法句义注之造作
1《法句》注疏的编撰
Dhammapadaṭṭhakathākaraṇaṃ
1此外，还有三部注释，即《小诵注》《法句注》和《经集注》。从它们的结尾语来看，可以确认是阿阇梨佛音所作。不过，其中有些语句与圣典注释中的表述风格并不一致。因此，有些人说：“这些不是阿阇梨佛音所作。”另一些人则说：“这些可能是由支持阿阇梨的长老们先拟出初稿，而后由阿阇梨以最终校订的方式完成；又或者，是那位被请作《阿毗达摩注》的小佛音所作。”
Aparāpi tisso aṭṭhakathāyo santi khuddakapāṭhaṭṭhakathā dhammapadaṭṭhakathā suttanipātaṭṭhakathā cāti, yā tāsu dissamānanigamanavasena ācariyabuddhaghoseneva katāti paññāyanti. Tattha pana vuttavacanāni kānici kānici āgamaṭṭhakathāsu vuttākārena na honti. Tasmā eke vadanti ‘‘netā ācariyabuddhaghosassā’’ti. Ekacce pana ‘‘ācariyassa upathambhakattherehi paṭhamaṃ katā, pacchā ācariyena osānasodhanavasena pariyosāpitā vā bhaveyyuṃ, abhidhammaṭṭhakathaṃ āyācantena cūḷabuddhaghosena vā katā bhaveyyu’’nti vadanti.
2无论事实如此抑或不然，如今要作定论，绝非易事。因此，我们只根据这些注释的结尾语来加以说明。在这些注释中，《法句注》是应鸠摩罗迦叶长老的劝请，住于尸利俱陀国王的宫殿中，将代代传承而来、以锡兰语保存的古注转译为巴利语，并精简其中过于繁复的表达，同时对偈颂中未加注释的语句进行注解，由此著成。该著作开头便说道：
Taṃ tathā vā hotu aññathā vā, idāni ekantato vinicchinituṃ na sukarameva. Tasmā tāsaṃ nigamanavacanavaseneva ettha pakāsayissāma. Tāsu hi dhammapadaṭṭhakathaṃ kumārakassapattherena āyācito sirikūṭassa (sirikuḍḍassa) rañño pāsāde viharanto paramparābhataṃ sīhaḷabhāsāya saṇṭhitaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ pāḷibhāsāya āropetvā vitthāragatañca vacanakkamaṃ samāsetvā gāthāsu asaṃvaṇṇitapadabyañjanāni saṃvaṇṇetvā akāsi. Vuttañhi tattha ganthārambhe –
3辗转传承而来的精妙义理注释，
‘‘Paramparābhatā tassa, nipuṇā atthavaṇṇanā;
4在铜掌岛上，以岛语安住……
Yā tambapaṇṇidīpamhi, dīpabhāsāya saṇṭhitā…pe…
5我从心意坚固的鸠摩罗迦叶长老，
Kumārakassapenāhaṃ, therena thiracetasā;
6为令正法久住，恭敬受请……
Saddhammaṭṭhitikāmena, sakkaccaṃ abhiyācito…pe…
7舍弃那过于繁复的言语与语序，
Taṃ bhāsaṃ ativitthāra, gatañca vacanakkamaṃ;
8编述为令人愉悦的圣典语言。
Pahāyāropayitvāna, tantibhāsaṃ manoramaṃ.
9偈颂中那些字句，凡未曾阐明之处，
Gāthānaṃ byañjanapadaṃ, yaṃ tattha na vibhāvitaṃ;
10我仅将其阐明，其余则依义理保持原样。
Kevalaṃ taṃ vibhāvetvā, sesaṃ tameva atthato.
11以另一种语言宣说。
Bhāsantarena bhāsissa’’nti –
12又在结尾中说：
Nigamane ca vuttaṃ –
13在那知恩国王所建的寺院中，
‘‘Vihāre adhirājena, kāritamhi kataññunā;
14我安住于尸利俱陀国王的宫殿中而作。
Pāsāde sirikūṭassa, rañño viharatā mayā’’ti .
15此处所说的尸利俱陀，即《一切欢喜》后记中所称的尸利波罗，也就是大名王。如此，应知此注疏是他在烟护山寺所撰；该寺乃因王后归来之事，由那位国王赐予他居住。《大史》中即有此说：
Ettha ca sirikūṭo nāma samantapāsādikānigamane siripāloti vutto mahānāmoyeva rājāti vadanti. Evaṃ sati mahesiyā ānayanaṃ samādāpanamārabbha tena raññā dinne dhūmarakkhapabbatavihāre vasantena sā katāti veditabbā. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
37-21237-212。
37-212.
17于铁门、拉罗村、拘胝巴萨婆那等名处，
‘‘Lohadvāra-ralaggāma-koṭipassāvanavhaye;
18兴建了三座寺院，为比丘们提供无畏的庇护。
Tayo vihāre kāretvā, bhikkhūnaṃ abhayuttare.
213213.
213.
20在烟护山上建造了寺院，
Vihāraṃ kārayitvāna, dhūmarakkhamhi pabbate;
21遵王后之请而赐予上座部比丘们。
Mahesiyā’nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādina’’nti.
22然而，不能认为此注疏是在那位国王的时代完成的。因为那位国王在第二十一年时完成了《一切欢喜》，而他在第二十二年便去世了。在这不到一年的时间里，不可能完成所有这些——‘四部圣典注疏、三部阿毗达摩注疏以及这部《法句注》’。
Tassa pana rañño kāle sā niṭṭhāpitāti na sakkā gahetuṃ. Tassa hi rañño ekavīsatimavasse samantapāsādikaṃ niṭṭhāpesi. So ca rājā dvāvīsatimavasse divaṅgato. Etthantare sādhikaekavassena ‘‘catasso ca āgamaṭṭhakathāyo tisso ca abhidhammaṭṭhakathāyo ayañca dhammapadaṭṭhakathā’’ti sabbā etā na sakkā niṭṭhāpetunti.