← 文献总目录

广传全世界之因

e0105n.nrf36 · 静态文献页 · 419 段 · 打开交互阅读器

1遍及一切世间的原因
Sakalalokapatthārakāraṇaṃ
1为何此清净之道遍行一切世间?因其依止清净三藏圣典,因其含摄三学,因其转译古义注之语,因其远离外道之说,因其阐明自宗清净,因其圆满分别戒、头陀支、奢摩他、神通、慧等分类,因其开示直达阿罗汉位的修行方法,因其文句浅明而不杂乱,因其义理易解,因其阐明能令人信、令见随顺之事。以如是数百种功德,此清净之道得以遍行一切世间,广为流传。
Kissesa visuddhimaggo sakalaloke patthaṭoti? Parisuddhapiṭakapāḷinissayabhāvato, sikkhattayasaṅgahabhāvato, porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvato, parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito, sīladhutaṅgasamathaabhiññāpaññāpabhedādīnaṃ paripuṇṇavibhāgato, yāva arahattā paṭipattinayaparidīpanato, uttānānākulapadabyañjanasaṅkhatabhāvato, suviññeyyatthabhāvato, pasādanīyānaṃ diṭṭhānugatāpādanasamatthānaṃ vatthūnañca dīpanatoti evamādīhi anekasatehi guṇehi esa sakalaloke patthaṭo jāto.
2此清净道实依三次结集所确立的清净巴利圣典而开展,非依止大众部等十七部派的藏经,亦不依止大乘的藏经。连同其附属的三学,在此已经圆满含摄而显示。此义是阿阇梨在诸圣典注疏的开端所说:
Ayañhi visuddhimaggo saṅgītittayārūḷhaparisuddhapāḷipiṭakameva nissāya pavatto, na mahāsaṅghikādīnaṃ sattarasannaṃ nikāyānaṃ piṭakaṃ, napi mahāyānikānaṃ piṭakaṃ. Saparivāraṃ sikkhattayañca ettha paripuṇṇameva saṅgahetvā dassitaṃ. Vuttañhetaṃ ācariyena āgamaṭṭhakathāsu ganthārambhe –
3戒与头陀行,以及一切业处;
‘‘Sīlakatā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni;
4连同行仪的规定,及禅那与等至的广说。
Cariyāvidhānasahito, jhānasamāpattivitthāro.
5一切神通,以及慧的简择与决断;
Sabbā ca abhiññāyo, paññāsaṅkalananicchayo ceva;
6蕴、界、处、根,以及四圣谛。
Khandhādhātāyatani,ndriyāni ariyāni ceva cattāri.
7诸谛、缘起,以及极为清净、理趣微妙的教说;
Saccāni paccayākāra,desanā suparisuddhanipuṇanayā;
8不离传承之道,与毗婆舍那的修习。
Avimuttatantimaggā, vipassanābhāvanā ceva.
9然而,这一切在《清净道论》中,我已极清净地宣说;
Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ;
10是故,已于彼说,我今于此不复详论。
Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmī’’ti.
11然而,《清净道论》是作为四部阿含义注的组成部分而造,因此,如同那些义注一样,它是通过转译古锡兰义注的语文、删略重复之义、远离异学之说,并为阐明大寺住众的清净抉择之自宗而造。以上是阿阇梨所说:
Yasmā pana visuddhimaggo catunnaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavabhāvena kato, tasmā tā viya porāṇasīhaḷaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatamatthānaṃ saṃkhipanavasena ca parasamayavivajjanavasena ca mahāvihāravāsīnaṃ parisuddhavinicchayasaṅkhātassa sakasamayassa dīpanavasena ca kato. Vuttañhetaṃ ācariyena –
12我舍弃了那悦耳的锡兰语,
‘‘Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ;
13以契合传承理趣、无有过失的方式,转译为圣典语。
Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ.
14不违自宗,依止那些长老——长老传承之明灯,
Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ;
15具有极微妙决断、住于大寺者;
Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsīnaṃ;
16舍弃重复之义,我将阐明义理。
Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti ca.
17此清净之道,正安立于四部圣典之中;
‘‘Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānañhi;
18安立之后,将如所说之义而开演。
Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ.
19正是因此而作,故应以此信心而受持。
Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya;
20应知此乃注疏中,依止于长部圣典之义。
Aṭṭhakathāya vijānatha, dīghāgamanissitaṃ attha’’nti ca.
21这部《清净之道》实乃摄取大注疏之精华而完成;
‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā;
22此大注疏以诵分计,共有八十一诵分。
Ekāsītipamāṇāya, pāḷiyā bhāṇavārehi.
23《清净道论》亦约有五十九诵分;
Ekūnasaṭṭhimatto, visuddhimaggopi bhāṇavārehi;
24因为是旨在阐明诸圣典之义而造;
Atthappakāsanatthāya, āgamānaṃ kato yasmā.
25因此,本注疏亦与之相应,以诵分计数。
Tasmā tena sahāyaṃ, aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya;
26经精确限定,共有四千四百诵分。
Suparimitaparicchinnaṃ, cattālīsaṃ sataṃ hotī’’ti ca.
27如果这部《清净道论》是阿阇梨未像圣典注疏那样制作、也未参考古锡兰注疏,仅凭自己的智慧之光而作,那么它就不应被视为圣典注疏的组成部分,反而应这样说:“圣典注疏是大注疏的精华,而《清净道论》并非其精华,只是阿阇梨依己见所作。”然而,由于并非如此作成,而是如前所述的方式作成,因此这部《清净道论》也应被视为以与那些圣典注疏相同的方式而作,并且正因如此,应被视为大注疏的精华。
Yadi cāyaṃ visuddhimaggo ācariyena āgamaṭṭhakathāyo viya akatvā porāṇasīhaḷaṭṭhakathāyo ca anoloketvā kevalaṃ attano ñāṇappabhāveneva kato assa, nāyaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavoti gahetabbo assa, aññadatthu ‘‘āgamaṭṭhakathāyo mahāṭṭhakathāya sārabhūtā, visuddhimaggo pana na tassā sārabhūto, kevalaṃ ācariyassa matiyāva kato’’ti evameva vattabbo assa. Yasmā pana tathā akatvā pubbe vuttappakāreneva kato, tasmā ayampi visuddhimaggo tāsaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ karaṇākāreneva katoti ca, tatoyeva mahāṭṭhakathāya sārabhūtoti ca daṭṭhabbo.
28然而,有些智者,在阿阇梨佛音的著作中,没有见到如同马鸣、龙树、世亲等后期部派比丘那样不依古著、仅凭自己的智慧推测而开示的佛法阐述的殊胜之处,心中不满足,便这样说:“我们未见佛音有不依凭其他、仅凭自己的智慧之光而创作的新著。”这些话虽是他们的讥毁之语,却成了上座部的赞颂之语。因为上座部如是了知:“唯有世尊、正自觉者佛陀所应说之法与所应制之律,已无余地宣说和制定;这些法与律,应由具信的比丘与居士如法奉行,不应去推测、寻求其他的法与律。若有人推测而宣说其他的法与律,那只是彼推测者的教说,并非大师的教说。凡在世尊的法与律中,文句的意义不显明之处,应当依止于那些古德——他们具足无碍解、六神通等功德,了知世尊的意趣,是注疏的阿阇梨——所注释的道理而取其义,不应依止于自己的见解。”阿阇梨佛音也是上座部中的一员,他也是如此了知。这便是阿阇梨所说:
Ekacce pana vicakkhaṇā ācariyabuddhaghosassa ganthesu uttarapakkhasāsanikānaṃ assaghosanāgajjunavasubandhuādīnaṃ bhikkhūnaṃ viya porāṇaganthe anissāya attano ñāṇeneva takketvā dassitaṃ dhammakathāvisesaṃ adisvā asantuṭṭhacittā evaṃ vadanti ‘‘buddhaghosassa aññaṃ anissāya attano ñāṇappabhāveneva abhinavaganthuppādanaṃ na passāmā’’ti. Taṃ tesaṃ garahāvacanampi samānaṃ theravādīnaṃ pasaṃsāvacanameva sampajjati. Theravādino hi evaṃ jānanti ‘‘buddheneva bhagavatā sammāsambuddhena desetabbo ceva dhammo paññāpetabbo ca vinayo anavasesena desito ceva paññatto ca, soyeva dhammavinayo saddhāsampannehi bhikkhūhi ceva gahaṭṭhehi ca yathārahaṃ paṭipajjitabbo, na tato añño dhammavinayo takketvā gavesetabbo. Yadi pana añño dhammavinayo kenaci takketvā kathito assa, taṃ tasseva takkino sāsanaṃ hoti na satthu sāsanaṃ. Yaṃ yaṃ pana bhagavato dhammavinaye padabyañjanaṃ atthato apākaṭaṃ hoti, tattha tattha porāṇakehi paṭisambhidāchaḷabhiññādiguṇasampannehi bhagavato adhippāyaṃ jānantehi aṭṭhakathācariyehi saṃvaṇṇitanayena attho gahetabbo, na attanomativasenā’’ti. Ācariyabuddhaghoso ca tesaṃ theravādīnaṃ aññataro, sopi tatheva jānāti. Vuttañcetaṃ ācariyena –
29佛陀所宣说之法与律,
‘‘Buddhena dhammo vinayo ca vutto,
30其弟子亦同样了知;
Yo tassa puttehi tatheva ñāto;
31那些舍离己见之人,
So yehi tesaṃ matimaccajantā,
32由于过去已作注疏,
Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu.
33是故,凡于注疏中所述者,
Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ,
34应舍弃那放逸的书写;
Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ;
35于一切学处常怀恭敬者,
Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ,
36因为这是智者于此的准则。
Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitānaṃ.
37此后,舍弃了异语,
Tato ca bhāsantarameva hitvā,
38将广说之道摄为略说……
Vitthāramaggañca samāsayitvā…pe…
39因为这也将成为注释,
Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi,
40故应恭敬地随学。
Sakkacca tasmā anusikkhitabbā’’ti .
41正因如此,这位阿阇梨未曾背离世尊的法与律或古注疏,仅凭一己之智测度,或取资于本人熟习的世间典籍,而造作任何论著。倘若他造作了那样的论著,上座部行者便会依据《大教诫经》所阐明的准则,断定:“此绝非彼世尊的言教,乃是佛音长老的谬解”,从而加以摒弃。然而,正由于这部《清净道论》是阿阇梨仅以转换古注语言等方式而作,上座部行者才依据《大教诫经》所阐明的准则,信受其说,认为:“此必是彼世尊的言教,是阿阇梨佛音长老的正当领受。”因此,这部论便广行于世间。
Teneva ācariyo bhagavato dhammavinayaṃ vā porāṇaṭṭhakathaṃ vā anissāya attano ñāṇena takketvā vā attanā paricitalokiyaganthehi gahetvā vā na kañci ganthaṃ akāsi. Yadi pana tādisaṃ kareyya, taṃ theravādino mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ, buddhaghosassa ca therassa duggahita’’nti chaḍḍeyyuṃyeva. Yato ca kho ayaṃ visuddhimaggo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanādivaseneva ācariyena kato, tatoyeva theravādino taṃ mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ, ācariyabuddhaghosassa ca therassa suggahita’’nti sampaṭicchanti. Tenāpāyaṃ sakalaloke patthaṭo hoti.
42其中,戒与头陀支等类的分别,以及修行阶次的阐明,本已一目了然。同样,这部《清净道论》更以易解且不紊的辞句,依循传统的体裁和巴利圣典的风格,善加组织,因此其义理也随之易于领会。是故,具慧之人以清净心观阅此论时,于念念之间既感得义味,亦感得法味,体会到无量的喜悦与满足。
Sīladhutaṅgādīnaṃ vibhāgo ca paṭipattinayaparidīpanañca pākaṭameva. Tathāyaṃ visuddhimaggo suviññeyyapadavākyehi ceva anākulapadavākyehi ca tantinayānurūpāya pāḷigatiyā suṭṭhu saṅkhato, tatoyeva cassa atthopi suviññeyyo hoti. Tasmā taṃ olokentā viññuno visuddhajjhāsayā khaṇe khaṇe atthapaṭisaṃvedino ceva dhammapaṭisaṃvedino ca hutvā anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedenti.
43此中,还阐明了众多令人净信之事:既有大帝须长老事等出于锡兰的诸故事,也有法将舍利弗长老事等出自赡部洲的诸故事。善信之士目睹并忆念这些事迹,便生起深切的净信,并油然而生见贤思齐之愿:‘不知何时,我等也能成就如是?’
Anekāni cettha pasādāvahāni mahātissattheravatthuādīni sīhaḷavatthūni ca dhammasenāpatisāriputtattheravatthuādīni jambudīpavatthūni ca dīpitāni. Tāni passitvā anussarantānaṃ sappurisānaṃ balavapasādo ca uppajjati, ‘‘kadā nu kho mayampi īdisā bhavissāmā’’ti diṭṭhānugatiṃ āpajjitukāmatā ca uppajjati.
44应知,此《清净道论》以依止清净三藏圣典等数百种功德,流传于整个世间。如《清净道论》一般,觉音尊者所造的其他含摄三藏的注疏,也以转译古注语言等功德,同样流传于整个世间。
Evaṃ parisuddhapiṭakapāḷinissayatādīhi anekasatehi guṇehi ayaṃ visuddhimaggo sakalaloke patthaṭo jātoti veditabbo. Yathā cāyaṃ visuddhimaggo, evaṃ aññāpi ācariyena katā tipiṭakasaṅgahaṭṭhakathāyo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvādīhi guṇehi sakalaloke patthaṭāyeva honti.
45至此,对于“为谁所作”、“为何所作”等疑问,其义也已详细阐明。
Ettāvatā ca pana kimatthaṃ katotiādīnampi pañhānamattho vitthārena vibhāvitova hotīti.
46于此,有偈颂言:
Tatthetaṃ vuccati –
1
1.
48对于那位应受尊敬者——
Sambhāvanīyassa sudhīvarāna-
49他具有坚定稳固的智慧;
Mādattadhīriṭṭhapadassa yassa;
50他那以智慧为首、美妙庄严的功德,
Paññādijātā lalitā guṇābhā,
51犹如世间之光,为善士带来欢喜。
Bhāteva lokamhi sataṃ mudāya.
2
2.
53那位名为佛音、智慧深固的长老,
Sa buddhaghosāvhathiraggadhīmā,
54赢得智者们的至深敬重。
Vidūna’maccantasamādarā’dā;
55他具足由本性而生、由通达善巧而获得的
Sabhāvajaṃ byattisasattiladdhaṃ,
56这位善觉音者确实承载着吉祥。
Siriṃ dadhāteva subuddhaghoso.
3
3.
58在最胜等正觉者般涅槃之后,
‘‘Sambuddhaseṭṭhe parinibbutasmiṃ,
59在第十个百年之时
Saṃvaccharānaṃ dasame satamhi;
60“他出生了”——这是诸智者了知的佛音
Jāto’’ti ñāto vibudhehi buddha-
61佛音苗芽,具足圆满敬意
Ghosaṅkuro pattasamattamānī.
4
4.
63当此位人中俊杰降生时,诸智者与明达之士,
Viññū vidū’massa pumaggajāte,
64他降生于南方之地;
Sañjātataṃ dakkhiṇadesabhāge;
65在悦意的因陀罗地区,善士之渊薮,
Ramme’ndiyasmiṃ sujanākarasmiṃ,
66这位寻求彼处义理者,现已到达。
Tattatthamesīna’mayaṃ patīti.
5
5.
68他于莫兰达村,即在那里降生,
Moraṇḍagāmamhi sa tattha jāto,
69由功德故,善植于良家;
Puññānito vippakulamhi sammā;
70为成就勇者的利世事业,
Sūrassa lokatthasamāvahatthaṃ,
71犹如破晓之日初升的光芒,为令其出现。
Uppajjanāyā’dyaruṇova raṃsi.
6
6.
73他智慧渐次增胜,终臻圆满成熟,
Saṃvaddhabuddhī sa pavuddhipatto,
74令亲族与诸天皆得欢喜;
Ārādhayaṃ ñātigaṇaṃ sadeva;
75于吠陀、诸明,及余诸技艺——
Vedesu vijjāsu tadaññasippa-
76于诸经典中,通达无碍。
Ganthesvanāyāsapavīṇatā’gā.
7
7.
78依对净志者的辨析,
Suddhādhimuttīna vivecanena,
79他审察‘此是精义,此是糟粕’;
Sārānu’sāroti viviñcamāno;
80因他于吠陀中觉了虚而不实,
Vedesva’sāratta’mabujjhi yasmā,
81他并不因听闻而满足。
Tuṭṭhiṃ sa nāpajji sutena sena.
8
8.
83探寻它殊胜的精要,
Anvesato tassa pasatthasāraṃ,
84正法的精华由听闻而得;
Saddhammasāro savanena laddho;
85他仿佛沉浸于佛陀的教法中,
Ninnova buddhassa sa sāsanamhi,
86他生起精进,为于此处灭尽烦恼。
Ussāhajāto’pagamāya tattha.
9
9.
88那位希求正法者,在那里光芒闪耀。
Dhammābhilāsī sa viroci tattha,
89犹如已得出家与具足戒者;
Saṃladdhapabbajjupasampadova;
90亲近诸长老中的清净者,
There’pasaṅkamma visuddhathera-
91于论师众中,净信与智慧具足。
Vādīnikāyamhi patītapaññe.
10
10.
93那时,在南印度地带,
Tadā hi’suṃ dakkhiṇaindiyamhi,
94住着那些生于上座部传承者;
Nivāsino theriyavaṃsajātā;
95此外,有其他论师,还有牟尼,及牟尼之王——
Tadaññavādī ca munī muninda-
96各自依所执持的见解,宣说自宗。
Mataṃ yathāladdhi pakāsayantā.
11
11.
98为了进一步证入正法的精髓,
Saddhammasārādhigamāya bhiyyo,
99他完整掌握了胜者所宣说的巴利圣典;
Pāḷiṃ samuggaṇhi jineritaṃ, sā;
100他舌端的妙用与心意相应而安住,
Jivhaggalīlā manasā’sitā’ssa,
101犹如吉祥天女住于福德中,他如是宣说。
Lakkhīva puññe nivasaṃ babhāsa.
12
12.
103如此,他正确地领悟了它,圆满觉知:
Evaṃ tamuggaṇha’mabodhi sammā,
104这是唯一通向究竟清净的道路;
‘‘Ekāyanoyaṃ suvisuddhiyāti;
105这是导向证得出离的道’,其义理
Maggo vivaṭṭādhigamāya’’ tattho-
106他达到了那个瑜伽,直抵彼岸。
Yyogaṃ samāpajji paraṃ parattī.
13
13.
108他拥有真实的自性智慧与广大的教法,
Sabhāvapaññā mahatī ca sattha-
109在教典之中获得了广博如灯的明慧;
Ntaropaladdhā vipulāva vijjā;
110因此,对于这位已渡过佛陀教海的人,
Tenassa buddhottisamuddatiṇṇe,
111他的成就之力,被视为不费功力而成就。
Akicchasādhittapabhāva’maññā.
14
14.
113佛陀的声誉,犹如善称颂之美名,远播四方。
Buddhassa kittīva sukittighoso,
114德高望重的师长们将宣说此事。
Vattissate’ccassa garū viyattā;
115他们为佛陀安立了具足义利之名,
Atthānvitaṃ nāmamakaṃsu buddha-
116此名声属于已度越的正觉者。
Ghosoti sambuddhamataṅgatassa.
15
15.
118在名为孔雀使者的港口城,
Mayūradūtavhayapaṭṭanasmiṃ,
119以及居住在甘吉沃普尔等城时;
Nivassa kañjīvhapurādike ca;
120他名为暗黑,于安陀迦所称之地域,
Sa andhakākhyātasadesiyaṭṭha-
121如何以专注之心掌握了教法。
Kathaṃ samuggaṇhi samāhitatto.
16
16.
123善慧者仅以此分智慧,
Tāvattakenassa sumedhasassā-
124心已知足,更无所求;
Santuṭṭhacittassa tatuttarimpi;
125于正自觉者之教说,义理已圆满,
Sambuddhavāṇīsu samattamatthaṃ,
126却生起了欲求更为了知的广大渴望。
Aññātumicchā mahatī ajāyi.
17
17.
128由大玛欣德等诸最胜尊者
Mahāmahindādivasīvarebhi,
129所传来之注释及其精要。
Samābhatā yāṭṭhakathā sasārā;
130及上座部的善决断
Satheravādā suvinicchayā ca,
131那时,于楞伽岛确已阐明
Tadā vibhātā vata laṅkayā’suṃ.
18
18.
133知此流传,解此义者
Pavattimetaṃ vidiya’ssa meta-
134他想:“此楞伽岛必定庄严,
Dahosi ‘‘yaṃ nūna’bhirāmalaṅkaṃ;
135犹如宝矿的庄严,
Alaṅkarontiṃ ratanākaraṃva,
136依止这部大注释而修学。”
Upecca sikkhe’ṭṭhakathā mahantī.
19
19.
138以锡兰语而作宣说,
Tā bhāsayā sīhaḷikāya raccā,
139汇集经义另造新篇;
Tantiṃ samāropya navaṃ kareyyaṃ;
140如此,实能令诸方信受佛陀
Evañhi desantariyāna buddha-
141智者确然成就其义利。
Mānīnamatthaṃ khalu sādhaye’’ti.
20
20.
143往昔,那传至楞伽的教法,
Pure ca laṅkāgatasāsanaṃ yaṃ,
144犹如极清净无垢的雪山,不沾着于雪等;
Sunimmalindūva himādimutto;
145那时,在某些方面,异说曾放光明。
Pabhāsi, kismiñci tadāññavāda-
146使心混乱,它便陷入了那种混乱。
Manākulaṃ tā’kulataṃ jagāma.
21
21.
148因为胜者般涅槃后,
Jinamhi nibbānagate hi vassa-
149在百年期间,教众和合一致;
Satantare sāsanikā samaggā;
150在胜者的教法中,他们持同一论说,和睦共处;
Samānavādā jinasāsanamhi,
151那时,没有任何分裂。
Na koci bhedopi tadā ahosi.
22
22.
153后来,正法之树遭到摧残,
Pacchā ca saddhammadumāhatebhya-
154因不善法之风兴起,
Dhammehi vātehi paṭicca pāpe;
155他们心生悚惧,集会一处。
Jātehi saṃviggamanā samāya,
156对诸长老提出了严峻的指控。
There’sa’muyyogamakaṃsu daḷhaṃ.
23
23.
158诸贤善者已妥善结集,
Saṅgītiyo kacca supesalehi,
159虽为坚毅之士严加遮止;
Niggayhamānāpi thirehi daḷhaṃ;
160纵使树木被砍断,仍能重新生长,
Chinnāpi rukkhā’ssu punoruhāvā-
161他们却于法与律,各各作不同解释,
Kāsuṃva dhammaṃ vinayā’ññathā te.
24
24.
163他们群分各异,执持种种论说,
Nānāgaṇā te ca anekavādā,
164于胜者教中,行于杂染;
Saṃsaggakārā jinasāsane’suṃ;
165依异于胜者所教的言论,
Vādebhi aññehi jineritebhya-
166自谓清净,却对律与法妄作分别。
Suddhāyamānā vinayañca dhammaṃ.
25
25.
168他们的论师与论藏,
Vādā ca vādī piṭakāni tesaṃ,
169犹如将兰卡变为污秽之地,纷至沓来;
Laṅkaṃ malaṅkaṃva karaṃ’payātā;
170无畏等住者们便受持了。
Paṭiggahesuṃ pyabhayādivāsī,
171而非其他声名远扬的精舍住者。
Nāññe mahākhyātavihāravāsī.
26
26.
173正如佛陀所宣说的巴利经典,
Yathā ca buddhābhihitāva pāḷi,
174其义理核心也为具足自在者所通达。
Tadatthasārā ca vasībhi ñātā;
175并无“偏离清净长老之见的
Na ‘‘tedha vokkamma visuddhathera-
176论者与争论者”之类的流传说。
Vādī vivādī’’ti pavatti kāci.
27
27.
178他们犹如护卫生命般护持了师长之教说。
Jīvaṃva rakkhiṃsu satheravādaṃ,
179其传承与义理,皆得确知;
Tantiṃ tadatthañca saniṇṇayaṃ te;
180因此,绝不可能被其他论者
Tasmā na sakkāva tadaññavādi-
181的言论所攻击或诋毁。
Vādebhi hantuṃ cu’pagantumaddhā.
28
28.
183由于思虑那教说分裂之怖畏,
Taṃvādasaṃbhedabhayañca maññayā,
184即使在难以救援之际,亦因怖畏而护持传承;
‘‘Duddhāravelāpi bhayehi tantinaṃ;
185因愚痴等而被称为‘有’的论书,
Sammohatādīhi bhave’’ti potthakaṃ,
186他们正确地将它编集起来,并善加守护。
Āropya sammā paripālayiṃsu te.
29
29.
188当时,为了抵御他们,
Tadā hi tesaṃ paṭibāhane raṇa-
189这位胜者教法的奉持者,通达明辨之学,
Vidaṃva sikkhaṃ jinasāsanaddharo;
190这位名为佛音的牟尼,智慧卓越,
Sa buddhaghoso muni buddhipāṭavo,
191他已前往殊胜的铜色岛。
Gato’si dīpaṃ varatambapaṇṇikaṃ.
30
30.
193他到达楞伽后,面对大注疏之海,
Laṅkaṃ upecca sa mahāṭṭhakathāṇṇavassa,
194犹如坚定的决断者,将彼岸广传于人;
Pāraṃ paraṃ vitaraṇe thiraniṇṇayova;
195清净传承者所居之大寺,
Saṃsuddhavaṃsajanivāsamahāvihāra-
196犹如升起的太阳照耀云空,令其增辉。
Māgā’mbaraṃva udayindu’pasobhayanto.
31
31.
198他安住于该处之南方,
Tasmiñca dakkhiṇadisāya vasī sa tattha,
199以名为精勤殿的院落而为庄严;
Sobhaṃ padhānagharasaññitapāriveṇaṃ;
200建造了善人所应亲近的无上殿堂。
Pāsāda’muttama’makā sujanebhi sebyaṃ,
201他寂静安稳,如大聚落主,行持善法。
Santo mahānigamasāmi suciṇṇadhammo.
32
32.
203他正确地修习瑜伽,是觉者,是佛陀之友——
Sammā ca yogamakarī budhabuddhamitta-
204他亲近长老等具足无缺的传承,
Therādi’manta’mupayāta’manūnatante;
205他亲近以种种智觉悟的智慧,
Saṃsevito vividhañāyapabuddhiyā so,
206于经、阿毗达摩、律的注疏无所不足。
Suttābhidhammavinayaṭṭhakathāsva’nūnaṃ.
33
33.
208其聪慧善巧,遍于此时与彼时,
Veyyattiyaṃ’sa samaye samayantare ca,
209以慧观见,如已开显的深隐义理;
Paññāya disva vivaṭaṃva nihītamatthaṃ;
210长老们和合一致,共饮胜者之道的甘露,
Therā samaggajinamaggamatā’matāsī,
211他们认为,如此(之法)犹如龙颈之宝,极为稀有难得。
Maññiṃsu naggharatanaṃva sudullabhanti.
34
34.
213了知法与律的义理、利益、意欲与布施
Viññāya dhammavinayatthayathicchadāne,
214如摩尼宝珠,善审察之觉者形相;
Cintāmaṇīti sunirūpitabuddhirūpaṃ;
215于此,心意已决的诗僧护长老,
Yasse’ttha nicchitamano kavisaṅghapāla-
216那位无上长老,为饶益世人而令他投身于此。
Ttheruttamo janahitāya niyojayī taṃ.
35
35.
218尽管现存种种修行论著,
‘‘Kiñcāpi santi vividhā paṭipattiganthā,
219但其中有些并不随顺佛陀的教说;
Kesañci kiñci tu na buddhamatānusāraṃ;
220它们亦与清净长老们的传统相违。
Saṃsuddhatherasamayehi ca te viruddhā,
221因此,应造一部清净的修行论。
Tasmā karotu vimalaṃ paṭipattiganthaṃ’’.
36
36.
223它如慈悲等云林,为众生大地上的依止处。
Mettādayambudavanaṃ janabhūmiyaṃ’sa,
224而圣道之迹于此相续流布;
Saṃvassate ca’riyamaggagamagga’maggaṃ;
225为清净之义,如长老之所愿,
Saṃsodhanattha’miti ‘‘patthitatheraāsaṃ,
226“我将完成此《清净道论》”——他如此发愿而著作。
Pūressa’meta’’miti kāsi visuddhimaggaṃ.
37
37.
228他具足英雄的悲悯与正念,以智慧所摄持,
Vīrānukampasatiyojitabuddhimā saṃ,
229深入并掌握古注及其论义,如理执持;
Oggayha, gayha ca’ khilaṭṭhakathā satantī;
230他不惜辛劳,善巧地取其精要,
Sāraṃ sakheda’manapekkhiya sādhukaṃ sa,
231他所作此论,世间哪位智者会不心生欢喜呢?
Yaṃ’kāsi, kaṃ nu’dha na rocayate budhaṃ so.
38
38.
233此处所说,唯以真实本质为最上,即诸自性法,
Vutte’ttha bhāvaparamāva sabhāvadhammā,
234而所缘亦仅是喜与乐受,仅此而已;
Vatthū ca pītisukhavedaniyā’nitāva;
235此亦如满盈之器,契合一切修行之道,
Puṇṇova sabbapaṭipattinayehi ceso,
236犹如繁花盛放的和风,此者焕然照耀。
Pupphābhiphullapavanaṃva virājate’yaṃ.
39
39.
238若见此者,思量其为宝中之精华,
Yaṃ passiyāna parikappiya ratnasāra-
239愿他进入清净之胎,我如此期望;
Gabbhaṃ visuddhi’mabhiyātu’mapekkhamānā;
240为摄取其精华,他们如理加行,
Taṃ sāra’mādiyitu’māsu payuttayuttā,
241因见无价珍宝,岂不应当赞叹!
Disvā hi naggharatanaṃ nanu vajjaye na.
40
40.
243此处随顺教理之词句,实为可意,
Kantā padāvali’ha tantinayānusārā,
244核心与极核心之理路,已得成立而成就;
Sārātisāranayapanti pasiddhasiddhā;
245且此义趣向寂灭,于此被称量——
Atthā ca santinugamāya tulāyamāno-
246因为若无加行,则无行道之成就。
Yyogena mettha hi vinā paṭipatti kā’ññā.
41
41.
248此乃导师四部圣典之核心光明;
Ābhāti satthu caturāgamamajjhago’yaṃ-
249犹如太阳,于种种事物中阐发义理。
Atthe pakāsayiha bhāṇuva nekadabbe;
250此乃令智者心生喜悦之法门。
Medhāvipītijananaṃ’sa vidhāna’metaṃ-
251因为他的智慧,已超诗人所能思议的境界。
Tītañhi yāva kavigocara’massa ñāṇaṃ.
42
42.
253既已观见,其锐利的智慧便进入清净道——
Diṭṭhāva tikkhamati’massa visuddhimagga-
254由成就而获得清净智足者相伴;
Sampādanena samupāttasudhīpadebhi;
255因此,为阐明佛陀言教之义理,
Tenassa buddhavacanatthavibhāvanāya,
256其善巧已为通达圣典者所了知。
Pabyattasatti viditā viditāgamehi.
43
43.
258此为诸诗人所称叹,由享有盛誉者所证得,
Khyātaṃ kavībhi’dhigataṃ yasa’māvahena,
259属于那位名为净慧觉的长老;
Therassa suddhamatibuddhasirīvhayassa;
260从初始便展现了利益世间的愿求。
Lokattha’māvikatapatthana’mādiyāna,
261并专注一心,致力于众生的利益。
Sāmañca ninnahadayena janāna’matthe.
44
44.
263依正自觉智所了知,由此,这部名为《庄严》的律藏注疏,详尽圆满。
Sambuddhabhāvaviditeni’minā samanta-
264这部名为《庄严》的律藏注疏,殊胜微妙。
Pāsādikāvhavinayaṭṭhakathā paṇītā;
265犹如旭日升起的英雄,由您,那些于律藏义理愚昧之人——
Sūro’dite viya tayā vinayatthamūḷhā-
266虽已抵达胜者的教说之道,却仍陷于愚昧。
Mūḷhī bhavanti jinanītipathā’dhigantvā.
45
45.
268犹如楞伽岛被庄严,由大玛欣德长老——
Laṅkā alaṅkatikatāva mahāmahinda-
269由长老携来的律藏注疏,此注疏——
Ttherena yā ca vinayaṭṭhakathā’bhatā, taṃ;
270以悦耳的僧伽罗语宣说,
Kantāya sīhaḷagirāya girāyamānā,
271古时曾有许多极可敬重的牟尼。
Accantakantabahulā munayo purā’suṃ.
46
46.
273以及其他名为《波迦利》《俱伦迪》等的注疏,
Aññā ca paccari-kurundisamaññitādī,
274它们曾是在律藏中照亮楞伽岛的明灯。
Dīpaṃ padīpakaraṇī vinayamhi yā’suṃ;
275摄集了它们全部的义理,并由长老——
Saṅgayha tāsa’makhilatthanaye ca thera-
276于诸论说中,恰如将散落的珍珠贯于一线。
Vāde ca muttaratanāniva mekasutte.
47
47.
278他们正是将兼具锡兰语的圣典,
Tāheva sīhaḷaniruttiyutañca tantiṃ,
279加以编纂,令其既优美又详尽;
Āropiyāna ruciraṃ atha vitthatañca;
280以略说而通达圆满之道,
Maggaṃ samāsanavasena yathā samatta-
281为世间所尊重、所敬奉。
Lokena yā garukatā katamānanā’kā.
48
48.
283清净传承的上座与清净长老,
Suddhanvayāgathavirā ca visuddhathera-
284论师以清净律藏为所敬奉之法;
Vādī visuddhavinayāgamapujjadhammā;
285他们并非如其他宗派那样,认为‘清净之行并非如此’,
Suddhaṃ kariṃsu na yathe’nti tadaññavādā,
286如是等内容,此处的缘起已作阐明。
Iccādi’māvikariyā’si nidānamettha.
49
49.
288其中章句,文辞悦意,优美而易解,
Yasmiṃ manuññapadapanti subhā subodhā,
289义理兼具喜悦、殊胜与惊奇等功德;
Atthā ca pītisama’vimhayatādibhāvī;
290种种奇妙,妙智纷呈,恰似诗人心意中的天鹅,
Citrā vicitramatijā kavicittahaṃsā,
291因此,随顺其义理者,即品味此味。
Tasmā rasāyati tadatthanusārinaṃ yaṃ.
50
50.
293极为深邃如海,种种不同的理趣,
Accantasāgaranibhā vividhā nayatthā,
294此中存有那些古老的律藏注释书;
Sante’ttha yā’su vinayaṭṭhakathā purāṇā;
295它们各自依其所好,具有经教的性质。
Tāsaṃ yathābhimatapanti sutantikattaṃ,
296依凭大力与勇健,能为他成就些什么呢?
Kiñhi’ssa kiñci balavīra’paṭicca kātuṃ.
51
51.
298依凭他那悲悯所发起的精进,
Uyyoga’massa karuṇāpahitaṃ paṭicca,
299智慧为伴,强大而坚固;
Paññāsahāyasahitaṃ balavañca daḷhaṃ;
300既得此已,便为一切世间之所悦意;
Laddhāva yā nikhilalokamanuññabhūtā,
301于智者中,她如牛王般闪耀。
Medhāvinaṃ’nusabhagāva virājate sā.
52
52.
303此者被智者称叹为“已渡律海”,
Viññūbhi yā ‘‘vinayasāgarapāratiṇṇe’’,
304被称赞为“善渡之迅流”;
Sambhāvitā ‘‘sutaraṇāyati sīghavāhā’’;
305如是,今日它以其备受赞叹的功德而辉耀,只要……
Iccābhimānitaguṇā’jja rarāja yāva,
306有何坚固者,如此不堪久、难以制伏,却又轻易坏灭?
Kiṃ yaṃ thiraṃ lahu vinassati duppasayhaṃ.
53
53.
308那遍满一切、能善巧通达烦恼丛林的,
‘‘Yā byāpinī’khilanayassa subodhinī ca,
309为诸听者所依止、恒常带来法喜之庄严者;
Sotūbhi sevitasadātanadhammaraṅgaṃ;
310于世间传扬的殊胜功德中安立之后,
Katvāna lokapahite saguṇe dadhantī,
311愿此古老义注长久住立,不归于灭没。
Ṭhātū’’ti naṭṭha’mupagā’ṭṭhakathā purāṇā.
54
54.
313由悲悯众生之心所策励,
Janābhisattāya dayāya codito,
314断除对善士律学的疲厌,
Vichejja khedaṃ vinayamhi sādhunaṃ;
315而后,当编集诸圣典之注释时,
Athāgamāna’ṭṭhakathāvidhānane,
316那位智者便决志荷担此重任。
Dhuraṃ dadhātuṃ’bhimukhā’si so sudhī.
55
55.
318如盛开的莲花,朝向那美妙辉光,
Padmaṃva phullābhinataṃ subhāṇubhaṃ,
319得见莲花绽放,心生殊胜之喜。
Laddhāna phullaṃ’tisayā’si cetanā;
320那位如龙象之牙般坚固、具足智慧者,
Dāṭhādināgena thiraggadhīmatā,
321为成就所希求之义利而发心。
Yā patthitā’rabbha tadatthasijjhane.
56
56.
323于长部诸教义中,展现圆满智慧与精勤,
Dīghāgamatthesu sabuddhivikkama-
324不偏不倚证得法要,是为极吉祥,
Māgamma sārādhigamā sumaṅgala-
325那名为《美丽》的注释,随顺其名而展现,
Nāmānugantāva vilāsinīti yā,
326此注释为利益世间而出现。
Saṃvaṇṇanā lokahitāya sambhavī.
57
57.
328即使在深奥智慧所行境的教法中,
Gambhīramedhāvisayāgamamhipi,
329依于智慧,得以彻底清净;
Ārabbha buddhiṃ’sa sunimmalīkatā;
330佛陀所认可之义,为众多人所了知,
Viññātabuddhābhimatā bahū janā,
331大智慧者诚然成就了殊胜的义利。
Aññatthasādhā mahatañhi buddhiyo.
58
58.
333此注为博学者所阐扬,令智者心悦,为人所珍爱,
Sā’nītavidvākkhimanā manāyitā,
334在这令人欢喜的教法中,它恒为法会所依止。
Kantāgame dhammasabhāyate sadā;
335正因如此,我猜想,你已胜我,
Teneva maññe’ha tirokatā tayā,
336何须再提其他速行者?你,已是先行者。
Kiṃ sīghaga’ññatra pathaññagāmikā.
59
59.
338犹如大云覆满广阔的天际,
Patvā mahantā’mbara’mambudo yathā,
339成就世间利益的大慧,亦是如此;
Lokatthasādhīpi mahāsayaṃ mati;
340因此,注疏传承得以成就。
Tasmā’ssa siddhā’ṭṭhakathāparamparā,
341为赐予智慧而历久弥新。
Buddhippadānāya’ huvuṃ navā navā.
60
60.
343我今指明:以佛陀等为首者,即是坚固无上之相。
Buddhādimittaṃ thiraseṭṭha’muddisaṃ,
344其注释即是《破除戏论》。
Saṃvaṇṇanā cāsi papañcasūdanī;
345胜者于《中部》中宣说一切处之精要,
‘‘Sabbatthasāre jinamajjhimāgame,
346善士获得喜乐,愿皆欢喜。」
Laddhāna pītiṃ sujanā samentu’’ti.
61
61.
348于是生起了名为《显扬精要》之注,
Uppajji ‘‘sāratthapakāsinī’’ti yā,
349它正契光明守护者(Jotipāla)之所愿;
Sā jotipālassa yathābhilāsitaṃ;
350犹如以名号揭示精要的明灯,照耀世间,
Lokaṃ yathānāmikasāradīpanā,
351你是正行道者的指路人。
Bhātā’si sammāpaṭipannapanthadā.
62
62.
353藉由她,心愿得以圆满。
Sampūri kātuṃ’sa manoratho yayā,
354此即《增支部》圣典的义理注释。
Aṅguttarantāgamamatthavaṇṇanā;
355以彼之名,称善士与吉婆迦,
Tannāmadheyyaṃ sujanañca jīvakaṃ,
356以及光护与智慧卓越者。
So jotipālañca pasatthadhītimaṃ.
63
63.
358为彰显彼善巧之作,
Uddissa yaṃ’kāsi pavīṇataṃ karaṃ,
359显示佛等应亲近之善道时;
Buddhādisaṃsebyasumaggadassane;
360她成为正法之花的丛林,
Saddhammapupphāna’ vanāyitā’si sā,
361智者僧团恒常所入之处。
Vidvālisaṅghassa sadāvagāhaṇā.
64
64.
363愿诸善士以此断除对自所得之执;
Yena’ttaladdhiṃ pajahantu sādhavo,
364于阐明难解之法与自性时;
Dubbodhadhamme ca sabhāvadīpane;
365愿他们觉悟,此即阿毗达摩之海。
Bujjhantu, iccāsi’bhidhammasāgaro,
366于彼处,以易行成就悟入。
Tatthā’vatāraṃ sukarena sādhinī.
65
65.
368其妙慧光明,奋发昂扬;
Medhāvilāsā’ssa’huvu’ṭṭhasālinī,
369可爱而能驱除迷惑者;
Kantā ca sammohavinodanīti yā;
370她们名为佛音,同名同号——
Tā buddhaghosoti satulyanāmika-
371依道而生,成就善士义利。
Māgamma jātā sujanatthasādhinī.
66
66.
373此外,有五种注释,出自阿毗达摩,于此处,如其经教所应有,
Aññā ca pañcaṭṭhakathā’bhidhammaje,
374安立其本质中,如经教所应然;
Bhāve nidhāye’ttha yathā’ssu suttarā;
375于深奥义处,具广发智慧者,
Gambhīramatthesu paviddhabuddhitaṃ,
376成就导师无比之明灯。
Sampādanī satthu’tulattadīpanī.
67
67.
378依索那长老的请求而作,
Soṇāvhatherassa paṭicca yācanaṃ,
379比丘们依此度脱疑惑;
Tā yāya kaṅkhā vitaranti bhikkhavo;
380于巴帝摩卡中所说,随彼而行,彼之名义,
Yā pātimokkhamhi, tadanvayāvhayaṃ,
381他撰此注释,为智者中之最胜者。
Saṃvaṇṇanaṃ’kāsi sa dhīmataṃ varo.
68
68.
383圆满阐明世间安住之种种相,令生欢喜,
Samattalokaṭṭhavibhāvirañjanā,
384此《法句》注释由他撰成;
Kate’minā dhammapadassa vaṇṇanā;
385坚定地称指鸠摩罗迦叶,
Thiraṃ samuddissa kumārakassapaṃ,
386令善人之心喜悦绽放。
Sataṃ manaṃ pītipaphullitaṃ yayā.
69
69.
388此外,他对《经集》等小部经典的
Aññā’ssa yā suttanipāta-khuddaka-
389教授读诵与义理的最胜义阐明,
Pāṭhatthadātā paramatthajotikā;
390名为《本生鬘》的注释,乃是庄严,
Saṃvaṇṇanā jātakatanti maṇḍanā,
391它们是照亮世间利益的明灯。
Tā honti lokassa hitappadīpinī.
70
70.
393在无余世间中,有弘扬之愿;
Nissesalokamhi pacāraṇicchā,
394诚然,在传至楞伽岛的诸注疏中;
Laṅkāgatāna’ṭṭhakathāna’maddhā;
395那属于上座部的,充满着佛。
Yā theravādīna’mapūri buddha-
396音长老威光的获得者
Ghosaggatherassa pabhāvaladdhā.
71
71.
398名为‘贤善’,其品德亦令人愉悦
Bhaddaṃ’sa nāmañca, guṇā manuññā,
399他们效仿和合而行者
Samaggagāmī’nukaronti tesaṃ;
400他们确实是常怀戒惧的勇者,
Sasaṅkasūrā hi sadātanā ye,
401他们游行世间,为世间带来喜悦。
Lokaṃ pamodañca karaṃ caranti.
72
72.
403善觉声闻之智慧威力——
Subuddhaghosassa vibhāvisatti-
404开始宣说坚如磐石者之教说
Pabyatti’mārabbha thirāsabhassa;
405世间在善长老的教说中,确然得以和合
Samaggaloko hi sutheravāde,
406他增长了自生之慢心
Mānaṃ pavaḍḍhesi anaññajātaṃ.
73
73.
408只要世间尚有‘佛陀’这个名号,
Buddhoti nāmaṃ bhuvanamhi yāva,
409对善觉声闻来说,又怎会是微不足道之事?
Subuddhaghosassa siyā na kiñhi;
410因为善士们确实获得了广大的利益,
Laddhā hi sādhūbhi mahopakārā,
411犹如大财富者与其同伴一般。
Mahagghavittāniva taṃsakāsā.
74
74.
413纵使被取出,光彩也会消退,
Khīyetha vaṇṇo na samuddhaṭopi,
414难道他不正是有着无量无边的功德吗?
Nanva’ssa nekā hi guṇā anantā;
415谁能从烦恼之海得救拔呢?
Ko nu’ddhareyyā’ khilasāgarode,
416然而,愿智者常作如是思惟。
Tathāpi maññantu sudhī sadā teti.
418此由承担并完成第六结集重任的僧团委员会所刊行
Chaṭṭhasaṅgītibhāranitthārakasaṅghasamitiyā pakāsitāyaṃ
419《清净道论》因缘谈完毕。
Visuddhimagganidānakathā niṭṭhitā.