← 文献总目录

3. 第三章

abh06t.nrf75 · 静态文献页 · 238 段 · 打开交互阅读器

三、第三章
3. Tatiyo paricchedo
1阐明心之转起
Cittapavattiparidīpano
116
116.
3心为境界所取,因与善恶果受有关;
Cittaṃ visayaggāhaṃ taṃ, pākāpākadato dudhā;
4善恶之事原初,终极显现,皆为所说。
Kusalākusalaṃ pubbaṃ, paramabyākataṃ mataṃ.
117
117.
6善法中,欲为根本,可分四种;
Kusalaṃ tattha kāmādibhūmito catudhā siyā;
7八、五、四以及四种欲,如何分别?
Aṭṭha pañca cattāri ca, cattāri kamato kathaṃ.
118一百一十八。
118.
9称为善念相应的行法为一。
Somanassamatiyuttamasaṅkhāramanamekaṃ;
10称为随行的行法也是一,依此构成二种差别见解。
Sasaṅkhāramanañcekaṃ, tathā hīnamatidvayaṃ.
119一百一十九。
119.
12又称为随顺分别的愚痴,有八种。
Tathopekkhāmatiyuttaṃ, matihīnanti aṭṭhadhā;
13称为贪欲触犯善法者,其中有苦受等。
Kāmāvacarapuññettha, bhijjate vedanādito.
120
120.
15布施、持戒与修习,欢喜接受回向;
Dānaṃ sīlañca bhāvanā, pattidānānumodanā;
16为信解根基而演说,令闻者观照真实。
Veyyāvaccāpacāyañca, desanā suti diṭṭhiju.
121
121.
18以上诸法若独自成一体,依托境界或非;
Etesvekamayaṃ hutvā, vatthuṃ nissāya vā na vā;
19无门无所依者,其去向及起始各有分别。
Dvārahīnādiyonīnaṃ, gatiyādippabhedavā.
122一百二十二。
122.
21注疏之谓,谓其护持注释全文,及依止之法——护持此义者,如同依止地域与物品般周全。
Tikālikaparittādigocaresvekamādiya;
22此义或随时间兴起,或虽无实质而为无学者之所任用,犹如无垢之清净。
Udeti kālamuttaṃ vā, matihīnaṃ vināmalaṃ.
123一百二十三。
123.
24五处中,色及四法共有五种境界;
Chagocaresu rūpādipañcakaṃ pañca gocarā;
25余下形色非形,属六种境界的约说。
Sesaṃ rūpamarūpañca, paññatti chaṭṭhagocaro.
124
124.
27在此,能够依智所胜者,给予三因缘之和合;
Ñāṇayuttavaraṃ tattha, datvā sandhiṃ tihetukaṃ;
28后依因缘而生,于二八相续之中发生。
Pacchā paccati pākānaṃ, pavatte aṭṭhake duve.
125
125.
30同样地,在此给予二因缘之和合;
Tesuyeva nihīnaṃ tu, datvā sandhiṃ duhetukaṃ;
31于十二相续之中发生,不带智慧。
Deti dvādasa pāke ca, pavatte dhīyutaṃ vinā.
126
126.
33如此地,那愚昧而粗俗之人,亦行迎合时节的行为;
Evaṃ dhīhīnamukkaṭṭhaṃ, sandhiyañca pavattiyaṃ;
34虽然其行为低劣,但由于根因无明,仍旧被感召依附。
Hīnaṃ panubhayatthāpi, hetuhīneva paccati.
127
127.
36此现象完全是缘于对欲乐的迷恋,亦即对生死轮回中享受的追逐;
Kāmasugatiyaṃyeva, bhavabhogadadaṃ idaṃ;
37当色的灭亡临近时,依其业报果,必随其所适当的境遇而现。
Rūpāpāye pavatteva, paccate anurūpato.
128
128.
39由念观和欢喜合成的心,依止于快乐之顶端;
Vitakkacārapītīhi, sukhekaggayutaṃ manaṃ;
40其初始由观想及相关的欢喜等快乐所依止,上到超越彼境界。
Ādi cārādipītādisukhādīhi paraṃ tayaṃ.
129
129.
42一直至达到不动摇的平等心,五种不净相皆被摒除;
Upekkhekaggatāyantamāruppañcevamaṅgato ;
43五种色蕴的功德,乃因可爱的境界而生。
Pañcadhā rūpapuññaṃ tu, hotārammaṇato pana.
130
130.
45以起始善观为本,
Ādissāsubhamantassu-
46三种观法,即慈、悲等;
Pekkhā mettādayo tayo;
47其起始为四种、五种,
Ādo catunnaṃ pañcannaṃ,
48又有日月及灰尘相。
Sassāsakasiṇāni tu.
131
131.
50心识游行于无我无我所有的所缘四所境。
Nabhatammanatassuññataccittacatugocare;
51超越欲爱而获得的功德有四种。
Kamenātikkamāruppapuññaṃ hoti catubbidhaṃ.
132
132.
53清净的禅定开始安住,此时已觅得正道契合。
Amalaṃ santimārabbha, hoti taṃ maggayogato;
54四种足念集中心彼此相别,二十再现。
Catudhā pādakajjhānabhedato puna vīsati.
133
133.
56『Diṭṭhikaṅkhānudaṃ』者,即『对见解、疑惑等烦恼的教化』,『ādi』者,起初。此句意指:以断除关于见解、疑惑等烦恼为始,尤其是对欲界贪爱之根源加以斥除。
Diṭṭhikaṅkhānudaṃ ādi, kāmadosatanūkaraṃ;
57『超越又超越』者,断灭之义也;『终极』者,灭尽残余之义也。
Paraṃ paraṃ taducchedī, antaṃ sesakanāsakaṃ.
134第134段落注释。
134.
59如是,此三地之福,于此乃属修习所成者;
Evaṃ bhūmittayaṃ puññaṃ, bhāvanāmayamettha hi;
60『Paṭhamaṃ vatthuṃ nissāya』者,因第一功德根基为依止;『dutiyaṃ ubhayenapi』者,第二功德根基亦为依止,且两者具足。指示:第一功德根基为根本依止,第二功德根基亦为依止,并且两者俱备。
Paṭhamaṃ vatthuṃ nissāya, dutiyaṃ ubhayenapi.
135第135段落注释。
135.
62第三者依止的开始,
Tatiye ādi nissāya,
63剩余的是否依止于此;
Sesā nissāya vā na vā;
64这里存在着两种开始,
Honti ādidvayaṃ tattha,
65被称为共同时有。
Sādheti sakabhūbhavaṃ.
136
136.
67能够成就无上安隐者,确实是超越了神通的境界。
Sādhetānuttaraṃ santiṃ, abhiññā panidheva tu;
68禅那之果并非自生,也不能由于果报之施而生。
Jhānūdayaphalattā na, phaladānāpi sambhavā.
137
137.
70对别地之果的业因,色坏时不可作缘;
Nāññabhūphaladaṃ kammaṃ, rūpapākassa gocaro;
71只能作同类业的缘,不可能作他类缘。
Sakammagocaroyeva, na caññoyamasambhavo.
138
138.
73恶业如同欲行业,其因复分为二。
Pāpaṃ kāmikamevekaṃ, hetuto taṃ dvidhā puna;
74根本上有三种贪、嗔、痴的存在。
Mūlato tividhaṃ lobha-dosamohavasā siyā.
139
139.
76随欢喜及善见相应者,为一个行(绪);
Somanassakudiṭṭhīhi , yuttamekamasaṅkharaṃ;
77又与行相应者之一,为一;又为二种低见者,如是。
Sasaṅkhāramanañcekaṃ, hīnadiṭṭhidvayaṃ tathā.
140
140.
79与舍无喜的见相应者,乃至与见相应者亦然;
Upekkhādiṭṭhiyuttampi, tathā diṭṭhiviyuttakaṃ;
80从受(感受)及见解等起见,皆以贪欲为根本正如基座所立。
Vedanādiṭṭhiādīhi, lobhamūlevamaṭṭhadhā.
141
141.
82苦恼与嗔恨二种行为,属于别一种烦恼的根源。
Sadukkhadosāsaṅkhāraṃ, itaraṃ dosamūlakaṃ;
83而愚痴根本则是平等般无分别的,二种俱具怀疑与不确定心。
Mohamūlampi sopekkhaṃ, kaṅkhuddhaccayutaṃ dvidhā.
142
142.
85其中嗔恨二者,虽然有因依,但也有无因之别。
Tattha dosadvayaṃ vatthuṃ, nissāyevitare pana;
86依止与否皆无有,如何容忍杀害等恶行?
Nissāya vā na vā honti, vadhādisahitā kathaṃ.
143
143.
88粗恶语、杀生、嗔恚,傲慢嗔火及贪欲;
Pharussavadhabyāpādā, sadosena salobhato;
89荒淫杂耍的贪求,其余业道有两种。
Kudiṭṭhimethunābhijjhā, sesā kammapathā dvibhi.
144
144.
91于四种饮食中,使得各处生活安稳无虞;
Sandhiṃ catūsvapāyesu, deti sabbattha vuttiyaṃ;
92其境界显现,清净无染,周遍无垢。
Paccate gocaraṃ tassa, sakalaṃ amalaṃ vinā.
145
145.
94未分别者,果报分别作二,这里论其根本;
Abyākataṃ dvidhā pāka-kriyā tatthādi bhūmito;
95欲乐果报分为四种,善恶果报却有两种;
Catudhā kāmapākettha, puññapākādito dudhā.
146
146.
97善果报分别为二:有因者与无因者,共二十二种。
Puññapākā dvidhāhetu-sahetūti dviraṭṭhakā;
98五种无因之智,是两者俱断之深密因缘。
Ahetū pañca ñāṇāni, gahaṇaṃ tīraṇā ubho.
147一百四十七。
147.
100彼处具有身知为乐,与欢喜等斩断;
Kāyañāṇaṃ sukhī tattha, somanassādi tīraṇaṃ;
101以及余余的平等心,犹如善因所依。
Sopekkhāni cha sesāni, sapuññaṃva sahetukaṃ.
148一百四十八。
148.
103唯有根于关联缘起的断除与依止,方为正断。
Kevalaṃ sandhibhavaṅga-tadālambacutibbasā;
104生起者即是遗留之果,依先说法而说。
Jāyate sesametassa, pubbe vuttanayā naye.
149一百四十九。
149.
106人间堕落者,乃往来交替之终度;
Manussavinipātīnaṃ, sandhādi antatīraṇaṃ;
107或因他行之业,或因无因之所摄。
Hoti aññena kammena, sahetupi ahetunaṃ.
150一百五十。
150.
109恶因与善因等,彼岸涅槃之所得,断灭不存。
Pāpajā puññajāhetu-samā tīraṃ vinādikaṃ;
110身识伴有苦受,此等乃不可意所缘。
Sadukkhaṃ kāyaviññāṇaṃ, aniṭṭhārammaṇā ime.
151
151.
112『Te sātagocarā tesu』者,此五境界为五根之所在,此中包含有二种异相之超越;
Te sātagocarā tesu, dviṭṭhānaṃ āditīraṇaṃ;
113另有五处之外的两者,其所缘域狭小而无碍。
Pañcaṭṭhānāparā dve te, parittavisayākhilā.
152
152.
115领受识之二者与五者,彼处有色等五者;
Sampaṭicchadvipañcannaṃ, pañca rūpādayo tahiṃ;
116其余诸果报识,唯属现在;而六者则通三时。
Paccuppannāva sesānaṃ, pākānaṃ cha tikālikā.
153
153.
118色界与无色界之果报,应说一切皆相同;
Rūpārūpavipākānaṃ, sabbaso sadisaṃ vade;
119除自身功德所连结之三种自身作用外。
Sakapuññena sandhādi-sakiccattayataṃ vinā.
154
154.
121平等与无上之果报,亦以自身功德,于一切方面;
Samānuttarapākāpi, sakapuññena sabbaso;
122舍弃了通往解脱的正道,果报三种、道路两种之说。
Hitvā mokkhamukhaṃ taṃ hi, dvidhā magge tidhā phale.
155
155.
124行为有三种,即有、无、无所得。
Kriyā tidhāmalābhāvā,
125其地谓贪爱所在。
Bhūmito tattha kāmikā;
126原因分两类:有因与无因。
Dvidhā hetusahetūti,
127三种原因中,二者原因如何解释。
Tidhāhetu tahiṃ kathaṃ.
156
156.
129有应受的戒律与不应受的戒律,彼此相称,和缓安适;
Āvajjahasitāvajjā , sopekkhasukhupekkhavā;
130五种欲爱不行其所宜,且彼等皆为各种见解的障碍。
Pañcachakāmāvacarā, sakalārammaṇā ca te.
157
157.
132彼事物与形相能忍受,具足智慧如箭矢般锐利;
Saheturūparūpā ca, sakapaññaṃvārahato;
133依行为而非凭果报,有如断裂的藤蔓无果实。
Vuttiyā na phale pupphaṃ, yathā chinnalatā phalaṃ.
158
158.
135凡夫若无所不应受的罪过罪业,
Anāsevanayāvajja-dvayaṃ puthujjanassa hi;
136虽有果报,犹如无义之花的果实一般。
Na phale vattamānampi, moghapupphaṃ phalaṃ yathā.
159
159.
138善恶果报,分别为三百六十六种,
Tisatta dvicha chattiṃsa, catupañca yathākkamaṃ;
139即功德与恶业的果报,依序分为九十九类。
Puññaṃ pāpaṃ phalaṃ kriyā, ekūnanavutīvidhaṃ.
160一百六十。
160.
141断绝生死流转之网,五种直观法得以现前;
Sandhi bhavaṅgamāvajjaṃ, dassanādikapañcakaṃ;
142能破难以扑灭之波浪,超越世间有情,达到涅槃。
Gahatīraṇavoṭṭhabba-javataggocaraṃ cuti.
161一百六十一。
161.
144如是这两百三十三事,皆以功德圆满而说;
Iti esaṃ dvisattannaṃ, kiccavuttivasādhunā;
145心意流转于六门之中,其简略称说如何?
Cittappavatti chadvāre, saṅkhepā vuccate kathaṃ.
162一百六十二。
162.
147欲乐及其相关业果等,业已消逝之时,
Kāme sarāginaṃ kamma-nimittādi cutikkhaṇe;
148其如心识之消散一般消灭,剩余业果亦如是消失。
Khāyate manasoyeva, sesānaṃ kammagocaro.
163一百六十三。
163.
150关于所守护者若开始作业,作业持续五次;
Upaṭṭhitaṃ tamārabbha, pañcavāraṃ javo bhave;
151依止于此,之后无论作业是否止息,皆是如此。
Tadālambaṃ tato tamhā, cuti hoti javehi vā.
164
164.
153由无明、渴爱及行所生,自然相续的恶趣业;
Avijjātaṇhāsaṅkhāra-sahajehi apāyinaṃ;
154又因对境界等起瞋恨而产生的恶业。
Visayādīnavacchādi-namanakkhipakehi tu.
165
165.
156当舍弃的业尽除后,怜恻与恭敬亦要具足;
Appahīnehi sesānaṃ, chādanaṃ namanampi ca;
157行迅速而善巧,诸行于此地成就善业。
Khipakā pana saṅkhārā, kusalāva bhavantiha.
166
166.
159为行为之所在定业,业力种子遂生于此。
Kiccattaye kate evaṃ, kammadīpitagocare;
160此因缘成立,依止其处而存,或不存亦非所在。
Tajjaṃ vatthuṃ sahuppannaṃ, nissāya vā na vā tahiṃ.
167
167.
162若中断此缘,则此中因即消亡;
Tajjā sandhi siyā hitvā, antarattaṃ bhavantare;
163无此中因而远隔,复何由得重新接合?
Antarattaṃ vinā dūre, paṭisandhi kathaṃ bhave.
168
168.
165此处所说者,是指业渴爱等因缘,起于前心之所向。
Iheva kammataṇhādi-hetuto pubbacittato;
166心若远离,便如灯火被风吹熄一般。
Cittaṃ dūre siyā dīpa-paṭighosādikaṃ yathā.
169
169.
168不可不知,空无所有之心,非因缘之相亦非因缘之断。
Nāsaññā cavamānassa, nimittaṃ na cutī ca yaṃ;
169向上之相虽起,其因缘实在其间相接处也。
Uddhaṃ sandhinimittaṃ kiṃ, paccayopi kanantaro.
170
170.
171前世业障现已断尽,为欲界生死之结所成;
Pubbabhave cuti dāni, kāme jāyanasandhiyā;
172他心与彼断灭不同,故其断灭起因亦有差别。
Aññacittantarābhāvā, hotānantarakāraṇaṃ.
171
171.
174终生所作业,死后获受其果;
Bhavantarakataṃ kammaṃ, yamokāsaṃ labhe tato;
175所受果报即是彼结,现于所护法境中现起。
Hoti sā sandhi teneva, upaṭṭhāpitagocare.
172
172.
177由于心不染着一切,故不能生起一切行为,
Yasmā cittavirāgattaṃ, kātuṃ nāsakkhi sabbaso;
178因此,正如经中说,生死轮回依然存在。
Tasmā sānusayasseva, punuppatti siyā bhave.
173
173.
180生死之门有五重关卡,若无行为,则束缚难以移转;
Pañcadvāre siyā sandhi, vinā kammaṃ dvigocare;
181生死相续构成了关节,生死的缘起即是所依附的各部分。
Bhavasandhānato sandhi, bhavaṅgaṃ taṃ tadaṅgato.
174
174.
183此类终结之事,虽属某领域之内发生,
Tamevante cuti tasmiṃ, gocare cavanena tu;
184但仅限于一百七十七种生起与存在的分别。
Ekasantatiyā evaṃ, uppattiṭṭhitibhedakā.
175
175.
186又看他方所现之起初所在,其中心意间,
Athaññārammaṇāpātha-gate cittantarassa hi;
187是缘起列数与生命业变,呈现双重活动。
Hetusaṅkhyaṃ bhavaṅgassa, dvikkhattuṃ calanaṃ bhave.
176
176.
189于瓶器中,表现出不同的样态,即依赖于不可依赖之物的摇动;
Ghaṭṭite aññavatthumhi, aññanissitakampanaṃ;
190谓之单一束缚,以糖块比喻。
Ekābaddhena hotīti, sakkharopamayā vade.
177
177.
192心元素之所作极微小,从此而生相应存在;
Manodhātukriyāvajjaṃ, tato hoti sakiṃ bhave;
193由此而得见等单一门户之所系之所处。
Dassanādi sakadvāra-gocaro gahaṇaṃ tato.
178
178.
195从彼处此,须当渡越此苦海,须当努力,须当确守此道。
Santīraṇaṃ tato tamhā, voṭṭhabbañca sakiṃ tato;
196欲望如火焰,在七十种火中,恰似与之相应者燃烧。
Sattakkhattuṃ javo kāme, tamhā tadanurūpato.
179
179.
198彼处当依止身心强大根本,
Tadālambadvikaṃ tamhā, bhavaṅgaṃtimahantari;
199根本猛然燃烧,须当努力,使心恒久安稳。
Javā mahante voṭṭhabbā, paritte nitare manaṃ.
180一百八十。
180.
201谓某事当守护时,如同猎人迅捷般的警觉;
Voṭṭhabbassa paritte tu, dvattikkhattuṃ javo viya;
202他们谈论其行为引导,因不放逸而不堕失真理。
Vadanti vuttiṃ taṃ pāṭhe, anāsevanato na hi.
181一百八十一。
181.
204对被束缚心意者,如同行为无纪律般不可取;
Niyamopidha cittassa, kammādiniyamo viya;
205应以专注无逸之人示范劝导,令其于正道更加明晰。
Ñeyyo ambopamādīhi, dassetvā taṃ sudīpaye.
182一百八十二。
182.
207心门之分断应当从有取蕴生起开始,
Manodvāretarāvajjaṃ , bhavaṅgamhā siyā tato;
208迅疾欲乐显现时,应当从欲界境界生起。
Javokāme vibhūte tu, kāmavhe visaye tato.
183一百八十三。
183.
210对于有欲者,依赖心蕴的生起应当在那里;
Kāmīnaṃ tu tadālambaṃ, bhavaṅgaṃ tu tato siyā;
211对于无显欲者,有取蕴则生起于迅疾之有。
Avibhūte paritte ca, bhavaṅgaṃ javato bhave.
184一百八十四。
184.
213未变化者与已变化者,并无亏者与有亏者;
Avibhūte vibhūte ca, paritte aparittake;
214如同生命流转,存在于梵天四方所在。
Javāyeva bhavaṅgaṃ tu, brahmānaṃ catugocare.
185一百八十五。
185.
216若起大业,且在生命流转中夹杂恚怒,
Mahaggataṃ panārabbha, javite dosasaṃyute;
217倘若生命流转不相违背,岂能称为乐的希求者?
Viruddhattā bhavaṅgaṃ na, kiṃ siyā sukhasandhino.
186
186.
219持念平等使彼岸得成,缺少防护何以得成?
Upekkhātīraṇaṃ hoti, parittenāvajjaṃ kathaṃ.
220规律不可缺失,缘道果报因缘具足故。
Niyamo na vināvajjaṃ, maggato phalasambhavā.
187
187.
222妨碍皆被净除,速疾如族姓之势增强;
Mahaggatāmalā sabbe, javā gotrabhuto siyuṃ;
223灭尽与果成皆相继而生,生命状态如流水持续无间。
Nirodhā ca phaluppatti, bhavaṅgaṃ javanādito.
188
188.
225有伴随烦恼成熟之者,有两种超然不动者;
Sahetusāsavā pākā, tīraṇā dve cupekkhakā;
226这些是连结的现象,结束的有二十九种。
Ime sandhi bhavaṅgā ca, cuti cekūnavīsati.
189
189.
228有两种两两相互作用者,三种深层介入者;
Dve dve āvajjanādīni, gahaṇantāni tīṇi tu;
229完成者中有一种,即名为『可止者』。
Santīraṇāni ekaṃva, voṭṭhabbamitināmakaṃ.
190
190.
231八种大恶业,三种超胜难度;
Aṭṭha kāmamahāpākā, tīṇi santīraṇāni ca;
232共有十一种,此中名曰‘始生’。
Ekādasa bhavantete, tadārammaṇanāmakā.
191
191.
234一切善恶业力,皆为行为作;
Kusalākusalaṃ sabbaṃ, kriyā cāvajjavajjitā;
235所成果报五十五,生死流转皆于此。
Phalāni pañcapaññāsa, javanāni bhavantime.
236如是,在《谛摄要》中,名为“阐明心之转起”的
Iti saccasaṅkhepe cittapavattiparidīpano nāma
237第三章。
Tatiyo paricchedo.