1. 第一章
11. 第一章
1. Paṭhamo paricchedo
2色之摄
Rūpasaṅkhepo
3
3.
2于此,有二:谛、胜义及俗谛。
Saccāni paramatthañca, sammutiñcāti dve tahiṃ;
3“凡坚固性等可被认知者,谛——此即胜义谛”,应该这样来理解。
Thaddhabhāvādinā ñeyyaṃ, saccaṃ taṃ paramatthakaṃ.
4
4.
5应知安立、差别等,此二即是世间共许义;
Sannivesavisesādiñeyyaṃ sammuti taṃ dvayaṃ;
6实性与施设所成者,如其自性,说名为谛。
Bhāvasaṅketasiddhīnaṃ, tathattā saccamīritaṃ.
5
5.
8此处,究竟义即涅槃与五蕴之积聚;
Paramattho sanibbānapañcakkhandhettha rāsito;
9蕴义已略说,复说过去等差别。
Khandhattho ca samāsetvā, vuttotītādibhedanaṃ.
6
6.
11于受等中唯于一,蕴声乃是依惯用;
Vedanādīsupekasmiṃ, khandhasaddo tu ruḷhiyā;
12如于海等部分中,而有海等之声。
Samuddādekadese tu, samuddādiravo yathā.
7
7.
14于此,由寒等生起,色即是地、水、火、风;
Tattha sītādiruppattā, rūpaṃ bhvāpānalānilaṃ;
15大种即坚硬、流动、炎热、推动之性。
Bhūtaṃ kathinadavatāpacanīraṇabhāvakaṃ.
8
8.
17眼、耳、鼻、舌、身,以及光明与声音;
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo pabhā ravo;
18气味、味道、女人与男人,以及所依处与命根。
Gandho rasojā itthī ca, pumā vatthu ca jīvitaṃ.
9
9.
20虚空、生、老、坏灭,以及色的轻快性;
Khaṃ jāti jaratā bhaṅgo, rūpassa lahutā tathā;
21柔软性与适业性,身表与语表,以及物质性。
Mudukammaññatā kāyavacīviññatti bhūtikaṃ.
10
10.
23眼等诸根,以欲见等为因,是业所生、由物质所成;
Cakkhādī daṭṭhukāmādihetukammajabhūtikā;
24净色以色、声等为所缘,是眼识等之境界。
Pasādā rūpasaddādī, cakkhuñāṇādigocarā.
11
11.
26食素即是维持身命者,以女根、男根等为因;
Ojā hi yāpanā itthipumaliṅgādihetukaṃ;
27而二种性根如同身体一般,遍满却不共存。
Bhāvadvayaṃ tu kāyaṃva, byāpi no sahavuttikaṃ.
12
12.
29所依处是诸界之所依,二者是业所生的护持;
Nissayaṃ vatthu dhātūnaṃ, dvinnaṃ kammajapālanaṃ;
30命根对于青莲花等而言,犹如水在住立的刹那。
Jīvitaṃ uppalādīnaṃ, udakaṃva ṭhitikkhaṇe.
13
13.
32虚空是诸色的分界;所谓生等三者,
Khaṃ rūpānaṃ paricchedo, jātiādittayaṃ pana;
33即是色的生起、成熟与坏灭,如其次第。
Rūpanibbatti pāko ca, bhedo ceva yathākkamaṃ.
14
14.
35轻性等三法,当知即是色的次第状态;
Lahutādittayaṃ taṃ hi, rūpānaṃ kamato siyā;
36不迟钝、不僵硬,且能随顺身业。
Adandhathaddhatā cāpi, kāyakammānukūlatā.
15
15.
38由能引发前进等动作的心生风界之变异,即是身表;
Abhikkamādijanakacittajassānilassa hi;
39此即造成色法僵硬等之因。
Vikāro kāyaviññatti, rūpatthambhādikāraṇaṃ.
16
16.
41发语之心所引起的大种及依处之变异,
Vacībhedakacittena, bhūtabhūmivikāratā;
42正是语表所依色撞击之因。
Vacīviññattupādinnaghaṭṭanasseva kāraṇaṃ.
17
17.
44一切色法皆无记、不相应、无因。
Rūpamabyākataṃ sabbaṃ, vippayuttamahetukaṃ;
45无所缘者,属欲界等,如此即以一类而摄。
Anālambaṃ parittādi, iti ekavidhaṃ naye.
18
18.
47内处眼等五者,正是净色;
Ajjhattikāni cakkhādī, pañceteva pasādakā;
48以处而论,它们即是处;以门而论,与表色俱。
Vatthunā vatthu tāneva, dvārā viññattibhī saha.
19
19.
50其余二十二种、二十一种、二十种,属于外部。
Sesaṃ bāvīsati cekavīsa vīsati bāhiraṃ;
51以下依次为非净色、非依处、非门。
Appasādamavatthuṃ ca, advārañca yathākkamaṃ.
20
20.
53五种净色、依处、命根、诸根、非根,以及其余诸法。
Pasādā pañca bhāvāyu, indriyanindriyetaraṃ;
54从最初起始,除声之外,乃至味,属于粗色,而非其余。
Vināpaṃ ādito yāva, rasā thūlaṃ na cetaraṃ.
21
21.
56八种不可分离之色,即色、香、味、食素;
Aṭṭhakaṃ avinibbhogaṃ, vaṇṇagandharasojakaṃ;
57他们为不可分离之色,其余则称为可分离之色。
Bhūtaṃ taṃ tu vinibbhogamitaranti viniddise.
22
22.
59从十八种色开始,此乃所造色,而非其余。
Aṭṭhārasādito rūpā, nipphannaṃ tu na cetaraṃ;
60在欲界中,除触之外,此为大种,而非其余。
Phoṭṭhabbamāpavajjaṃ tu, bhūtaṃ kāme na cetaraṃ.
23
23.
62有学、有对、有学有对,除去此二种;
Sekkhasappaṭighāsekkhapaṭighaṃ dvayavajjitaṃ;
63色、其余者、粗、细,如此则为三种。
Vaṇṇaṃ taditaraṃ thūlaṃ, sukhumañceti taṃ tidhā.
24
24.
65业生、非业生、非业生非非业生,为三种。
Kammajākammajaṃnevakammākammajato tidhā;
66同样,依心生、时节生、食生等力,亦为三种。
Cittojautujādīnaṃ, vasenāpi tidhā tathā.
25
25.
68所见、所闻、所觉,以及由心了知者;
Diṭṭhaṃ sutaṃ mutañcāpi, viññātaṃ vata cetasā;
69一一各有五种,合为二十种次第。
Ekamekañca pañcāpi, vīsati ca kamā siyuṃ.
26
26.
71心所依处、表色,与眼等五门;
Hadayaṃ vatthu viññatti, dvāraṃ cakkhādipañcakaṃ;
72其余诸法,有依处与门,亦无依处与门。
Vatthu dvārañca sesāni, vatthu dvārañca no siyā.
27
27.
74所造色、非色、虚空、限界,及相色。
Nipphannaṃ rūparūpaṃ khaṃ, paricchedotha lakkhaṇaṃ;
75生等三色、变化色,及轻快性等色。
Jātiādittayaṃ rūpaṃ, vikāro lahutādikaṃ.
28
28.
77正如有为法的特相是有为相,同样地,
Yathā saṅkhatadhammānaṃ, lakkhaṇaṃ saṅkhataṃ tathā;
78限界等色法,不超越其同类。
Paricchedādikaṃ rūpaṃ, tajjātimanatikkamā.
29
29.
80于此,依于业、心、时节与食之缘力。
Kammacittānalāhārapaccayānaṃ vasenidha;
81应知色之转起,及依聚之转起如何?
Ñeyyā pavatti rūpassa, piṇḍānañca vasā kathaṃ.
30
30.
83业生色有具根与事,心生色有表色与声;
Kammajaṃ sendriyaṃ vatthu, viññatti cittajā ravo;
84心生火界、轻快性等三色,是心与火界所生。
Cittaggijo lahutādittayaṃ cittānalannajaṃ.
31
31.
86八法有生,虚空有四生,又有老性与坏灭;
Aṭṭhakaṃ jāti cākāso, catujā jaratā khayaṃ;
87此二法不从任何处生,因为那是异熟的差别。
Kutoci neva jātaṃ tappākabhedaṃ hi taṃ dvayaṃ.
32
32.
89即使以生而论,也没有‘生’的自性,何况从任何方面说‘心的安立’?
Jātiyāpi na jātattaṃ, kutociṭṭhakathānayā;
90由于它缺乏特征,纵使存在,亦不能确定。
Lakkhaṇābhāvato tassā, sati tasmiṃ na niṭṭhiti.
33
33.
92由业、心、食、时节所生,有九种聚与七种聚;
Kammacittānalannehi, piṇḍā nava ca satta ca;
93应知有四种及两种:于有情中有两种,于无情中有两种。
Cattāro dve ca viññeyyā, sajīve dve ajīvake.
34
34.
95以命根为第八的八法聚,以命根为第九的九法聚,以及以处为第九的九法聚。
Aṭṭhakaṃ jīvitenāyunavakaṃ bhāvavatthunā;
96眼等五种十法聚,以及九种业生聚。
Cakkhādī pañca dasakā, kalāpā nava kammajā.
35
35.
98还有纯八法聚、与表色俱的九法聚和十法聚。
Suddhaṭṭhaviññattiyuttanavakopi ca dasako;
99以纯净之声为第九的九法聚,以及以轻快性等为第十一的十法聚。
Suddhasaddena navako, lahutādidasekako.
36
36.
101加上表色、轻快性等,则成为十二法与十三法聚;
Viññattilahutādīhi, puna dvādasa terasa;
102当知这些为心生聚,有七种或六种。
Cittajā iti viññeyyā, kalāpā satta vā cha vā.
37
37.
104纯八法聚、声九法聚,以及以轻快性等为第十一的十一法聚;
Suddhaṭṭhaṃ saddanavakaṃ, lahutādidasekakaṃ;
105以声、轻快性等为增上,有四种时节生聚。
Saddenalahutādīhi, caturotujakaṇṇikā.
38
38.
107由纯八与轻快性等所成,这两种食生色聚皆为九法聚。
Suddhaṭṭhalahutādīhi, annajā dvetime nava;
108七种、四种、二种,如是,色聚有二十一种。
Satta cattāri dve ceti, kalāpā vīsatī dvibhi.
39
39.
110三法、八法,四种九法,九种十法;
Tayaṭṭhakā ca cattāro, navakā dasakā nava;
111三法、二法、一法,由一法、十法、二法及三法所摄。
Tayo dveko ca ekena, dasa dvīhi ca tīhi ca.
40
40.
113四种界,此处依增上力而说。
Catunnampi ca dhātūnaṃ, adhikaṃsavasenidha;
114当知,色之差别乃由业、心、时节、食所生。
Rūpabhedotha viññeyyo, kammacittānalannajo.
41
41.
116地界有二十种,从发等乃至脑。
Kesādimatthaluṅgantā, pathavaṃsāti vīsati;
117从胆汁等乃至尿,水界有十二种。
Pittādimuttakantā te, jalaṃsā dvādasīritā.
42
42.
119由它而有温养,由它而有消化与燃烧;
Yena santappanaṃ yena, jīraṇaṃ dahanaṃ tathā;
120由它而有冷等之熟,火界有四种增上。
Yenasitādipākoti, caturaṃsānalādhikā.
43
43.
122上行风、下行风、腹内风、肠内风、肢体循环风,以及入出息——当知风界有此六种。
Uddhādhogamakucchiṭṭhā, koṭṭhāseyyaṅgasāri ca;
123当知入息等六种,皆依风而立。
Assāsoti ca viññeyyā, chaḷaṃsā vāyunissitā.
44
44.
125脓、尿、粪及胃中物,此四种为时节生。
Pubbamuttakarīsañcudariyaṃ caturotujā;
126鼻涕等由业与心所生,唾液则为时节生;此六种同为一类。
Kammā pācaggi cittamhā-ssāsoti chapi ekajā.
45
45.
128汗与脂肪为时节所生,唾液则由心与时节所生;
Sedasiṅghānikassu ca, kheḷo cittotusambhavā;
129二生者有三十二部分,其余则皆为四种所生。
Dvijā dvattiṃsa koṭṭhāsā, sesā eva catubbhavā.
46
46.
131在一生等四种之中,时节生者有四个八法聚;
Ekajesvādicatūsu, utujā caturaṭṭhakā;
132命根生者为九法聚,心生与业生各为八法聚。
Jīvītanavako pācessāse cittabhavaṭṭhako.
47
47.
134在二生之中,由心与时节等,各有两个八法聚。
Dvijesu manatejehi, dve dve honti panaṭṭhakā;
135于所余、火、风界中,一一各有三个三法聚。
Sesatejānilaṃsesu, ekekamhi tayo tayo.
48
48.
137由业所生之八法聚,依业生起于八处;
Aṭṭhakojamanaggīhi, honti aṭṭhasu kammato;
138如此,这八种寿命阶段,即是此八种四生。
Aṭṭhāyunavakā evaṃ, ime aṭṭha catubbhavā.
49
49.
140其余二十四种色聚中,有三种八法聚,各于四处生起。
Catuvīsesu sesesu, catujesuṭṭhakā tayo;
141于每一八法聚中,应知有由食、心、时节所生的聚集体。
Ekekamhi ca viññeyyā, piṇḍā cittānalannajā.
50
50.
143由业所生的身十法聚等,于彼处亦有十种。
Kammajā kāyabhāvavhā, dasakāpi siyuṃ tahiṃ;
144二十四种色聚,一一更分二种。
Catuvīsesu aṃsesu, ekekamhi duve duve.
51
51.
146其次,眼、耳等五根,各有十法聚;
Pañcāpi cakkhusotādī, padesadasakā puna;
147名为声的九法聚,如是依聚而说,则有二种与三种。
Navakā saddasaṅkhātā, dveticcevaṃ kalāpato.
52
52.
149有一百五十三、一百一十与一百零九(数法聚)。
Tepaññāsa dasekañca, navuttarasatāni ca;
150依次为十法聚、九法聚与八法聚。
Dasakā navakā ceva, aṭṭhakā ca siyuṃ kamā.
53
53.
152于身中生起百五十种色聚,复有千种色法运行不息。
Sekapañcasataṃ kāye, sahassaṃ taṃ pavattati;
153诸根具足时,色法依界之差别而成就。
Paripuṇṇindriye rūpaṃ, nipphannaṃ dhātubhedato.
54
54.
155心生起时,有色的因;然而业等亦是因。
Cittuppāde siyuṃ rūpa-hetū kammādayo pana;
156此处不论心的住时,于心的坏灭时则色法不生。
Ṭhiti na pāṭhe cittassa, na bhaṅge rūpasambhavo.
55
55.
158因说“住者之变异”,故有住时;
‘‘Aññathattaṃ ṭhitassā’’ti, vuttattāva ṭhitikkhaṇaṃ;
159若依相续而说,此处即称为住。
Atthīti ce pabandhena, ṭhiti tattha pavuccati.
56
56.
161或说业住三刹那,心唯在生起刹那。
Atha vā tikkhaṇe kammaṃ, cittamattudayakkhaṇe;
162时节与食素,于其自位,成为色法之因。
Utuojāttano ṭhāne, rūpahetū bhavanti hi.
57
57.
164于结生等刹那,依身
Seyyassādikkhaṇe kāya-
165依身十法聚与所依,有三种。
Bhāvavatthuvasā tayo;
166对于有心者,则有十种法聚。
Dasakā hontibhāvissa,
167若无有心,则有两种。
Vinā bhāvaṃ duve siyuṃ.
58
58.
169此后,由业、火界、心所生的诸聚集体,
Tato parañca kammaggicittajā te ca piṇḍikā;
170以及前文所说的两种八法聚,于所说刹那中应说。
Aṭṭhakā ca duve pubbe, vuttavuttakkhaṇe vade.
59
59.
172由时节而生起食生色,以及眼等十法聚;
Kālenāhārajaṃ hoti, cakkhādidasakāni ca;
173从四种缘,色法如是聚集而转起。
Catupaccayato rūpaṃ, sampiṇḍevaṃ pavattati.
60
60.
175此色法于十七心识刹那的寿量中,除去表色之相;
Taṃ sattarasacittāyu, vinā viññattilakkhaṇaṃ;
176色法相续而灭,引生老等之果。
Santatāmaraṇā rūpaṃ, jarādiphalamāvahaṃ.
61
61.
178坏灭之后,于第十七心识刹那生起时,此业生色便不再生起。
Bhaṅgā sattarasuppāde, jāyate kammajaṃ na taṃ;
179此后,业生色不再生起;因其灭尽,故有死亡。
Taduddhaṃ jāyate tasmā, takkhayā maraṇaṃ bhave.
62
62.
181或者,由寿命与业两者的灭尽,而有死亡;
Āyukammubhayesaṃ vā, khayena maraṇaṃ bhave;
182或者,由于某些众生的断灭业加害。
Upakkamena vā kesañcupacchedakakammunā.
63
63.
184于化生者,有七种业生十法聚;
Opapātikabhāvissa, dasakā satta kammajā;
185在欲界中,于最初生起之际,由火界等所生者,先已增长。
Kāme ādo bhavantaggijāhi pubbeva bhūyate.
64
64.
187于初劫之人,以及恶趣中的盲者;
Ādikappanarānañca, apāye andhakassa ca;
188对于聋者,最初有六种十法聚,乃由往昔余业所生。
Badhirassāpi ādo cha, pubbevetarajā siyuṃ.
65
65.
190对于此处的盲聋者,则有五种不存在;
Tatthevandhabadhirassa, pañca honti abhāvino;
191应依理而知,此处或为五种,或为四种。
Yuttiyā idha viññeyyā, pañca vā caturopi vā.
66
66.
193若缺眼等三法,则唯有四种;
Cakkhādittayahīnassa, caturova bhavantiti;
194所说之法,经审察已,智者应持取。
Vuttaṃ upaparikkhitvā, gahetabbaṃ vijānatā.
67
67.
196于色法中,有命根六法聚,及眼等七法聚三种;
Rūpe jīvitachakkañca, cakkhādisattakattayaṃ;
197由时节与心,有五类和六类;于无想有情中,亦有五类和六类。
Pañca cha utucittehi, pañca chāsaññinaṃ bhave.
68
68.
199依界等之决定,经典中所说的香与味之生起;
Pañcadhātvādiniyamā, pāṭhe gandharasojanaṃ;
200在那里,诸大种的生起,不必然有触的转起。
Nuppatti tattha bhūtānaṃ, aphoṭṭhabbapavattinaṃ.
69
69.
202如同坚硬、热恼、变动之性,从诸界等功能而言,并非不存在;
Thaddhuṇhīraṇabhāvova, natthi dhātvādikiccato;
203其他如香等,则依他们功能而被认知。
Aññaṃ gandhādīnaṃ tesaṃ, takkiccenopaladdhito.
70
70.
205于色法中,有对碍等性质,如同其中所呈现的变坏之性一般。
Rūpe sappaṭighattādi, tattha ruppanatā viya;
206撞击与声的生起,是余色法之因。
Ghaṭṭanañca ravuppādassaññatthasseva hetutā.
71
71.
208应如是抉择,唯有此说,方不违经文;
Icchitabbamimekantamevaṃ pāṭhāvirodhato;
209或者,依他们应知,有十法聚、九法聚、八法聚。
Atha vā tehi viññeyyaṃ, dasakaṃ navakaṭṭhakaṃ.
72
72.
211欲界一切色法,有十九种色;
Sabbaṃ kāmabhave rūpaṃ, rūpe ekūnavīsati;
212无想有情之色法有十种,梵天之色法则除香与味。
Asaññīnaṃ dasa gandharasojāhi ca brahmunaṃ.
215如是,在谛摄中,名为色摄。
Iti saccasaṅkhepe rūpasaṅkhepo nāma
216第一章。
Paṭhamo paricchedo.