8. 第八章
18. 第八品
8. Aṭṭhamo paricchedo
2杂项解说
Pakiṇṇakaniddeso
475第四百七十五条。
475.
2然而现在,对于这一切,我以心意——
Idāni pana sabbesaṃ, etesaṃ mānasaṃ mayā;
3为令比丘们明晰,而演说杂项之义。
Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ, kathīyati pakiṇṇakaṃ.
476第四百七十六条
476.
5所谓路蛛,于五方
Panthamakkaṭako nāma, disāsu pana pañcasu;
6伸展丝线,卧于网之中央。
Tattha suttaṃ pasāretvā, jālamajjhe nipajjati.
477
477.
8当丝线向第一方展开时,
Paṭhamāya disāyettha, sutte pana pasārite;
9有小虫、蚱蜢或苍蝇触到网上,
Pāṇakena paṭaṅgena, ghaṭṭite makkhikāya vā.
478
478.
11这时,蜘蛛从其卧处稍一移动,
Nipannaṭṭhānato kiñci, calitvā uṇṇanābhi tu;
12循丝线前往,饮其汁液。
Gantvā suttānusārena, yūsaṃ pivati tassa sā.
479四百七十九。
479.
14返回原处,便自在躺卧;
Punāgantvāna tattheva, nipajjati yathāsukhaṃ;
15同样地,在第二等各个方位也是如此而行。
Evameva karoteva, disāsu dutiyādisu.
480四百八十。
480.
17应当观察五种净信,如同五方中的经线;
Pasādā pañca daṭṭhabbā, suttaṃ pañcadisāsviva;
18而心则应当这样观察:犹如居于网中央的蜘蛛。
Cittaṃ pana ca daṭṭhabbaṃ, majjhe makkaṭako viya.
481
481.
20犹如小虫等物触碰蛛丝,那便是它的触缘;
Pāṇakādīhi suttassa, tassa saṅghaṭṭanā viya;
21须知,对于诸净色,也应以能带来接触的所缘来观察。
Pasādānaṃ tu daṭṭhabbā, ghaṭṭanārammaṇena hi.
482
482.
23如同伏卧的蜘蛛,在网中央令网颤动;
Calanaṃ viya taṃmajjhe, nipannāyuṇṇanābhiyā;
24然而,在那里把握净色之触为所缘。
Pasādaghaṭṭanaṃ tattha, gahetvārammaṇaṃ pana.
483
483.
26意界之唯作心,被称为有分转向;
Manodhātukriyācittaṃ, bhavaṅgāvaṭṭanaṃ mataṃ;
27其心路过程的转起,犹如依循经线而行。
Tassā suttānusāraṃva, vīthicittapavattanaṃ.
484
484.
29然而,刺穿他的头后,犹如将汤汁灌入心中;
Sīse panassa vijjhitvā, yūsapānaṃva cetaso;
30应观速行心于诸所缘上的转起。
Ārammaṇesu daṭṭhabbaṃ, javanassa pavattanaṃ.
485
485.
32又如返回后,躺卧于线网之中;
Punāgantvā yathā sutta-jālamajjhe nipajjanaṃ;
33唯依于所依处,心便转起;
Vatthuṃyeva ca nissāya, cittassa parivattanaṃ.
486
486.
35此是比喻,意在明其义;
Idaṃ tu pana opammaṃ, atthaṃ dīpeti kiṃ tu hi;
36当所缘先撞击净色时,
Ārammaṇena paṭhamaṃ, pasāde ghaṭṭite pana.
487
487.
38诸心从净色所依处生起,意则依止于所依处;
Pasādavatthuto cittā, vatthusannissitaṃ mano;
39因此,它确实是首先生起的,此义已明。
Tato hi paṭhamaṃyeva, jāyatīti hi dīpitaṃ.
488
488.
41一一所缘,于一切处,皆由二门现前;
Ekekārammaṇaṃ dvīsu, dvīsu dvāresu sabbaso;
42藉此而入其境,此义亦已阐明。
Āgacchati tenāpāthaṃ, ayamatthopi dīpito.
489四百八十九。
489.
44然而,当色法撞击眼净色时,于那一刹那,
Rūpaṃ cakkhupasādamhi, ghaṭṭitvā taṅkhaṇe pana;
45同样地,所缘无疑呈现于心门。
Manodvāre tathāpātha-māgacchati nisaṃsayo.
490四百九十。
490.
47犹如飞鸟落于树顶,栖身于枝叶间;
Khago yathā hi rukkhagge, nilīyantova sākhino;
48它触动那枝条,树荫便遍布大地。
Sākhaṃ ghaṭṭeti tassīdha, chāyā pharati bhūmiyaṃ.
491四百九十一。
491.
50树枝摇曳所投下的树荫,以及这一切的遍覆,
Sākhāya ghaṭṭanacchāyā, pharaṇāni ca sabbaso;
51并非此先彼后,在同一刹那俱时而生。
Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva jāyare.
492492.
492.
53同样,色与净色相触,
Evameva ca rūpassa, pasādassa ca ghaṭṭanaṃ;
54于有分心动,从意义上说,亦以此为缘。
Bhavaṅgacalanassāpi, paccayattena atthato.
493四百九十三。
493.
56同样地,在心门,所缘的呈现也是如此。
Tatheva ca manodvāre, āpāthagamanampi ca;
57无前无后,唯在同一刹那中发生。
Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva hotiti.
494四百九十四。
494.
59截断有分之后,于眼门依次第现起;
Tato bhavaṅgaṃ chinditvā, cakkhudvāre yathākkamaṃ;
60转向心生起已,见与领受俱生;
Āvajjane samuppanne, dassane sampaṭicchane.
495
495.
62推度心生起已,随后即是确定。
Santīraṇe samuppanne, tato voṭṭhabbanepi ca;
63速行心或是善的,或同样是不善的。
Kusalaṃ javanaṃ cittaṃ, tathākusalameva vā.
496
496.
65智者对于耳门等,也应如此了知;
Eso eva nayo sota-dvārādīsupi viññunā;
66应无差别地了知,然而对于声等,则是在撞击之时。
Avisesena viññeyyo, saddādīnaṃ tu ghaṭṭane.
497
497.
68诸如守门者等譬喻,是为阐明此义。
Dovārikopamādīni , etassatthassa dīpane;
69从中择出要义后,于此应由智者加以示现。
Uddharitvāna tānettha, dassetabbāni viññunā.
498
498.
71因眼根无有混杂,亦以色境现前,
Asambhedena cakkhussa, rūpāpāthagamena ca;
72亦依光明为所依,以作意为因。
Ālokanissayenāpi, samanakkārahetunā.
499
499.
74当这些四缘和合之时,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
75眼识便与诸相应法俱生。
Jāyate cakkhuviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
500
500.
77耳根不坏,声入其行境,
Asambhedena sotassa, saddāpāthagamena ca;
78亦依虚空,并以作意为因,
Ākāsanissayenāpi, samanakkārahetunā.
501
501.
80由彼四缘和合具足。
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
81耳识便生起,与相应法俱。
Jāyate sotaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
502
502.
83鼻根不散坏,香至行境,
Asambhedena ghānassa, gandhāpāthagamena ca;
84亦依于风,以作意为因。
Vāyosannissayenāpi, samanakkārahetunā.
503五百零三
503.
86由这四缘和合,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
87鼻识便与相应法一同生起。
Jāyate ghānaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
504五百零四。
504.
89舌根不杂乱,而味境现前;
Asambhedena jivhāya, rasāpāthagamena ca;
90亦依水界为所依,并以等起为因由。
Āposannissayenāpi, samanakkārahetunā.
505五百零五。
505.
92当这四种缘和合时,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
93舌识便与相应法一同生起。
Jāyate jivhāviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
506五百零六
506.
95以身不杂故,触境现前;
Asambhedena kāyassa, phoṭṭhabbāpāthasaṅgamā;
96依地界为依止,复以等起为因。
Pathavīnissayenāpi, samanakkārahetunā.
507五百零七。
507.
98当这四种缘和合时,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
99身识便生起,与相应法俱。
Jāyate kāyaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
508五百零八。
508.
101心亦不混杂,随法境而转;
Asambhedā manassāpi, dhammāpāthagamena ca;
102依于所依处,以等引为因。
Vatthusannissayenāpi, samanakkārahetunā.
509五百零九。
509.
104当这四缘和合之时,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
105意识即如是,与相应法俱生。
Manoviññāṇamevaṃ tu, sampayuttehi jāyate.
510五百一十。
510.
107智者应知,意即是有分心。
Mano bhavaṅgacittanti, veditabbaṃ vibhāvinā;
108转向业心,名为等引。
Āvajjanakriyācittaṃ, samanakkāroti saññitaṃ.
511五百一十一。
511.
110此“依所依处”之理,并非遍于一切处。
Vatthusannissayenāti, nāyaṃ sabbattha gacchati;
111然而,这是依五蕴有而说的。
Bhavaṃ tu pañcavokāraṃ, sandhāya kathito pana.
512五百一十二。
512.
113结生等心,共十九种;
Paṭisandhādicittāni, sabbānekūnavīsati;
114欲界十种,色界五种,无色界四种。
Kāme dasa ca rūpesu, pañca cattārirūpisu.
513
513.
116业、业相,以及趣相;
Kammaṃ kammanimittañca, tathā gatinimittakaṃ;
117此即他们所宣说的三种所缘。
Idaṃ hi tividhaṃ tesaṃ, ārammaṇamudīritaṃ.
514
514.
119欲界结生的所缘,被认为属于有限所缘;
Kāmāvacarasandhīnaṃ, parittārammaṇaṃ mataṃ;
120或为现在、过去,而无未来。
Paccuppannamatītaṃ vā, hoti natthi anāgataṃ.
515五一五。
515.
122大异熟心唯八种,推度心有三种。
Aṭṭheva ca mahāpākā, tīṇi santīraṇāni ca;
123有十一种心,名为彼所缘。
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, tadārammaṇasaññitaṃ.
516五一六。
516.
125于十一种彼所缘心中,
Ekādasavidhe citte, tadārammaṇasaññite;
126十种为福异熟,一种由非福所生。
Dasa puññavipākāni, ekaṃ hoti apuññajaṃ.
517第五百一十七条。
517.
128于色界与无色界二有中,大果报心不生起。
Mahāpākā na jāyante, rūpārūpabhavadvaye;
129于欲界、色界及无色界中,有推度、彼所缘与结生三种。
Kāme rūpe bhave ceva, hoti santīraṇattayaṃ.
518第五百一十八条。
518.
131导师所宣说的彼所缘心。
Tadārammaṇacittāni, yāni vuttāni satthunā;
132然而,于色界与无色界二有之中,此种心哪怕一种也不存在。
Tesu cittaṃ panekampi, rūpārūpabhavadvaye.
519第五百一十九条。
519.
134它从未以彼为所缘而生起;
Na tadārammaṇaṃ hutvā, pavattati kadācipi;
135那里为何没有?因为种子不存在。
Kasmā na hoti ce tattha, bījassābhāvato pana.
520第五百二十。
520.
137此处无有名为欲界的结生种子。
Paṭisandhibījaṃ natthettha, kāmāvacarasaññitaṃ;
138能于色等所缘中成为彼生起之因者,并不存在。
Rūpādigocare tassa, bhaveyya janakaṃ tu yaṃ.
521五百二十一。
521.
140若说眼识等不存在,
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ , natthitāpajjatīti ce;
141依诸根的现行功用,心方得生起。
Nindriyānaṃ pavattānu-bhāvato cittasambhavo.
522五百二十二。
522.
143此心必定以其所缘为境。
Ekantena yathā cetaṃ, tadārammaṇamānasaṃ;
144在色与无色二有中,并非一切都转起。
Nappavattati sabbampi, rūpārūpabhavadvaye.
523
523.
146即使对无色界法,此亦不随逐;
Akāmāvacaradhammepi, tadetaṃ nānubandhati;
147何以故?因为它是不生者,非能生者故。
Kasmā ajanakattā hi, janakassāsamānato.
524
524.
149因此,那称为欲界的能生者,或与他们同者,
Janakaṃ tena tulyaṃ vā, kāmāvacarasaññitaṃ;
150而速行则追随善与不善等。
Kusalākusalādiṃ tu, javanaṃ anubandhati.
525
525.
152即使是以广大为所缘的欲界法,
Kāmāvacaradhammāpi , ye mahaggatagocarā;
153它们虽已生起而又转起,对此却实无系著。
Hutvā vattanti te cāpi, idaṃ nevānubandhati.
526
526.
155正因所缘微细,且对于彼,确然如是;
Parittārammaṇattā ca, ekantena panassa hi;
156亦因如此熟习之故,它并不能时时随逐。
Tathāparicitattā ca, nānubandhati sabbadā.
527
527.
158何以故?注疏中依理而说故。
Kiṃ tena yuttivādena, vuttaṃ aṭṭhakathāsu hi;
159彼所缘心,共有十一种。
Tadārammaṇacittāni, ekādasapi sabbaso.
528
528.
161然而,关于名字与种姓,在速行心生起之时;
Nāmagottaṃ panārabbha, javane javitepi ca;
162于色有与无色有中,亦不执取彼所缘。
Tadārammaṇaṃ na gaṇhanti, rūpārūpabhavesu vā.
529
529.
164当依施设而速行已起时,
Yadā paññattimārabbha, javane javitepi vā;
165于内观及以相为所缘时,亦复如是。
Tathā vipassanāyāpi, lakkhaṇārammaṇāya ca.
530
530.
167对于邪定聚者,彼所缘亦不可得;
Tadārammaṇā na labbhanti, micchattaniyatesupi;
168即使以出世间法为所缘,当速行生起时,亦非彼所缘。
Na lokuttaradhammepi, ārabbha javane gate.
531
531.
170同样,以广大法为所缘,当速行生起时,
Tathā mahaggate dhamme, ārabbha javane pana;
171无碍解智生起时,于已生起的速行中亦有。
Paṭisambhidāñāṇāni, ārabbha javitepi ca.
532
532.
173于意门中,一切速行的无间之后,
Manodvārepi sabbesaṃ, javanānamanantaraṃ;
174彼所缘心便次第生起。
Tadārammaṇacittāni, bhavanti anupubbato.
533
533.
176于意门中,并无撞击所缘;
Na vijjati manodvāre, ghaṭṭanārammaṇassa hi;
177心如何从有分出起?
Kathaṃ bhavaṅgato hoti, vuṭṭhānaṃ pana cetaso.
534
534.
179于意门中,所缘唯现前。
Manodvārepi āpātha-māgacchanteva gocarā;
180因此,无有撞击,心即生起。
Ghaṭṭanāya vinā tasmā, cittānaṃ hoti sambhavo.
535第五三五条
535.
182十二善心的异熟,有七十七种。
Dvādasāpuññacittānaṃ , vipākā sattasattati;
183不善异熟在转起中有八十四种。
Bhavanti caturāsīti, pāpapākā pavattiyaṃ.
536第五三六条。
536.
185舍断掉举心,则有十一种。
Ekādasavidhānaṃ tu, hitvā uddhaccamānasaṃ;
186结生共有十一种。
Ekādasavidhā ceva, bhavanti paṭisandhiyo.
537
537.
188于一切唯作心中,并无速行;
Kriyacittesu sabbesu, javanaṃ na ca hoti yaṃ;
189它仅是唯作,故被视如风中之花。
Taṃ ve karaṇamattattā, vātapupphasamaṃ mataṃ.
538
538.
191然而,由作用成就故,乃达速行性。
Javanattaṃ tu sampattaṃ, kiccasādhanato pana;
192如断根之树,其花亦无果。
Chinnamūlassa rukkhassa, pupphaṃva aphalaṃ siyā.
539
539.
194缘者,即依此而得果之义。
Paṭicca pana etasmā, phalametīti paccayo;
195任何一法对于另一法的住立或生起,
Yo dhammo yassa dhammassa, ṭhitiyuppattiyāpi vā.
540
540.
197它即是那法的资助,故说为缘;
Upakāro hi so tassa, paccayoti pavuccati;
198生起、依起、因、理由,都被视为缘。
Sambhavopabhavo hetu, kāraṇaṃ paccayo mato.
541第五四一条
541.
200而贪等诸法,以根本义为其资助;
Lobhādi pana yo dhammo, mūlaṭṭhenupakārako;
201而此法,明智者应了知为‘因’。
Hetūti pana so dhammo, viññātabbo vibhāvinā.
542第五四二条。
542.
203贪欲、瞋恚以及愚痴,
Lobho doso ca moho ca,
204如是贪等三者;
Tathālobhādayo tayo;
205因有六种,
Chaḷeva hetuyo honti,
206依生起分为九种。
Jātito navadhā siyuṃ.
543
543.
208令善等诸法成为善等者,
Dhammānaṃ kusalādīnaṃ, kusalādittasādhako;
209然而,有些阿阇梨却说此是根本义。
Mūlaṭṭhoti vadantevaṃ, eke ācariyā pana.
544
544.
211然而,若如此,于诸因所生之色法中;
Evaṃ sante tu hetūnaṃ, taṃsamuṭṭhānarūpisu;
212因缘性终究不能成立。
Hetupaccayatā neva, sampajjati kadācipi.
545第五四五节。
545.
214然而,那些色法并不能成就善等;
Na hi te pana rūpānaṃ, sādhenti kusalādikaṃ;
215而他们的那些色法,也并非那些的缘。
Na tesaṃ pana rūpānaṃ, paccayā na ca honti te.
546第五百四十六
546.
217是故,能成就善等诸法之善等性者,
Tasmā hi kusalādīnaṃ, kusalādittasādhako;
218知时的智者不应执取为根本义。
Mūlaṭṭhoti na gantabbo, viññunā samayaññunā.
547第五百四十七。
547.
220以成就善安住而为助益;
Suppatiṭṭhitabhāvassa, sādhanenupakārako;
221而“根本义”应被具分别慧者了知为诸因之性。
Mūlaṭṭhoti ca hetūnaṃ, viññātabbo vibhāvinā.
548第五百四十八
548.
223善、不善之因,及一切唯作之因,
Kusalākusalā hetū, kriyāhetū ca sabbaso;
224以及与之相应的诸法、由此而生的色法。
Dhammānaṃ sampayuttānaṃ, taṃsamuṭṭhānarūpinaṃ.
549第五百四十九
549.
226于五蕴地,通达因缘性;
Hetupaccayataṃ yātā, pañcavokārabhūmiyaṃ;
227于四蕴地,唯对相应法。
Sampayuttānamevete, catuvokārabhūmiyaṃ.
550第五百五十
550.
229欲界异熟因,于欲界地中
Kāme vipākahetūpi, kāmāvacarabhūmiyaṃ;
230唯于结生刹那,对自相应法
Attanā sampayuttānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana.
551第五百五十一
551.
232业所生色,于转起时亦然;
Kaṭattārūpajātānaṃ, tatheva ca pavattiyaṃ;
233及心等起色,皆通达因缘性。
Cittajānañca rūpānaṃ, hetupaccayataṃ gatā.
552第五百五十二
552.
235于色界地,异熟因
Rūpe vipākahetu ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ;
236如所说者,他们为因缘
Tathā vuttappakārānaṃ, honti te hetupaccayā.
553第五百五十三
553.
238于五蕴地中,出世间异熟所生诸因
Hetuyo pañcavokāre, lokuttaravipākajā;
239及心等起之色,唯属于相应法
Cittajānañca rūpānaṃ, sampayuttānameva ca.
554第五百五十四
554.
241于四蕴地,他们是因缘;
Te hetupaccayā honti, catuvokārabhūmiyaṃ;
242于一切地,对于相应法及余法,他们也是如此。
Bhavanti sampayuttānaṃ, itare ca sabhūmiyaṃ.
555第五百五十五
555.
244因义与诸因,及因缘之生起;
Hetuttho hetuyo ceva, hetupaccayasambhavo;
245如是,当依已生之乐因了知。
Evameva ca viññeyyo, sañjātasukhahetunā.
556第五百五十六。
556.
247欲、心、精进与观,此为世尊——
Chando cittañca vīriyaṃ, vīmaṃsā cāti satthunā;
248世间主所宣说,是为四种增上。
Lokādhipatinā vuttā, catudhādhipatī siyuṃ.
557
557.
250以欲为最上,以欲为重任;
Chandaṃ tu jeṭṭhakaṃ katvā, chandaṃ katvā dhuraṃ pana;
251心生起时,便名为欲增上。
Cittassuppattikālasmiṃ, chandādhipati nāmaso.
558
558.
253此理趣,于其余三种,亦当如是知。
Eseva ca nayo ñeyyo, sesesupi ca tīsupi;
254说为增上,即以最上义而为助益。
Adhippatīti niddiṭṭho, jeṭṭhaṭṭhenupakārako.
559第五百五十九
559.
256善慧者之觉慧,甚深明彻,种种微妙。
Sumatimativibodhanaṃ vicittaṃ,
257精进之火,烧尽恶慧之薪
Kumatimatindhanapāvakaṃ padhānaṃ;
258若人于此善说不知其甘美,
Imamatimadhuraṃ avedi yo yo,
259彼即不通达胜者一切言教。
Jinavacanaṃ sakalaṃ avedi so so.
262如是《阿毗达摩入门》中名为〈杂项解说〉
Iti abhidhammāvatāre pakiṇṇakaniddeso nāma
263第八品。
Aṭṭhamo paricchedo.