种词尾及nta词尾中,atthi不变为bhū;在其余四种词尾,以及排除nta的tabbādi等词尾中,atthi可变为bhū。
Tyādivajjitesu ntavajjitesu ca paccayesu atthissa bhū hoti. Etena tyādi, tvādi, eyyādi, īādisaṅkhātāsu catūsu vibhattīsu ntapaccaye ca atthissa bhūādeso natthi, sesāsu catūsu vibhattīsu ca ntavajjitesu tabbādīsu ca atthissa bhūādeso labbhatīti veditabbo.
706Āsa 有“坐、接近”之义。如:guruṃ upāsati(他亲近师长),payirupāsati(他礼敬师长),upāsanti(他们亲近师长),payirupāsanti(他们礼敬师长)。
Āsa-upavesane. Guruṃ upāsati, payirupāsati, upāsanti, payirupāsanti.
707被动语态:upāsīyati —— 被亲近,payirupāsīyati —— 被礼敬。
Kamme-upāsīyati, payirupāsīyati.
708于致使式——mātā puttaṃ guruṃ upāseti(母亲使儿子礼敬师长),payirupāseti(使近敬),upāsayati(使礼敬),payirupāsayati(使近敬)。
Kārite-mātā puttaṃ guruṃ upāseti, payirupāseti, upāsayati, payirupāsayati.
709于ī等词尾(过去时)中——upāsi(他礼敬了),payirupāsi(他近敬了),upāsiṃsu(他们礼敬了),payirupāsiṃsu(他们近敬了),upāsuṃ(他们礼敬了),payirupāsuṃ(他们近敬了)。
Īādimhi-upāsi, payirupāsi, upāsiṃsu, payirupāsiṃsu, upāsuṃ, payirupāsuṃ.
710于“居住”义中——
Āsa-nivāse.
639639. 或者,在 gamu(去)、yamu(使去)、isu(欲)、āsa(坐)、disā(示)等词根中,可附加 ccha。
639.Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa.
712对于 gamu、yamu、isu、āsa、disā 等词根,当其末尾辅音后接带 ṅ 的词缀,或 nta、māna、tyādi 等词缀时,该末尾辅音可变为 cch。
Gamu, yamu, isu, āsa, disānaṃ anto byañjano ṅānubandho ccho hoti vā nta, māna, tyādīsu.
713如 gacchanto(行去者)、niyacchanto(制御者)、icchanto(欲求者)、acchanto(坐者)、dicchanto(示现者)所示,依此规则,在 tyādi 等词尾前,词根 āsa 变为 ccha;由此可得:acchati(他坐)、acchanti(他们坐);过去时单数 so acchi(他坐了),复数 te acchiṃsu(他们坐了)。
Gacchanto, niyacchanto, icchanto, acchanto, dicchantoti iminā tyādīsu āsassa ccho, acchati, acchanti, so acchi, te acchiṃsu.
714isu,于“寻求”义中。
Isu-esanāyaṃ .
640640. 指轻(lahu)与邻近(upanta)。
640.Lahussupantassa.
716因在末端附近运转,故为upanta(邻近);以辅音结尾的词根,其前生元音称为“upanta”。当它变为轻(lahu)及邻近(upanta)时,i音与u音分别演变为e和o。
Antassa samīpe pavattatīti upanto, byañjanantadhātūnaṃ pubbassaro ‘upanto’ti vuccati, lahubhūtassa upantabhūtassa ca ivaṇṇu’vaṇṇassa e, ovuddhī honti.
717表“震动”义的,有irati(震动)、modati(欢喜)。
Ira-kampane, erati, modati.
718所谓“轻音”指的是什么?即jīvati(活)、dhūpati(摇动)、ikkhati(注视)、sukkhati(干涸)。
Lahussāti kiṃ? Jīvati, dhūpati, ikkhati, sukkhati.
719所谓“邻近”指的是什么?即siñcati(浇洒)、bhuñjati(食用),由于插入了随鼻音(niggahīta)而被隔开,故不成为“邻近”。
Upantassāti kiṃ? Siñcati, bhuñjati, niggahītāgamena byavahitattā upanto na hoti.
720那么,对于i音与u音呢?pacati(他烹煮),vadati(他说)。
Ivaṇṇuvaṇṇassātvevaṃ? Pacati, vadati.
721依此规则,词根isu发生e音强化(evuddhi):esati(他寻求)、anvesati(他遍求)、pariyesati(他周求)。
Iminā issa evuddhi hoti, esati, anvesati, pariyesati.
722isu词根的首要义为“请求”——ajjhesati(他请求)。
Adhipubbo isu-āyācane, ajjhesati.
723被动语态:被寻求、被遍求、被追寻、被请求。
Kamme-esīyati, pariyesīyati, anvesīyati, ajjhesīyati.
724使役语态:令寻求、令寻求(另一形)、令使寻求、令使寻求(另一形)。
Kārite-eseti, esayati, esāpeti, esāpayati.
725词根 isu,表欲求义,有 ccha 替换;他欲求、他们欲求、他接受、他们接受。
Isu-icchāyaṃ, cchādeso, icchati, icchanti, sampaṭicchati, sampaṭicchanti.
726被动式:被欲求。
Kamme-icchīyati.
727使役式:令欲求、令欲求(异形)、令接受、令接受(异形)。
Kārite-icchāpeti, icchāpayati, sampaṭicchāpeti, sampaṭicchāpayati.
728被动使役式:被令欲求、被令欲求(异形);他欲求了、他们欲求了、他将欲求、他们将欲求。
Kamme-icchāpīyati, icchāpayīyati, so icchi, te icchiṃsu, icchissati, icchissanti.
729词根 kamu:于穿透之义。智慧能穿透于深邃之处,而刀不能穿透、毒不能穿透、火不能穿透,即不能穿透之义。
Kamu-vijjhane, gambhīresu ṭhānesu ñāṇaṃ kamati, na satthaṃ kamati, na visaṃ kamati, na aggi kamati , na vijjhatīti attho.
730词根 kamu:于步行之义。出发、离开、近行、跨步、前进、退回、超越、转移、降入。
Kamu-padagamane , pakkamati, apakkamati, upakkamati, vikkamati, abhikkamati, paṭikkamati, atikkamati, saṅkamati, okkamati.
641第六四一条:由前缀 ni 所成的 kama 词根之变化。
641.Nito kamassa.
732位于前缀 ni 之后的 kama 词根,转为 ka。由于约定俗成指‘ādissa’,故可知为 kassa。
Nimhā parassa kamassa kassa kho hoti. ‘Ādissā’ti saṅketattā kassāti ñāyati.
733他出去;他们出去。
Nikkhamati, nikkhamanti.
734使役式——
Kārite –
642第六四二条:词根首元音在带 ṇa 标记的词缀前增强。
642.Assā ṇānubandhe.
736以辅音结尾的词根,其首元音 a 在带 ṇa 标记的词缀前增强。因‘bahula’为附加规则,故在带 ṇāpi 标记的词缀前无增强。
Byañjanantassa dhātussa ādimhi a-kārassa āvuddhi hoti ṇānubandhe paccaye. ‘Bahula’nti adhikatattā ṇāpimhi āvuddhi natthi.
737他令出发、他令出发(另一形)、他令出去、他令出去(另一形)、他令出去、他令出去(另一形)。
Pakkāmeti, pakkāmayati, nikkhāmeti, nikkhāmayati, nikkhamāpeti, nikkhamāpayati.
738在 ī 等开头的词尾前,依大规则,词首元音可选择性延长:例如,他出发——pakkami 或 pakkāmi;说完此语后他出发——idaṃ vatvāna pakkāmi;玛蒂全身端庄美丽——maddī sabbaṅgasobhaṇā;他们出发——pakkamuṃ 或 pakkāmuṃ;他们欢喜地出发——sammodamānā pakkāmuṃ;彼此说亲爱之语——aññamaññaṃ piyaṃ vadā;他们出发——pakkamiṃsu、pakkāmiṃsu、pakkamaṃsu、pakkāmaṃsu;他将出发——pakkamissati;他们将出发——pakkamissanti、pakkamissare。
Īādimhi mahāvuttinā ādidīgho vā hoti, so pakkami, pakkāmi, idaṃ vatvāna pakkāmi, maddī sabbaṅgasobhaṇā , pakkamuṃ, pakkāmuṃ, sammodamānā pakkāmuṃ, aññamaññaṃ piyaṃ vadā , pakkamiṃsu, pakkāmiṃsu, pakkamaṃsu, pakkāmaṃsu, pakkamissati, pakkamissanti, pakkamissare.
739前缀 ā 与词根 kusa 结合,表辱骂义时,因词根为轻短音而发生增强:akkosati(他辱骂)、akkosanti(他们辱骂)。前缀 pa 结合,表呼唤义:pakkosati(他呼唤)、pakkosanti(他们呼唤)。前缀 vi 结合,表高声义:vikkosati(他高呼)、vikkosanti(他们高呼)。前缀 paṭi 结合,表阻止义:paṭikkosati(他阻止)、paṭikkosanti(他们阻止)。
Āpubbo kusa-akkose, lahupantattā vuddhi, akkosati, akkosanti. Papubbo āmantane, pakkosati, pakkosanti. Vipubbo uccasadde, vikkosati, vikkosanti. Paṭipubbo nīvāraṇe, paṭikkosati, paṭikkosanti.
740在 ī 等开头的词尾前——
Īādimhi –
643第六四三条:于词根 kusa 与 ruha 之后,īssa 变为 cchi。
643.Kusaruhīssacchi.
742在词根 kusa 和 ruha 之后,īssa 变为 cchi。
Kusato ruhato ca parassa īssa cchi hoti.
743“他骂我,他打我”;此一形式亦可依 kudha 与 kupadhātu 等词根成立。既然如此,经文可读作“akkocchi me”。他辱骂,他们辱骂。
Akkocchi maṃ avadhi maṃ , idañca rūpaṃ kudha, kupadhātūhipi sādhenti, evaṃ sati ‘‘akkocchi me’’ti pāṭho siyā. Akkosi, akkosiṃsu.
744词根 gamu:表行走义。加主动语态后缀 lo,依‘ūlasse’规则 l 变为 e,即成‘他使行走’、‘他们使行走’。前缀 ava:表了知义;‘他使了知’、‘他们使了知’。前缀 adhi:表了知与获得义;‘他使证得’、‘他们使证得’。前缀 vi:表离去义;‘他使离去’、‘他们使离去’。
Gamu gatimhi, kattari lo, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, gameti, gamenti. Avapubbo ñāṇe, avagameti, avagamenti, adhipubbo ñāṇe lābhe ca, adhigameti, adhigamenti. Vipubbo vigame, vigameti, vigamenti.
745于业(被动)形态中:被行走、被行走(另一形)、被行走(又一形)。
Kamme-gamīyati, gamiyati, gamiyyati.
746于前缀形态中:被行走(单数)、被行走(复数)、被证得(单数)、被证得(复数)、被证得(另一复数)、被证得(中间语态单数)、被证得(中间语态复数)、被证得(中间语态另一复数)。
Pubbarūpatte-gammati, gammanti, adhigammati, adhigammanti, adhigammare, adhigammate, adhigammante, adhigammare.
747于使役:无增强;他使行、他使行(异形)、他令使行、他令使行(异形)。
Kārite vuddhi natthi, gameti, gamayati, gamāpeti, gamāpayati.
748于业:被使行、被使行(复数)、被令使行、被令使行(复数)。
Kamme-gamayīyati, gamayīyanti, gamāpīyati, gamāpīyanti.
749于过去时:他去了、去了(异形),他们去了、去了(异形),你去了、去了、去了(异形),你们去了,我去了、去了(异形),我们去了、去了、去了、去了(异形);他去了(中间语态),他们去了(中间语态),你去了(中间语态),你们去了(中间语态),我去了(中间语态),我们去了(中间语态)。
Hiyyattanimhi-so agamā, gamā, te agamū, gamū, tvaṃ agamo, agama, agami, tumhe agamuttha, ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, mayaṃ agamamhā, gamamhā, agamumhā, gamumhā, so agamattha, te agamatthuṃ, tvaṃ agamase, tumhe agamavhaṃ, ahaṃ agamaṃ, mayaṃ agamamhase.
750在内部形态中:于 ī 等开头的词尾前,增入 i 音。例如:so agamī, gamī(他去了)。
Ajjhattanimhi īādīsu ikārāgamo, so agamī, gamī.
751于短音化时:他去了、去了。
Rassatte-agami, gami.
752依大规则,与 ā 音一同增入 s 音。例如:so agamāsi, gāmaṃ agamāsi, nagaraṃ agamāsi(他去了,去了村庄,去了城镇)。
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo, so agamāsi, gāmaṃ agamāsi, nagaraṃ agamāsi.
753根据“eyyāthassa”等规则,ī 变为 tth;例如:他去了村庄,去了;他们去了,去了。
‘Eyyāthasse’iccādinā īssa ttho, so gāmaṃ agamittho, gamittho, te agamuṃ, gamuṃ.
754根据“uṃssiṃsvaṃsū”等规则,变为 iṃsu、aṃsu;例如:他们去了、去了、去了、去了;你去了、去了。
‘Uṃssiṃsvaṃsū’ti iṃsu, aṃsu, te agamiṃsu, gamiṃsu, agamaṃsu, gamaṃsu, tvaṃ agamo, gamo.
755根据“ossa a i ttha ttho”及“sī”等规则;例如:你去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了;你们去了。
‘Ossa a i ttha ttho’ ‘sī’ti suttāni, tvaṃ agama, gama, agami, gami, agamittha, gamittha, agamittho, gamittho, agamāsi, gamāsi, tumhe agamittha.
756依据‘mhātthānamuu’规则而变为 u 形:你们去了、去了;我去了、去了、去了、去了;我们去了、去了。
‘Mhātthānamuu’iti uttaṃ, tumhe agamuttha, gamuttha, ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, agamāsiṃ, gamāsiṃ, mayaṃ agamimhā, gamimhā.
757短音化时:我们去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了、去了。
Rassatte-agamimha, gamimha, agamumhā, gamumhā, agamumha, gamumha, agamāsimhā, gamāsimhā, agamāsimha, gamāsimha.
758于为他者六时:他去了、去了。
Parachakke-so agamā, gamā.
759于短音化时:他去了、去了。
Rassatte-agama, gama.
760依‘eyyāthassa’等规则,变为 ttha:so agamittha, gamittha(他去了,去了);te agamū, gamū(他们去了,去了)。
‘Eyyāthasse’iccādinā tthatte-so agamittha, gamittha, te agamū, gamū.
761于短音化时:他们去了、去了;你去了、去了;你们去了、去了;我去了、去了、去了、去了;我们去了、去了。
Rassatte-agamu, gamu, tvaṃ agamise, gamise, tumhe agamivhaṃ, gamivhaṃ, ahaṃ agama, gama, agamaṃ, gamaṃ vā, agamimhe, gamimhe.
762于业:他被去、我被去、他被去(另一形)、我被去(另一形)、他们被去、他们被去(另一形)、他们被去(又一形)、他们被去(再一形)、他们被去(另复数形)、他们被去(再复数形)、他们被去(另复数形)、他们被去(再复数形)。
Kamme-agamīyi, agammi, agamīyittho, agammittho, agamīyuṃ, gamīyuṃ, agamīyiṃsu, gamīyiṃsu, agammuṃ, gammuṃ, agammiṃsu, gammiṃsu.
763于为他者六时:他被去、他被去(另一形)、我被去、我被去(另一形)。
Parachakke-agamīyittha, gamīyittha, agammittha, gammittha.
764致使(他人)去、使去、使去(单数)、使去(单数)、使去(复数)、使去(复数)、使去(复数)、使去(复数)。
Kārite-agamāpayi, gamāpayi, agamāpesi, gamāpesi, agamāpayuṃ, gamāpayuṃ, agamāpayiṃsu, gamāpayiṃsu.
644第六百四十四条·gamissa(将去)
644.Gamissa.
766当词尾以ā或ī开头时,gamissa的末音a变为ā,并发生元音省略。
Āādimhi īādimhi ca gamissa massa ā hoti. Saralopo.
767他去了,他们去了,你去了,你们去了,我去了,我们去了。
So agā, te agū, tvaṃ ago, tumhe aguttha, ahaṃ agaṃ, mayaṃ agumhā.
768在ī等元音开头的语尾中,ī元音被省略。例如:“他去了诸天附近,乌鸦随后也去了。”
Īādimhi īsaralopo, agā devāna santike , vāyaso anupariyagā .
769前缀ā表示“来”的含义。例如:“未被邀请,他从那里来了;他去了集会林。”
Āpubbo āgamane, anavhito tato āgā , sopā’gā samitiṃ vanaṃ .
770前缀adhi表示“获得”的含义。例如:“他证得了不死之寂静,证得了渴爱的灭尽。”
Adhipubbo paṭilābhe, ajjhagā amataṃ santiṃ , taṇhānaṃ khayamajjhagā .
771前缀 ati 与 upādhi 有忍耐、克服之义。偈颂云:“等待星宿吉时,利益却已越过愚人。切莫错过时机。”
Atipubbo upādhipubbo ca titikkame, nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upajjhagā . Khaṇo ve mā upajjhagā.
772这些(词形)在元音和无语尾的省略发生时,也可用于你们和我的结合。他们去了,他们去了,他们去了。闪电从四面来了,他们去了集会林,他们证得了殊胜,他们完全般涅槃,他们完全超越了苦,他们超越了一切苦。他证得,你证得,我证得,你们证得,我证得,我们证得,我们证得。他去,他来,他跟随去,他证得,他克服,他们去,他们来。具名声的诸天来了,一切皆随一法之心而去。他们杀害了吠陀婆,他们全都遭遇了不幸。
Etāni o, avacanānaṃ lope sati tumha’mhayogepi labhanti, aguṃ, agiṃsu, agaṃsu. Samantā vijjutā āguṃ , tepā’guṃsamitiṃ vanaṃ , visesaṃ ajjhagaṃsute , asesaṃ parinibbanti, asesaṃ dukkhamajjhaguṃ , sabbaṃ dukkhaṃ upajjhaguṃ . Ajjhago, ajjhaga, ajjhagi, ajjhaguttha, ajjhagiṃ, ajjhagimhā, ajjhagumhā, agā, āgā, anvagā, ajjhagā, upajjhagā, agū, āgū. Āgū devā yasassino , cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū . Cetā haniṃsu vedabbaṃ, sabbe te byasanamajjhagū .
773在完成时中,词首音节须重复;“kavarga 组音转为 cavarga 组音”,因此前面的 kavarga 变为 cavarga。例如:“他去了”(so jagama)。依大语法,upa 前缀的元音延长;有时词尾变为 i,如巴利语典云:“rājā dudīpo jagāmi maggaṃ”(王如灯明行于道)。又有:“他去了”(so jagāma)、“他们去了”(te jagāmu)、“你去了”(tvaṃ jagame)。
Parokkhāyaṃ ādissa dvittaṃ, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti pubbassa cavaggo. So jagama, mahāvuttinā upantassa dīgho, kvaci assa ittaṃ, ‘‘rājā dudīpo jagāmi magga’’nti pāḷi. So jagāma, te jagāmu, tvaṃ jagame.
774在辅音开头的语尾中,插入i音。你们去了,我去了,我们去了,他去了,他们去了,你去了,你们去了,我去了,我们去了。
Byañjanādimhi ikārāgamo, tumhe jagamittha, ahaṃ jagamaṃ, mayaṃ jagamimha, so jagamittha, te jagamire, tvaṃ jagamittho, tumhe jagamivho, ahaṃ jagamiṃ, mayaṃ jagamimhe.
775在以ssati等开头的语尾中:gamissati(他将去),gamissanti(他们将去),gamissare(他们将去)。
Ssatyādimhi-gamissati, gamissanti, gamissare.
776其他人称:他将去,他们将去,他们将去;你将去,你们将去;我将去,我们将去。
Parachakke-so gamissate, te gamissante, gamissare, tvaṃ gamissase, tumhe gamissavhe, ahaṃ gamissaṃ, mayaṃ gamissāmhe.
777在以ssā等开头的语尾中:他未去,他将去。
Ssādimhi-so agamissā, gamissā.
778依‘āīūmhāssāssāmhānaṃ vā’规则,ssā、ssāmhānaṃ中的元音缩短。例如:他未去,他将去;他们未去,他们将去;你未去,你将去。
‘Āīūmhāssāssāmhānaṃ vā’ti ssā, ssāmhānaṃ rasso, agamissa, gamissa, te agamissaṃsu, gamissaṃsu, tvaṃ agamisse, gamisse.
779依‘eyyāthasse’等规则,ssa变为e。你未去,你将去;你们未去,你们将去;我未去,我将去;我们未去,我们将去;我们未去,我们将去。
‘Eyyāthasse’ iccādinā ssessa attaṃ, tvaṃ agamissa, gamissa, tumhe agamissatha, gamissatha, ahaṃ agamissaṃ, gamissaṃ, mayaṃ agamissāmhā, gamissāmhā, agamissāmha, gamissāmha.
780依“gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā”之规则,于一切语尾中,gamissa 变为 ghamma,如 ghamma ti、ghamman ti。
‘Gama vada dānaṃ ghammavajjadajjā’ti sabbavibhattīsu gamissa ghammo, ghammati, ghammanti.
781被动语态:ghammīyati(被去),ghammīyanti(被去)。
Kamme-ghammīyati, ghammīyanti.
782依大语法,gaggha 等为替代形式。“你无论以何种方式行走,皆行走得安乐。”
Mahāvuttinā gagghādeso vā, tvaṃ yena yeneva gagghasi, phāsuṃyeva gagghasi .
783依‘gamayamisāsadisānaṃ vācchaṅa’这一经文所示,在所有语尾变化中,gamissa这一形式的末音即成ccha:如gacchati、gacchanti、gacchare。
‘Gamayamisāsadisānaṃ vācchaṅa’ iti suttena sabbavibhattīsu gamissa massa ccho, gacchati, gacchanti, gacchare.
784被动语态:gacchīyati、gacchīyanti、gacchiyyati、gacchiyyanti、gacchiyyare。
Kamme-gacchīyati, gacchīyanti, gacchiyyati, gacchiyyanti, gacchiyyare.
785致使动词形式:gacchāpeti、gacchāpayati(他令去)。gacchatu、gacchantu、gaccheyya、gaccheyyuṃ。
Kārite-gacchāpeti, gacchāpayati. Gacchatu, gacchantu, gaccheyya, gaccheyyuṃ.
786依‘eyyuṃssuṃ’规则,变为uṃ,如gacchuṃ(他们去)。
‘Eyyuṃssuṃ’iti uṃttaṃ, gacchuṃ.
787依‘eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe’之法,eyya、eyyāsi、eyyaṃ等语尾变为e:如so gacche(他应去),tvaṃ gacche(你应去),ahaṃ gacche(我应去)。
‘Eyyeyyāseyyaṃnaṃ ṭe’iti suttena eyya, eyyāsi, eyyaṃvibhattīnaṃ ettaṃ, so gacche, tvaṃ gacche, ahaṃ gacche.
788依‘eyyāthasse’等规则,eyyātha变为o,如tumhe gaccheyyātho(你们应去)。
‘Eyyāthasse’ iccādinā eyyāthassa ottaṃ, tumhe gaccheyyātho.
789在以ā为首的语尾中:agacchā(他未去)、gacchā(他去);agaccha(他未去)、gaccha(他去),亦有 vā(或去)。
Āādimhi-agacchā, gacchā, agaccha, gaccha vā.
790在以ī为首的语尾中:agacchi(他未去)、gacchi(他去);agacchuṃ(他们未去)、gacchuṃ(他们去);agacchiṃsu(他们未去)、gacchiṃsu(他们去)。
Īādimhi-agacchi, gacchi, agacchuṃ, gacchuṃ, agacchiṃsu, gacchiṃsu.
645第645条规则:词根 ḍaṃsa(叮咬)中,末辅音变为 ñcha。
645.Ḍaṃsassa ca ñchaṅa.
792在以ā等和ī等元音开头的语尾中,词根ḍaṃsa的末尾辅音变为ñcha。
Āādīsu īādīsu ca ḍaṃsassa ca anto byañjano ñchaṅa hoti.
793他未去,他去。同样地,他们未去,他们去。
So agañchā, gañchā. Tathā agañchū, gacchū.
794在以ī等元音开头的语尾中:他未去,他去。
Īādimhi-so agañchi, gañchi.
795当他进入后,另一位婆罗门来了。他迅速抵达了特弥亚所在之处。他们未去,他们去。
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo . Khippameva upāgañchi, yattha sammati temiyo . Te agañchuṃ, gañchuṃ.
796在以ssati等开头的语尾中:他将去,他们将去,他们将去。
Ssatyādimhi-gacchissati, gacchissanti, gacchissare.
646第646条规则:在词根labha(得)、vasa(住)、chida(断)、gama(去)、bhida(破)、ruda(哭)中,变为ccha。
646.Labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa.
798与ss结合的语尾中,这些词根与ss一起变为ccha;依经句分别,sus亦同此理,如巴利文句‘如河流淌’。
Ssena saha etesaṃ cchaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu, suttavibhattena susassa ca, ‘‘nadīva avasucchatī’’ti pāḷi.
799lacchati(将得)、labhissati(将得);alacchā(曾得)、alabhissā(曾得);vacchati(将住)、vasissati(将住);avacchā(曾住)、avasissā(曾住);checchati(将断)、chindissati(将断);acchecchā(曾断)、acchindissā(曾断);bhecchati(将破)、bhindissati(将破);abhecchā(曾破)、abhindissā(曾破);rucchati(将哭)、rodissati(将哭);arucchā(曾哭)、arodissā(曾哭)。
Lacchati, labhissati, alacchā, alabhissā, vacchati, vasissati, avacchā, avasissā, checchati, chindissati, acchecchā, acchindissā, bhecchati, bhindissati, abhecchā, abhindissā, rucchati, rodissati, arucchā, arodissāti.
800依此规则,在与ss结合的两个语尾中,gam词根的末音与ss一起变为ccha。例如:gacchati, gacchissati, gacchanti, gacchissanti;ahaṃ gacchaṃ, gacchissaṃ。
Iminā ssayuttāsu dvīsu vibhattīsu ssena saha gamissa massa ccho, gacchati, gacchissati, gacchanti, gacchissanti, ahaṃ gacchaṃ, gacchissaṃ.
801我今渡至海彼岸,行人之所应作;我今往诣彼尊前,彼当为我导师;我将通达一切法。车乘之雄,我今前往;世间有刺骨之毒箭,车乘之雄,我今前往。
Atrimā pāḷī-gacchaṃ pāraṃ samuddassa, kassaṃ purisakāriyaṃ , tassāhaṃ santikaṃ gacchaṃ, so me satthā bhavissati, sabbāni abhisambhossaṃ, gacchaññeva rathesabha , vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke, gacchaññeva rathesabha .
802在以ssā等开头的语尾变化中:agacchā,他未去;agacchissā,他未将去;agacchaṃsu,他们未去;agacchissaṃsu,他们未将去。
Ssādimhi-agacchā, agacchissā, agacchaṃsu, agacchissaṃsu.
803衰老之际——
Jara-vayohānimhi –
647第647条规则:jara与sadāna词根,元音后可插入īma。
647.Jarasadānamīma vā.
805对于jara和sadāna词根,元音后可以插入增音īma。
Jara, sadānaṃ saramhā īmaāgamo hoti vāti īmaāgamo.
806jīrati(老去),jīranti(老去)。
Jīrati, jīranti.
807致使动词:令衰老,使老去。
Kārite-jīrāpeti, jīrāpayati.
648第648条规则:于词根jaramarāna(老死)中,变为iya。
648.Jaramarānamiyaṅa.
809这些词根在nta、māna、ti等词尾前,可选择性地变为iya。
Etesaṃ iyaṅa hoti vā nta, māna, tyādīsu.
810jiyati(老去),jiyanti(老去)。
Jiyati, jiyanti.
811因历时长久而衰老(单数),因历时长久而衰老(复数)。
Dīghatte-jīyati, jīyanti.
812因第二个(时期)而衰老(单数),因第二个(时期)而衰老(复数)。
Dvitte-jiyyati, jiyyanti.
813使役态:他令其衰老,他使之衰老。
Kārite-jiyāpeti, jiyāpayati.
814Janī,在出现、显现之义中,依大论师之说,于一切格中 n 变为 yā,且词首元音延长:如 jāyati(生)、upajāyati(再生)、vijāyati(分娩),以及 jāyanti(他们生)、jāyare(他们生)、pajāyanti(他们出生)、pajāyare(他们出生)、upajāyanti(他们再生)、upajāyare(他们再生)。
Janī-pātubhāve, mahāvuttinā sabbavibhattīsu nassa yādeso ādidīgho ca, jāyati, upajāyati, vijāyati, jāyanti, jāyare, pajāyanti, pajāyare, upajāyanti, upajāyare.
815使役态中无元音增长:janeti(他使生)、janenti(他们使生)、janayati(他使生)、janayanti(他们使生)。
Kārite vuddhi natthi, janeti, janenti, janayati, janayanti.
816被动语态:janīyati(被生,单数)、janīyanti(被生,复数);命令式:jāyatu(当生,单数)、jāyantu(当生,复数);祈愿式:jāyeyya(愿生,单数)、jāyeyyuṃ(愿生,复数)。
Kamme-janīyati, janīyanti, jāyatu, jāyantu, jāyeyya, jāyeyyuṃ.
817使役态:janeyya(当令他生,单数)、janeyyuṃ(当令他们生,复数)、janayeyya(当令他生,单数)、janayeyyuṃ(当令他们生,复数)。
Kārite-janeyya, janeyyuṃ, janayeyya, janayeyyuṃ.
818以 ī 等结尾的不定过去式:ajāyi(生,单数)、ajāyiṃsu(生,复数)、vijāyi(生,单数)、vijāyiṃsu(生,复数)、ajani(生,单数)或 jani(生,单数)。
Īādimhi-ajāyi, ajāyiṃsu, vijāyi, vijāyiṃsu, ajani, jani vā.
819使役态:ajanesi(他使生了)、janesi(他使生了)、ajanayi(他使生了)、janayi(他使生了)、ajanesuṃ(他们使生了)、janesuṃ(他们使生了)、ajanayuṃ(他们使生了)、janayuṃ(他们使生了)、ajanayiṃsu(他们使生了)、janayiṃsu(他们使生了)。
Kārite-ajanesi, janesi, ajanayi, janayi, ajanesuṃ, janesuṃ, ajanayuṃ, janayuṃ, ajanayiṃsu, janayiṃsu.
820将来时(以 ssati 等结尾):jāyissati(他将生)、vijāyissati(她将分娩)。
Ssatyādimhi-jāyissati, vijāyissati.
821条件式(以 ssā 等结尾):ajāyissā(若他生)、jāyissā(若他生)。
Ssādimhi-ajāyissā, jāyissā.
822“ḍaṃsa”意为“虻”,即咬人之虫。其动词形式有:ḍaṃsati(咬)、ḍaṃsanti(咬,复数)。
Ḍaṃsa-ḍaṃsane, ḍaṃsati, ḍaṃsanti.
823使役形式:ḍaṃseti、ḍaṃsayati(令咬);ḍaṃsāpeti、ḍaṃsāpayati(令咬)。
Kārite-ḍaṃseti, ḍaṃsayati, ḍaṃsāpeti, ḍaṃsāpayati.
824在 ā、ī 等时态中,依“ḍaṃsa 之 ñcha 与 ṅa”规则,省去随韵,得:aḍañchā(他咬了)、ḍañchā(他咬了)、aḍañchi(他咬了)、ḍañchi(他咬了)。
Ā , īādīsu ‘ḍaṃsassa ca ñchaṅa’ iti suttaṃ, niggahītalopo, aḍañchā, ḍañchā, aḍañchi, ḍañchi.
825在表示“燃烧”义的词根 daha 中,有 dahati(他燃烧)、dahanti(他们燃烧)。
Daha-dāhe, dahati, dahanti.
826于被动语态中,当出现 ya 时,会产生“h 的换位”,即前后换位:如 agginā gāmo dayhati(村庄被火烧)、dayhanti(他们被烧)。
Kamme yamhi ‘hassa vipallāso’ti pubbāparavipallāso, agginā gāmo dayhati, dayhanti.
827于使役态,有 dāheti(他使燃烧)、dāhayati(他使燃烧)、dahāpeti(他使燃烧)、dahāpayati(他使燃烧)。
Kārite-dāheti, dāhayati, dahāpeti, dahāpayati.
649词根 daha 的 da 变为 ḍa。
649.Dahassa dassa ḍo.
829词根 daha 的 da 可替换为 ḍa。
Dahadhātussa dassa ḍo hoti vā.
830例如:ḍahati(他燃烧)、ḍahanti(他们燃烧)。
Ḍahati, ḍahanti.
831词根 disa 表“观看”之义,加 tyādi 等词尾时,在主动语态中变为 lo。
Disa-pekkhane, tyādyuppatti, kattari lo.
650650. 词根 disa 可替换为 passa、dassa、dasa、da、dakkha。
650.Disassa passadassadasadadakkhā.
833词根 disa 可有 passa、dassa、dasa、da、dakkha 等替换形式。
Disadhātussa passa ca dassa ca dasa ca da ca dakkha cāti ete ādesā honti vā.
834“观”(Vipassanā)、“观世尊”(vipassī bhagavā)、“善见”(sudassī)、“爱见”(piyadassī)、“义见”(atthadassī)、“法见”(dhammadassī)、“于他人中善见过失”(sudassaṃ vajjamaññesaṃ)、“善见城”(sudassananagaraṃ)、“名为大善见的王”(mahāsudassano nāma rājā)。
Vipassanā, vipassī bhagavā, sudassī, piyadassī, atthadassī, dhammadassī, sudassaṃ vajjamaññesaṃ , sudassananagaraṃ, mahāsudassano nāma rājā .
835于十种替换中:见四谛的依怙(catusaccaddaso nātho)、难见的法(duddaso dhammo)、然而自己却难以见到(attano pana duddasaṃ)、那比丘实可称为法见者(so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati)。请看清那难以了知的法(passa dhammaṃ durājānaṃ),无明者于此迷惑(sammuḷhettha aviddasū)。应见(daṭṭhabbaṃ)、已见(daṭṭhā)、见(daṭṭhuṃ)。
Dasādese-catusaccaddaso nātho , duddaso dhammo , attano pana duddasaṃ , so ve bhikkhu dhammadasoti vuccati . Passa dhammaṃ durājānaṃ, sammuḷhettha aviddasū. Daṭṭhabbaṃ, daṭṭhā, daṭṭhunti.
836依此经,词根“见”(disa)于一切格中随其所宜,有 passa、dassa、dakkha 等替换;于 ā、ī 等词尾中,则有 dasa、dā 等替换。而 dissati、dissanti 等形式,以 y 的前形性在此处于被动语态中成立,于 divādi 群中则于主动语态中成立。依《大注》所说,亦有 addassa、dissā 等替换。此处有经文为证:“我们见到了瓦沙瓦”(yaṃ vāsavaṃ addassāma)、“我们见到了世尊”(ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma)、“你们见到我母亲了吗?”(api me mātaraṃ adassatha)、“愚者与无知者显现”(dissanti bālā abyattā)、“这些法于我中显现”(mayi ime dhammā sandissanti)、“我亦于这些法中显现”(ahañca imesu dhammesu sandissāmi)、“诸相显现”(nimittāni padissanti)、“他们今日显现”(tāni ajja padissare)。因此,于 tyādi 等词尾变化中,adassati 等形态得以成立。
Iminā suttena disassa sabbavibhattīsu yathārahaṃ passa, dassa, dakkhādesā honti, ā, īādīsu dasa, dādesā honti, ‘‘dissati, dissantī’’ti rūpāni pana yassa pubbarūpattena idha kamme sijjhanti, divādigaṇe kattari sijjhanti. Mahāvuttinā addassa, dissādesāpi honti. Atrimā pāḷī-yaṃ vāsavaṃ addassāmaṃ , ye mayaṃ bhagavantaṃ addassāma , api me mātaraṃ adassatha , dissanti bālā abyattā , mayi ime dhammā sandissanti, ahañca imesu dhammesu sandissāmi , nimittāni padissanti, tāni ajja padissareti , tasmā tyādīsupi ‘‘adassati, adassanti, adassasi, adassatha, adassāmi, addassāmā’’ti yujjanti.
837使役态中,若带 ṇi,则有 dassa 等替换:dasseti(他使见)、dassayati(他使见)、nidasseti(他使示)、nidassayati(他使示)、sandasseti(他使现)、sandassayati(他使现)。
Kārite ṇimhi dassādeso, dasseti, dassayati, nidasseti, nidassayati, sandasseti, sandassayati.
838被动态中:dassīyati(他被看见)、dassīyanti(他们被看见)、nidassīyati(他被指示)、nidassīyanti(他们被指示)、sandassīyati(他被显现)、sandassīyanti(他们被显现)、dakkhati(他看见)、dakkhanti(他们看见)。
Kamme-dassīyati, dassīyanti, nidassīyati, nidassīyanti, sandassīyati, sandassīyanti, dakkhati, dakkhanti.
839被动态中:dakkhīyati(他被看见)、dakkhīyanti(他们被看见)。
Kamme-dakkhīyati, dakkhīyanti.
840依照“gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa”的规则,以 ccha 作替换:dicchati(他想去)、dicchanti(他们想去)等。
‘Gamayamisāsadisānaṃ cchaṅa’ iti cchādese- dicchati, dicchanti iccādi.
841「见」的各种形式:主动态单数「见」、复数「见(众)」;另一词根单数「将见」、复数「将见(众)」;被动态单数「被见」、复数「被见(众)」;另一被动态单数「被见」、复数「被见(众)」。
Passati, passanti, dakkhati, dakkhanti, passīyati, passīyanti, dakkhīyati, dakkhīyanti.
842依 y 的前形规则:dissati(他被见)、dissanti(他们被见)、dissate(他被见)、dissante(他们被见)、uddissate(他被指示)、uddissante(他们被指示)、niddissate(他被说明)、niddissante(他们被说明)、apadissate(他被引证)、apadissante(他们被引证)。
Yassa pubbarūpatte-dissati, dissanti, dissate, dissante, uddissate, uddissante, niddissate, niddissante, apadissate, apadissante.
843使役态:passāpeti(他使见)、passāpayati(他使见)、dakkhāpeti(他使见)、dakkhāpayati(他使见)。
Kārite-passāpeti, passāpayati, dakkhāpeti, dakkhāpayati.
844被动态:passāpīyati(他被使见)、dassīyati(他被见)、nidassīyati(他被示)、sandassīyati(他被显现)、dakkhāpīyati(他被使见)。
Kamme-passāpīyati, dassīyati, nidassīyati, sandassīyati, dakkhāpīyati.
845【命令式】愿他见(单数)、愿他们见(复数)、愿他见(另一词根单数)、愿他们见(另一词根复数);愿他见(祈愿式单数)、愿他们见(祈愿式复数)、愿他见(另一词根祈愿式单数)、愿他们见(另一词根祈愿式复数)。
Passatu , passantu, dakkhatu, dakkhantu, passeyya, passeyyuṃ, dakkheyya, dakkheyyuṃ.
846eyyāma 的 ma 变为 emu,且词尾 a 变为 u。经文中说:“Kattha passemu khattiyaṃ, dakkhemu te nivesanaṃ”(我们于何处见刹帝利?我们见你的住处)。又有 passeyyāma、passeyyāmu、dakkheyyāma、dakkheyyāmu(我们愿见)等形。
Eyyāmassa emu ca antassa u ca honti. ‘‘Kattha passemu khattiyaṃ , dakkhemu te nivesana’’nti pāḷi. Passeyyāma, passeyyāmu, dakkheyyāma, dakkheyyāmu.
847在以 ā 等为首的过去时中,有 apassā(他见了)、adakkhā(他见了)。
Āādimhi-apassā, adakkhā.
848在 dasa、dā 等变化中,d 字母双写:如 addasā kho bhagavā(世尊见了)、addasā kho āyasmā ānando(尊者阿难见了)。
Dasa, dādesesu dakārassa dvittaṃ, addasā kho bhagavā , addasā kho āyasmā ānando .
849短音化之例有:tamaddasa mahābrahmā(大梵天见了他)、nisinnaṃ samhi vesmani(坐于己舍中)、te addasū(他们见了)。又短音化之例:addasu(他们见了)、āmantayassu vo putte(你们劝告儿子们)、mā te mātaramaddasu(他们不要见你母)。
Rassatte-tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani . Te addasū. Rassatte-addasu, āmantayassu vo putte, mā te mātaramaddasu .
850于 dā 替换中:so addā(他见了)。
Dādese-so addā.
851短音化之例:adda(他见了)。如偈云:“Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage”(行进的大王,于山间见)。又“Yo dukkhaṃ sukhato adda”(视苦为乐者)、“dukkhamaddakkhi sallato”(以箭见苦者)。
Rassatte-adda. Yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage . Yo dukkhaṃ sukhato adda, dukkhamaddakkhi sallato .
852以 ī 等开头的过去时变化:apassi(他见了)、passi(他见了)、apassī(他见了)、passī(他见了)、apassiṃsu(他们见了)、passiṃsu(他们见了)、apassi(你见了)、passi(你见了)、apassittha(你们见了)、passittha(你们见了)、apassiṃ(我见了)、passiṃ(我见了)、apassimhā(我们见了)、passimhā(我们见了)。
Īādimhi-apassi, passi, apassī, passī, apassiṃsu, passiṃsu, apassi, passi, apassittha, passittha, apassiṃ, passiṃ, apassimhā, passimhā.
853在‘dassa-’的位置上,‘addassi’等是看见的过去时形式:我看见了,你看见了,他们看见了,他们看见了,他看见了,你们看见了,我看见了,我们看见了。
Dassādese-addassi, addassuṃ, addassiṃsu, addassaṃsu, addassi, addassittha, addassiṃ, addassimhā.
854在‘dakkha-’的位置上:‘adakkhī’、‘dakkhi’等等。
Dakkhādese-adakkhi, dakkhi iccādi.
855在‘dasa-’字位上,用于偈颂的过去时形有:‘addasi’(他看见)、‘addasuṃ’(他们看见)、‘addasiṃsu’(他们看见)、‘addasaṃsu’(他们看见)。
Dasādese gāthāsu-addasi, addasuṃ, addasiṃsu, addasaṃsu.
856在另一组变位中:‘addasā’(他看见)、‘addasū’(他们看见)、‘ahaṃ addasaṃ’(我看见)、‘mayaṃ addassimhe’(我们看见)。‘Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi’——欲啊,我已见汝之根本;欲啊,汝由思惟而生。
Parachakke-addasā , addasū, ahaṃ addasaṃ, mayaṃ addassimhe. Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi .
857在某些增音情形中,增添了ā音(ākārāgamo):‘so addasāsi’(他看见)、‘te addasāsuṃ’(他们看见)、‘ahaṃ addasāsiṃ’(我看见)、‘mayaṃ addasāsimha’(我们看见)。‘Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ’——我所见的正觉者,正在宣说最上之法。‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, satthāramakutobhayaṃ’——我见到了正觉者,无畏之师。
Kvaci sāgame ākārāgamo, so addasāsi, te addasāsuṃ, ahaṃ addasāsiṃ, mayaṃ adasāsimha. Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ, desentaṃ dhammamuttamaṃ . Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, satthāramakutobhayaṃ .
858依大典,当‘iṃ’处于‘imhi’之位置时,即变为‘imhi’。例如在道路一喻,‘addasāsimhi bhojaputte’(我见到了婆罗门之子)一句中,即见此用法。
Mahāvuttinā iṃssa imhi hoti, pathe addasāsimhi bhojaputte .
859在‘ssa’等开头的词尾中,例如:‘passissati’(他将看见)、‘passissanti’(他们将看见)。
Ssatyādimhi-passissati, passissanti.
860在‘dakkha-’之位置,依‘dakkha sakkha hehi’等规则而有ssa的省略,成为:‘dakkhati’(他看见)、‘dakkhanti’(他们看见)、‘dakkhiti’(他将看见)、‘dakkhinti’(他们将看见)、‘dakkhissati’(他将看见)、‘dakkhissanti’(他们将看见)。
Dakkhādese‘dakkha sakkha hehi’iccādinā ssassalopo, dakkhati, dakkhanti, dakkhiti, dakkhinti, dakkhissati, dakkhissanti.
861在以‘ssa’等开头的词尾中:有‘apassissā’(不见者)、‘adakkhissā’(不将见者)等。
Ssādimhi-apassissā, adakkhissā iccādi.
862在‘mara-’表示‘死’的意义时:‘marati’(他死)、‘maranti’(他们死)。
Mara-pāṇacāge, marati, maranti.
863按照‘jaramaraṇamiyaṅa’规则,替换为‘iya’:‘miyati’(他死)、‘miyanti’(他们死)、‘amhaṃ daharā na miyyare’(我等年轻人不会死)。
‘Jaramarānamiyaṅa’iti iyādeso, miyati, miyanti, amhaṃ daharā na miyyare .
864【使役态】依“assā ṇānubandhe”规则发生元音强化(āvuddhi),形成:‘māreti’(他杀)、‘mārenti’(他们杀)、‘mārayati’(他杀)、‘mārayanti’(他们杀)、‘mārāpeti’(他令杀)、‘mārāpenti’(他们令杀)、‘mārāpayati’(他令杀)、‘mārāpayanti’(他们令杀)。
Kārite ‘assā ṇānubandhe’ti āvuddhi, māreti, mārenti, mārayati, mārayanti, mārāpeti, mārāpenti, mārāpayati, mārāpayanti.
865【词根“yamu-”表止息义】‘yamati’(他止息)、‘yamanti’(他们止息)。如‘Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase’(他人不知,我等在此止息),此处‘yamāmase’意为‘我等止息’,亦即‘我等赴死’。
Yamu-uparame, yamati, yamanti. Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase. Ettha ca ‘yamāmase’ti viramāmase, maraṇaṃ gacchāmaseti attho.
866【前缀“saṃ-”加于词根“yamu-”,表自制义】‘saṃyamati’(他自制)、‘saṃyamanti’(他们自制)。
Saṃpubbo saṃyame, saṃyamati, saṃyamanti.
867在‘niggahīta’被‘ña’替代时,为‘saññamati’(他自制)、‘saññamanti’(他们自制)。
Niggahītassa ñādese-saññamati, saññamanti.
868将前缀‘ni-’加于‘yamu-’,表确定义,即‘niyamati’(他确定)、‘niyamanti’(他们确定)。
Nipubbo niyame, niyamati, niyamanti.
869依‘gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa’之规则,以‘ccha’替代‘m’,得‘niyacchati’(他确定)、‘niyacchanti’(他们确定)。
‘Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅa’iti massa cchādeso, niyacchati, niyacchanti.
870于被动语态中:‘niyamīyati’(他被确定)、‘niyamīyanti’(他们被确定)。
Kamme-niyamīyati, niyamīyanti.
871于‘pubbarūpa’中:‘niyammati’(他被确定)、‘niyammanti’(他们被确定)。
Pubbarūpe-niyammati, niyammanti.
872于使役语态中:‘niyāmeti’(他令确定)、‘niyāmayati’(他令确定)。
Kārite-niyāmeti, niyāmayati.
873【在 ṇāpi 中无 vuddhi】‘niyamāpeti’(他令确定)、‘niyamāpayati’(他令确定),意思都是‘他使确定’。
Ṇāpimhi na vuddhi, niyamāpeti, niyamāpayati, vavatthapetīti attho.
874【‘ruda-’表流泪义】‘rodati’(他哭泣)、‘rodanti’(他们哭泣)。
Ruda-assuvimocane, rodati, rodanti.
875【在 ssa 等词尾前】依据规则‘labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa’,与 ssa 一同发生 dassa 变为 ccha 的替换。例如:‘sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati’(那位可怜的母亲,长久地哭泣);‘Koñjī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’(犹如海边的鹬,可怜地哭泣);‘Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame’(那位可怜的母亲,在林中长久哭泣);‘kaṃ nva’jja chātā tasitā, uparucchanti dārakā’(今日饥饿干渴的孩子们,为何哭泣)。另有‘Rodissati’(他将哭泣)、‘rodissanti’(他们将哭泣)、‘rucchati’(他哭泣)、‘rucchanti’(他们哭泣)。
Ssatyādimhi-‘labhavasachidagamabhidānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dassa cchādeso, sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati . Koñjī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati . Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṃ rucchati assame , kaṃ nva’jja chātā tasitā, uparucchanti dārakā . Rodissati, rodissanti, rucchati, rucchanti.
876在“ssa”等词尾中:“arucchā”(不哭泣)、“arucchaṃsu”(他们不哭泣)、“arodissā”(不哭泣)、“arodissaṃsu”(他们不哭泣)。
Ssādīsu-arucchā, arucchaṃsu, arodissā, arodissaṃsu.
877【“ruha-”于到达、生长义中】“ruhati”(他生长)、“ruhanti”(他们生长)、“āruhati”(他登上)、“āruhanti”(他们登上)、“ārohati”(他登上)、“ārohanti”(他们登上)、“abhiruhati”(他登上)、“abhiruhanti”(他们登上)、“oruhati”(他下降)、“oruhanti”(他们下降)、“orohati”(他下降)、“orohanti”(他们下降)。
Ruha-pāpuṇane, ruhati, ruhanti, āruhati, āruhanti, ārohati, ārohanti, abhiruhati, abhiruhanti, oruhati, oruhanti, orohati, orohanti.
878【于被动中】“ārohīyati”(他被登上)。
Kamme-ārohīyati.
879依“hassa vipallāso”的规则,“yānaṃ”出现换位,而有“ha”之换位:“āruyhati”(登上)、“oruyhati”(降下)。
‘Hassa vipallāso’ti ha, yānaṃ vipariyāyo, āruyhati, oruyhati.
880在以“ī”等开头的语尾中:有“ruhi”(生长)、“āruhi”(登上)、“oruhi”(降下)。
Īādimhi-ruhi, āruhi, oruhi.
881依“kusaruhissa cchī”之规则经文:“abhirucchi”(他登上)或“abhiruhi”(他登上)。
‘Kusaruhissa cchī’ti suttaṃ, abhirucchi, abhiruhi vā.
882【“labha-”表获得义】labhati(他获得)、labhanti(他们获得)。
Labha-lābhe , labhati, labhanti.
883【于ya的pubbarūpa中】依“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”规则,在saṃyoga之首,第四音变为第三音:labbhati(他被获得)、labbhanti(他们被获得)、labbhare(他们被获得)。
Yassa pubbarūpatte ‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti saṃyogādissa catutthassa tatiyattaṃ, labbhati, labbhanti, labbhare.
884【于以“ī”等开头的词尾中】alabhi(他未得)、alabhiṃsu(他们未得)。
Īādimhi-alabhi, alabhiṃsu.
651651.于‘labha-’之后,‘iṃ’与‘ī’之处,可换为‘thaṃ’与‘thā’。
651.Labhā iṃīnaṃ thaṃthā vā.
886于‘labha-’后,他人的‘iṃ’与‘ī’依次替换为‘thaṃ’与‘thā’;词根末音变为随其后之音;复合辅音中,首对辅音之第二音变为第一音。
Labhamhā paresaṃ iṃ, īnaṃ kamena thaṃ, thā honti vā, dhātvantassa pararūpattaṃ, saṃyogādissa dutiyassa paṭhamattaṃ.
887‘ahaṃ alatthaṃ’或‘alabhiṃ’,乃‘我得’之谓;‘so alattha’或‘alabhi’,乃‘他得’之谓。
Ahaṃ alatthaṃ, alabhiṃ vā, so alattha, alabhi vā.
888依大典所述,'uṃ'变为'thuṃ'、'thaṃsu';'mhā'变为'thamhā'、'thuṃmhā'。'te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ'(他们于世尊座下出家并受具足戒)、'satiṃ paccalatthuṃ'(得念)、'viparītasaññaṃ paccalatthuṃ'(得颠倒想)、'te satiṃ paccalatthaṃsu'(他们得念)、'agamamhā kho tava gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamhā'(我等去往你家,在那里并未得到布施)、'akkosameva alatthamhā'(唯独得到了辱骂)、'mayañca alatthamhā savanāya'(而我等得到了闻法)、'alatthumhā'(我等得到)。词根末音发生'ccha'替换。'Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso'(那时,我因不如理作意,生起邪恶之见)。
Mahāvuttinā uṃssa thuṃ, thaṃsu honti, mhāssa ca thamhā, thuṃmhā honti, te bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca alatthuṃ , satiṃ paccalatthuṃ, viparītasaññaṃ paccalatthuṃ, te satiṃ paccalatthaṃsu, agamamhā kho tava gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamhā , akkosameva alatthamhā, mayañca alatthamhā savanāya, alatthumhā vā. Dhātvantassa ccho ca. Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso .
889【于'ssa'等开头的词尾中】依据'labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa'这条规则,词根末音随同'ssa'一起发生'ccha'替换:'lacchati'(他将得)、'labhissati'(他将得)、'lacchanti'(他们将得)、'labhissanti'(他们将得)、'lacchasi'(你将得)、'labhissasi'(你将得)、'lacchatha'(你们将得)、'labhissatha'(你们将得)、'lacchāmi'(我将得)、'labhissāmi'(我将得)、'lacchāma'(我们将得)、'labhissāma'(我们将得)。'Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase'(我等得以见到活着的诸子,且愿我等自身无病安康)。
Ssatyādimhi-‘labhavasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’iti suttena ssena saha dhātvantassa cchādeso, lacchati, labhissati, lacchanti, labhissanti, lacchasi, labhissasi, lacchatha, labhissatha, lacchāmi, labhissāmi, lacchāma, labhissāma. Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase .
890【于'ssa'等词尾中】'alacchā'(他未得)、'alabhissā'(他未得)、'alacchaṃsu'(他们未得)、'alabhissaṃsu'(他们未得)。
Ssādimhi-alacchā, alabhissā, alacchaṃsu, alabhissaṃsu.
891在“vaca-”的言语表达义中:有“vacati”(他说)、“vacanti”(他们说)。
Vaca-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vacati, vacanti.
892在被动义中:有“vacīyati”(他被说)、“vacīyanti”(他们被说)。
Kamme-vacīyati, vacīyanti.
893当“ya”的前部变形时,依“assū”规则,词首的“a”音变为“u”,即:“vuccati”(他被说)、“vuccanti”(他们被说)、“vuccare”(他们被说)、“vuccate”(他被说)、“vuccante”(他们被说)、“vuccare”(他们被说)。
Yassa pubbarūpatte ‘assū’ti suttena ādimhi akārassa uttaṃ, vuccati, vuccanti, vuccare, vuccate, vuccante, vuccare.
894于使役态:‘vāceti’(他令说)、‘vācenti’(他们令说)、‘vācayati’(他令说)、‘vācayanti’(他们令说)、‘vācāpeti’(他令说)、‘vācāpenti’(他们令说)、‘vācāpayati’(他令说)、‘vācāpayanti’(他们令说)。
Kārite-vāceti, vācenti, vācayati, vācayanti, vācāpeti, vācāpenti, vācāpayati, vācāpayanti.
895在‘ī’等开头的词尾中:‘avaci’(他说了)、‘vaci’(他说了)。
Īādimhi-avaci, vaci.
896依大规则,连同长音‘ā’一并加入词缀:‘avacāsi’(他说了——带前缀,长音型)、‘vacāsi’(他说了——不带前缀,长音型);‘avacuṃ’(他们说了——带前缀)、‘vacuṃ’(他们说了——不带前缀);‘avaciṃsu’(他们说了——带前缀,异体)、‘vaciṃsu’(他们说了——不带前缀,异体);‘tvaṃ avaco’(你说了——带前缀,单数第二人称);‘avaca’(你说了——不带前缀,异体之一)、‘avaci’(你说了——异体之二)、‘avacāsi’(你说了——长音型);‘avacittha’(你们说了——带前缀,复数第二人称)、‘avacittho’(你们说了——不带前缀)、‘tumhe avacittha’(你们说了——复数第二人称,不带前缀)。
Mahāvuttinā ākārena saha sāgamo, avacāsi, vacāsi, avacuṃ, vacuṃ, avaciṃsu, vaciṃsu, tvaṃ avaco, avaca, avaci, avacāsi, avacittha, avacittho, tumhe avacittha.
897“Mhāthānamuña”一句,经文所示:你们说了——带前缀的 avacuttha、不带前缀的 vacuttha;我说了——带前缀的 avaciṃ、不带前缀的 vaciṃ、带前缀异体的 avacāsiṃ、不带前缀异体的 vacāsiṃ;我们说了——带前缀的 avacimhā、不带前缀的 vacimhā,或带前缀异体的 avacimha、不带前缀异体的 vacimha,又或带前缀另一异体的 avacumhā、不带前缀另一异体的 vacumhā;他说了——带前缀的 avacā、不带前缀的 vacā。
‘Mhāthānamuña’iti suttaṃ, tumhe avacuttha, vacuttha, ahaṃ avaciṃ, vaciṃ, avacāsiṃ, vacāsiṃ, mayaṃ avacimhā, vacimhā, avacimha, vacimha vā, mayaṃ avacumhā, vacumhā, so avacā, vacā.
898元音缩短时的形式:他说——avaca、avacittha 或 vacittha;我说——ahaṃ avacaṃ、avaca 或 vaca;我们说——mayaṃ avacimhe、vacimhe。
Rassatte-avaca, avacittha, vacittha vā, ahaṃ avacaṃ, avaca, vaca vā, mayaṃ avacimhe, vacimhe.
652652. 在以 ī 等开头的词尾中,词根 vac 的 mā 增音变为 o。
652.Īādo vacassoma.
900在以 ī 等开头的词尾中,词根 vac 中的 mā 变为 o。
Īādīsu vacassa mānubandho o hoti.
901他(带 o 形)说,他们(带 o 形)说,他们(带 o 形的异体)说,你(带 o 形)说,你们(带 o 形)说,我(带 o 形)说,我们(带 o 形)说,他(缩短形)说,世尊如是说。
So avoci, te avocuṃ, avociṃsu, tvaṃ avoci, tumhe avocuttha, ahaṃ avociṃ, mayaṃ avocumhā, so avoca, rasso, bhagavā etadavoca .
902在以 ss 等开头的词尾中——
Ssatyādimhi –
653词根 vac、bhuj、muc、vis 等的末尾辅音变为 kkha、ṅa。
653.Vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa.
904在带有 ss 的词尾前,词根 vac 等的末尾辅音可变为 kkha、ṅa。
Ssena saha vacādīnaṃ anto byañjano kkhaṅa hoti vā ssayuttāsu vibhattīsu.
905他将说、他将说(异体)、他们将说、他们将说(异体)、他们将说(另一异体)、他们将说(另一异体);你将说、你们将说、我将说、我们将说;他将说(中间语态)、他们将说(中间语态)、你将说(中间语态)、你们将说(中间语态);我将说(异体)、我将说(异体);我们将说(异体)、我们将说(异体)。
Vakkhati , vacissati, vakkhanti, vakkhare, vacissanti, vacissare, vakkhasi, vakkhatha, vakkhāmi, vakkhāma, vakkhate, vakkhante, vakkhase, vakkhavhe, ahaṃ vakkhaṃ, vacissaṃ, mayaṃ vakkhāmhe, vacissāmhe.
906即使没有‘ssenā’这一规则,词根末尾也可获得 kkh 等形式,如:vakkhissati(他将说)、vakkhissanti(他们将说)。
‘Ssenā’ti adhikārena vinā dhātvantassa kkhādesopi labbhati, vakkhissati, vakkhissanti.
907在以 ssā 等开头的词尾中:avakkhā(他将说)、avacissā(他将说,异体);avakkhaṃsu(他们曾说)、avacissaṃsu(他们曾说,异体)。
Ssādimhi-avakkhā, avacissā, avakkhaṃsu, avacissaṃsu.
908表言说义的词根 vada- 的活用:vadati(他说)、vadanti(他们说);加前缀 o- 则有 ovadati(他教诫)、ovadanti(他们教诫);vadasi(你说)、vadatha(你们说);vadāmi(我说)、vadāma(我们说)。
Vada-viyattiyaṃ vācāyaṃ, vadati, vadanti, ovadati, ovadanti, vadasi, vadatha, vadāmi, vadāma.
909将词根中的『la』替换为『e』,变化形式如下:单数第三人称『vadeti』(他说)、复数第三人称『vadenti』(他们说);单数第二人称『vadesi』(你说)、复数第二人称『vadetha』(你们说);单数第一人称『vademi』(我说)、复数第一人称『vadema』(我们说)。
Lassa ette-vadeti, vadenti, vadesi, vadetha, vademi, vadema.
910其被动式变化如下:『vadīyati』(被说)、『vadiyyati』(被说,另一形式);若加上前缀『o-』,则为『ovadīyati』(被教诫)、『ovadiyyati』(被教诫,另一形式)。
Kamme-vadīyati, vadiyyati, ovadīyati, ovadiyyati.
911当『d』归于颚音组时,其前位音(即重叠部分)则变为同组音,例如:『vajjati』(被说)、『vajjanti』(被说,复数)、『ovajjati』(被教诫)、『ovajjanti』(被教诫,复数)。
Dassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ, vajjati, vajjanti, ovajjati, ovajjanti.
912【使役形】表示令击鼓:他令击鼓、他们令击鼓、他令击鼓(异形)、他们令击鼓(异形);顶礼长辈:他顶礼、他们顶礼、你顶礼、你们顶礼、我顶礼、我们顶礼。
Kārite-bheriṃ vādeti, vādenti, vādayati, vādayanti, guruṃ abhivādeti, abhivādenti, abhivādesi, abhivādetha, abhivādemi, abhivādema.
913【依大典】此处 assa 变为 itta:我顶礼、我们顶礼,或我顶礼、我们顶礼;我敬礼、我们敬礼,即是此义。顶礼者,即是宣说“愿你安乐”的吉祥语,而此语正是对可恭敬者应行的礼仪。
Mahāvuttinā assa ittaṃ, abhivādiyāmi, abhivādiyāma, abhivādayāmi, abhivādayāma vā, abhivandāmi, abhivandāmāti attho. Vandanto hi ‘‘sukhī hotū’’ti abhimaṅgalavacanaṃ vadāpeti nāma, tathāvacanañca vandanīyassa vattaṃ.
914在 ṇāpi 词缀前,元音不发生强化:vadāpeti(他令说)、vadāpayati(他令说,另一形式)。
Ṇāpimhi na vuddhi, vadāpeti, vadāpayati.
915词根如 gam、vad、dā 等转为 ghamm、vajj、dajj 等,此为 vajj 等的替代形式;‘ūlasse’即 la 变为 e:他避开、他们避开。
‘Gamavadadānaṃ ghammavajjadajjā vā’ti vajjādeso, ‘ūlasse’ti lassa ettaṃ, vajjeti, vajjenti.
916被动式:被避开、他们被避开。
Kamme-vajjīyati, vajjīyanti.
917使役形:他令避开、他令避开(异体)。
Kārite-vajjāpeti, vajjāpayati.
918在以 eyya 等开头的词尾中,依据‘eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe’规则,eyya 等单数词尾变为 e:vade(他应说)、vadeyya(他应说,异体)、vajje(他应避开)、vajjeyya(他应避开,异体);vadeyyuṃ(他们应说)、vajjeyyuṃ(他们应避开)。
Eyyādimhi-‘eyyeyyāseyyaṃnaṃṭe’iti eyyādīnaṃ ekavacanānaṃ ettaṃ, vade, vadeyya, vajje, vajjeyya, vadeyyuṃ, vajjeyyuṃ.
919在 vajj 等替代形式中,依大规则,eyya 变为 ā,eyyuṃ 等中的 eyya 音被删除:得 so vajjā(他应避开),te vajjuṃ(他们应避开)。
Vajjādese mahāvuttinā eyyassa āttaṃ, eyyumādīnaṃ eyyasaddassa lopo, so vajjā, te vajjuṃ.
920或者,eyya 等中的 yya 音被删除,得到:tvaṃ vajjāsi(你应避开)、vajjesi(你应避开,异体);tumhe vajjātha(你们应避开)、vajjetha(你们应避开,异体);ahaṃ vajjāmi(我应避开)、vajjemi(我应避开,异体);mayaṃ vajjāma(我们应避开)、vajjema(我们应避开,异体);ahaṃ vajjaṃ(我应避开,异体);mayaṃ vajjāmhe(我们应避开,异体)、vajjeyyāmhe(我们应避开,另一异体)。
Eyyādīnaṃ yyāsaddassa lopo vā, tvaṃ vajjāsi, vajjesi, tumhe vajjātha, vajjetha, ahaṃ vajjāmi, vajjemi, mayaṃ vajjāma, vajjema, ahaṃ vajjaṃ, mayaṃ vajjāmhe, vajjeyyāmhe.
921此处引文:他们或许避开,或许不避开;并非依鼻而生长;母亲,愿你健康;而你,亲爱的,愿你安乐;母亲,愿你们健康;这位婆罗门引领我们,等等。
Atrimā pāḷī-vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā , ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi, tvañca tāta sukhī bhava , ammaṃ ārogyaṃ vajjātha, ayaṃ no neti brāhmaṇo iccādi.
922昨日过去时:他说了、他说了(异体)、他避开了、他避开了(异体);他们说了、他们说了(异体)、他们避开了、他们避开了(异体)。
Hiyyattaniyaṃ-so avadā, vadā, avajjā, vajjā, te avadū, vadū, avajjū, vajjū.
923今日过去时:他说了、他说了(异体)、他避开了、他避开了(异体);他们说了、他们说了(异体)、他们避开了、他们避开了(异体);他们说了(异体)、他们说了(异体)、他们避开了(异体)、他们避开了(异体)。
Ajjattaniyaṃ-so avadi, vadi, avajji, vajji, te avaduṃ, vaduṃ, avajjuṃ, vajjuṃ, avadiṃsu, vadiṃsu, avajjiṃsu, vajjiṃsu.
924在以 ssati 开头的词尾中,表示他将说、他将避开。
Ssatyādimhi-vadissati, vajjissati.
925在以 ssā 开头的词尾中,表示他曾说、他曾避开等义。
Ssādimhi-avadissā, avajjissā iccādi.
926词根 √vid 表“知”:例如 vidati,即他知。
Vida-ñāṇe, vidati.
927依“Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare”规则,于元音前作 iy 等的替代,这些替代形式可知。
‘Yuvaṇṇānamiyaṅauvaṅa sare’ti saramhi iyādeso, te vidiyanti.
928使役形:他告知、他回报;他告知(异体)、他回报(异体);“诸比丘,我告知你们”,意为“我使知晓”。“尊者,我告知”,意为“我使知晓”,或“令僧团记住我”,即“我使知晓”或“我公开表明”之义。
Kārite-nivedeti, paṭivedeti, nivedayati, paṭivedayati, paṭivedayāmi vo bhikkhave , jānāpemīti attho. Vedayāmahaṃ bhante, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretūti jānāpemi, pākaṭaṃ karomīti vā attho.
929也有本子读作“Vediyāmahaṃ bhante, vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū”。其中,在无使役后缀时,iy 替代形式是恰当的。
‘‘Vediyāmahaṃ bhante, vediyatīti maṃ saṅgho dhāretū’’tipi pāṭho, tattha apaccaye pare iyādeso yujjati.
930eyya 等开头词尾:他应知、他应知(异体);他们应知、他们应知(异体)。
Eyyādimhi-videyya, vidiyeyya, videyyuṃ, vidiyeyyuṃ.
931ī 等开头词尾:他知诸缘之灭尽,他们知,他们知(异体)。
Īādimhi-paccayānaṃ khayaṃ avedi, te viduṃ, vidiṃsu.
932使役过去时:他告知、他告知(异体);他回报、他回报(异体);他们告知、他们告知(异体);他们回报、他们回报(异体)。
Kārite-nivedesi, nivedayi, paṭivedesi, paṭivedayi, nivedayuṃ, nivedayiṃsu, paṭivedayuṃ, paṭivedayiṃsu.
933在以 ssati 等开头的词尾中,例如:他将知(vidissati)、他将知(vedissati,此为异体);“我将知清净”等。
Ssatyādimhi-vidissati, vedissati, parisuddhāti vedissāmi iccādi.
934住居于住处,他安住、他们安住、他住于、他们住于。
Vasa-nivāse, vasati, vasanti, nivasati, nivasanti.
935被动式:前缀 adhi 或 ā 加于词根;由此,村庄被居住——adhivasīyati(被居住)、āvasīyati(被居住)、ajjhāvasīyati(被居住)。
Kamme-adhi, āpubbo, tena gāmo adhivasīyati, āvasīyati, ajjhāvasīyati.
936依“assū”规则,a 变为 u,如 vussati(他住于梵行)、vussanti(他们住)、vussare(他们住,另一语形);经句:“于世尊处住于梵行”。
‘Assū’ti suttena akārassa uttaṃ, vussati, vussanti, vussare, ‘‘bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti pāḷi.
937【使役形】——「使住」、「使安住」、「使居住」、「使进入居住」。
Kārite-vāseti, adhivāseti, vāsayati, adhivāsayati.
938在 ṇāpi 词缀前无元音增强,故得 vasāpeti(使住)、vasāpayati(使住)。
Ṇāpimhi vuddhi natthi, vasāpeti, vasāpayati.
939于 ī 等开头之语中——‘住了’(avasi)、‘住了’(vasi)、‘住了’(复数 avasuṃ)、‘住了’(复数 vasuṃ)、‘住了’(复数 avasiṃsu)、‘住了’(复数 vasiṃsu)。
Īādimhi-avasi, vasi, avasuṃ, vasuṃ, avasiṃsu, vasiṃsu.
940在 ssati 等未来式词缀中,依「labha、vasa、chida、gama、bhida、ruda 诸词根,与 ssa 结合时词根末音变为 ccha」之规则:故有‘将住’(vacchati)、‘将住’(vasissati)、‘将住’(复数 vacchanti)、‘将住’(复数 vasissanti);‘我依具寿而住’(vacchāmi)、‘我不在你面前住’(na te vacchāmi santike);过去式‘住了’(avacchā)、‘住了’(avasissā)、‘住了’(复数 avacchaṃsu)、‘住了’(复数 avasissaṃsu)。
Ssatyādīsu-‘labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dhātvantassa cchādeso, vacchati, vasissati, vacchanti, vasissanti, āyasmato nissāya vacchāmi , na te vacchāmi santike , avacchā, avasissā, avacchaṃsu, avasissaṃsu.
941词根‘visa’,意为‘进入’,如:pavisati(他进入)、pavisanti(他们进入)。
Visa-pavisane, pavisati, pavisanti.
942被动形:pavisīyati(被进入)、pavisīyanti(复数,被进入)、pavisīyate(被进入)、pavisīyante(复数,被进入)。
Kamme-pavisīyati , pavisīyanti, pavisīyate, pavisīyante.
943于 ya 变为前形之处:pavissati(将进入)、pavisanti(复数,将进入)、pavissare(中间态,复数,将进入)、pavissate(中间态,单数,将进入)、pavissante(中间态,复数,将进入)、pavissare(中间态,复数,将进入)。
Yassa pubbarūpatte-pavissati, pavissanti, pavissare, pavissate, pavissante, pavissare.
944使役形:paveseti(他令进入)、pavesayati(他令进入,异形)。
Kārite-paveseti, pavesayati.
945表示被动——「被带入」作 pavesīyati,复数形作 pavesīyanti。
Kamme-pavesīyati, pavesīyanti.
946当词缀以 ī 等开头时,前缀元音可延长,故得「已进入」(pāvisi)。
Īādimhi upasaggassa dīgho vā, pāvisi.
947依大规则,词根末音变为 kkh,故得「彼进入地」(pāvekkhi pathaviṃ cecco)、「彼迦尸王进入」(so pāvekkhi kāsirājā)、「彼进入其家」(so tassa gehaṃ pāvekkhi);又有复数形「进入」:pāvisuṃ、pāvisiṃsu、pāvekkhiṃsu。
Mahāvuttinā dhātvantassa kkho hoti, pāvekkhi pathaviṃ cecco , so pāvekkhi kāsirājā , so tassa gehaṃ pāvekkhi , pāvisuṃ, pāvisiṃsu, pāvekkhiṃsu.
948在 ssati 等未来式词尾中,依“vaca、bhuja、muca、visa 等词根,与 ssa 结合时词根末音变为 kkh”的规则,故有“将进入”(pavekkhati)、“将进入”(pavisissati)、“将进入”(复数 pavekkhanti)、“将进入”(复数 pavisissanti);“此后我将更多地进入”(esa bhiyyo pavekkhāmi)、“高达百人的蚁丘”(vammikaṃ sataporisaṃ);条件式“若进入”(pāvekkhā)、“若进入”(pavisissā)、“若进入”(复数 pāvekkhaṃsu)、“若进入”(复数 pavisissaṃsu)。
Ssatyādīsu ‘vaca bhuja muca visānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkho, pavekkhati, pavisissati, pavekkhanti, pavisissanti, esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ , pāvekkhā, pavisissā, pāvekkhaṃsu, pavisissaṃsu.
949【词根 sada,义为沉没】——依“jarasadānamīma vā”等规则,从元音后可增入 īma 增音:故有“沉没”(sīdati)、“沉没”(复数 sīdanti);“葫芦沉没”(lābūni sīdanti)、“石块漂浮”(silā plavanti);“共沉”(saṃsīdati)、“别沉”(visīdati)、“下沉”(osīdati)、“沉下”(avasīdati)。
Sada-saṃsīdane, ‘jarasadānamīma vā’tiādisaramhā īmaāgamo hoti vā, sīdati, sīdanti, lābūni sīdanti, silā plavanti , saṃsīdati, visīdati, osīdati, avasīdati.
950【前缀 ni-,用于坐下的动作】——“坐下”(nisīdati)、“坐下”(复数 nisīdanti)。
Nipubbo nisajjāyaṃ, nisīdati, nisīdanti.
951前缀 pa- 表示明净之义:pasīdati(明净),pasīdanti(明净,复数形式)。
Papubbo pasāde, pasīdati, pasīdanti.
952即使在使役形中,也不发生元音增长,因为有词干替换:例如 sīdeti(使沉没)、sīdayati(使沉没);saṃsīdeti(使共沉)、saṃsīdayati(使共沉);osīdeti(使下沉)、osīdayati(使下沉);osīdāpeti(令下沉)、osīdāpayati(令下沉);nisīdāpeti(令坐下)、nisīdāpayati(令坐下)。
Kāritepi na vuddhi ādesantarattā, sīdeti, sīdayati, saṃsīdeti, saṃsīdayati, osīdeti, osīdayati, osīdāpeti, osīdāpayati, nisīdāpeti, nisīdāpayati.
953前缀 pa- 之后不插入 īma 增音:例如 pitā puttaṃ buddhe pasādeti(父亲使儿子对佛陀生起净信)、pasādayati(使净信)、pasādenti(使净信,复数)、pasādayanti(使净信,复数)。
Papubbamhi īma na hoti, pitā puttaṃ buddhe pasādeti, pasādayati, pasādenti, pasādayanti.
954被动形态:pasādīyati(被净信)、pasādīyanti(被净信,复数)。
Kamme-pasādīyati , pasādīyanti.
955词根 hana,有杀害、伤害之义,亦用于前往之义:hanati(杀害)、hananti(杀害,复数)。
Hana-hiṃsā, gatīsu, hanati, hananti.
956依「kvaci vikaraṇānaṃ」之句,省略 la 类动词变位后,得 hanti(杀害)。例如:「果实确实杀害芭蕉」(phalaṃ ve kadaliṃ hanti)、「恭敬杀害卑劣之人」(sakkāro kāpurisaṃ hanti)、「愤怒的凡夫杀害」(hanti kuddho puthujjano)。
‘Kvaci vikaraṇāna’nti suttena lavikaraṇassa lope hanti, phalaṃ ve kadaliṃ hanti, sakkāro kāpurisaṃ hanti , hanti kuddho puthujjano .
957根据大规则,有时会省略词根末音,例如:“以猛烈之箭互相杀”(vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ)、“猎人杀鹿”(luddakā migaṃ hanti)、“渔夫杀鱼”(kevaṭṭā macchaṃ hanti)。
Mahāvuttinā kvaci dhātvantalopo, vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ varaṃ , luddakā migaṃ hanti, kevaṭṭā macchaṃ hanti.
958被动形:“被杀害”(hanīyati)、“被杀害”(复数 hanīyanti)。
Kamme-hanīyati, hanīyanti.
959词根末音变为同组塞音,且 ya 变为前字的同形,故得:“被杀害”(haññati)、“被杀害”(复数 haññanti)。
Dhātvantassa cavaggatte yassa pubbarūpattaṃ, haññati, haññanti.
960【使役态】——
Kārite –
654654. 词根 han 在带有 ṇa 标记的缘中变为 ghāta。
654.Hanassa ghāto ṇānubandhe.
962词根 han 在带有 ṇa 标记的缘中变为 ghāta。
Hanassa ghāto hoti ṇānubandhe paccaye.
963使役形:ghāteti(杀害)、ghātayati(杀害)、ghātāpeti(令杀害)、ghātāpayati(令杀害)
Ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati.
964被动形:ghātīyati(被杀害)、ghātāpīyati(被令杀害)
Kamme-ghātīyati, ghātāpīyati.
965以 ī 等开头者:ahani(杀害了)、hani(杀害了)、ahaniṃsu(杀害了,复数)、haniṃsu(杀害了,复数)
Īādimhi-ahani, hani, ahaniṃsu, haniṃsu.
966【被动形】——“被杀害了”(ahaññi)、“被杀害了”(haññi)、“被杀害了”(复数 ahaññiṃsu)、“被杀害了”(复数 haññiṃsu)。
Kamme-ahaññi, haññi, ahaññiṃsu, haññiṃsu.
967在 ssati 等未来式词缀中——
Ssatyādimhi –
655655. 词根 han 后接 ssa 时,变为 je、khā 等形式。
655.Hanā jekhā.
969从词根 han 之后,后接 ssa 时,可有 je、khā 等替换形式;依大规则,词根末音转为与后随音同形。
Hanamhā parassa ssakārassa je, khādesā honti vā, mahāvuttinā dhātvantassa pararūpattaṃ.
970〔动词变化:〕hajjeti(将杀害)、hanissati(将杀害)、hajjenti(将杀害,复数)、hajjesi(将杀害,过去)、hajjetha(将杀害,命令复数)、hajjemi(我将杀害)、hanissāmi(我将杀害)、hajjema(我们将杀害)、hanissāma(我们将杀害)。
Hajjeti , hanissati, hajjenti, hajjesi, hajjetha, hajjemi, hanissāmi, hajjema, hanissāma.
971在 khā 替换时,依大规则,词根末音转为同组塞音:故得 paṭihaṅkhati(将去除)、paṭihanissati(将去除)、paṭihaṅkhanti(将去除,复数)、paṭihaṅkhasi(你将去除)、paṭihaṅkhāmi(我将去除)、paṭihaṅkhāma(我们将去除)、paṭihanissāma(我们将去除)。
Khādese mahāvuttinā dhātvantassa vaggantattaṃ, paṭihaṅkhati, paṭihanissati, paṭihaṅkhanti, paṭihaṅkhasi, paṭihaṅkhāmi, paṭihaṅkhāma, paṭihanissāma.
972词根 hara,义为“携带、移动”,如 harati(他携带)、haranti(他们携带)。
Hara-haraṇe, harati, haranti.
973被动形:harīyati(被带走)、harīyanti(被带走,复数)。
Kamme-harīyati, harīyanti.
974使役形:hāreti(使带走)、hārayati(使带走)。
Kārite-hāreti, hārayati.
975在 ṇāpi 词缀前无元音增长时,即得 harāpeti、harāpayati(令带走)。
Ṇāpimhi na vuddhi, harāpeti, harāpayati.
976被动形态:hārīyati(被带走)、harāpīyati(被令带走)。
Kamme-hārīyati, harāpīyati.
977以 ā、ī 等开头的词缀——
Ā, īādīsu –
656656. 当词缀以 ā 或 ī 等开头时,词根 har 的 ra 变为 ā。
656.Āīādīsu harassā.
979在以 ā 开头及以 ī 开头的词缀中,词根 har 的 ra 音可变为 ā。由此而有 so ahā(他带走)与 aharā(带走)。
Āādīsu īādīsu ca harassa rakārassa ā hoti vā, so ahā, aharā.
980当词缀以 ī 等开头时:so ahāsi(他带走了)、ajini maṃ ahāsi me(他战胜了我,带走了我)、attānaṃ upasaṃhāsi(他收摄了自身)、āsanaṃ abhihāsi(他带走了座位)、sāsane vihāsi(他住于教法中)、vihāsi purisuttamo(最上之人住于)、dhammaṃ payirudāhāsi(他阐述了法);ahari(带走了)、hari(带走了);vihāsuṃ(他们住于)、āhiṃsu(他们带走了)或 vihiṃsu(他们住于);巴利语中有 ‘mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū’(愿他们莫从我处带走根果);ahāsuṃ、aharuṃ、haruṃ、ahariṃsu、hariṃsu(皆为“他们带走了”的各种形式);tvaṃ ahāsi(你带走了)、ahari(带走了);tumhe ahāsittha(你们带走了)、ahari(带走了)。
Īādimhi-so ahāsi, ajini maṃ ahāsi me , attānaṃ upasaṃhāsi, āsanaṃ abhihāsi, sāsane vihāsi, vihāsi purisuttamo , dhammaṃ payirudāhāsi, ahari, hari, vihāsuṃ, āhiṃsu, vihiṃsu vā, ‘‘mā me tato mūlaphalaṃ āhaṃsū’’ti pāḷi, ahāsuṃ, aharuṃ, haruṃ, ahariṃsu, hariṃsu, tvaṃ ahāsi, ahari, tumhe ahāsittha, aharittha, ahaṃ ahāsiṃ, ahariṃ, vihāsiṃ sāsane rato , mayaṃ ahāsimhā, aharimhā.
981在其他人称的六种变位中,以 ttha 替换;由此可得「他带走了」(so ahāsittha)与「带走了」(aharittha)。
Parachakke assa tthattaṃ, so ahāsittha, aharittha.
982至于 ssati 等未来式词缀——
Ssatyādīsu –
657657. 动词词根 har 在 ssa 之前变为 āhaṅa。
657.Harassa cāhaṅa sse.
984在带有 ssa 的语尾中,词根 har 的 ra 与 ssa 结合时,也可替换为 āhaṅa。
Ssakāravatīsu vibhattīsu ssena saha harassa ca karassa ca rakārassa āhaṅa hoti vā.
985有 i、u 增音时:如「将带走」(hāhiti)、「将带走一担」(khārikājañca hāhiti);或「将带走」(hāhati)、「将带走」(harissati);复数形式「将带走」(hāhinti)、「将带走」(hāhanti)、「将带走」(harissanti);「你将带走」(hāhasi)、「比丘,你将安乐而住」(sukhaṃ bhikkhu vihāhisi);「你们将带走」(hāhatha)、「我将带走」(hāhāmi)、「我们将带走」(hāhāma)、「我们将带走」(harissāma)。
Iu āgame-hāhiti, khārikājañca hāhiti . Hāhati vā, harissati, hāhinti, hāhanti, harissanti, hāhasi, sukhaṃ bhikkhu vihāhisi . Hāhatha, hāhāmi, hāhāma, harissāma.
986依大规则,词根 har 的末音亦可省略:巴利语中有「谁在此法律中不放逸而住,将住于」(yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati)、「我们将尊崇而住」(purakkhatvā vihassāma)、「我将取水」(ahaṃ udakamāhissaṃ)。
Mahāvuttinā harassa dhātvantassa lopo ca, ‘‘yo imasmiṃ dhammavinaye appamatto vihassati , purakkhatvā vihassāma , ahaṃ udakamāhissa’’nti pāḷī.
987在以 ssā 等开头的词缀中,有 ahāhā(若带走)、aharissā(若带走)、ahāhaṃsu(若带走,复数形式)、aharissaṃsu(若带走,复数形式)。
Ssādimhi-ahāhā, aharissā, ahāhaṃsu, aharissaṃsu.
988对于以 ā 为前缀、源自 sīsa(头)表祈愿的词,有 āsīsati、āsīsanti、paccāsīsati、paccāsīsanti。
Āpubba sīsa-patthanāyaṃ, āsīsati, āsīsanti, paccāsīsati, paccāsīsanti.
658658. 以 ā 等音为首的释义。
658.Ādismā sarā.
990从以ā为首的元音之后,第一个词形为单音节词的双音节形式。据此,以元音起首的动词词根在词干双写时,便会产生āsīsa与sīsa两种形式。
Ādibhūtā saramhā paraṃ paṭhamasaddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hoti, iminā sarapubbānaṃ dhātupadānaṃ padadvitte āsīsa, sīsa iti rūpadvayaṃ bhavati.
659第六百五十九条:词首辅音省略规则。
659.Loponādibyañjanassa.
992在双写时,非词首的单辅音被省略,因此前述sīsa词形中的辅音sa被省略。
Dvitte anādibhūtassa ekassa byañjanassa lopo hotīti purime sīsarūpe sakāralopo.
993由此得āsīsīsati、āsīsīsanti等。
Āsīsīsati , āsīsīsanti iccādi.
994同样,根据‘parokkhāyañcā’(完成时及…)之经文,借由‘ca’(及)字,对kam等词根进行双词干操作后:依‘非词首辅音省略’之规则,前一词形中的非词首辅音被省略;依‘ka组音变为ca组音’之规则,剩余的ka组音变为ca组音;再依‘加鼻冠音’之规则,插入鼻冠音。由此得caṅkamati、caṅkamanti、caṅkamatu、caṅkamantu、caṅkameyya、caṅkameyyuṃ等。
Tathā ‘parokkhāyañcā’ti sutte casaddena kamādīnaṃ dhātupadānaṃ padadvitte kate ‘loponādibyañjanassā’ti purime padarūpe anādibyañjanalopo, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti sesassa kavaggassa cavaggattaṃ, ‘niggahītañcā’ti niggahītāgamo, caṅkamati, caṅkamanti, caṅkamatu, caṅkamantu, caṅkameyya, caṅkameyyuṃ iccādi.
995Ku(苦)——收缩义:caṅkocati、caṅkocanti。
Kuca-saṅkocane, caṅkocati, caṅkocanti.
996Cala(遮拉)表“振动”义:cañcalati,cañcalanti。
Cala-calane, cañcalati, cañcalanti.
997依《大义释》,鼻冠音变为后随音,于jara(衰老)与bhijjana(破损)之义,遂有jajjarati、jajjaranti。
Mahāvuttinā niggahītassa pararūpatte jara-bhijjane, jajjarati jajjaranti.
998Daḷa(达腊)表“闪耀”义:daddallati,daddallanti。
Daḷa-dittiyaṃ, daddallati, daddallanti.
999Muha——昏乱义:momuhati、momuhanti。依《大分别》,ussa(上扬音)变为ottaṃ。
Muha-vecitte, momuhati, momuhanti, mahāvuttinā ussa ottaṃ.
1000同样地,ru——吠叫义:roruvati、roruvanti。
Tathā ru-sadde, roruvati, roruvanti.
1001Lupa——贪求义:loluppati、loluppanti等。
Lupa-giddhe, loluppati, loluppanti iccādi.
1002所谓双词干(padadvittaṃ),即是词的叠用,旨在表示殊胜等义。然而在vicchā(分别)中,为pono puñña(一再之福);在sambhama(妄执)等中,双词干不含词首辅音的省略,如gāmo gāmo ramaṇīyo(村落村落可爱)。同样地,在某些处即使为表示殊胜,亦复如是,如rūparūpaṃ(真色)、dukkhadukkhaṃ(极苦)、ajjhattajjhattaṃ(极内)、devadevo(天中天)、munimuni(仙中仙)、rājarājā(王中王)、brahmabrahmā(梵中梵)、varavaro(最胜之胜)、aggaaggo(最上之上)、jeṭṭhajeṭṭho(长之长)、seṭṭhaseṭṭho(尊之尊)、pasatthapasattho(善说之说)、uggatauggato(高之高)、ukkaṭṭhukkaṭṭho(极之极)、omakomako(劣之劣)、dubbaladubbalo(弱之弱)、abalaabalo(无力之力)、mahantamahanto(大之
Padadvittaṃ nāma padatthānaṃ atisayatādīpanatthaṃ, vicchāyaṃ pana ponopuñña, sambhamādīsu ca dvitte anādibyañjanalopo natthi, gāmo gāmo ramaṇīyo. Tathā kvaci atisayadīpanepi, rūparūpaṃ, dukkhadukkhaṃ, ajjhattajjhattaṃ, devadevo, munimuni, rājarājā, brahmabrahmā, varavaro, aggaaggo, jeṭṭhajeṭṭho, seṭṭhaseṭṭho, pasatthapasattho, uggatauggato, ukkaṭṭhukkaṭṭho, omakomako, dubbaladubbalo, abalaabalo, mahantamahanto iccādi.
1044Bhū(存在)等词组完毕。
Bhūvādigaṇo niṭṭhito.
1045Rudh(阻碍)等词组
Rudhādigaṇa
1003其次,说rudh(阻碍)等词组。
Atha rudhādigaṇo vuccate.
1004‘Kattarī’(主格)一词适用,且依多分规则,词干词缀在主格中受限于体态(bhāva),在业格中不限定而随应转起;因此,应知词干词缀在体态、业格及使役形态中的转起。
‘Kattarī’ti padaṃ vattate, tañca bahulādhikārā vikaraṇānaṃ kattari nibandhaṃ bhāva, kammesu anibandhaṃ vikappena pavattiṃ dīpeti, tasmā bhāva, kammesu ca kāritarūpesu ca vikaraṇānaṃ pavatti veditabbā hotīti.
1005Chida(切断)、bhida(分裂)、bhuja(受用)、muca(释放)、yuja(结合)、rica(剔除)、rudha(阻碍)、lipa(粘着)、vida(了知)、sica(渗入)、subha(清净)。
Chida, bhida, bhuja, muca, yuja, rica, rudha, lipa, vida, sica, subha.
660660. Rudh(阻碍)等词根。
660.Mañca rudhādīnaṃ.
1007当Rudh等作业义词根构成主格时,词尾为lo;并且,从这些Rudh等词根的首音节元音之后,引入一个鼻音。‘ma’是表示词首的标记,‘a’为发音之用;而通过‘ca’字,则可涵盖Rudha、Subha等词根后接i、ī、e、o等词缀的情况,这是因为该鼻音具有半韵尾的性质。
Rudhādīhi kriyatthehi kattari lo hoti, tesañca rudhādīnaṃ pubbantasaramhā paraṃ niggahītaṃ āgacchati, mānubandho pubbantadīpanattho, akāro uccāraṇattho, casaddena rudha, subhādīhi i, ī, e, opaccaye saṅgaṇhāti, niggahītassa vaggantattaṃ.
1008Rundhati,意为“他阻碍”。
Rundhati.
1009Chida有二分之义,即chindati、chindanti。
Chida-dvidhākaraṇe, chindati, chindanti.
1010于业格中取kyo词缀:依“ta组与va组的ya变为ca组与ya”之规则,词根末尾转为ca组音;再依“由va组与la组得ta”之规则,变为前述形式。即为chijjati、chijjanti。
Kamme kyo, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi dhātvantassa cavaggattaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ. Chijjati, chijjanti.
1011依照“重元音前之短音 r 代替 nte、ntīna”的规则,四种词形中的 nte、ntīna 变为 rettaṃ,如 chindate、chijjate、chijjante、chijjare。
‘Garupubbā rassā re ntentīna’nti catunnaṃ nte, ntīnaṃ rettaṃ, chindate, chijjate, chijjante, chijjare.
1012由此插入鼻冠音,成为 chindīyati、chindīyanti、chindīyate、chindīyante。
Iminā niggahītāgamo, chindīyati, chindīyanti, chindīyate, chindīyante.
1013使役态形式:chedeti、chedayati、chedāpeti、chedāpayati、chindeti、chindayati、chindāpeti、chindāpayati。
Kārite-chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati, chindeti, chindayati, chindāpeti, chindāpayati.
1014在Ī等元音前:acchindi、chindi、acchinduṃ、chinduṃ、acchindiṃsu、chindiṃsu。
Īādimhi-acchindi , chindi, acchinduṃ, chinduṃ, acchindiṃsu, chindiṃsu.
1015依《大分别》所述,词根末的cch及其前的辅音发生叠写:例如 accecchi taṇhaṃ(他断除渴爱)、vivattayi saṃyojanaṃ(他解除结缚)。‘acchejjī’这种形式也见于divā等读法;又如 acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ(诸树确实被砍断了)。
Mahāvuttinā dhātvantassa ccho pubbassa dvittañca, acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ , ‘‘acchejjī’’tipi divādipāṭho dissati, acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ .
1016业格形式:acchijji、chijji、acchindiyi、chindiyi。
Kamme-acchijji, chijji, acchindiyi, chindiyi.
1017使役态:chedesi、kaṇṇanāsañca chedayi、chindesi、chindayi。
Kārite-chedesi, kaṇṇanāsañca chedayi , chindesi, chindayi.
1018在ss等之前:依‘labhavasa…等摄cchaṅ’的规则,ss与词根末尾成cch。例如:checchati、chindissati、checchanti、chindissanti、checchasi、checchata、checchāmi、checchāma、chindissāma。
Ssatyādimhi-‘labhavasachidagamabhidarudānaṃ cchaṅa’iti ssena saha dhātvantassa ccho, checchati, chindissati, checchanti, chindissanti, checchasi, checchata, checchāmi, checchāma, chindissāma.
1019在ss等之前:acchecchā、acchindissā、acchecchaṃsu、acchindissaṃsu。
Ssādimhi-acchecchā, acchindissā, acchecchaṃsu, acchindissaṃsu.
1020Bhida,意为破裂:bhindati、bhindanti。
Bhida-vidāraṇe, bhindati, bhindanti.
1021于业中:bhijjati、bhijjanti、bhijjare、bhindiyati、bhindiyanti。
Kamme-bhijjati, bhijjanti, bhijjare, bhindiyati, bhindiyanti.
1022于使役中:bhikkhū bhikkhūhi bhedeti、bhedayati、bhedāpeti、bhedāpayati、bhindeti、bhindayati、bhindāpeti、bhindāpayati。
Kārite-bhikkhū bhikkhūhi bhedeti , bhedayati, bhedāpeti, bhedāpayati, bhindeti, bhindayati, bhindāpeti, bhindāpayati.
1023业格形式:bhedīyati、bhedāpīyati。
Kamme-bhedīyati, bhedāpīyati.
1024在Ī等前缀之后,词干变化为:abhindi、bhindi、abhinduṃ、bhinduṃ、abhindiṃsu、bhindiṃsu。
Īādimhi-abhindi, bhindi, abhinduṃ, bhinduṃ, abhindiṃsu, bhindiṃsu.
1025业格形式:abhijji、bhijji、abhindiyi、bhindiyi。
Kamme-abhijji, bhijji, abhindiyi, bhindiyi.
1026使役态的变化形式如下:abhedesi、bhedesi、abhedayi、bhedayi、bhedāpesi、bhedāpayi。
Kārite-abhedesi, bhedesi, abhedayi, bhedayi, bhedāpesi, bhedāpayi.
1027当词基遇上ss等语尾时:依“labhavasa…”等规则,ss与dassa合为cch,从而形成bhecchati、bhindissati、bhecchanti、bhindissanti、bhecchasi、bhecchatha、bhecchāmi、bhecchāma、bhindissāma等,如巴利句“taṃ te paññāya bhecchāmī”(我将以慧破汝)所示。
Ssatyādimhi-‘labhavasa…’iccādinā ssena saha dassa ccho, bhecchati, bhindissati, bhecchanti, bhindissanti, bhecchasi, bhecchatha, bhecchāmi, bhecchāma, bhindissāma, ‘‘taṃ te paññāya bhecchāmī’’ti pāḷi.
1028当词基遇上ss等语尾时,便形成acchecchā、acchindissā等形式。
Ssādimhi-acchecchā, acchindissāiccādi.
1029Bhuja——护持、受用义:bhuñjati,bhuñjanti。
Bhuja-pālana, byavaharaṇesu, bhuñjati, bhuñjanti.
1030业格形式:bhujjati,bhujjanti。
Kamme-bhujjati, bhujjanti.
1031使役态形式:bhojeti,bhojayati,bhojāpeti,bhojāpayati。
Kārite-bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati.
1032业格用法:‘被食’,即被供养食物。
Kamme-bhojīyati, bhojāpīyati.
1033将来时词缀ss等:在词根 bhuj(食)、muc、visa 等的将来时语基中,ss与词根末音合并为kkh,词根首音增长。例如:bhokkhati、bhuñjissati、bhokkhanti、bhokkhasi、bhokkhatha、bhokkhāmi、bhokkhāma、bhuñjissāma。
Ssatyādimhi-‘vacabhujamucavisānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkho, ādivuddhi, bhokkhati, bhuñjissati, bhokkhanti, bhokkhasi, bhokkhatha, bhokkhāmi, bhokkhāma, bhuñjissāma.
1034过去将来时词缀ss等:例如 abhokkhā、abhuñjissā、abhokkhaṃsu、abhuñjissaṃsu 等。
Ssādimhi-abhokkhā, abhuñjissā, abhokkhaṃsu, abhuñjissaṃsu iccādi.
1035词根 muc,义为解脱、放开,构成 muñcati、muñcanti、muñcare 等词形。
Muca-mocane, muñcati, muñcanti, muñcare.
1036用于业格:构成 muccati、muccanti、muñcīyati、muñcīyanti 等词形。
Kamme-muccati, muccanti, muñcīyati, muñcīyanti.
1037用于使役用法:构成 mocāpeti、mocāpayati 等词形。
Kārite-mocāpeti, mocāpayati.
1038【过去时后缀 ī 等】——amuñci、muñci、amuñciṃsu、muñciṃsu。
Īādimhi-amuñci, muñci, amuñciṃsu, muñciṃsu.
1039【使役用法】——amocesi、mocesi、amocayi、mocayi、amocesuṃ、mocesuṃ、amocayuṃ、mocayuṃ、amociṃsu、mociṃsu、amocayiṃsu、mocayiṃsu。
Kārite-amocesi, mocesi, amocayi, mocayi, amocesuṃ, mocesuṃ, amocayuṃ, mocayuṃ, amociṃsu, mociṃsu, amocayiṃsu, mocayiṃsu.
1040【将来时后缀 ss 等】——以 ss 与词根末音合并构成 kkh,如:mokkhati、muñcissati、mokkhanti mārabandhanā。Na me samaṇa mokkhasi。又如:Mokkhatha、mokkhāmi、mokkhāma、muñcissāma。
Ssatyādimhi-ssena saha cassa kkho, mokkhati, muñcissati, mokkhanti mārabandhanā . Na me samaṇa mokkhasi . Mokkhatha, mokkhāmi, mokkhāma, muñcissāma.
1041【过去将来时词尾 ssa 等】——amokkhā、mokkhā、amuñcissā、muñcissā、amokkhaṃsu、mokkhaṃsu、amuñcissaṃsu、muñcissaṃsu。
Ssādimhi-amokkhā , mokkhā, amuñcissā, muñcissā, amokkhaṃsu, mokkhaṃsu, amuñcissaṃsu, muñcissaṃsu.
1042【词根 yuj,意为“连接”、“结合”】——yuñjati buddhasāsane,义为开始、从事;yuñjanti,pamādamanuyuñjanti bālā dummedhino janā。Yuñjasi,yuñjatha buddhasāsane。Yuñjāmi,yuñjāma。
Yuja-yoge, yuñjati buddhasāsane, ārabhatīti attho, yuñjanti, pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā . Yuñjasi, yuñjatha buddhasāsane . Yuñjāmi, yuñjāma.
1043【被动/业格用法】——yuñjīyati、yuñjīyanti。
Kamme-yuñjīyati, yuñjīyanti.
1044【使役用法】——yojeti、payojeti、niyojeti、uyyojeti、yojayati、payojayati、niyojayati、uyyojayati。
Kārite-yojeti, payojeti, niyojeti, uyyojeti, yojayati, payojayati, niyojayati, uyyojayati.
1045【业格用法】——yojīyati、payojīyati、niyojīyati、uyyojīyati。
Kamme-yojīyati, payojīyati, niyojīyati, uyyojīyati.
1046【词根 rudh,义为阻碍、遮蔽】——rundhati、rundhiti、rundhīti、rundheti、rundhoti、rundhanti、orundhati、avarundhati、rundhāpeti、rundhāpayati、avarodheti、avarodhayati、uparodheti、uparodhayati、rodhāpeti、rodhāpayati。
Rudha-āvaraṇe, rundhati, rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti, rundhanti, orundhati, avarundhati, rundhāpeti, rundhāpayati, avarodheti, avarodhayati, uparodheti, uparodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati.
1047【业格用法】——avarodhīyati 等。
Kamme-avarodhīyati iccādi.
1048【词根 lip(涂抹、粘附)】——limpati、limpanti。
Lipa-limpane, limpati, limpanti.
1049【业格用法】——limpīyati。
Kamme-limpīyati.
1050使役用法:limpeti、limpayati、limpāpeti、limpāpayati、lepeti、lepayati、lepāpeti、lepāpayati 等。
Kārite-limpeti, limpayati, limpāpeti, limpāpayati, lepeti, lepayati, lepāpeti, lepāpayati iccādi.
1051词根 vid,意为“获得”:vindati、vindanti。
Vida-paṭilābhe, vindati, vindanti.
1052业格用法:vindīyati、vindīyanti。
Kamme-vindīyati, vindīyanti.
1053使役形式:vindeti、vindayati、vindāpeti、vindāpayahi。
Kārite-vindeti, vindayati, vindāpeti, vindāpayahi.
1054以 ī 等结尾的过去时形式:avindi、vindi;udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ;avindiṃsu、vindiṃsu 等。
Īādimhi-avindi , vindi, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ , avindiṃsu, vindiṃsu iccādi.
1055词根 sic(义为浇洒、灌溉):siñcati、siñcanti。
Sica-secane, siñcati, siñcanti.
1056被动语态:siñcīyati、siñcīyanti。
Kamme-siñcīyati, siñcīyanti.
1057使役用法:siñceti、siñcayati、siñcāpeti、siñcāpayati,乃至 siñceyya vā siñcāpeyya vā 等。
Kārite-siñceti, siñcayati, siñcāpeti, siñcāpayati, siñceyya vā siñcāpeyya vā iccādi.
1058词根 √subh(打击、击打):如 yo no gāvova sumbhati;以及 sumbhanti、sumbhasi、sumbhatha、bhūmiṃ sumbhāmi vegasā、sumbhāma、sumbhiti、sumbhīti、sumbheti、sumbhoti 等。
Subha-sampahāre, yo no gāvova sumbhati . Sumbhanti, sumbhasi, sumbhatha, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā , sumbhāma, sumbhiti, sumbhīti, sumbheti, sumbhoti iccādi.
1059此处也包含词根 gah。gaha 意为执取。根据“mañca rudhādīnaṃ”规则,lapaccaya 与 niggahīta 一同出现。
Gahadhātupi idha saṅgahitā. Gaha-upādāne. ‘Mañca rudhādīna’nti niggahītena saha lapaccayo.
661661. ṇo 替换 niggahīta。
661.Ṇo niggahītassa.
1061词根 gaha 中出现的 niggahīta 变为 ṇo。依据 Mahāvutti,另有别则令 la 变为长音。
Gahadhātumhi āgatassa niggahītassa ṇo hoti. Mahāvuttinā vikappena lassa dīgho.
1062gaṇhāti,亦作 gaṇhati;gaṇhanti、gaṇhasi、gaṇhatha、gaṇhāmi、gaṇhāma。
Gaṇhāti, gaṇhati vā, gaṇhanti, gaṇhasi, gaṇhatha, gaṇhāmi, gaṇhāma.
1063表业格:gaṇhīyati、gaṇhīyanti。
Kamme-gaṇhīyati, gaṇhīyanti.
1064所谓“hassa vipallāso”,即 ha 转变为 ya,故有 gayhati、gayhanti、gayhare。
‘Hassa vipallāso’ti ha, yānaṃ vipariyāyo, gayhati, gayhanti, gayhare.
1065使役形式:gāheti、gāhayati、gāhāpeti、gāhāpayati 等。
Kārite-gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati iccādi.
662662. gaha 的词干变为 gheppa。
662.Gahassa gheppo.
1067gaha 的词干在 nta、māna、ti 等结尾之前,有时变为 gheppa。
Nta, māna, tyādīsu gahassa gheppādeso hoti vā.
1068gheppati、gheppanti。
Gheppati , gheppanti.
1069【业格用法】gheppīyati、gheppīyanti。
Kamme-gheppīyati, gheppīyanti.
1070【过去时词尾 ī 等】agaṇhi、gaṇhi。
Īādimhi-agaṇhi, gaṇhi.
1071依 Mahāvutti 所说,此处 niggahīta 脱落,i 与 u 增音并变为 e:aggahesi、paṭiggahesi、anuggahesi、aggaṇhiṃsu、gaṇhiṃsu。Aggahesuṃ、paṭiggahesuṃ、anuggahesuṃ。
Mahāvuttinā niggahītalopo, iuāgamassa ettaṃ, aggahesi, paṭiggahesi, anuggahesi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu. Aggahesuṃ, paṭiggahesuṃ, anuggahesuṃ.
1072【以 ss 等为始的将来时形态】——即 gaṇhissati、gahessati、gaṇhissanti、gahessanti 等。
Ssatyādimhi-gaṇhissati, gahessati, gaṇhissanti, gahessanti iccādi.
1116Rudhādi 语类结束。
Rudhādigaṇo niṭṭhito.
1117Divādi 语类
Divādigaṇa
1073接下来讲述 Divādi 语类。
Atha divādigaṇo vuccate.
1074此处,由于诸词根末字母相类,其排列次第应完全依末字母来解说。
Idha dhātūnaṃ kamo antakkharavasena vattabbo sabbaso sadisarūpattā.
1075muca、vica、yuja、luja、vija、gada、pada、mada、vida、idha、kudha、gidha、budha、yudha、vidha、sidha、sudha、mana、hana、kupa、dīpa、lupa、vapa、supa、divu、sivu、tasa、tusa、disa、dusa、sisa、susa、daha、naha、muha。
Muca, vica, yuja, luja, vija, gada, pada, mada, vida, idha, kudha, gidha, budha, yudha, vidha, sidha, sudha mana, hana, kupa, dīpa, lupa, vapa, supa, divu, sivu, tasa, tusa, disa, dusa, sisa, susa, daha, naha, muha.
663663. 在 Divādi(第四类)词根之后,加 yaka。
663.Divādīhi yaka.
1077对于 Divādi 语类的词根,表达动作、主动语态时,加上带 k 标记的 ya 后缀。
Divādīhi kriyatthehi kattari kānubandho yapaccayo hoti.
1078dibbati。
Dibbati.
1079词根 muc(义为解脱):ya 变为前形,构成 muccati、vimuccati。由于是不及物动词,因此没有单纯的及物动词形式。
Muca-muttiyaṃ, yassa pubbarūpattaṃ, muccati, vimuccati. Akammakattā suddhakammarūpaṃ na labbhati.
1080【使役语态】——moceti、mocayati、mocāpeti、mocāpayati。
Kārite-moceti , mocayati, mocāpeti, mocāpayati.
1081【被动语态】——mocīyati、mocāpīyati;muccatu、dukkhā muccantu。
Kamme-mocīyati, mocāpīyati, muccatu, dukkhā muccantu.
1082【未来时以 ss 等开头时】——词根末音变为 kkh:mokkhati、mokkhanti。
Ssatyādimhi dhātvantassa kkho, mokkhati, mokkhanti.
1083词根 vic,意为“分别”或“远离”,其变化形式有 viviccati、viviccanti。
Vica-viveke, viviccati, viviccanti.
1084使役用法:viveceti、vivecayati、vivecāpeti、vivecāpayati。
Kārite-viveceti, vivecayati, vivecāpeti, vivecāpayati.
1085业格用法:vivecīyati、vivecāpīyati 等。
Kamme-vivecīyati, vivecāpīyati iccādi.
1086词根 yuj,意为连接、相应——yujjati、yujjanti。
Yuja-yuttiyaṃ, yujjati, yujjanti.
1087词根 luj,意为破坏、灭——lujjati、lujjanti。
Luja-vināse, lujjati, lujjanti.
1088词根 vij,意为恐惧、动摇——saṃvijjati、saṃvijjanti。
Vija-bhaya, calanesu, saṃvijjati, saṃvijjanti.
1089此为致使态:saṃvejeti、saṃvejayati、saṃvejenti、saṃvejayanti 等。
Kārite-saṃvejeti, saṃvejayati, saṃvejenti, saṃvejayanti iccādi.
1090词根 gaj 表雷鸣、咆哮:如 megho gajjati(云雷鸣)、gajjanti([复数]雷鸣)。
Gada-gajjane, megho gajjati, gajjanti.
1091在‘步行的行进’中,生起(单数)、生起(复数)、躺下、偏离、完成、到达、进入、践行。
Pada-gatimhi, uppajjati, uppajjanti, nipajjati, vipajjati, sampajjati, āpajjati, samāpajjati, paṭipajjati.
1092在‘业’的用法中:以此而犯戒、入禅定、行道。
Kamme-tena āpatti āpajjati, jhānaṃ samāpajjati, maggo paṭipajjati.
1093如果某事由他人所做,则因此犯戒。入禅定,行道。
Kyamhi parepi yaka hoti, tena āpatti āpajjīyati. Jhānaṃ samāpajjīyati, maggo paṭipajjīyati.
1094在‘使作’中:令生起、令生起(另一形);令产生、令产生(另一形);令完成、令完成(另一形);令到达、令到达(另一形);令践行、令践行(另一形);令使践行、令使践行(另一形)。
Kārite-uppādeti, uppādayati, nipphādeti, nipphādayati. Sampādeti, sampādayati, āpādeti, āpādayati, paṭipādeti, paṭipādayati, paṭipajjāpeti, paṭipajjāpayati.
1095在‘业’中:被生起、被产生、被完成、被到达、被践行。
Kamme-uppādīyati, nipphādīyati, sampādīyati, āpādīyati, paṭipādīyati.
1096愿生起(单数)、愿生起(复数)、应生起(单数)、应生起(复数)。而“如何能让共住弟子的钵生起?让衣生起?让资具生起?”这些则是主动与业的形式。
Uppajjatu , uppajjantu, uppajjeyya, uppajjeyyuṃ, kinti nu kho saddhivihārikassa patto uppajjiyetha, cīvaraṃ uppajjiyetha, parikkhāro uppajjiyethāti imāni pana kattu, kammarūpāni.
1097在‘ī’等词尾中:生起、卧下、偏离、完成、到达、进入、践行。
Īādimhi-uppajji, nipajji, vipajji, sampajji, āpajji, samāpajji, paṭipajji.
664第664条:词缀在某些情况下会被省略。
664.Kvaci vikaraṇānaṃ.
1099词缀在某些情况下会被省略。
Vikaraṇānaṃ kvaci lopo hoti.
1100眼生起、智生起、明生起、光生起等,以及“生起”“躺下”的复数形式。
Cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi iccādi, uppajjiṃsu, nipajjiṃsu.
1101意指‘疯狂、迷醉’:沉醉(单数)、沉醉(复数)。
Mada-ummāde, majjati, majjanti.
1102意指‘存在’:存在、被找到。
Vida-sattāyaṃ, vijjati, saṃvijjati.
1103意指‘成就’:成功、圆满成就。
Idha-samiddhiyaṃ, ijjhati, samijjhati.
1104在‘愤怒’中:发怒(单数)、发怒(复数)。
Kudha-kope, kujjhati, kujjhanti.
1105在‘觉悟’中:觉悟、完全觉悟。
Budha-avagamane, bujjhati, sambujjhati.
1106前缀“paṭi”表“睡眠耗尽”与“展开”义,paṭibujjhati意为醒来。
Paṭipubbo niddakkhaye vikasane ca, paṭibujjhati.
1107于“业”中:依此法而觉悟(单数)、依诸法而觉悟(复数)、被觉悟(复数异形)、被觉悟(被动单数)、被觉悟(被动复数)。
Kamme-tena dhammo bujjhati, dhammā bujjhanti, bujjhare, bujjhīyati, bujjhīyanti.
1108于“使作”中:令觉悟、令觉悟(异形)、使觉悟、使觉悟(异形)、使被觉悟、使被觉悟(异形)。
Kārite-bodheti, bodhayati, bodhāpeti, bodhāpayati, bujjhāpeti, bujjhāpayati.
1109于“战斗”中:力士与力士相搏,两军交战,两只公羊互斗,两头公牛相斗,两头象相斗,两只公鸡相斗。
Yudha-sampahāre, mallo mallena saddhiṃ yujjhati, dve senā yujjhanti, dve meṇḍā yujjhanti, dve usabhā yujjhanti, dve hatthino yujjhanti, dve kukkuṭā yujjhanti.
1110于“业”一词:有单数的“被战斗”、复数的“被战斗”。
Kamme-yujjhīyati, yujjhīyanti.
1111在‘使作’中:令战斗、令战斗(异形)、令使战斗、令使战斗(异形)。经文:‘以慧之武器战胜魔。’
Kārite-yodheti , yodhayati, yujjhāpeti, yujjhāpayati, ‘‘yodhetha māraṃ paññāvudhenā’’ti pāḷi.
1112于“穿刺”:以箭射鹿;他通达法;他们通达。
Vidha-tāḷane, sarena migaṃ vijjhati, dhammaṃ paṭivijjhati, paṭivijjhanti.
1113在‘业’中,亦有与主动形式相同的形态;由此而有:法被通达(单数)、诸法被通达(复数)、被通达(被动单数)、被通达(被动复数)。
Kamme kattusadisampi rūpaṃ hoti, tena dhammo paṭivijjhati, dhammā paṭivijjhanti, paṭivijjhīyati, paṭivijjhīyanti.
1114于‘使作’中:令穿刺、令穿刺之异形、令通达、令通达之异形等。
Kārite-vedheti, vedhayati, paṭivedheti, paṭivedhayati, iccādi.
1115于‘成就’中:成就(单数)、成就(复数),以及成就(复数之异形)。
Sidha-saṃsiddhiyaṃ, sijjhati, sijjhanti, sijjhare.
1116于使役态,依大规则,‘i’变为‘a’,故有sādheti(令成就)、sādhayati(令成就,异形)、sādhenti(令成就,复数)、sādhayanti(令成就,复数异形)。
Kārite mahāvuttinā issa āttaṃ, sādheti, sādhayati, sādhenti, sādhayanti.
1117在‘业’中:被成就(单数)、被成就(复数),等等。
Kamme-sādhīyati, sādhīyanti iccādi.
1118在‘清净’中:清净(单数)、清净(复数)、完全清净、彻底清净。
Sudha-suddhiyaṃ, sujjhati, sujjhanti, visujjhati, parisujjhati.
1119于‘使作’中:令清净、令清净(异形)。
Kārite-sodheti, sodhayati.
1120于‘思量’中:思量、轻视、傲慢、思量(复数)、轻视(复数)、傲慢(复数)等。
Mana-maññanāyaṃ, maññati, avamaññati, atimaññati, maññanti, avamaññanti, atimaññanti iccādi.
1121于‘伤害、撞击’中:被伤害、被困扰、被伤害(复数)、被困扰(复数)等。
Hana-vighāta, saṅghātesu, haññati, vihaññati, haññanti, vihaññanti iccādi.
1122于‘愤怒’中:他人对他人发怒、腹中风扰动、疾病发作、逆反冲动、火界激荡。
Kupa-kope, paro parassa kuppati, kucchivāto kuppati, rogo kuppati, paṭikuppati, tejodhātu pakuppati .
1123于‘使作’中:令发怒、使人发怒等。
Kārite-kopeti, kopayati iccādi.
1124于‘照耀’中:照耀、照耀(复数);过去,非法曾显耀于世。
Dīpa-dittiyaṃ, dippati, dippanti, pure adhammo dippati .
1125在‘业’中:被照耀(单数)、被照耀(复数)。
Kamme-dīpīyati, dīpīyanti.
1126在‘使作’中,因词根末音重,故无元音增强:照耀(使役单数)、照耀(使役异形)、照耀(使役复数)、照耀(使役复数异形),等等。
Kārite garupantattā na vuddhi, dīpeti, dīpayati, dīpenti, dīpayanti iccādi.
1127在‘消失’中:消失(单数)、消失(复数)。
Lupa-adassane , luppati, luppanti.
1128在‘使作’中:令消失、令消失(异形),等等。
Kārite-lopeti, lopayati iccādi.
1129在‘播种’中:播种(单数)、播种(复数),等等。
Vapa-bījanikkhepe, vappati, vappanti iccādi.
1130在‘睡眠’中:睡眠(单数)、睡眠(复数)。
Supa-suppane, suppati, suppanti.
1131依大规则,词首元音增强:睡眠(单数)、睡眠(复数)。
Mahāvuttinā ādivuddhi, soppati, soppanti.
1132在‘平息’和‘居住’中:平息、散乱、止息、完全止息、在静修处居住、他居住之处、平息(复数)。在‘使作’中,无元音增强:令平息、令完全止息,等等。
Samu-upasame nivāse ca, sammati, visammati, upasammati, vūpasammati, assame sammati, yattha sammati temiyo , sammanti. Kārite na vuddhi, sameti, vūpasameti iccādi.
1133在‘游戏、竞争、交易、称赞、喜爱、行动、存在’中,依规则变化:游戏(单数)、游戏(复数),等等。
Divu-kīḷāyaṃ vijigīsāyaṃ byavahāre thuti, kanti, gati, sattīsu ca, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi vassa battaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa battaṃ, dibbati, dibbanti iccādi.
1134在‘缝纫’中:缝纫(单数)、缝纫(复数)、应缝纫或令缝纫,等等。
Sivu-saṃsibbane, sibbati, sibbanti, sibbeyya vā sibbāpeyya vā iccādi.
1135在‘畏惧’中:畏惧(单数)。
Tasa-santāse, tassati.
1136依《大语法》:tassa 转为 tratta,即 utrassati(畏惧)、ubbijjati(战栗),这是惊恐之义。tassati(畏惧)、paritassati(焦虑),这是渴求之义。
Mahāvuttinā tassa trattaṃ, utrassati, ubbijjatīti attho. Tassati, paritassati, pipāsatīti attho.
1137于“使作”中:意为令畏惧、令畏惧等。
Kārite-tāseti, tāsayati iccādi.
1138于“喜悦”中:即喜悦、满足。
Tusa-pītimhi, tussati, santussati.
1139于“业”中:即喜悦、满足、被满足。
Kammepi-tussati, santussati, tussīyati.
1140在‘使作’中:令喜悦、令喜悦(异形),等等。
Kārite-toseti, tosayati iccādi.
1141在‘显现’这一义项中:有见、现、俱现等词。如“诸愚者、无智者显现”,“诸相显现”,“这些法现于我中,我亦现于这些法中”。
Disa-paññāyane, dissati, padissati, sandissati. Dissanti bālā abyattā , nimittāni padissanti , ime dhammā mayi sandissanti, ahañca imesu dhammesu sandissāmi .
1142在‘嗔恚’中:嗔恚(单数)。于应嗔之境嗔恚。嗔恚(复数)、嗔恚(复数)。
Dusa-paṭighāte , dussati. Dosaneyyesu dussati. Padussati, dussanti, padussanti.
1143在‘使作’中,元音延长:令嗔恚、令嗔恚(异形)。
Kārite dīgho, dūseti, dūsayati.
1144于“业”中,有“被嗔恚”等形式。
Kamme-dūsīyati iccādi.
1145在‘剩余’中:剩余、残留。诸身体残留。
Sisa-asabbayoge, sissati, avasissati. Sarīrāni avasissanti.
1146在‘使作’中:令剩余、令剩余(异形),等等。
Kārite-seseti, sesayati iccādi.
1147在‘干燥’中:干燥(单数)。‘愿骨、筋、皮残留,愿我身中之肉血干枯’等等。
Susa-sussane, sussati. Aṭṭhi ca nhāru ca cammañca avasissatu, upasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ iccādi.
1148词根“daha”意为燃烧,其中字母“ha”发生位置互换,如:dayhati(被烧)、dayhanti(被烧,复数)、ekacitakamhi dayhare(在同一火葬堆上被烧)。
Daha-dāhe, ha, yānaṃ vipariyāyo, dayhati, dayhanti, ekacitakamhi dayhare.
1149使役形式:dāheti(他令燃烧)、dāhayati(他令燃烧,异形)等。
Kārite-dāheti, dāhayati iccādi.
1150词根 naha,意为“绑缚”,如 sannayhati(他系上)、sannayhanti(他们系上)等。
Naha-bandhane, sannayhati, sannayhanti iccādi.
1151词根 muha,意为“迷惑”,如 muyhati(他迷惑)、sammuyhati(他完全迷惑)、sammuyhāmi(我完全迷惑)、pamuyhāmi(我困惑)。例句:“Sabbā muyhanti me disā”(我的一切方位皆令我迷乱)。
Muha-muyhane, muyhati, sammuyhati, sammuyhāmi, pamuyhāmi. Sabbā muyhanti me disā .
1152使役形态:moheti 与 mohayati 等。
Kārite-moheti, mohayati iccādi.
1198Divādi类(第四类动词)已完结。
Divādigaṇo niṭṭhito.
1199Svādi类(第五类动词)
Svādigaṇa
1153继而解说 svādi 语根组。
Atha svādigaṇo vuccate.
1154语根 gi、ci、mi、vu、su、hi、āpa 与 saka。
Gi, ci, mi, vu, su, hi, āpa, saka.
1155“kā”这一术语即循此用法。
‘Kā’ti vattate.
665665. 在 svādi 等语根之后,加上 kṇo。
665.Svādito kṇo.
1157在 svādi 等表示行为义的语根之后,带有随元音 k 的 ṇā 与 ṇo 这两种词缀出现。
Svādīhi kriyatthehi paraṃ kānubandhā ṇā, ṇo iti dve paccayā honti.
666当词缀或增音带有 k 标记音时,这些 e、o、ā 便不出现。
666.Na te kānubandhanāgamesu.
1159对于 i 音、u 音及 a 音,当后接带 k 标记音的词缀或增音时,其 e、o、ā 不出现——这是对增长音的禁止。
Ivaṇṇu’vaṇṇānaṃ akārassa ca te e, o, ā na honti kānubandhanāgamesu paresūti vuddhipaṭisedho.
1160“听”义动词的现在式有两种形式:suṇāti(他听)、suṇoti(他听)。
Suṇāti, suṇoti.
1161gi 语根,义为“声音”。其现在式有 giṇāti、giṇoti;加前缀后则为 anugiṇāti、paṭigiṇāti。
Gi-sadde, giṇāti, giṇoti, anugiṇāti, paṭigiṇāti.
1162省略前部元音后,即成 anugiṇanti、paṭigiṇanti。
Pubbassaralopo, anugiṇanti, paṭigiṇanti.
1163ci 语根,义为“积累”。依大规则,语缀 ṇ 转为 n。如 vaḍḍhakī pākāraṃ cināti, cinoti,意为工匠砌墙;ācināti, ācinoti,意为积累;apacināti, apacinoti,意为除去、摧毁,即破坏义。
Ci-caye, mahāvuttinā ṇassa nattaṃ, vaḍḍhakī pākāraṃ cināti, cinoti, ācināti, ācinoti, apacināti, apacinoti, viddhaṃsetīti attho.
1164前元音省略后,为 cinanti、ācinanti、apacinanti。
Pubbassaralopo, cinanti, ācinanti, apacinanti.
1165「积」:积累、堆积、减损、收集、汇聚、减除等义。
Kamme-cīyati, ācīyati, apacīyati, cinīyati, ācinīyati, apacinīyati.
1166「使令积」:使令积累、使令堆积、使令收集、使令汇聚等。
Kārite-cayāpeti, cayāpayati, cināpeti, cināpayati iccādi.
1167词根 mi 表投掷义。其变化形式有 miṇāti、miṇoti、mināti、minoti 等,均为同义变体。
Mi-pakkhepe, miṇāti, miṇoti, mināti, minoti vā.
1168词根 vu 表收束、约束义。其变化形式有 saṃvuṇāti、saṃvuṇoti、āvuṇāti、āvuṇoti 等。
Vu-saṃvaraṇe, saṃvuṇāti, saṃvuṇoti, āvuṇāti, āvuṇoti.
1169词根 su 表听闻义。其变化形式有 suṇāti、suṇoti、suṇanti、suṇāsi、suṇosi 等。
Su-savane, suṇāti, suṇoti, suṇanti, suṇāsi, suṇosi.
1170短音变化方面:‘suṇasi, nāga’(此处‘你听’为短音形式);suṇātha、suṇotha、suṇāmi、suṇomi、suṇāma、suṇoma。
Rassatte-suṇasi nāga . Suṇātha, suṇotha, suṇāmi, suṇomi, suṇāma, suṇoma.
1171在“业”(Kamma)中,所谓“长”(dīgho)是指什么? “长”指在长度、持续时间或范围上的延展。相关的词如伸长、延展、延续、传播、被听见等,皆属此类。
Kamme ‘dīgho sarassā’ti kyamhi dīgho, sūyati, suyyati, sūyanti, suyyanti, suṇīyati, suṇīyanti.
1172使役形式:sāveti、anusāveti、sāvayati、anusāvayati、suṇāpeti、suṇāpayati。
Kārite-sāveti, anusāveti, sāvayati, anusāvayati, suṇāpeti, suṇāpayati.
1173业被动语态形式:sāvīyati, anusāvīyati。
Kamme-sāvīyati, anusāvīyati.
1174动词命令式与祈愿式汇列:suṇātu, suṇantu, suyyatu, suyyantu, sāvetu, sāventu, suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ, sūyeyya, suyyeyya, sūyeyyuṃ, suyyeyuṃ, sāveyya, sāveyyuṃ。
Suṇātu, suṇantu, suyyatu, suyyantu, sāvetu, sāventu, suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ, sūyeyya, suyyeyya, sūyeyyuṃ, suyyeyuṃ, sāveyya, sāveyyuṃ.
1175以“如是”(īādi)为开端的反义对举:“不听闻”(asuṇi)与“听闻”(suṇi)相对,这是揭示相反状态的文体用法。
Īādimhi-asuṇi, suṇi.
667667. 关于“听”的动词变化:此处说明过去时词根变化——“听”的词根是 kṇo-kṇā,变为过去时词尾 roṭa。
667.Tesu suto kṇokṇānaṃ roṭa.
1177在那些以 ī 等开头且带有 s 音的词句中,从词根 su 起,后面的 kṇo 与 kṇānaṃ 变为 roṭa;此处的 rānubandha 是用来显示一切替换。依“rānubandhentasarādissā”这条规则,起首的 sa 等音脱落,并发生重叠。
Tesu īādīsu ssakāravantesu ca vacanesu sudhātuto paresaṃ kṇo, kṇānaṃ roṭa hoti, rānubandho sabbādesadīpanattho. ‘Rānubandhentasarādissā’ti suttena ādisarassa lopo, dvittaṃ.
1178【过去时各人称变化举例】『他听到』、『他们听到』、『他听到』、『你们听到』、『我听到』、『我们听到』、『我们(众)听到』、『你们听到』,如这些等。
Assosi, assosuṃ, assosi, assosittha, assosiṃ, assosimhā, assosumhā, assosittha iccādi.
1179以‘-ssa’等为标志的将来时变化:suṇissati, sossati, suṇissanti, sossanti, suṇissasi, sossasi, suṇissatha, sossatha, suṇissāmi, sossāmi, suṇissāma, sossāma。其余六组亦准此例。
Ssatyādimhi-suṇissati, sossati, suṇissanti, sossanti, suṇissasi, sossasi, suṇissatha, sossatha, suṇissāmi, sossāmi, suṇissāma, sossāma. Evaṃ parachakke.
1180以‘-ssā’等为标志的条件式变化,如“他本将听”asuṇissā、asossā,“他们本将听”asuṇissaṃsu、sossaṃsu等。
Ssādimhi-asuṇissā, asossā, asuṇissaṃsu, sossaṃsu iccādi.
1181前缀‘pa-’与词根‘hi’(遣)结合,表派遣、差遣之义:pahiṇāti(他派遣)、pahiṇoti(他派遣)、pahiṇanti(他们派遣)。
Papubbo hi-pesane, pahiṇāti, pahiṇoti, pahiṇanti.
1182以‘ī’等开头的形式,如dūtaṃ pahiṇi、pahiṇiṃsu;据‘kvaci vikaraṇāna’规则,插入元音省略;依大注释所见,可见长音,如dūtaṃ pāhesi、pāhesuṃ等。
Īādimhi-dūtaṃ pahiṇi, pahiṇiṃsu, ‘kvaci vikaraṇāna’nti vikaraṇalopo, mahāvuttinā passa dīgho, dūtaṃ pāhesi , pāhesuṃ iccādi.
1183前缀‘āpa-’加于意为‘达到、获得’的词根之前——
Āpa-pāpuṇane papubbo –
668668. 词根saka与āpa在kṇe词缀前,分别增入kuk与ku。
668.Sakāpānaṃ kukku kṇe.
1185词根saka与āpa,在带kānubandha的kṇamhi词缀前,依次增入kukāra和ukāra。
Saka, āpadhātūnaṃ kānubandhā kukāra, ukārā kamena āgamā honti kṇamhi paccaye.
1186(造句例):『他到达』、『他们到达』、『他们一同到达』。
Pāpuṇoti, pāpuṇanti, sampāpuṇanti.
1187前缀『pari-』用于「通达、习得」之义:『pariyāpuṇāti』(他通达)、『pariyāpuṇanti』(他们通达)。
Paripubbo pariyattiyaṃ, pariyāpuṇāti, pariyāpuṇanti.
1188前缀 saṃ- 的 samāpuṇāti,前缀 pari- 与 saṃ- 的 parisamāpuṇāti,意为“达到终点、到达究竟”。
Saṃpubbo-samāpuṇāti, parisamāpuṇāti, niṭṭhānaṃ gacchatīti attho.
1189为何说“咖拿”词缀?——意为“得到”。
Kṇeti kiṃ? Pappoti.
1190【业格】——单数“被使达到”,复数“他们被使达到”。
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
1191【使役格】——‘使达到’(单数)、‘使达到’(单数另一形),‘使达到’(复数)、‘使达到’(复数另一形)。
Kārite-pāpeti, pāpayati, pāpenti, pāpayanti.
1192【业格】——‘被使达到’(单数),‘被使达到’(复数)。
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
1193【以 ī 等为首的时态】——例如:‘已达到’(单数)、‘已达到’(复数)等。
Īādimhi-pāpuṇi, pāpuṇiṃsu iccādi.
1194自身能力:意为“能做到”(单数)、“能做到”(单数另一种构形)。
Saka-sattiyaṃ, sakkuṇoti, sakkuṇāti.
1195为何说“咖拿”词缀?——表示“他能够”(单数)、“他们能够”(复数)。
Kṇeti kiṃ? Sakkoti, sakkuṇanti.
1196在以 ī 等为首的时态中:有“不能”(单数)、“能”(单数)、“不能”(复数)、“能”(复数)等形式。
Īādimhi-asakkuṇi, sakkuṇi, asakkuṇiṃsu, sakkuṇiṃsu.
669六六九.【规则】当位于 ī 等词尾之前时,自身词根的「咖纳」应替换为「可」。
669.Sakā kṇāssa kho īādo.
1198当位于 ī 等词尾之前时,自身词根之后所接的「咖纳」应替换为「可」。
Sakamhā parassa kṇāssa kho hoti īādimhi.
1199‘不能’(单数)、‘能’(单数)、‘不能’(复数)、‘能’(复数),如这些等。
Asakkhi, sakkhi, asakkhiṃsu, sakkhiṃsu iccādi.
670六七〇.在「世」词尾前,可作选择性替换。
670.Sse vā.
1201自身之后、他人的词根「卡纳」,当后面跟随「世」词尾时,可选择替换为「可」。
Sakamhā parassa kṇassa kho hoti vā sse pare.
1202「能够」(sakkhissati)的将来时变位举例:【单数第三人称未来式】sakkhissati、sakkuṇissati;【复数第三人称未来式】sakkhissanti、sakkuṇissanti;【单数第二人称未来式】sakkhissasi;【复数第二人称未来式】sakkhissatha;【单数第一人称未来式】sakkhissāmi;【复数第一人称未来式】sakkhissāma、sakkuṇissāma。
Sakkhissati, sakkuṇissati, sakkhissanti, sakkuṇissanti, sakkhissasi, sakkhissatha, sakkhissāmi, sakkhissāma, sakkuṇissāma.
1203依「dakkha、sakkha、hehi、hohīhi 省略」之规则,ss 可选择性省略,故有:sakkhiti(现在时省略形)、sakkhissati(将来时完整形)、sakkhinti(现在时复数省略形)、sakkhissanti(将来时复数完整形)。
‘Dakkha sakkha hehi hohīhi lopo’ti ssassa vikappena lopo, sakkhiti, sakkhissati, sakkhinti, sakkhissanti.
1204以 ss 起首的形式(含否定及肯定):asakkhissā(将来时否定形)、sakkhissā(将来时肯定形)、asakkuṇissā(另一将来时否定形)、sakkuṇissā(另一将来时肯定形)等。
Ssādimhi-asakkhissā, sakkhissā, asakkuṇissā, sakkuṇissā iccādi.
1252Su-等类已完结。
Svādigaṇo niṭṭhito.
1253Kyā-等类
Kyādigaṇa
1205接下来说明 kyā 等动词组。
Atha kyādigaṇo vuccate.
1206动词词根列举如下:kī(购买)、ji(胜)、ñā(知)、dhū(摇)、pu(净化)、bhū(成为)、mā(测量)、mū(束缚)、lū(割)。
Kī, ji, ñā, dhū, pu, bhū, mā, mū, lū.
671规则六七一:于kī等动词词根之后,加词缀ṇā。
671.Kyādīhi kṇā.
1208kī等表示动作义的词根,若用于主动句,其后须附加带k标记的ṇā词缀。
Kīiccādīhi kriyatthehi paraṃ kattari kānubandho ṇāpaccayo hoti.
672672. 在 kṇā 与 knā 两种语基中,元短音化。
672.Kṇāknāsu rasso.
1210在这些语基中,长元音词根变为短音。
Etesu dīghadhātūnaṃ rasso hoti.
1211词根 kī 表财物交换(以物易物)之义时,变化为 kiṇāti(他买)、kiṇanti(他们买)、vikkiṇāti(他卖)、vikkiṇanti(他们卖)。
Kī-dabbavinimaye, kiṇāti, kiṇanti, vikkiṇāti, vikkiṇanti.
1212【业格用法】表“被买”:kīyati, kiyyati, vikkīyati, vikkiyyati, vikkiyyanti。
Kamme-kīyati, kiyyati, vikkīyati, vikkiyyati, vikkiyyanti.
1213【使役用法】表“使卖”:vikkāyeti, vikkāyayati, kīṇāpeti, kīṇāpayati 等。
Kārite-vikkāyeti, vikkāyayati, kīṇāpeti, kīṇāpayati iccādi.
673673.由 jyā 等词根后接 knā 等语尾。
673.Jyādīhi knā.
1215【释:】ji 等词根,在表示主动者时,其词尾为带 k 标记的 nā 词缀。
Jiiccādīhi kattari kānubandho nāpaccayo hoti.
1216【例:】他征服,他们征服。
Jināti, jinanti.
1217【业格用法】被征服:jīyati, jiyyati, jinīyati, jiniyyati。
Kamme-jīyati, jiyyati, jinīyati, jiniyyati.
1218使役形式:jayāpeti, jayāpayati, parājeti, parājayati, parājenti, parājayanti, jināpeti, jināpayati;过去时形式:ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu;未来时形式:jinissati, jinissanti 等。
Kārite-jayāpeti, jayāpayati, parājeti, parājayati, parājenti, parājayanti, jināpeti, jināpayati, ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu, jinissati, jinissanti iccādi.
1219词根 ñā 表了知之义。
Ñā-avabodhane.
674674. ñā 转作 jā。
674.Ñāssa ne jā.
1221当其后接nā词缀时,ñā则变为jā。
Nāpaccaye pare ñāssa jā hoti.
1222jānāti, pajānāti, ājānāti, sañjānāti, vijānāti, abhijānāti, parijānāti, paṭijānāti, jānanti。
Jānāti, pajānāti, ājānāti, sañjānāti, vijānāti, abhijānāti, parijānāti, paṭijānāti, jānanti.
1223业格:ñāyati, paññāyati, aññāyati, saññāyati, viññāyati, abhiññāyati, pariññāyati, paṭiññāyati, ñāyanti。
Kamme-ñāyati, paññāyati, aññāyati, saññāyati, viññāyati, abhiññāyati, pariññāyati, paṭiññāyati, ñāyanti.
1224使役形:ñāpeti, ñāpayati, ñāpenti, ñāpayanti, jānāpeti, jānāpayati, jānāpenti, jānāpayanti。
Kārite-ñāpeti , ñāpayati, ñāpenti, ñāpayanti, jānāpeti, jānāpayati, jānāpenti, jānāpayanti.
1225被动形:ñāpīyati, saññāpīyati, jānāpīyati。
Kamme-ñāpīyati, saññāpīyati, jānāpīyati.
675675. Ñā 与 sana 结合时,在 ti 等前面变为 nāya。
675.Ñāssa sanāssa nāyo timhi.
1227带有 sana 的 ñā,在 ti 以及经文中出现的 anti 和 antesu 中,变为 nāya。
Nāsahitassa ñāssa nāyo hoti timhi, suttavibhattiyā anti, antesu ca.
1228nāyati:诸比丘,由于反复审察诸义而引导,故称为“观”。nāyanti:巴利文句云“无相者不可引导”。
Nāyati. Viceyya viceyya atthe panāyatīti kho bhikkhave vipassīti vuccati . Nāyanti. ‘‘Animittā na nāyare’’ti pāḷi.
1229在 eyya 等之前,如:jāneyya、jāneyyuṃ、jāneyyāsi、jāneyyātha、jāneyyāmi、jāneyyāma。
Eyyādimhi-jāneyya, jāneyyuṃ, jāneyyāsi, jāneyyātha, jāneyyāmi, jāneyyāma.
1230于 utte 中,作 jāneyyāmu。
Utte-jāneyyāmu.
1231关于 eyyāma 中的 em 在 utte 中的用法,巴利文句为:“我们如何能认识彼”。
Eyyāmassa emutte ‘‘kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti pāḷi.
676676. eyya 可替换为 iyā 或 ñā。
676.Eyyassiyāñā vā.
1233ñā 是 eyya 的替代形式:eyya 替代为 iyā 和 ñā;又由 vā(或)一词,eyyum 等也替代为 ñū、ñāsi、ñātha、ñāmi、ñāma;而 eyyam 则替代为 ñañ。
Ñāto eyyassa iyā, ñā honti, vāsaddena eyyumādīnampi ñū, ñāsi, ñātha, ñāmi, ñāmādesā honti, eyyamiccassa ñañca.
1234〔例词:〕jāniyā(他或可知)。
Jāniyā.
677677.在 ñā 位上,替代为 jaṃ。
677.Ñāmhi jaṃ.
1236若其后出现 ñā 的替换,则含有 sana 的 ñā 变为 jaṃ。
Ñādese pare sanāssa ñāssa jaṃ hoti.
1237例如 jaññā, vijaññā。
Jaññā, vijaññā.
1238依经教示,在 ñū 等结尾中也变为 jaṃ。巴利文句有:“作了恶,希望‘愿他不知我’”,“我欲了知远离法”,“若我们了知持戒者、能言者”。jaññāsi, jaññātha, jaññāmi, jaññāmā 也同样适用。
Suttavibhattena ñūādīsupi jaṃ hoti. ‘‘Pāpaṃ katvā mā maṃ jaññūti icchati , vivekadhammaṃ ahaṃ vijaññaṃ , jaññāmu ce sīlavantaṃ vadaññu’’nti pāḷī. ‘Jaññāsi, jaññātha, jaññāmi, jaññāmā’tipi yujjati.
678第678条:在 ī 及 ssati 等之前,knā 被省略。
678.Īssatyādīsu knālopo.
1240当位于 ī 等和 ssati 等之前时,knā 可被省略。
Knāssa lopo hoti vā īādimhi ssatyādimhi ca.
1241aññāsi、abbhaññāsi、ajāni、aññāsuṃ、aññaṃsu、abbhaññaṃsu、jāniṃsu、aññāsi、abbhaññāsi、ajāni、aññittha、jānittha、aññāsiṃ、abbhaññāsiṃ、ajāniṃ、jāniṃ、aññāsimhā、ajānimhā、jānimhā、ñāssati、jānissati、ñāssanti、jānissanti。
Aññāsi, abbhaññāsi, ajāni, aññāsuṃ, aññaṃsu, abbhaññaṃsu, jāniṃsu, aññāsi, abbhaññāsi, ajāni, aññittha, jānittha, aññāsiṃ, abbhaññāsiṃ, ajāniṃ, jāniṃ, aññāsimhā, ajānimhā, jānimhā, ñāssati, jānissati, ñāssanti, jānissanti.
1242在业格中,词形为 viññāyissati 及 viññāyissanti。
Kamme-viññāyissati, viññāyissanti.
679679. 在业格中,ssa 变为 hi。
679.Ssassa hi kamme.
1244在业格中,ñā 之后的 ssa 可变为 hi。
Ñāto ssassa hi hoti vā kamme.
1245paññāyihi——巴利文句中“这些年幼者将被知晓”的形态,另有 paññāyissati、paññāyissanti 等。
Paññāyihi. ‘‘Paññāyihinti etā, daharā’’ti pāḷi. Paññāyissati, paññāyissanti iccādi.
1246词根 dhū 表示振动、抖落之义,在 knā 词缀前元短音化,构成 dhunāti(他振动)、dhunanti(他们振动)。
Dhū-vidhunane, knāmhi rasso, dhunāti, dhunanti.
1247业格形式:dhunīyati(被振动)、dhunīyanti(他们被振动)。
Kamme-dhunīyati, dhunīyanti.
1248【使役用法】dhunāpeti, dhunāpayati。
Kārite-dhunāpeti, dhunāpayati.
1249词根 pu 表示“净化”,构成 punāti(他净化)、punanti(他们净化)。
Pu-sodhane, punāti, punanti.
1250词根 bhū 表示“成就、获得”,取短元音,构成 abhisambhunāti(他完全成就)、abhisambhunanti(他们完全成就)。当 nā 的辅音发生 ṇ 化时,形成 abhisambhuṇāti、abhisambhuṇanti。
Bhū-pattiyaṃ, rasso, abhisambhunāti, abhisambhunanti. Nāssa ṇatte-abhisambhuṇāti, abhisambhuṇanti.
1251词根 mā 表衡量之义,依大通规则,词根末尾转为 i,构成 mināti(他测量)、nimmināti(他建造)。
Mā-parimāṇe , mahāvuttinā dhātvantassa ittaṃ, mināti, nimmināti.
1252【业格】upamīyati, upamīyanti, nimmīyati, nimmīyanti。
Kamme-upamīyati, upamīyanti, nimmīyati, nimmīyanti.
1253【使役】nagaraṃ māpeti, māpayati, māpīyati, māpīyanti;【过去】nimmini, nimminiṃsu, māpesi, māpayi, māpesuṃ, māpayuṃ;【未来】nimminissati, nimminissanti, māpessati, māpessanti 等。
Kārite-nagaraṃ māpeti, māpayati, māpīyati, māpīyanti, nimmini, nimminiṃsu, māpesi, māpayi, māpesuṃ, māpayuṃ, nimminissati, nimminissanti, māpessati, māpessanti iccādi.
1254词根 mū 表束缚义,构成 munāti(他捆绑)。
Mū-bandhane, munāti.
1255词根 lū 表切断义,元短音化,构成 lunāti(他割取)、lunanti(他们割取)。
Lū-chedane, rassattaṃ, lunāti, lunanti.
1256【业格用法】lūyati、lūyanti。
Kamme-lūyati, lūyanti.
1257使役用法:lāvayati、lāvayanti。
Kārite-lāvayati, lāvayanti.
1258被动用法:lāvīyati 等。
Kamme-lāvīyati iccādi.
1308以 kyā 等为首的动词组结束。
Kyādigaṇo niṭṭhito.
1309以 tan 等为首的动词组。
Tanādigaṇa
1259接下来说明 tan 等动词组。
Atha tanādigaṇo vuccate.
1260词根:āpa(获取)、kara(作)、tana(延展)、saka(能)。
Āpa, kara, tana, saka.
680第六百八十条:在 tan 等动词词根之后。
680.Tanāditvo.
1262在 tan 等词根之后,接 o 词缀。
Tanādīhi paraṃ opaccayo hoti.
1263Tanoti(他延展)。
Tanoti.
1264词根 āpa 表获得之义,前缀为 pa,词根末尾双写并短化,遂成 pappoti(他获得)、papponti(他们获得)。
Āpa-pāpuṇane papubbo. Dhātvantassa dvittaṃ rasso ca, pappoti, papponti.
1265【业格用法】pāpīyati,pāpīyanti。
Kamme-pāpīyati, pāpīyanti.
1266使役法:pāpeti、pāpayati。
Kārite-pāpeti, pāpayati.
1267受事法:pāpīyati、pāpīyanti 等。
Kamme-pāpīyati pāpīyanti iccādi.
1268词根 kara 表“作”义,构成 karoti(他作)、karonti(他们作)。
Kara-karaṇe, karoti, karonti.
1269被动语态形式:karīyati、karīyanti。
Kamme-karīyati, karīyanti.
1270所谓“Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”这一规则,是指动词词根末音转变为 y,从而形成 kayyati、kayyanti、kayyare、kayyate、kayyante 等形式。
‘Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti yamhi dhātvantassa yattaṃ, kayyati, kayyanti, kayyare, kayyate, kayyante.
1271致使态形式:kāreti、kārayati、kārenti、kārayanti、kārāpeti、kārāpayati、kārāpenti、kārāpayanti。
Kārite-kāreti, kārayati, kārenti, kārayanti, kārāpeti, kārāpayati, kārāpenti, kārāpayanti.
681当词根 kar 变作 so 时,则出现 kuṃ。
681.Karassa sossa kuṃ.
1273含元音 o 的词根 kar,在 mi、me 等结尾之前变为 kuṃ。
O-kārasahitassa karassa kuṃ hoti mi, mesu paresu.
1274kummi、kumma,如圣典中所示:“bhattu apacitiṃ kummi, dhammassāpacitiṃ kummī”(我恭敬佛陀,我恭敬法)。
Kummi, kumma, ‘‘bhattu apacitiṃ kummi , dhammassāpacitiṃ kummī’’ti pāḷī.
682词根 kar 变为 kho。
682.Karotissa kho.
1276前接词首时,词根 kar 有时变为 kho。
Pādito parassa karadhātussa kvaci kho hoti.
1277如:saṅkharoti、saṅkharonti、abhisaṅkharoti、abhisaṅkharonti。
Saṅkharoti, saṅkharonti, abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti.
1278被动语态:saṅkharīyati、saṅkharīyanti。
Kamme-saṅkharīyati, saṅkharīyanti.
1279致使语态:saṅkhāreti、saṅkhārayati。
Kārite-saṅkhāreti, saṅkhārayati.
1280在 ṇāpi 词缀前不发生元音强化,其形式为 saṅkharāpeti、saṅkharāpayati。
Ṇāpimhi na vuddhi, saṅkharāpeti, saṅkharāpayati.
1281其被动形式为 saṅkhārīyati 与 saṅkharāpīyati。
Kamme-saṅkhārīyati, saṅkharāpīyati.
683683. 当词根 kar 带有 o 音时,在 nta、māna、ti 等词尾前,依《摩诃毗叉》规则,可转成 kubba、kuru、kayirā 等形式,其中 k 变为 kr。
683.Karassa sossa kubbakurukayirā.
1283带有 o 音的 kar 词根,在 nta、māna、ti 等词尾前,依 Mahāvutti 规则,可选变为 kubba、kuru、kayirā,其中 k 变为 kr。
O-kārasahitassa karassa kubba, kuru, kayirā honti vā nta, māna, tyādīsu, mahāvuttinā vikappena kussa kruttaṃ.
1284kubbati、kubbanti、krubbati、krubbanti。
Kubbati kubbanti, krubbati, krubbanti.
1285为他者形式:kubbate、krubbate、kubbante、krubbante、kurute、kayirati、kayiranti、kayirasi、kayiratha、kayirāmi、kayirāma、kayirate、kayirante。
Parachakke-kubbate, krubbate, kubbante, krubbante, kurute, kayirati, kayiranti, kayirasi, kayiratha, kayirāmi, kayirāma, kayirate, kayirante.
1286karotu、saṅkharotu、kubbatu、krubbatu、kurutu、agghaṃ kurutu no bhavaṃ、kayiratu。
Karotu, saṅkharotu, kubbatu, krubbatu, kurutu, agghaṃ kurutu no bhavaṃ , kayiratu.
1287kareyya、saṅkhareyya、kubbeyya、krubbeyya、kayireyya。
Kareyya, saṅkhareyya, kubbeyya, krubbeyya, kayireyya.
684684. Ṭā(词尾)。
684.Ṭā.
1289在 kayirā 等形式之后,eyya 语尾可带有 ṭānubandha,变为 ā。
Kayirādesato parassa eyyavibhattissa ṭānubandho ā hoti vā.
1290人应行善,若人行善,便应一再行此善。
So puññaṃ kayirā, puññaṃ ce puriso kayirā , kayirā naṃ punappunaṃ .
685685. 关于 kayireyya 等词的 eyyuṃ 等形式。
685.Kayireyyasseyyumādīnaṃ.
1292在 kayirā 等形式之后,eyyuṃ 等词中的 eyya 音发生省略。
Kayirādesato parassa eyyuṃādīnaṃ eyyasaddassa lopo hoti.
1293kayiruṃ、kayireyyuṃ、kayirāsi、kayireyyāsi、kayirātha、kayireyyātha、kayirāmi、kayireyyāmi、kayirāma、kayireyyāma。
Kayiruṃ, kayireyyuṃ, kayirāsi, kayireyyāsi, kayirātha, kayireyyātha, kayirāmi, kayireyyāmi, kayirāma, kayireyyāma.
686686. 关于 etha 词尾的 ā。
686.Ethassā.
1295在 kayirā 等形式之后,etha 词尾的 e 元音可变为 ā。
Kayirādesato parassa ethassa e-kārassa ā hoti vā.
1296智者当作,当作明灯;若有所作,即勤勉为之。
So kayirātha, dīpaṃ kayirātha paṇḍito , kayirā ce kayirāthenaṃ .
1297于 ī 等词尾之前:akari、kari、saṅkhari、abhisaṅkhari、akubbi、kubbi、akrubbi、krubbi、akayiri、kayiri、akaruṃ、karuṃ、saṅkharuṃ、abhisaṅkharuṃ、akariṃsu、kariṃsu、saṅkhariṃsu、abhisaṅkhariṃsu、akubbiṃsu、kubbiṃsu、akrubbiṃsu、krubbiṃsu、akayiriṃsu、kayiriṃsu、akayiruṃ、kayiruṃ。
Īādimhi-akari, kari, saṅkhari, abhisaṅkhari, akubbi, kubbi, akrubbi, krubbi, akayiri, kayiri, akaruṃ, karuṃ, saṅkharuṃ, abhi, saṅkharuṃ, akariṃsu, kariṃsu, saṅkhariṃsu, abhisaṅkhariṃsu, akubbiṃsu, kubbiṃsu, akrubbiṃsu, krubbiṃsu, akayiriṃsu, kayiriṃsu, akayiruṃ, kayiruṃ.
687687. 于 ī 等词尾前,为 kā(替换)。
687.Kā īādīsu.
1299在 ī 等后缀之前,带 o 音的 kar 词根可变作 kā。
Īādīsu saokārassa karassa kā hoti vā.
688688. 长音 ī。
688.Dīghā īssa.
1301在 ā、e、ū 等长音之后,其后的 ī 音可有 si 的变体。
Ā, e, ūdīghehi parassa īvacanassa si hoti vā.
1302诸如 aṭṭhāsi(站立)、adāsi(给予)、vadesi(说)、vajjesi(避)、bhāvesi(修习)、kāresi(令作)、anubhosi(受用)、ahosi(成为)等。
Aṭṭhāsi, adāsi, vadesi, vajjesi, bhāvesi, kāresianubhosi, ahosi iccādi.
1303如 so akāsi(他作了)、te akaṃsu(他们作了)。圣典中有偈颂:“akaṃsu satthuvacana”(他们奉行了师教)。又如 akāsuṃ(他们作了)、tvaṃ akāsi(你作了)。mā tumhe evarūpaṃ akattha(你们莫作如是之业)、mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvī vā yadi vā raho(无论明处或暗处,莫作恶业)。akāsittha(你们作了)、ahaṃ akāsiṃ(我作了)、mayaṃ akāsimhā(我们作了)、akamhā(我们作了)。bhogesu vijjamānesu, dīpaṃ nākamha attano(于诸欲乐可得之时,我们未为自己作岛屿)。so akā(他作了)。圣典中有:“Tato ekasataṃ khatye, anuyante bhavaṃ akā”(于是于百位随行的刹帝利中,尊者作了)。或者是 akāsittha(你们作了),ahaṃ akāsiṃ(我作了),或者是 akaraṃ(我作了)。圣典中有:“tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa bhāsita”(我未依循那位年老父亲所说之语而行)。
So akāsi, te akaṃsu, gāthāyaṃ ‘‘akaṃsu satthuvacana’’nti pāḷi. Akāsuṃ, tvaṃ akāsi. Mā tumhe evarūpaṃ akattha , mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvī vā yadi vā raho . Akāsittha, ahaṃ akāsiṃ, mayaṃ akāsimhā, akamhā. Bhogesu vijjamānesu, dīpaṃ nākamha attano . So akā. ‘‘Tato ekasataṃ khatye, anuyante bhavaṃ akā’’ti pāḷi. Akāsittha vā, ahaṃ akaṃ, akaraṃ vā. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa bhāsita’’nti pāḷi.
1304致使态:如 so kāresi(他令作)、kārayi(他令作)、kārāpesi(他使作)、kārāpayi(他使作);te kāresuṃ(他们令作)、kārayuṃ(他们令作)、kārāpesuṃ(他们使作)、kārāpayuṃ(他们使作)等。
Kārite-so kāresi, kārayi, kārāpesi, kārāpayi, te kāresuṃ, kārayuṃ, kārāpesuṃ, kārāpayuṃ iccādi.
1305诸如 karissati、saṅkharissati、kubbissati、krubbissati、kayirissati 等形式。
Karissati saṅkharissati, kubbissati, krubbissati, kayirissati iccādi.
1306“Harassa cāhaṅa sse”:即 kar 词根的 ra 与 ssa 结合,变为 āhaṅa,由此构成 kāhati、kāhanti 等形式,如“kathaṃ kāhanti dārakā”(诸童子将如何作)。
‘‘Harassa cāhaṅa sse’ti ssena saha karassa rakārassa āhaṅa hoti, kāhati, kāhanti, kathaṃ kāhanti dārakā .
1307带插入音 i 的形式:如 kāhiti、kāhinti 等;以及 kāhasi、kāhatha。例如“kāhāmi kusalaṃ bahuṃ”(我将作诸多善业)、“kāhāma puññasañcayaṃ”(我们将积集功德)。
Iñāgame-kāhiti, kāhinti iccādi. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ , kāhāma puññasañcayaṃ .
1308依‘Āīādīsū’经文中的语法规则,在-ssa等词尾前也变为kā,遇到复合辅音时则变为短音,即:kassati、kassanti、kassasi、kassatha、kassāmi、kassāma、kassaṃ purisakāriyaṃ。
‘Āīādīsū’ti sutte yogavibhāgena ssatyādīsupi kā hoti, saṃyoge rassattaṃ, kassati, kassanti, kassasi, kassatha, kassāmi, kassāma, kassaṃ purisakāriyaṃ .
1309在以-ssa等开头的词例中:akāhā、akarissā等。
Ssādimhi-akāhā, akarissā iccādi.
1310词根tanu,意为扩展、广布,其形式为tanoti。
Tanu-vitthāre, tanoti.
1311他者词前元音省略:tanonti。
Parassaralopo-tanonti.
689689. 在为他者(第六人称)的词尾前,o 类词根变为 u。
689.Ovikaraṇassu parachakke.
1313在为他者(第六人称)的词尾前,o 类词根变为 u。
Parachakke pare ovikaraṇassa u hoti.
1314tanute、tanunte这两种形式。
Tanute, tanunte.
1315依据“Yavā sare”规则,元音u发生转变而成为tanvante。
‘Yavā sare’ti ussa vatte-tanvante.
690或者,在某些情况下,前一轮组(第六人称)也是如此。
690.Pubbachakke vā kvaci.
1317在六种人称词尾之前,o 类词根有时亦变为 u。
Pubbachakke ovikaraṇassa kvaci u hoti vā.
1318tanuti(他扩展),kurutu(令他做)。
Tanuti, kurutu.
1319为何说“有时”?因为也有不变的情形,比如 karoti(他做)。
Kvacīti kiṃ? Karoti.
1320“或者”(vā)是什么意思呢?例如 tanoti(他扩展)。
Vāti kiṃ? Tanoti.
1321被动语态:tanīyati、taññati。
Kamme-tanīyati, taññati.
691691. 词根 tan 的 n 可变为 ā,或者。
691.Tanassā vā.
1323词根 tan 的 n 音,在 ya 词尾前可变为 ā。
Tanadhātussa na-kārassa ā hoti vā kyamhi.
1324tāyati、tāyanti、patāyati、patāyanti。圣典云:‘ito'dāni patāyanti, sūciyo balisāni cā’(今从此处,针与钩展开)。tāyate、tāyante。
Tāyati, tāyanti, patāyati, patāyanti. ‘‘Ito’dāni patāyanti, sūciyo balisāni cā’’ti pāḷi. Tāyate, tāyante.
1325词根 saka 表示自己的能力:sakkoti、sakkonti、sakkosi、sakkotha、sakkomi、sakkoma。
Saka-sattiyaṃ, sakkoti, sakkonti, sakkosi, sakkotha, sakkomi, sakkoma.
1377以 tan 等为首的词类结束。
Tanādigaṇo niṭṭhito.
1378以 cur 等为首的词类。
Curādigaṇa
1326其次,说明cur等为首的动词词根群。
Atha curādigaṇo vuccate.
1327āpa(获得)、kamu(欲)、gaṇa(计数)、ghaṭa(努力)、cinta(思惟)、ceta(思量)、cura(偷盗)、dhara(持守)、pāla(守护)、pūja(供养)、manta(思议)、māna(骄慢)、vida(了知)。
Āpa, kamu, gaṇa, ghaṭa, cinta, ceta, cura, dhara, pāla, pūja, manta, māna, vida.
692692. 以cur等为首的动词词根。
692.Curādīhiṇi.
1329在 cur 等表示动作意义的词根之后,加上表示自身意义的 ṇi 后缀。
Curādīhi kriyatthehi paraṃ sakatthe ṇipaccayo hoti.
1330coreti, corayati。
Coreti, corayati.
1331前缀 vi 加于表遍满义的 āpa 之前,形成 byāpeti、byāpayati。
Vipubbo āpa-byāpane, byāpeti, byāpayati.
1332词根kamu(表欲求义):kāmeti, kāmayati, kāmenti, kāmayanti;加前缀ni后:nikāmeti, nikāmayati, nikāmenti, nikāmayanti。
Kamu-icchāyaṃ, kāmeti, kāmayati, kāmenti, kāmayanti, nikāmeti, nikāmayati, nikāmenti, nikāmayanti.
1333于业格中,被动式:kāmīyati, kāmīyanti。
Kamme-kāmīyati, kāmīyanti.
1334使役式亦复如是:kāmāpeti, kāmāpayati。
Kārite ṇāpi eva, kāmāpeti, kāmāpayati.
1335于“业”(kamma)的使役被动式:kāmāpīyati, kāmāpayīyati。
Kamme-kāmāpīyati , kāmāpayīyati.
1336词根 gaṇ(计数义):gaṇa;ghaṭa 等词根属于 tudādi 类,故无元音强化;gaṇeti, gaṇayati。
Gaṇa-saṅkhyāne, gaṇa, ghaṭānaṃ tudādittā na vuddhi, gaṇeti, gaṇayati.
1337词根 ghaṭ(努力义):ghaṭeti, ghaṭayati。
Ghaṭa-cetāyaṃ, ghaṭeti, ghaṭayati.
1338词根 cinta(意为‘思惟’):因词根音节较重,故不发生元音强化;cinteti, cintayati。
Cinta-cintāyaṃ, garupantattā na vuddhi, cinteti, cintayati.
1339被动式(业格):cintīyati, cintīyanti。
Kamme-cintīyati, cintīyanti.
1340使役式:cintāpeti, cintāpayati。
Kārite-cintāpeti, cintāpayati.
1341业格使役被动形式:cintāpīyati, cintāpayīyati。
Kamme-cintāpīyati, cintāpayīyati.
1342以 ī 等为首的过去时形式:cintesi, cintayi, cinteyuṃ, cintayuṃ, cintesi, cintayi, cintayittha, cintesiṃ, cintayiṃ, cintesimhā, cintayimhā。
Īādimhi-cintesi, cintayi, cinteyuṃ, cintayuṃ, cintesi, cintayi, cintayittha, cintesiṃ, cintayiṃ, cintesimhā, cintayimhā.
1343词根 ceta(思惟义):cetāyaṃ, ceteti, cetayati, cetenti, cetayanti。
Ceta-cetāyaṃ, ceteti, cetayati, cetenti, cetayanti.
1344词根 cura(偷盗义):coreti、corayati、corenti、corayanti。
Cura-theyye, coreti, corayati, corenti, corayanti.
1345词根 dhara(持守义):dhāreti、dhārayati、dhārenti、dhārayanti。
Dhara-dhāraṇe, dhāreti, dhārayati, dhārenti, dhārayanti.
1346词根 pāla(护持义):pāleti、pālayati、pālenti、pālayanti。
Pāla-pālane, pāleti, pālayati, pālenti, pālayanti.
1347词根 √pūja,意为“供养”。因其词根音节较重,故不发生元音强化;变化形式有 pūjeti、pūjayati、pūjenti、pūjayanti。
Pūja-pūjāyaṃ, garupantattā na vuddhi, pūjeti, pūjayati, pūjenti, pūjayanti.
1348词根 √manta,意为“秘密语、商议”。变化形式有 manteti、mantayati、mantenti、mantayanti。
Manta-guttabhāsane, manteti, mantayati, mantenti, mantayanti.
1349前缀 ā 加于此词根,表示宣说与称呼。例如:“诸比丘,我称呼你们。”又如:“世尊称呼诸比丘。”
Āpubbo kathane āmantane ca. Āmantayāmi vo bhikkhave , bhagavā bhikkhū āmantesi .
1350前缀 ni 加于此词根,表邀请义:nimanteti, nimantayati。
Nipubbo-nimantane, nimanteti, nimantayati.
1351以 ī 为首的过去时等形式:mantesi, mantayi, āmantesi, āmantayi, nimantesi, nimantayi, mantesuṃ, mantayuṃ, mantayiṃsu rahogatā, mantessati, āmantessati, nimantessati, mantayissati, āmantayissati, nimantayissati 等等。
Īādimhi-mantesi , mantayi, āmantesi, āmantayi, nimantesi, nimantayi, mantesuṃ, mantayuṃ, mantayiṃsu rahogatā , mantessati, āmantessati, nimantessati, mantayissati, āmantayissati, nimantayissati iccādi.
1352词根 māna,表尊重义:māneti, mānayati, mānenti, mānayanti 等等。
Māna-pūjāyaṃ, māneti, mānayati, mānenti, mānayanti iccādi.
1353词根 `vida` 表“体验”义:vedeti, vedayati, paṭisaṃvedeti, paṭisaṃvedayati。
Vida-anubhavane, vedeti, vedayati, paṭisaṃvedeti, paṭisaṃvedayati.
1354前缀 paṭi, ni, pa 加于此词根,表“告知”义,如 paṭivedeti, paṭivedayati, nivedeti, nivedayati, pavedeti, pavedayati 等。
Paṭi, ni, papubbo ācikkhane, paṭivedeti, paṭivedayati, nivedeti, nivedayati, pavedeti, pavedayati iccādi.
1408curādi 类词根结束。
Curādigaṇo niṭṭhito.
1409动词后缀类结束。
Vikaraṇapaccayarāsi niṭṭhito.
1410通用的 kha, cha, sa 后缀类。
Sāmañña kha, cha, sarāsi
1355接下来说明词根的后缀。
Atha dhātupaccayā vuccante.
1356凡为表动作义而成为词根形态的后缀,名为词根后缀,亦即表动作义的后缀。因此,由这些后缀,所有ti等、tabbādi等语尾变化及诸后辍得以产生。
Kriyāvācībhāvena dhāturūpā paccayā dhātupaccayā, kriyatthapaccayāti vuttaṃ hoti, tasmā tehipi sabbesaṃ tyādi, tabbādivibhatti, paccayānaṃ sambhavo.
1357tija, māna, kita, gupa, badha。
Tija, māna, kita, gupa, badha.
693693. 在词根tija与māna之后,加kha与sa后缀,表忍辱与审察之义。
693.Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu.
1359于表示忍辱与审察义的词根 tija 和 māna 之后,依次附加 kha 及 sa 后缀。
Khamāyaṃ vīmaṃsāyañca pavattehi tija, mānadhātūhi paraṃ kamena kha, sapaccayā honti.
1360词根 tija(忍辱义):由此加 kha 后缀。
Tija-khamāyaṃ, iminā khapaccayo.
694694. 在 kha、cha、sa 后缀中,若词根为单音节,则重叠其首音节。
694.Khachasānamekassaraṃ dve.
1362以 kha、cha、sa 为后缀的词根形式,若其首音节为单音节,则变为二重形式。例如“tija, tija”这样变为二重形式后,依“非首辅音之删除”(loponādibyañjanassa)规则,删除非词首辅音的 ja;依“辅音 ya 之后的同化”(pararūpamayakāre byañjane)规则,词根末的 ja 发生同化;再依“第四、第二音转为第三、第一音”规则,复合辅音之首的 kha 转变,由此形成“titikkha”这一带后缀的词根形式,之后附加 ti 等语尾。
Kha , cha, sapaccayantānaṃ dhāturūpānaṃ paṭhamaṃ saddarūpaṃ ekassaraṃ dverūpaṃ hotīti ‘tija, tija’iti dvirūpe kate ‘loponādibyañjanassā’ti anādibyañjanabhūtassa ja-kārassa lopo, ‘pararūpamayakāre byañjane’ti dhātvantajakārassa pararūpattaṃ. ‘Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’ti saṃyogādissa khassa kattaṃ, ‘titikkha’iti dhātupaccayantarūpaṃ, tato tyādyuppatti.
1363titikkhati、titikkhanti。
Titikkhati, titikkhanti.
1364业格被动式:titikkhīyati。
Kamme-titikkhīyati.
1365使役法:titikkheti, titikkhayati, titikkhāpeti, titikkhāpayati。
Kārite-titikkheti, titikkhayati, titikkhāpeti, titikkhāpayati.
1366业格使役被动法:titikkhāpīyati, titikkhāpīyanti。
Kamme-titikkhāpīyati, titikkhāpīyanti.
1367命令式、愿求式等:titikkhatu, titikkhantu, titikkheyya, titikkheyyuṃ 等等。
Titikkhatu, titikkhantu, titikkheyya, titikkheyyuṃ iccādi.
1368忍辱义至此结束。其次为何?词根 tija(激励义):tejeti, tejenti。
Khamāyanti kiṃ? Tija-nisāne, tejeti, tejenti.
1369使役式 tejeti,即经文所说的‘samuttejeti sampahaṃseti’。
Kārite-tejeti. ‘‘Samuttejeti sampahaṃsetī’’ti pāḷi.
1370词根 māna(审察义):由此加后缀。依据‘kha, cha, sa 后缀中,词首为单音节者,作双写’之规则,将‘māna, māna’变为双写形式后——
Māna-vīmaṃsāyaṃ, tato sapaccayo. ‘Khachasānamekassaraṃ dve’ti ‘māna, māna’iti dvirūpe kate –
695在重叠构词中,前一部分的 māna 变为 vī,后一部分的全部 māna 变为 maṃ。
695.Mānassa vī parassa ca maṃ.
1372在重叠构词中,前一部分的 māna 变为 vī,后一部分的全部 māna 变为 maṃ。
Dvitte pubbassa mānassa vī hoti, parassa ca sabbassa mānassa maṃ hoti.
1373即词形 vīmaṃsati、vīmaṃsanti。
Vīmaṃsati, vīmaṃsanti.
1374业格被动式:vīmaṃsīyati、vīmaṃsīyanti。
Kamme-vīmaṃsīyati , vīmaṃsīyanti.
1375使役式:vīmaṃseti、vīmaṃsayati、vīmaṃsāpeti、vīmaṃsāpayati。
Kārite-vīmaṃseti, vīmaṃsayati, vīmaṃsāpeti, vīmaṃsāpayati.
1376业格使役被动式:vīmaṃsāpīyati、vīmaṃsāpīyanti。
Kamme-vīmaṃsāpīyati, vīmaṃsāpīyanti.
1377关于“审察”,其后复作何解?于 māna(尊重)与 pūjā(供养)之义,有 māneti、sammāneti、abhimāneti 等词,其义即为 pūjeti(供养)。
Vīmaṃsāyanti kiṃ? Māna-pūjāyaṃ, māneti, sammāneti, abhimāneti, pūjetīti attho.
1378词根 kita,表去除疾病与疑惑之义。
Kita-rogāpanayane saṃsaye ca.
696696. 于词根 kita 之后,附加词缀 cha,表疗治与疑惑之义。
696.Kitā tikicchāsaṃsayesu cho.
1380当词根 kita 表示疗治或疑惑义时,在其后加上后缀 cha。
Tikicchāyaṃ saṃsaye ca pavattakitadhātuto paraṃ cho hoti.
1381当‘kita, kita’构成二重形式时——
‘Kita, kita’ iti dvirūpe kate –
697697. 或者,在疗治义而非疑惑义中,词根 kita 重叠后,前一部分的 kita 可保持为 kita。
697.Kitassāsaṃsayeti vā.
1383在疑惑义之外的疗治义中,词根kita发生重叠时,其前一部分的kita有时会变为kitassa。根据‘辅音ya后发生pararūpa’的规则,此处为pararūpa;复合辅音之首的ca变为ca。
Saṃsayamhā aññasmiṃ tikicchatthe pavattassa kitadhātussa dvitte pubbassa kitassati hoti vā. ‘Pararūpamayakāre byañjane’ti pararūpattaṃ, saṃyogādissa cakārattaṃ.
1384‘他医治’,‘他们医治’。纵然是天人们,也医治那奉养父母的人。
Tikicchati, tikicchanti. Devāpi naṃ tikicchanti, mātāpettibharaṃ naraṃ .
1385被动语态:‘被医治’,‘他们被医治’。
Kamme-tikicchīyati, tikicchīyanti.
1386使役形式:tikiccheti、tikicchayati、tikicchāpeti、tikicchāpayati。
Kārite-tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati.
1387因‘vāsaddena’(疾病)而t音不现,依‘k组音转为c组音’的规则,重叠词的前一首节变为c组音,即:cikicchati、cikicchanti、cikicchīyati、cikicchīyanti。
Vāsaddena tikārābhāve ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti dvitte pubbassa cavaggo, cikicchati, cikicchanti, cikicchīyati, cikicchīyanti.
1388那么,何为‘asaṃsayeti’(无疑惑)?即:vicikicchati、vicikicchanti。
Asaṃsayeti kiṃ? Vicikicchati, vicikicchanti.
1389治病之义,疑惑之义,于其他义——
Tikicchattha, saṃsayatthato aññasmiṃ atthe –
1390于kita(所作/积聚)、ñāṇa(智)及nivāsa(居处)之义:ketati,saṃketati,niketati。
Kita-ñāṇe nivāse ca, ketati, saṃketati, niketati.
1391于nindā(毁谤)之义。
Gupa-nindāyaṃ.
698698.在nindā(毁谤)之后,接gupa(守护)、badhā(障碍),且变为bho。
698.Nindāyaṃ gupabadhā bassa bho ca.
1393当nindā(毁谤)发生时,接gupa(守护);当badha(障碍)发生时,接paraṃ(他),并成为ch-后缀;同时变为bho。作双叠形时,起始元音不省略。
Nindāyaṃ pavattehi gupa, badhehi paraṃ chapaccayo hoti, bassa ca bho hoti. Dvirūpe kate anādibyañjanalopo.
699699. gup(守护)也是如此。
699.Gupissi.
1395在gup的双叠形中,前一音节的u变为i。g变为颚音组,词根末音变为他形,连音之首取第一音。
Gupissa dvitte pubbassa u-kārassa i hoti. Gassa cavaggattaṃ, dhātvantassa pararūpattaṃ, saṃyogādissa paṭhamattaṃ.
1396jigucchati(厌恶),jigucchanti(他们厌恶)。
Jigucchati, jigucchanti.
1397被动语态:jigucchīyati,jigucchīyanti。
Kamme-jigucchīyati, jigucchīyanti.
1398使役式:jiguccheti、jigucchayati、jigucchāpeti、jigucchāpayati。命令式:jigucchatu、jigucchantu等。
Kārite-jiguccheti, jigucchayati, jigucchāpeti, jigucchāpayati. Jigucchatu, jigucchantu iccādi.
1399在“nindā”(毁谤)的意义上又如何呢?在“gupa-saṃvaraṇa”(守护、覆蔽)的意义上,则有gopeti、gopayati。
Nindāyanti kiṃ? Gupa-saṃvaraṇe, gopeti, gopayati.
1400在“badha”(障碍)与“nindā”(毁谤)的意义上,构成双重词干等形式时——
Badha-nindāyaṃ, dvirūpādimhi kate –
700在kh、ch及其他字母之后。
700.Khachasessi.
1402双叠时,前一音节的a在kh、ch等情形下变为i;后随的b音变为bh;词根末音变为他形等。
Dvitte pubbassa assa i hoti kha, cha, sesūti assa ittaṃ, parabakārassa ca bhattaṃ, dhātvantassa pararūpādi.
1403bibhacchati(变丑陋),意为变成丑陋。bibhacchanti(他们变丑陋)。
Bibhacchati, virūpo hotīti attho. Bibhacchanti.
1404nindā(毁谤)是何义?即于badha-bandhana(系缚)、hiṃsā(伤害)中,作‘障碍’义(bādheti、bādhayati),如‘以网障风’。
Nindāyanti kiṃ? Badha-bandhana, hiṃsāsu, bādheti, bādhayati. Vātaṃ jālena bādhesi .
1405被动语态:bādhīyati、bādhīyanti;bajjhati、bajjhanti。
Kamme-bādhīyati, bādhīyanti, bajjhati, bajjhanti.
1462如是,于kh、ch、sa后缀类为通则。
Iti sāmañña kha, cha, sarāsi.
1463表‘欲作’义之kh、ch、sa后缀类。
Tumicchatthe khachasarāsi
701703. 于icchā(欲)中,后缀tuṃ省略,而代之以te。
701.Tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te.
1407当以 tuṃ 表达“欲作”义时,则用 kh、ch、sa 等后缀,并省略 tuṃ 后缀。此规则旨在说明:只要生起“欲作”义,kh、ch、sa 即可用于所有词根。因此,于欲作义中,先以 sa、ch 为后缀,再依“ū byañjanassā”规则于 sa、ch 之首插入音 ī,便可构成:aputtaṃ puttamiva ācarituṃ icchati puttīyīsati(欲育之如亲子)、pabbato viya attānaṃ ācarituṃ icchati pabbatāyīsati(欲自行如山)、dātuṃ icchati dicchati(欲施与)等。
Tumantehi icchatthe te kha, cha, sā honti, tuṃpaccayassa ca lopo hoti. Idañca suttaṃ tumicchatthasambhave sati sabbadhātupadehipi kha, cha, sānaṃ pavattidīpanatthaṃ. Tena tumicchatthe sa, chapaccaye katvā ‘ū byañjanassā’ti sa, chānaṃ ādimhi īāgamaṃ katvā ‘‘aputtaṃ puttamiva ācarituṃ icchati puttīyīsati, pabbato viya attānaṃ ācarituṃ icchati pabbatāyīsati, dātuṃ icchati dicchati’’ iccādīni sijjhanti.
1408bhuja(食)、ghasa(食)、hana(打)、ji(胜)、hara(取)、pā(饮)、su(听)。
Bhuja, ghasa, hana, ji, hara, pā, su.
1409于“bhuñjituṃ icchati”(欲食)一义:从词根 bhuja 加 kha 后缀、省略 tuṃ 后缀后,进行词根双叠;双叠的前一部分失去首音(anādilopa),变为他形(pararūpatte)时取其连缀之首音为第一音,并将前一部分的 bh 变作 b,即构成:bubhukkhati,bubhukkhanti,bubhukkhīyati,bubhukkhīyanti,bubhukkheti,bubhukkhayati,bubhukkhāpeti,bubhukkhāpayati,bubhukkhāpīyati,bubhukkhāpīyanti,bubhukkhatu,bubhukkhantu,bubhukkheyya,bubhukkheyyuṃ,bubhukkhi,bubhukkhiṃsu,bubhukkhissati,bubhukkhissanti,bubhukkhissā,bubhukkhissaṃsu。
Bhuñjituṃ icchatīti atthe-bhujato khapaccayo, tuṃpaccayalopo, dvittaṃ, pubbassa anādilopo, pararūpatte saṃyogādissa paṭhamattaṃ, pubbassa bhassa battaṃ, bubhukkhati, bubhukkhanti, bubhukkhīyati, bubhukkhīyanti, bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, bubhukkhāpīyati, bubhukkhāpīyanti, bubhukkhatu, bubhukkhantu, bubhukkheyya, bubhukkheyyuṃ, bubhukkhi, bubhukkhiṃsu, bubhukkhissati, bubhukkhissanti, bubhukkhissā, bubhukkhissaṃsu.
1410ghasa表“食”义,在“ghasituṃ icchati”(欲食)的意义中——附加后缀cha,发生重叠等变化:前面的gh变为g,g变为j,a变为i,即成:jighacchati,jighacchanti,jighacchīyati,jighacchīyanti,jighaccheti,jighacchāpeti等。
Ghasa-adane, ghasituṃ icchatīti atthe – chapaccayo, dvittādi, pubbassa ghassa gattaṃ, gassa jattaṃ, assa ittaṃ, jighacchati, jighacchanti, jighacchīyati, jighacchīyanti, jighaccheti, jighacchāpeti iccādi.
1411hana表“伤害”义,在“hantuṃ icchati”(欲杀)的意义中——附加后缀cha,发生重叠等,依“kavaggahānaṃ cavaggajā”规则,前面的h变为j,a变为i,即成:jighaṃsati。
Hana-hiṃ sāyaṃ, hantuṃ icchatīti atthe – chapaccayo, dvittādi, ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’ti pubbassa hassa jo, assa ittaṃ.
702702. para词根中的ghaṃ变为se。
702.Parassa ghaṃ se.
1413在双叠形中,当 hana 后接 parassa(他)时,变为 ghaṃ,如 se 等。
Dvitte parassa hanassa ghaṃ hoti se pare.
1414jighaṃsati(欲杀),jighaṃsanti(他们欲杀)。
Jighaṃsati, jighaṃsanti.
1415ji 表示 jaya(胜)的意义,即“jetuṃ icchati”(欲胜)之义——加上后缀 sa,进行双叠。
Ji-jaye, jetuṃ icchatīti atthe – sapaccayo, dvittaṃ.
703703. ji与hara变为gī。
703.Jiharānaṃ gī.
1417当ji与hara重叠时,后续的ji与hara变为gī,并伴有se等。
Ji, harānaṃ dvitte parassa jissa harassa ca gī hoti se pare.
1418jigīsati、jigīsanti、vijigīsati、vijigīsanti。
Jigīsati, jigīsanti, vijigīsati, vijigīsanti.
1419hara表“取”(haraṇa)义,双叠等等,后接parassa之gī,前音h转为j,a转为i,即成jigīsati,意为“欲取”(harituṃ icchati),jigīsanti。
Hara-haraṇe, dvittādi, parassa gī, pubbassa hassa jo, assa ittaṃ, jigīsati, harituṃ icchatīti attho, jigīsanti.
1420pā表“饮”(pāna)义,当表达“欲饮”(pivituṃ icchati)时——加sa-后缀,双叠,依“rasso pubbassā”规则前短音化,a变为i,即成:pipāsati,pipāsanti,pipāsīyati,pipāsīyanti。
Pā-pāne, pivituṃ icchatīti atthe – sapaccayo, dvittaṃ, ‘rasso pubbassā’ti rasso, assa ittaṃ, pipāsati, pipāsanti, pipāsīyati, pipāsīyanti.
1421su表“听”(savana)义,当表达“欲听”(sotuṃ icchati)时——双叠之后复接双叠,即成:sussusati,sussusanti,sussusīyati,sussusīyanti,sussuseti,sussusayati,sussusāpeti,sussusāpayati,sussusāpīyati,sussusāpīyanti,sussusatu,sussusantu等。
Su-savane, sotuṃ icchatīti atthe – dvitte parassa dvittaṃ, sussusati , sussusanti, sussusīyati, sussusīyanti, sussuseti, sussusayati, sussusāpeti, sussusāpayati, sussusāpīyati, sussusāpīyanti, sussusatu, sussusantu iccādi.
1422于“titikkhituṃ icchati”(欲忍)之义——“titikkhati”加sa-后缀,因sa-后缀为他形转起,故又有双叠之适用:
Titikkhituṃ icchatīti atthe – titikkhato sapaccayo, sapaccayaparattā puna dvittappasaṅge –
704704. 不复双叠。
704.Na puna.
1424既作一次双叠后,便不再起双叠,故无再双叠;依“ū byañjanassā”规则插入增音ū。
Sakiṃ dvitte kate puna dvittaṃ na āpajjatīti puna dvittābhāvo, ‘ū byañjanassā’ti ū āgamo.
1425titikkhisati、titikkhisanti 等。同样地,表达‘欲治疗’之义者,有 tikicchisati、tikicchisanti、cikicchisati、cikicchisanti 等。
Titikkhisati, titikkhisanti iccādi. Evaṃ tikicchituṃ icchatīti tikicchisati, tikicchisanti, cikicchisati, cikicchisanti iccādi.
1484如是,表‘欲作’义之kh、ch、sa后缀类。
Iti tumicchatthe kha, cha, sa rāsi.
1485名动词类(Nāmadhāturāsi)。
Nāmadhāturāsi
1426表达‘欲求子’之义者:
Puttaṃ icchatīti atthe –
705705. 于业格加īya后缀。
705.Īyo kammā.
1428从名为“业处”(kammatthāna)的名词,在表示欲求义时,加词缀īya。也就是说,从作为业处的“putta”(儿子)一词,于欲求义上加īya,成为“puttīya”这一词根与词缀的中间形态,由此再衍生出ti等语尾变化。
Kammatthā nāmapadamhā icchatthe īyo hotīti kammabhūtā puttasaddato icchāyaṃ īyo, ‘puttīya’iti dhātupaccayantarūpaṃ, tato tyādyuppatti.
1429puttīyati(他欲求儿子)、puttīyanti(他们欲求儿子)、puttīyeti(他使……欲求儿子)、puttīyayati(他使……欲求儿子)、puttīyāpeti(他令……使……欲求儿子)、puttīyāpayati(他令……使……欲求儿子)、puttīyāpīyati(他被令……使……欲求儿子)、puttīyāpīyanti(他们被令……使……欲求儿子)。同样地,还有cīvarīyati(他欲求衣)、cīvarīyanti(他们欲求衣)、pattīyati(他欲求钵)、pattīyanti(他们欲求钵)、parikkhārīyati(他欲求资具)、parikkhārīyanti(他们欲求资具)等。
Puttīyati, puttīyanti, puttīyeti, puttīyayati, puttīyāpeti, puttīyāpayati, puttīyāpīyati, puttīyāpīyanti. Evaṃ cīvarīyati, cīvarīyanti, pattīyati, pattīyanti, parikkhārīyati, parikkhārīyanti iccādi.
1430意为:对待非亲生的弟子,如同对待自己的儿子一般。
Aputtaṃ sissaṃ puttamiva ācaratīti atthe –
706706. 比喻与行为方式。
706.Upamāṇācāre.
1432“upamānaṃ”(比喻),意为“以此而被比喻、应被比喻”。从表示比喻的业格词,在行为方式的意义上,加上词缀 īya。
Upamīyati upametabbo attho etenāti upamānaṃ, upamānabhūtā kammapadato ācāratthe īyo hoti.
1433puttīyati(他视弟子如子)、puttīyanti(他们视弟子如子)。
Puttīyati , puttīyanti sissaṃ.
1434业格用法:虽非亲子,亦如亲子般对待。例如:puttīyīyati(他被视如亲子)、puttīyīyanti(他们被视如亲子)、puttīyeti(他使人视如亲子)、puttīyayati(他使人视如亲子)、puttīyāpeti(他令……使人视如亲子)、puttīyāpayati(他令……使人视如亲子)、puttīyāpīyati(他被令……使人视如亲子)、puttīyāpīyanti(他们被令……使人视如亲子)。同理,sissīyati(他被视如弟子)、sissīyanti(他们被视如弟子)。
Kamme-aputtopi putto viya ācarīyati puttīyīyati, puttīyīyanti, puttīyeti, puttīyayati, puttīyāpeti, puttīyāpayati, puttīyāpīyati, puttīyāpīyanti. Evaṃ sissīyati, sissīyanti.
1435即“在宫殿中犹如在茅舍中行持”之义——
Kuṭiyaṃ viya pāsāde ācaratīti atthe –
707707. 依处。
707.Ādhārā.
1437对于作为比喻与依处的名词,在表行为方式的意义上,加上词缀 īya。
Upamānabhūtā ādhārabhūtā ca nāmamhā ācāratthe īyo hoti.
1438于宫殿中,犹如在茅舍中一般行为,即说 kuṭīyati(他如在茅舍中行为)、kuṭīyanti(他们如在茅舍中行为);于大海中,犹如在河流中一般行为,即说 nadīyati(他如在河流中行为)、nadīyanti(他们如在河流中行为)等等。
Kuṭīyati, kuṭīyanti pāsāde, nadiyaṃ viya samudde ācarati nadīyati, nadīyanti iccādi.
1439于城市中,犹如在森林中一般行为,即说 araññīyati(他如在森林中行为)、araññīyanti(他们如在森林中行为)于城市中。同样地,于寺院中,犹如在家中一般行为,即说 gehīyati(他如在家中行为)于寺院中。
Araññe viya nagare ācarati araññīyati, araññīyanti nagare. Evaṃ gehīyati vihāre.
1440在“以不被世间法所动摇的意义,行持自身如山峰一般”这一意义上——
Lokadhammehi akampanīyaṭṭhena pabbato viya attānaṃ ācaratīti atthe –
708708. 作者。
708.Kattutāyo.
1442以比喻之体和作者之体的两种名词,在表示行为方式的意义上,加上词缀āya——即从pabbata(山)一词加以āya,由此再引生出ti等语尾变化。
Upamānabhūtā kattubhūtā ca nāmamhā ācāratthe āyo hotīti pabbatasaddato āyo. Tato tyādyuppatti.
1443pabbatāyati saṅgho(僧团坚住如山)、pabbatāyanti(他们坚住如山);犹如 cicciṭa 而行,故称 cicciṭāyati(作 cicciṭa 声),此指音声。同样地,paṭapaṭāyati(作啪嗒声)、kaṭakaṭāyati(作咔嚓声)、dhūmadhūmāyati(如烟弥漫)、dhūpāyati(熏烟)、sandhūpāyati(遍熏)。
Pabbatāyati saṅgho, pabbatāyanti, cicciṭo viya attānaṃ ācarati cicciṭāyati, saddo. Evaṃ paṭapaṭāyati, kaṭakaṭāyati, dhūmadhūmāyati, dhūpāyati, sandhūpāyati.
1444在“即使非多,也成为多”的意义上——
Abhusampi bhusaṃ bhavatīti atthe –
709709. 于“变成”之义。
709.Jhatthe.
1446词缀‘cī’的意义是‘未曾有而变成’,称为‘jhattha’(变成义)。从作者格,在表变成义时加词缀‘āya’。
Cīpaccayassa attho abbhūtatabbhāvo jhattho nāma. Kattuto jhatthe āyo hoti.
1447bhusāyati(他变成多)、bhusāyanti(他们变成多);即使不是布,也变成布——paṭāyati(他变成布)、paṭāyanti(他们变成布);即使不是红色,也变成红色——lohitāyati(他变成红色)。同样地,nīlāyati(变成蓝色)、kamalāyati(变成莲花)、candāyati(变成月亮)、candanāyati(变成檀香)、kañcanāyati(变成黄金)、vajirāyati(变成金刚)。
Bhusāyati, bhusāyanti, apaṭopi paṭo bhavati paṭāyati, paṭāyanti, alohitampi lohitaṃ bhavati lohitāyati. Evaṃ nīlāyati, kamalāyati, candāyati, candanāyati, kañcanāyati, vajirāyati.
1448难道仅从作者(格)吗?bhusaṃ karoti(他使成为多)。
Kattutotveva? Bhusaṃ karoti.
1449在“制造声音”的意义上——
Saddaṃ karotīti atthe –
710710. 从声音等,表示“做”义。
710.Saddādīhi karoti.
1451从声音等以第二格结尾的名词,在表示“做”的意义上,加上词缀 āya。
Saddādīhi dutiyantehi nāmehi karotyatthe āyo hoti.
1452saddāyati 即造作音声,saddāyanti 即造作音声(复数);veraṃ karoti 即造作敌意——verāyati 即怀着敌意,verāyanti 即怀着敌意(复数);kalahaṃ karoti 即造作争吵——kalahāyati 即生起争吵,kalahāyanti 即生起争吵(复数);mettaṃ karoti 即修习慈——mettāyati 即修习慈,mettāyanti 即修习慈(复数);karuṇaṃ karoti 即修习悲——karuṇāyati 即修习悲,karuṇāyanti 即修习悲(复数);muditaṃ karoti 即修习喜——muditāyati 即修习喜,muditāyanti 即修习喜(复数);upekkhaṃ karoti 即修习舍——upekkhāyati 即修习舍,upekkhāyanti 即修习舍(复数);kukkuccaṃ karoti 即生起悔——kukkuccāyati 即追悔,kukkuccāyanti 即追悔(复数);piyaṃ karoti 即作可意——piyā
Saddāyati, saddāyanti, veraṃ karoti verāyati, verāyanti, kalahaṃ karoti kalahāyati, kalahāyanti, mettaṃ karoti mettāyati, mettāyanti, karuṇaṃ karoti karuṇāyati, karuṇāyanti, muditaṃ karoti muditāyati, muditāyanti, upekkhaṃ karoti upekkhāyati, upekkhāyanti, kukkuccaṃ karoti kukkuccāyati, kukkuccāyanti, piyaṃ karoti piyāyati, piyāyanti, paccayaṃ saddahanaṃ karoti pattiyāyati, pattiyāyanti, taṇhaṃ karoti taṇhāyati, taṇhāyanti, taṇhīyati, taṇhīyanti vā, karotyatthe īyo. Mama idanti karoti mamāyati, mamāyanti.
1453意为“致敬”。
Namo karotīti atthe –
711711. namo 一词加上 assa。
711.Namotvasso.
1455“namo”一词,在表“做”义时,加上词缀 assa。
Namosaddato karotyatthe asso hoti.
1456namassati(礼敬,单数形式),namassanti(礼敬,复数形式)。
Namassati, namassanti.
1457在“使……相同、相似”的意义上——
Samānaṃ sadisaṃ karotīti atthe –
712当名词表示词根义时。
712.Dhātvatthe nāmasmi.
1459“词根义”指任何行为。从名词词干,为表达词根义而添加词缀 i。根据“yuvaṇṇānameo paccaye”规则,此 i 变为 e。
Dhātvattho vuccati yā kāci kriyā. Nāmasmā dhātvatthe i hoti. ‘Yuvaṇṇānameo paccaye’ti issa ettaṃ.
1460samāneti(他使相同)、samānenti(他们使相同)。
Samāneti, samānenti.
1461依“eonamayāvā sare”之规则,e 变 aya。复依“Ṇiṇāpyāpīhi vā”中的“vā”字,加缀 la:samānayati(使一致)、samānayanti(使一致);piṇaṃ karoti(做团食)——piṇeti、piṇayati(团食);kusalaṃ pucchati(问善)——kusaleti、kusalayati(问善);visuddhaṃ hoti(成为清净)——visuddheti、visuddhayati(使清净);vīṇāya upagāyati(随琵琶而歌)——upavīṇeti、upavīṇāyati(随琵琶而歌);paññāya atikkamati(以慧超越)——atipaññeti、atipaññāyati(以慧超越);vaccaṃ karoti(做粪便)——vacceti、vaccayati(排便);muttaṃ karoti(做尿)——mutteti、muttayati(排尿);balena p
‘Eonamayāvā sare’ti essa ayādeso. ‘Ṇiṇāpyāpīhi vā’ti ettha vāsaddena lapaccayo, samānayati, samānayanti, piṇaṃ karoti piṇeti, piṇayati, kusalaṃ pucchati kusaleti, kusalayati, visuddhaṃ hoti visuddheti, visuddhayati, vīṇāya upagāyati upavīṇeti, upavīṇāyati, paññāya atikkamati atipaññeti, atipaññāyati, vaccaṃ karoti vacceti, vaccayati, muttaṃ karoti mutteti, muttayati, balena pīḷeti baleti, balayati.
1462于 itte 之后,有 balīyati(他变得有力)、balīyanti(他们变得有力)。巴利文中有“abalānaṃ balīyanti”(无力者变得有力)。
Assa itte-balīyati, balīyanti. ‘‘Abalānaṃ balīyantī’’ti pāḷi.
1463在“做真实”的意义上——
Saccaṃ karotīti atthe –
713713. 从 sacca 等词,亦加词缀 āpi。
713.Saccādīhāpi.
1465从 sacca 等名词,于词根义上,加词缀 āpi。
Saccādīhi nāmehi dhātvatthe āpi hoti.
1466saccāpeti(令成真实)、saccāpenti(令他们成真实); atthavibhāgaṃ karoti(作义分别)—— atthāpeti(令作义分别)、atthāpenti(令他们作义分别); bedasatthaṃ karoti(作吠陀教义)—— bedāpeti(令成吠陀)、bedāpenti(令他们成吠陀); sukkhaṃ karoti(作干燥)—— sukkhāpeti(令干燥)、sukkhāpenti(令他们干燥); sukhaṃ karoti(作乐)—— sukhāpeti(令乐)、sukhāpenti(令他们乐); dukkhaṃ karoti(作苦)—— dukkhāpeti(令苦)、dukkhāpenti(令他们苦); uṇhaṃ karoti(作热)—— uṇhāpeti(令热)、uṇhāpenti(令他们热)等等。
Saccāpeti , saccāpenti, atthavibhāgaṃ karoti atthāpeti, atthāpenti, bedasatthaṃ karoti bedāpeti, bedāpenti, sukkhaṃ karoti sukkhāpeti, sukkhāpenti, sukhaṃ karoti sukhāpeti, sukhāpenti, dukkhaṃ karoti dukkhāpeti, dukkhāpenti, uṇhaṃ karoti uṇhāpeti, uṇhāpenti iccādi.
1467对待非亲子如同儿子一般——puttīyati(他欲求儿子);在“欲求儿子”的意义上,根据“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”这一规则,加上词缀。
Aputtaṃ puttamiva ācarati puttīyati, puttīyituṃ icchatīti atthe ‘tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te’ti sapaccayo.
714714. 随其所欲,于以 si 等结尾之词。
714.Yathiṭṭhaṃ syādino.
1469“icchīyati”(被欲求)即是“iṭṭhaṃ”(所欲望者)。凡所欲者,即是“yathiṭṭhaṃ”(随其所欲)。亦有读作“yamiṭṭhaṃ”的。对于以 si 等结尾的词,随其所欲,取一个元音为首,或取其余部分,成为二重之形式,不像以 ti 等结尾的语尾只取为首部分那样,这是它的意义。依“ū byañjanassā”规则,插入 ū。
Icchīyatīti iṭṭhaṃ, yaṃ yaṃ iṭṭhaṃ yathiṭṭhaṃ. ‘‘Yamiṭṭha’’ntipi pāṭho. Syādyantassa yathiṭṭhaṃ ekassaraṃ ādibhūta’maññaṃ vā dverūpaṃ hoti, na tyādissa viya ādibhūtamevāti attho. ‘Ū byañjanassā’ti ū āgamo.
1470词首重叠时,为 pupputtīyisati。
Ādimhi dvitte-pupputtīyisati.
1471词中重叠时,为 puttittīyisati。
Majjhe dvitte-puttittīyisati.
1472非莲花成为莲花,即 kamalāyati;想要变成莲花,则有 kakamalāyisati、kamamalāyisati、kamalalāyisati 等。
Akamalaṃ kamalaṃ bhavati kamalāyati, kamalāyituṃ icchatīti kakamalāyisati, kamamalāyisati, kamalalāyisati iccādi.
1533以上是名词词根集。
Iti nāmadhāturāsi.
1534以上是名为《摩嘎剌那阐明》之《语词阐明》中
Iti niruttidīpaniyā nāma moggallānadīpaniyā
1535名为“Tyādi 篇”的动词篇
Tyādikaṇḍo nāma ākhyātakaṇḍo
1536已完成。
Niṭṭhito.