8. 第八章
8. 第八品
8. Aṭṭhamo paricchedo
1杂项解说
Pakiṇṇakaniddeso
475第四百七十五条。
475.
3现在,我已心中具足所有这般意念;
Idāni pana sabbesaṃ, etesaṃ mānasaṃ mayā;
4旨在清晰完整地,将比丘们零散各异之事加以讲述。
Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ, kathīyati pakiṇṇakaṃ.
476第四百七十六条。
476.
6所谓路径枷锁者,指五方之中;
Panthamakkaṭako nāma, disāsu pana pañcasu;
7于彼处放开索缚,遂入罗网之中。
Tattha suttaṃ pasāretvā, jālamajjhe nipajjati.
477
477.
9首先,应当观察四方,然则以布帛展开时;
Paṭhamāya disāyettha, sutte pana pasārite;
10以覆手或以罐子或以苍蝇罩之。
Pāṇakena paṭaṅgena, ghaṭṭite makkhikāya vā.
478
478.
12当有所停留之处,行走于肚脐之下;
Nipannaṭṭhānato kiñci, calitvā uṇṇanābhi tu;
13顺经藏所示路线而行,彼女服用汤汁。
Gantvā suttānusārena, yūsaṃ pivati tassa sā.
479四百七十九。
479.
15返回原处后,立即依其所乐之所安住,安然入定;
Punāgantvāna tattheva, nipajjati yathāsukhaṃ;
16也是这样,于诸方位中,于第二、第三等诸方亦复如此行。
Evameva karoteva, disāsu dutiyādisu.
480四百八十。
480.
18应当观察五种欢喜,如闻经声遍于五方;
Pasādā pañca daṭṭhabbā, suttaṃ pañcadisāsviva;
19然心当察看,如同猿猴处于中心地一般。
Cittaṃ pana ca daṭṭhabbaṃ, majjhe makkaṭako viya.
481
481.
21像法器般构成此经文,此即经文的结构组织;
Pāṇakādīhi suttassa, tassa saṅghaṭṭanā viya;
22应当观察其庄严,这庄严乃由装饰描绘而成。
Pasādānaṃ tu daṭṭhabbā, ghaṭṭanārammaṇena hi.
482
482.
24如同中间的摆动摇晃,非常接近老朽之态;
Calanaṃ viya taṃmajjhe, nipannāyuṇṇanābhiyā;
25在那里把握施庄严装饰层面。
Pasādaghaṭṭanaṃ tattha, gahetvārammaṇaṃ pana.
483
483.
27心由意根作意,计为有漏流转(bhavaṅga)循环生起;
Manodhātukriyācittaṃ, bhavaṅgāvaṭṭanaṃ mataṃ;
28依其所闻教法,意念流转如街道行走。
Tassā suttānusāraṃva, vīthicittapavattanaṃ.
484
484.
30须发既知如实,如无毒之老藤;
Sīse panassa vijjhitvā, yūsapānaṃva cetaso;
31当观根缘所起,快速流转于缘之所依。
Ārammaṇesu daṭṭhabbaṃ, javanassa pavattanaṃ.
485
485.
33又如同陷于鱼网中心,
Punāgantvā yathā sutta-jālamajjhe nipajjanaṃ;
34仅依附于所着之地,心意旋转不定。
Vatthuṃyeva ca nissāya, cittassa parivattanaṃ.
486
486.
36此处为比喻,旨在明示其义;
Idaṃ tu pana opammaṃ, atthaṃ dīpeti kiṃ tu hi;
37以对象为起始,犹如瓮釜之牢固依凭。
Ārammaṇena paṭhamaṃ, pasāde ghaṭṭite pana.
487
487.
39净信为所依,是心所依赖的基础;
Pasādavatthuto cittā, vatthusannissitaṃ mano;
40因此第一义即由此生起,故已被阐明。
Tato hi paṭhamaṃyeva, jāyatīti hi dīpitaṃ.
488
488.
42分别于两个处所中各自一门,或各两门,全部共计;
Ekekārammaṇaṃ dvīsu, dvīsu dvāresu sabbaso;
43由此而至对面,此意也因此被明示。
Āgacchati tenāpāthaṃ, ayamatthopi dīpito.
489四百八十九。
489.
45色法在眼根中生起,虽被膜覆而阻隔;
Rūpaṃ cakkhupasādamhi, ghaṭṭitvā taṅkhaṇe pana;
46心门也是这样,毫无疑惑地进入。
Manodvāre tathāpātha-māgacchati nisaṃsayo.
490四百九十。
490.
48如同飞鸟止于树枝,悠然栖息;
Khago yathā hi rukkhagge, nilīyantova sākhino;
49彼飞鸟折断此树枝,阴影便扩展遮蔽大地。
Sākhaṃ ghaṭṭeti tassīdha, chāyā pharati bhūmiyaṃ.
491四百九十一。
491.
51树枝和树荫以及所有的遮盖;
Sākhāya ghaṭṭanacchāyā, pharaṇāni ca sabbaso;
52从前生刹那之间便现生。
Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva jāyare.
492四百九十二。
492.
54色法的聚合也是这样,清净的聚集;
Evameva ca rūpassa, pasādassa ca ghaṭṭanaṃ;
55连合动摇的存在,因缘而得真实。
Bhavaṅgacalanassāpi, paccayattena atthato.
493四百九十三。
493.
57同样在心门,以及外来入、出去等也同此情况;
Tatheva ca manodvāre, āpāthagamanampi ca;
58从最初开始,在同一瞬间即发生。
Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva hotiti.
494四百九十四。
494.
60继而断除心流,便如眼门所离之物;
Tato bhavaṅgaṃ chinditvā, cakkhudvāre yathākkamaṃ;
61此时感官作用已生,见受俱全。
Āvajjane samuppanne, dassane sampaṭicchane.
495
495.
63在安宁的破坏产生之后,随后又出现了反复回转;
Santīraṇe samuppanne, tato voṭṭhabbanepi ca;
64心念的快速流转为善,或是不善亦然。
Kusalaṃ javanaṃ cittaṃ, tathākusalameva vā.
496
496.
66这正是通往耳根等入的道路,依靠智慧加以认识;
Eso eva nayo sota-dvārādīsupi viññunā;
67必须明确分别,特别是断绝对声音等的遮蔽。
Avisesena viññeyyo, saddādīnaṃ tu ghaṭṭane.
497
497.
69应以『像公牛耕犁般的粗重疏忽』,作为此义的说明;
Dovārikopamādīni , etassatthassa dīpane;
70经由揭示并提起此义,应由有智慧者加以示现。
Uddharitvāna tānettha, dassetabbāni viññunā.
498
498.
72眼识若不分别,且以色相无分故;
Asambhedena cakkhussa, rūpāpāthagamena ca;
73虽经光照依赖,仍因对境不调和。
Ālokanissayenāpi, samanakkārahetunā.
499
499.
75由这些条件由此集聚,即使是四种条件俱足;
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
76眼识便由此生起,连同它所适应的缘起,
Jāyate cakkhuviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
500
500.
78凭借不间断的耳根,及声闻教法,
Asambhedena sotassa, saddāpāthagamena ca;
79并且依于空间,也因相应缘故而生起。
Ākāsanissayenāpi, samanakkārahetunā.
501
501.
81凭借因缘俱足,同时具足这四者;
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
82于是,于声音所生之识,亦与之相依。
Jāyate sotaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
502
502.
84借由气息所携之臭气及嗅觉之路径无间断,
Asambhedena ghānassa, gandhāpāthagamena ca;
85依托气流,又由呼吸相感成之故。
Vāyosannissayenāpi, samanakkārahetunā.
503五百零三。
503.
87凭借这些条件,经过聚合,四种亦同样,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
88产生对气味的识知,连带着它的缘境。
Jāyate ghānaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
504五百零四。
504.
90舌头与味觉通路没有分离,
Asambhedena jivhāya, rasāpāthagamena ca;
91又因依水而柔软,并且有相应的合成原因。
Āposannissayenāpi, samanakkārahetunā.
505五百零五。
505.
93因缘俱足,且聚相应,俱足四者,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
94则生舌识,与其相应者共起。
Jāyate jivhāviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
506五百零六。
506.
96身体未得分解时,接触点之会合,
Asambhedena kāyassa, phoṭṭhabbāpāthasaṅgamā;
97乃至于依地相续,亦因相应造作缘故而成。
Pathavīnissayenāpi, samanakkārahetunā.
507五百零七。
507.
99此处谓此四者因缘聚合:
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
100有身体与识一同相应而生起。
Jāyate kāyaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
508五百零八。
508.
102心虽未分,且依法途;
Asambhedā manassāpi, dhammāpāthagamena ca;
103且依事缘,且依均摄因缘。
Vatthusannissayenāpi, samanakkārahetunā.
509五百零九。
509.
105此等诸因缘聚合,四者俱集,
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi;
106心识唯于此种结缔,因缘具足而生起。
Manoviññāṇamevaṃ tu, sampayuttehi jāyate.
510五百一十。
510.
108谓心、流转意及心所三者,应由辨析而知,
Mano bhavaṅgacittanti, veditabbaṃ vibhāvinā;
109由触发作用之心,即感受意,称谓注意心。
Āvajjanakriyācittaṃ, samanakkāroti saññitaṃ.
511五百十一。
511.
111『依处相依』者,此理说非普遍适用。
Vatthusannissayenāti, nāyaṃ sabbattha gacchati;
112有分别的『生』共有五类,故此而说。
Bhavaṃ tu pañcavokāraṃ, sandhāya kathito pana.
512五百十二。
512.
114『重生意趣』等共十九种。
Paṭisandhādicittāni, sabbānekūnavīsati;
115欲界有十类色,色界有五类色,四禅天即是此色界。
Kāme dasa ca rūpesu, pañca cattārirūpisu.
513
513.
117业与业的缘起,以及相应的果报。
Kammaṃ kammanimittañca, tathā gatinimittakaṃ;
118这三者具足且已深入展开,作为修行的根本开始。
Idaṃ hi tividhaṃ tesaṃ, ārammaṇamudīritaṃ.
514
514.
120行于欲界的众生所缘的保护对象,谓为守护所缘。
Kāmāvacarasandhīnaṃ, parittārammaṇaṃ mataṃ;
121既有现实和过去者,未来则无。
Paccuppannamatītaṃ vā, hoti natthi anāgataṃ.
515五百一十五。
515.
123在大煮熟法中,包含三种越过之法;
Aṭṭheva ca mahāpākā, tīṇi santīraṇāni ca;
124心有十一种,且其对境相分别亦同;
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, tadārammaṇasaññitaṃ.
516五百一十六。
516.
126在心的十一种中,及其对境相分别之中,
Ekādasavidhe citte, tadārammaṇasaññite;
127有十种善果报,一种则生恶果报。
Dasa puññavipākāni, ekaṃ hoti apuññajaṃ.
517第五百一十七条。
517.
129大苦难并不生起于色与非色二种存在之中,
Mahāpākā na jāyante, rūpārūpabhavadvaye;
130在色欲的存在中亦如是,它为超越者所断除。
Kāme rūpe bhave ceva, hoti santīraṇattayaṃ.
518第五百一十八条。
518.
132师所说诸种心所,如阿赖耶识之所起;
Tadārammaṇacittāni, yāni vuttāni satthunā;
133于色与非色二种存在中,亦有某些心随起。
Tesu cittaṃ panekampi, rūpārūpabhavadvaye.
519第五百一十九条。
519.
135若无缘起,即便偶尔发生亦无可能。
Na tadārammaṇaṃ hutvā, pavattati kadācipi;
136何以故?若其无因,如种子不存在则不生起。
Kasmā na hoti ce tattha, bījassābhāvato pana.
520第五百二十条。
520.
138此处断绝了复合之因,即钦戒毁戒所缘之欲,
Paṭisandhibījaṃ natthettha, kāmāvacarasaññitaṃ;
139在色等诸境中,唯彼为生育因之所主导者。
Rūpādigocare tassa, bhaveyya janakaṃ tu yaṃ.
521五百二十一。
521.
141关于眼识等心的起始,若无此起,则无发生;
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ , natthitāpajjatīti ce;
142因为根的推动,心方可生起。
Nindriyānaṃ pavattānu-bhāvato cittasambhavo.
522五百二十二。
522.
144譬如心专注一境,心意安住该境;
Ekantena yathā cetaṃ, tadārammaṇamānasaṃ;
145则一切事物不生起,无论色或非色两法。
Nappavattati sabbampi, rūpārūpabhavadvaye.
523
523.
147即使是无意的行为法,也不起依止。
Akāmāvacaradhammepi, tadetaṃ nānubandhati;
148这是因为无始以来,与生父相等的本性本无生起。
Kasmā ajanakattā hi, janakassāsamānato.
524
524.
150生父或与其相等者,虽闻欲界行为之法,
Janakaṃ tena tulyaṃ vā, kāmāvacarasaññitaṃ;
151但善恶之类,乃因速行而随其果报。
Kusalākusalādiṃ tu, javanaṃ anubandhati.
525
525.
153欲邪行法中,那些属于大乘行相者;
Kāmāvacaradhammāpi , ye mahaggatagocarā;
154放弃之后,这些也随之消失,但此法并不常随行显现。
Hutvā vattanti te cāpi, idaṃ nevānubandhati.
526
526.
156由于防备戒护,这种法确实是孤立独存的;
Parittārammaṇattā ca, ekantena panassa hi;
157且由于对彼行为相的熟悉,此法并非时时相随。
Tathāparicitattā ca, nānubandhati sabbadā.
527
527.
159何以如此圆密的教义论证,乃在注疏中有所阐述;
Kiṃ tena yuttivādena, vuttaṃ aṭṭhakathāsu hi;
160当时心念所缘者,完全具足十一种。
Tadārammaṇacittāni, ekādasapi sabbaso.
528
528.
162然其并非自名姓发生,无论生时死时;
Nāmagottaṃ panārabbha, javane javitepi ca;
163亦不取此心所缘,或色或非色之境。
Tadārammaṇaṃ na gaṇhanti, rūpārūpabhavesu vā.
529
529.
165当开始有条理的行为,无论在活力旺盛或生命衰退时,
Yadā paññattimārabbha, javane javitepi vā;
166同样在内观修习与相观照的修行中,
Tathā vipassanāyāpi, lakkhaṇārammaṇāya ca.
530
530.
168此时内观相缘无法获得,因其若开始于错误的规矩;
Tadārammaṇā na labbhanti, micchattaniyatesupi;
169亦非出世间法,于活力衰退时起始。
Na lokuttaradhammepi, ārabbha javane gate.
531
531.
171如是,于大通达法中,于迅速起行时开始,
Tathā mahaggate dhamme, ārabbha javane pana;
172分解知见智慧亦于此迅速行时开始。
Paṭisambhidāñāṇāni, ārabbha javitepi ca.
532
532.
174于意门中诸种迅速行之间,紧随不绝;
Manodvārepi sabbesaṃ, javanānamanantaraṃ;
175当是时,心随境转,次第而起。
Tadārammaṇacittāni, bhavanti anupubbato.
533
533.
177于心门中不存在阻碍,因拘摄之物而起障碍;
Na vijjati manodvāre, ghaṭṭanārammaṇassa hi;
178觉受如何生起呢?唯心念意解脱觉醒。
Kathaṃ bhavaṅgato hoti, vuṭṭhānaṃ pana cetaso.
534
534.
180心门若未有阻碍,正如道路完全畅通;
Manodvārepi āpātha-māgacchanteva gocarā;
181无拘摄故,心有所缘故生起。
Ghaṭṭanāya vinā tasmā, cittānaṃ hoti sambhavo.
535第五三五条。
535.
183十二种善心所之果报有七十七种;
Dvādasāpuññacittānaṃ , vipākā sattasattati;
184而因坏恶习气之果报则有四十八种。
Bhavanti caturāsīti, pāpapākā pavattiyaṃ.
536第五三六条。
536.
186十一种正行法已断除躁动心者;
Ekādasavidhānaṃ tu, hitvā uddhaccamānasaṃ;
187十一种生法亦随之生起。
Ekādasavidhā ceva, bhavanti paṭisandhiyo.
537
537.
189在所有行为意念中,皆无迅速之相;
Kriyacittesu sabbesu, javanaṃ na ca hoti yaṃ;
190此乃仅就行为之本质而言,如风散花,虽有形状,却不固着。
Taṃ ve karaṇamattattā, vātapupphasamaṃ mataṃ.
538
538.
192然而若论迅速而言,则因遂行任务而生;
Javanattaṃ tu sampattaṃ, kiccasādhanato pana;
193如被砍断根的树木,花虽开却无果实。
Chinnamūlassa rukkhassa, pupphaṃva aphalaṃ siyā.
539
539.
195缘者,于此果报乃因;
Paṭicca pana etasmā, phalametīti paccayo;
196所谓法者者,是法之所在法,或立、或生者也。
Yo dhammo yassa dhammassa, ṭhitiyuppattiyāpi vā.
540
540.
198所说之缘,即是所助之缘;
Upakāro hi so tassa, paccayoti pavuccati;
199生起、依止、因缘、缘起皆谓因、缘、理由。
Sambhavopabhavo hetu, kāraṇaṃ paccayo mato.
541第五四一条。
541.
201贪欲等法,乃是根本根源之助缘;
Lobhādi pana yo dhammo, mūlaṭṭhenupakārako;
202但作为因缘,此法应当通过分析而了知。
Hetūti pana so dhammo, viññātabbo vibhāvinā.
542第五四二条。
542.
204贪欲、瞋恚以及愚痴,
Lobho doso ca moho ca,
205此三者即由贪欲等生。
Tathālobhādayo tayo;
206原因共有六种,
Chaḷeva hetuyo honti,
207出生有九种。
Jātito navadhā siyuṃ.
543
543.
209诸法中善法的起始及其施行者,
Dhammānaṃ kusalādīnaṃ, kusalādittasādhako;
210所谓根本及所立。据说仅有一法为老师所称。
Mūlaṭṭhoti vadantevaṃ, eke ācariyā pana.
544
544.
212在具足因缘的情况下,诸因缘所生之事物显现;
Evaṃ sante tu hetūnaṃ, taṃsamuṭṭhānarūpisu;
213依因缘而生的状态,从未曾有间断出现。
Hetupaccayatā neva, sampajjati kadācipi.
545第五四五节。
545.
215实非那些色法能够成就善法等诸法;
Na hi te pana rūpānaṃ, sādhenti kusalādikaṃ;
216亦非那些色法为诸法之因,诸法自非由其所依生。
Na tesaṃ pana rūpānaṃ, paccayā na ca honti te.
546第五四六节。
546.
218因此,应当依止善法之类,修习善法之所起之因。
Tasmā hi kusalādīnaṃ, kusalādittasādhako;
219所谓根本所立者,不应去除,唯有慧眼明了时方能破除。
Mūlaṭṭhoti na gantabbo, viññunā samayaññunā.
547第五百四十七。
547.
221对已稳固之法,因修行而得助益;
Suppatiṭṭhitabhāvassa, sādhanenupakārako;
222而此根本所立与其缘起之因,须经明智者透彻了解。
Mūlaṭṭhoti ca hetūnaṃ, viññātabbo vibhāvinā.
548第五百四十八。
548.
224善不善的因缘,以及行为的因缘,统统都是,
Kusalākusalā hetū, kriyāhetū ca sabbaso;
225与法相应的,此类因缘,具备生起之相。
Dhammānaṃ sampayuttānaṃ, taṃsamuṭṭhānarūpinaṃ.
549第五百四十九。
549.
227若要断除因缘,于五种漏根之地;
Hetupaccayataṃ yātā, pañcavokārabhūmiyaṃ;
228此谓与法相应者,是四漏根之地。
Sampayuttānamevete, catuvokārabhūmiyaṃ.
550第五百五十。
550.
230欲乐果报的缘起因,亦即欲乐所缘的境界;
Kāme vipākahetūpi, kāmāvacarabhūmiyaṃ;
231然而,此果报乃是与自身缔结者,在再生转生之时显现。
Attanā sampayuttānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana.
551第五百五十一。
551.
233由此得见诸执着相生起的生趣,亦应如此其由而起;
Kaṭattārūpajātānaṃ, tatheva ca pavattiyaṃ;
234以及心所知色法诸界,皆已由缘起因成就。
Cittajānañca rūpānaṃ, hetupaccayataṃ gatā.
552第五百五十二。
552.
236色是果报的因,也是色触境地的根本所在;
Rūpe vipākahetu ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ;
237与所说之类相应,皆为因缘条件。
Tathā vuttappakārānaṃ, honti te hetupaccayā.
553五百五十三。
553.
239因分五种类别,生出世间彼岸的果报;
Hetuyo pañcavokāre, lokuttaravipākajā;
240与心识和色法相应,正是合缘、紧密结合。
Cittajānañca rūpānaṃ, sampayuttānameva ca.
554五百五十四。
554.
242这些是缘起的条件,属于四缘地之一;
Te hetupaccayā honti, catuvokārabhūmiyaṃ;
243它们存在于相应结合的境界,以及其他诸境界中。
Bhavanti sampayuttānaṃ, itare ca sabhūmiyaṃ.
555第五百五十五。
555.
245缘由与缘起者二者,因缘因生者亦然;
Hetuttho hetuyo ceva, hetupaccayasambhavo;
246如此应当认识,是生起快乐缘由者。
Evameva ca viññeyyo, sañjātasukhahetunā.
556第五百五十六。
556.
248「勤勉」者,即「心」与「精进」;这是由世尊所宣说,
Chando cittañca vīriyaṃ, vīmaṃsā cāti satthunā;
249并称之为世间主宰所说,认为具备四种主宰之相。
Lokādhipatinā vuttā, catudhādhipatī siyuṃ.
557
557.
251「勤勉」作为最上者所作,「勤勉」也有引申为强盛者;
Chandaṃ tu jeṭṭhakaṃ katvā, chandaṃ katvā dhuraṃ pana;
252于心之善生之时,即名为『勤勉之主』。
Cittassuppattikālasmiṃ, chandādhipati nāmaso.
558
558.
254这就是最适宜的正确引导,其余三种亦同样如此;
Eseva ca nayo ñeyyo, sesesupi ca tīsupi;
255所谓上位者,即为引导众生于尊长之处者。
Adhippatīti niddiṭṭho, jeṭṭhaṭṭhenupakārako.
559五百五十九。
559.
257是明智觉悟的觉知,
Sumatimativibodhanaṃ vicittaṃ,
258是破除恶见之净火的努力;
Kumatimatindhanapāvakaṃ padhānaṃ;
259于此适宜之教法中,任何不知甘美者,
Imamatimadhuraṃ avedi yo yo,
260彼彼〔人〕通达了胜者(佛陀)的全部教言。
Jinavacanaṃ sakalaṃ avedi so so.
261如是阿毗达摩入门中名为杂项解说
Iti abhidhammāvatāre pakiṇṇakaniddeso nāma
262第八品。
Aṭṭhamo paricchedo.