第二十三章
第二十三章
Tevīsatimo paricchedo
14. 涅槃分别
4. Nibbānavibhāgo
223. 根本清净论
23. Mūlavisuddhikathā
895
895.
4心及心所如前所述,色等因缘所集者;
Itthaṃ cittaṃ cetasikaṃ, rūpañcevāti saṅkhatā;
5今说无因缘所集者,名为涅槃。
Vuttā asaṅkhataṃ dāni, nibbānanti pavuccati.
896
896.
7于戒清净等初,继而于心清净。
Sīlavisuddhi ādimhi, tato cittavisuddhi ca;
8所谓见净者,亦是断除疑惑者。
Diṭṭhivisuddhināmā ca, kaṅkhāvitaraṇāpi ca.
897第八九七。
897.
10次为名为道与不道的知识与见解;
Tato paraṃ maggāmagga-ñāṇadassananāmikā;
11如同修行智慧的见解即为知识的见解。
Tathā paṭipadāñāṇa-dassanā ñāṇadassanaṃ.
898第八九八。
898.
13依此次第所说,净处共有七种。
Iccānukkamato vuttā, satta honti visuddhiyo;
14在此,则是第七种最上者,前半部分属于世间法。
Sattamānuttarā tattha, pubbabhāgā cha lokiyā.
899
899.
16戒禁与巴帝摩卡戒律是在此;同时也包括根的禁制;
Saṃvaro pātimokkho ca, tathevindriyasaṃvaro;
17生活纯正所依,戒律亦在其中。
Ājīvapārisuddhi ca, sīlaṃ paccayanissitaṃ.
900
900.
19如是,这纯净的戒德被称为清净戒。
Iti sīlavisuddhīti, suddhametaṃ pavuccati;
20四净戒具足,深受净化之行所围绕。
Catupārisuddhisīlaṃ, dhutaṅgaparivāritaṃ.
901九百零一。
901.
22十种光明轮(金刚光、宝珠光等),以及十种回忆法;
Kasiṇāni dasāsubhā, dasānussatiyo pana;
23无量正念与正见,亦有成理的理由。
Appamaññā ca saññā ca, vavatthāruppakāti ca.
902九百零二。
902.
25静虑修习所依,为六十六种不同解说。
Samathakkammaṭṭhānāni, tālīsaṭṭhakathānaye;
26巴利语已分别,数为三十八种。
Pāḷiyaṃ tu vibhattāni, aṭṭhatiṃsāti vaṇṇitaṃ.
903九百零三。
903.
28土元素与火元素,
Pathavāpo ca tejo ca,
29风元素而且有蓝色与黄色,
Vāyo nīlañca pītakaṃ;
30红色、白色及空间元素,
Lohitodātamākāsaṃ ,
31皆称为光明遍相。
Ālokakasiṇanti ca.
904
904.
33此处谓十种遍,即在已述解说中所说的遍,
Kasiṇāni dasetāni, vuttānaṭṭhakathānaye;
34巴利文中仅舍去八遍,末了但留了两种遍。
Aṭṭheva pāḷiyaṃ hitvā, ante tu kasiṇadvayaṃ.
905
905.
36却高耸者与深蓝色者,吹开者与敞开的者;
Uddhumātaṃ vinīlañca, vipubbakaṃ vikhāyitaṃ;
37切断者与散开者,杀散者与血红者。
Vicchiddakañca vikkhittaṃ, hatavikkhittalohitaṃ.
906九百零六。
906.
39腐烂相与骸骨相等,不净观共宣说十种;
Puḷavakaṃ aṭṭhikañceti, asubhā dasa desitā;
40为色身分别之用,为十身死难之故。
Rūpakāyavibhāgāya, dasakāyavipattiyā.
907九百零七。
907.
42于佛、法及僧及戒、施施己,
Buddhe dhamme ca saṅghe ca, sīle cāge ca attanā;
43及天众崇敬,以及七诸念,及欲念。
Devatopasamāyañca, sattānussatiyo kamā.
908
908.
45名为观念死亡之念,亦即身念;
Maraṇassati nāmekā, tathā kāyagatāsati;
46与入出息念相似,此即十种观念之说。
Ānāpānassaticcevaṃ, dasānussatiyo matā.
909
909.
48慈、悲、喜、舍四种;
Mettā karuṇā muditā, upekkhāti catubbidhā;
49称为梵行禅定,以无量心故称之。
Vuttā brahmavihārā ca, appamaññāti tādinā.
910九百一十。
910.
51单一饮食的反相观念,仅此名称而已;
Ekāhāre paṭikkūla-saññā nāmekameva tu;
52四大根本的说明,四大聚合的摄取。
Catudhātuvavatthānaṃ, catudhātupariggaho.
911九百一十一。
911.
54空无界处与识无别界;
Ākāsānañcāyatanaṃ, viññāṇañcamathāparaṃ;
55无所有界亦不,是非识的无识名。
Ākiñcaññaṃ tathā neva-saññānāsaññanāmakaṃ.
912九百十二。
912.
57这段话说的是循其次第说起,乃至无色界起。
Iccānukkamato vuttā, arūpajjhānikā pana;
58无色界的修习法门,也分为四种,均已说明。
Arūpakammaṭṭhānāni, cattāropi pakittitā.
913九百十三。
913.
60在光明(颜色)及色外(无色)禅定烦恼消除,以及入出息念修习之处,
Kasiṇāsubhakoṭṭhāse, ānāpāne ca sabbathā;
61见闻听触之后,所行持的修法,其实属于不善。
Disvā sutvā phusitvā vā, parikammaṃ tu kubbato.
914第九百一十四条。
914.
63聚合者名为缘由,意指在那里促成了缘相;
Uggaho nāma sambhoti, nimittaṃ tattha yuñjato;
64随着对此缘相的觉知,于彼处现起安住。
Paṭibhāgo tamārabbha, tattha vattati appanā.
915第九百一十五条。
915.
66善良众生皆愿得安乐,苦患稳定离彼;
Sādhu sattā sukhī hontu, dukkhā muccantu pāṇino;
67世间众生得其安乐时,亦应于此欢喜。
Aho sattā sukhappattā, hontu yadicchakāti ca.
916
916.
69专注于所观境与所不观境之间,修习者于内心世界中运用。
Uddissa vā anodissa, yuñjato sattagocare;
70对此所观境,精勤不懈,循序渐进按步骤进行。
Appamaññā panappenti, anupubbena vattikā.
917
917.
72于感官所现的色界中第一初禅生起,
Kasiṇugghāṭimākāse, paṭhamāruppamānase;
73若第一禅不存在,则称第三禅显现。
Tasseva natthibhāve ca, tatiyāruppaketi ca.
918
918.
75在三种柔软之物中,四种境界亦复存在;
Yuñjantassa panetesu, gocaresu catūsupi;
76又循序渐进,其所触及者亦分为四类。
Appenti anupubbena, āruppāpi catubbidhā.
919
919.
78入出息念为气界净器,五种可观净器于此;
Ānāpānañca kasiṇaṃ, pañcakajjhānikaṃ tahiṃ;
79初为可观净器,当说为坏构造之禅定。
Paṭhamajjhānikā vuttā, koṭṭhāsāsubhabhāvanā.
920
920.
81三种远离欢喜的善护最为胜妙,称为兼具卓越智慧者;
Sukhitajjhānikā tisso, appamaññā ca heṭṭhimā;
82五种平等心的法称为平等心的善护者。
Upekkhāruppakā pañca, upekkhājhānikāti ca.
921
921.
84一、十及十的倍数,三、五诸数皆常被说;
Ekā dasekā dasa ca, tayo pañceti sabbathā;
85三十种如是成就分部,六个品类依次分别。
Parikammavasā tiṃsa, cha koṭṭhāsā yathākkamaṃ.
922九百二十二。
922.
87从五禅及其余禅的观察,禅的分别有四种;
Pañcakādisukhopekkhā, jhānabhedā catubbidhā;
88但就一、四、五禅的特性而言,分为三种。
Ekaccatupañcajhāna-vasena tividhā siyuṃ.
923九百二十三。
923.
90有色法与无色法的两种状态,安止相分别又有一种;
Rūpārūpavasā dve ca, appanāto punekadhā;
91如此安止的不同,乃是因业处的差别而生的。
Iccevamappanā kamma-ṭṭhānabhedā samissitā.
924第九百二十四条。
924.
93有两种想的缘起,称为八种念想;
Dve ca saññāvavatthānā, aṭṭhānussatiyoti ca;
94其余十种称为近行定所依。
Sesā dasa pavuccanti, upacārasamādhikā.
925第九百二十五条。
925.
96顺行与逆行的念想持法相应彼此交替;
Parikammopacārānulomagotrabhuto paraṃ;
97第五种或第四种念想,谓为速行安止。
Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
926九百二十六。
926.
99「安住」者,是指一切完全超越世俗的境界;
Appanājavanaṃ sabbaṃ, lokuttaramahaggataṃ;
100如实地说,是三因缘圆满周遍,而这些因缘在过去亦是相同的。
Tihetukaparittāni, purimāni yathārahaṃ.
927九百二十七。
927.
102放逸和安住,及其相应的对治方法;
Āvajjanā ca vasitā, taṃsamāpajjanā tathā;
103设立与起来的决心,以及第五者反复观察。
Adhiṭṭhānā ca vuṭṭhānā, paccavekkhaṇa pañcamā.
928
928.
105述说为「由已被驯服者所制约」,依此分作五种;
Vasitāhi vasībhūtā, iti katvāna pañcahi;
106对于修习者而言,彼此之间彼此侵入。
Bhāventassa panappenti, uparūpari appanā.
929
929.
108对于调伏者而言,第四是「止观遍五入处定」;
Yuñjantassa tu vuṭṭhāya, kasiṇajjhānapañcamā;
109五种通达于色声等境界,彼此相侵入。
Pañcābhiññā hi appenti, rūpasaddādigocare.
930
930.
111所有超世间者,皆具涅槃境界;
Lokuttarā panappenti, sabbe nibbānagocare;
112正见无常、苦、无我三相,观察诸法本质。
Aniccadukkhānattāti, bhūmidhamme vipassato.
931
931.
114于彼或为足念,或为正念;
Tattha ca pādakajjhānaṃ, sammaṭṭhajjhānameva vā;
115内观或起,或行正见观照。
Ajjhāsayo ca vuṭṭhāna-gāminī ca vipassanā.
932九百三十二。
932.
117对于诸道禅那种类之别,依其相应者,具有定数法则;
Maggānaṃ jhānabhedāya, yathāyogaṃ niyāmatā;
118又如诸果实各有定数,其缘道亦具一定法则。
Yathāsakaṃ phalānaṃ tu, maggā honti niyāmatā.
933九百三十三。
933.
120于诸道之间观察大地法性时,
Maggānantaramevātha, bhūmidhamme vipassato;
121即使果报得至,心识亦未趋于完全满足。
Phalasamāpattiyampi, appeti phalamānasaṃ.
934
934.
123得至渐次成就,成就后即起身;
Anupubbasamāpattiṃ, samāpajjissa vuṭṭhito;
124于禅法观照清明,于彼即为智者。
Jhānadhamme vipassitvā, tattha tattheva paṇḍito.
935
935.
126安乐(禅)得四等,如俗士异名;
Catutthāruppamappetvā, ekadvijavanāparaṃ;
127名为灭者,心达成时证得灭。
Nirodhaṃ nāma phusati, samāpattimacittakaṃ.
936
936.
129阿拉汉或无来者,处于五趣轮回之地;
Arahā vā anāgāmī, pañcavokārabhūmiyaṃ;
130如同稻穗成熟,故称此地。
Yathāsakaṃ phaluppādo, vuṭṭhānanti tato mato.
937
937.
132净除诸烦恼已尽,普遍皆能生起;
Appanāpariyosāne, siyā sabbattha sambhavā;
133断除有漏生死,复起回忆观察。
Bhavaṅgapāto taṃ chetvā, jāyate paccavekkhaṇā.
938九百三十八。
938.
135依教言领会,对专注安住加以总结;
Iti vuttānusārena, appanānayasaṅgahaṃ;
136如理分别,应当善巧分别此处彼处。
Yathāyogaṃ vibhāveyya, tattha tattha vicakkhaṇo.
939九百三十九。
939.
138此名为心净,意指净除心之浊染;
Cittavisuddhi nāmāyaṃ, cittasaṃklesasodhano;
139与近行专注无分别者,此为定境之前段。
Upacārappanābhedo, samatho pubbabhāgiyoti.
140如是,涅槃分别中的根本清净论已毕。
Iti nibbānavibhāge mūlavisuddhikathā niṭṭhitā.
141第二十三章。
Tevīsatimo paricchedo.