第十九章
第十九章
Ekūnavīsatimo paricchedo
119. 分别论
19. Pabhedakathā
706
706.
3现今须以二十八种方式分别色法的现象,正如实相那样加以说明;
Aṭṭhavīsavidhampetaṃ, rūpaṃ dāni yathārahaṃ;
4应凭彼色法之本质类别等分别细察,明了其义者是也。
Bhūtarūpādibhedehi, vibhajeyya vicakkhaṇo.
707
707.
6谓此色法之本质为四种,曰地、水、火、风;
Pathavādikamidanti, bhūtarūpaṃ catubbidhaṃ;
7而有形质所依之色相则另有二十四种,总共二十八种色相成。
Upādārūpamaññaṃ tu, catuvīsatividhaṃ bhave.
708
708.
9眼等五种根众所依的色法被认为是居中的,
Pañcavidhampi cakkhādirūpamajjhattikaṃ mataṃ;
10其余三十三种余法则被认为是外缘,由外而说。
Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
709
709.
12色、声、香、味、触这五种感受对象,应该辨别为七种五法的结合;
Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā satta pañcadhā;
13这五种是五种感官欣悦所缘,称为五种感官缘境。
Pañcappasādavisayā, pañcārammaṇanāmakā.
710七百一十。
710.
15二十一种余法,谓持法及法所依集摄;
Ekavīsatividhaṃ sesaṃ, dhammārammaṇasaṅgahaṃ;
16心识及所识法,中门之所依处。
Manoviññāṇaviññeyyaṃ, manodvārassa gocaraṃ.
711七百一十一。
711.
18信心及所缘境,两为五种而存;
Pasādā visayā ceva, pañcakā dvepi sambhavā;
19十二种同形色,十界之所含藏者。
Dvādasāpi sarūpena, dasāyatanadhātuyo.
712七百一十二。
712.
21若谓此中所有一切,色法皆具坚固无易之性;
Yadedaṃ pana sabbampi, rūpaṃ sappaṭighaṃ mataṃ;
22此即名为牢固者,称之为近在眼前。
Tadevoḷārikaṃ nāma, santiketi pavuccati.
713七百一十三。
713.
24一切皆称为坚固,既包括法、识所缘处和界;
Sesamappaṭighaṃ nāma, dhammāyatanadhātu ca;
25又如纤细软垫之类,色法亦立于十六种门中。
Sukhumañceva rūpañca, rūpaṃ soḷasadhā ṭhitaṃ.
714
714.
27形相有六种,也有安住之心;
Chabbidhā vatthurūpaṃ tu, pasādahadayampi ca;
28余下的非形相共有二十二种。
Avatthurūpaṃ sesaṃ tu, dvāvīsatividhaṃ bhave.
715
715.
30安住境界有二种,门的形相有七种;
Pasādā ceva viññatti, dvārarūpaṃ tu sattadhā;
31其余的非门形相共有二十一种。
Sesaṃ advārarūpaṃ tu, ekavīsavidhampi ca.
716
716.
33信受(信心)和意欲并行,生活亦如是分八种;
Pasādā bhāvayugaḷaṃ, jīvitañceti aṭṭhadhā;
34是中所取的感官,乃至最清净的感官。
Indriyarūpamaññaṃ tu, vīsadhānindriyaṃ siyā.
717
717.
36色、香、味、力,和他四种形态;
Vaṇṇo gandho raso ojā, bhūtarūpanti aṭṭhadhā;
37未净的以及彼净的,净者共计二十种。
Avinibbhogamitaraṃ, vinibbhogaṃ tu vīsadhā.
718七百一十八。
718.
39此为无为之性质,亦是声色触根等感官;
Avinibbhogarūpāni, saddavatthindriyāni ca;
40十八界已尽,色与色之外俱已显现明了。
Nipphannaṃ aṭṭhārasadhā, rūparūpanti veditaṃ.
719七百一十九。
719.
42划分则为空间,识别与轻重等特性;
Paricchedo panākāso, viññattilahutādayo;
43变化乃标志,同时亦包含色的生起等诸种现象。
Vikārā lakkhaṇā ceva, rūpassupacayādayo.
720
720.
45即使十种尽未现起,从究竟义而言,不应如是说。
Dasadhāpi anipphannaṃ, natthetaṃ paramatthato;
46将其作『色界』解说,然而如色法的义理而称。
Rūpassetanti katvāna, rūpamicceva vuccati.
721
721.
48唯有色界根门一类,现相具足且不缺漏;
Rūpāyatanamevekaṃ, sanidassanamīritaṃ;
49无色界根门则全然无相,且多达二十三种之多。
Anidassanamaññaṃ tu, sattavīsatividhampi ca.
722
722.
51生于业的有取者,以及无取者的后续,
Kammajaṃ panupādinnaṃ, anupādinnakāparaṃ;
52心所产生的三种,也是由此而生起的三者。
Tividhaṃ cittajañceva, utujāhārajanti ca.
723
723.
54所谓眼触之所,即为眼界之所指;
Cakkhusamphassavatthūti, cakkhudhātu pakittitā;
55其所缘并非单一,而是二十七种诸法。
Na vatthu tassa sesaṃ tu, sattavīsatividhaṃ bhave.
724七百二十四。
724.
57关于根触等之所,根据有二种分别;
Sotasamphassavatthādi-vasā ca duvidhā tathā;
58又当以三种法分辨,如实情况说明。
Tividhā ca vibhāveyya, yathāsambhavato kathaṃ.
725七百二十五。
725.
60显现的形状和色彩,且光明清晰;
Sanidassanarūpañca, vaṇṇo sappaṭighampi ca;
61而不显现者,乃为粗重晦暗。
Anidassanamaññaṃ tu, thūlaṃ sappaṭighaṃ bhave.
726
726.
63无可见之相,及其余余之抵触,
Anidassanarūpañca, sesamappaṭighampi ca;
64共计十六,凡一切皆显现三种色相。
Soḷasāti ca sabbampi, rūpaṃ tividhamuddise.
727
727.
66名为不善取者,是眼耳二根;
Apattagāhakaṃ nāma, cakkhusotadvayaṃ pana;
67名为善取者,是鼻舌及身根。
Sampattagāhakaṃ nāma, ghānādittayamīritaṃ.
728
728.
69欲取者之余分,共有三十二种之法;
Agāhakamato sesaṃ, tevīsatividhaṃ bhave;
70一切处决不护着谓之无护。
Kiñci sārammaṇaṃ nāma, na gayhatīti sabbathā.
729
729.
72内护取者为色,外护取亦然;
Upādā ajjhattikaṃ rūpaṃ, upādā bāhiraṃ tathā;
73外不护者亦有,此亦三种法焉。
Nopādā bāhirañceti, evampi tividhaṃ bhave.
730
730.
75内起的与外缘的同样,
Ajjhattikamupādinnaṃ, bāhirañca tathāparaṃ;
76还有无缘的,依照如是等种类。
Anupādinnakañceti, evamādivasāpi ca.
731
731.
78所见的色、所闻的声,香等三种味,
Diṭṭhaṃ rūpaṃ sutaṃ saddo, gandhādi tividhaṃ mutaṃ;
79受分别与识别,乃至于心,分四种。
Viññātamaññaviññeyyaṃ, manasāti catubbidhaṃ.
732七百三十二。
732.
81色是诸色的分别,变化是其特征,欲是色的性质;
Rūparūpaṃ paricchedo, vikāro lakkhaṇaṃ kamā;
82分别十八种,又有五种变化,此外还有四种界,亦如是。
Aṭṭhārasekakaṃ pañca, catukkanti ca taṃ tathā.
733七百三十三。
733.
84门与物各有其处,物不止于门;
Dvārañca hoti vatthu ca, na vatthu dvārameva tu;
85门不仅是物,物也非唯门,二者并非相互涵盖。
Na dvāraṃ vatthumevātha, nobhayanti ca niddise.
734
734.
87取执者谓非执者,如实亦非执者,
Upādā anupādinnaṃ, anupādinnakaṃ tathā;
88非执者有二种,四法亦同宣说。
Nopādā duvidhañceti, catuddhevampi desitaṃ.
735
735.
90执者谓有触,色界谓无触,
Sappaṭigghamupādā ca, rūpamappaṭighaṃ tathā;
91非执者有二种,四法同如是起。
Nopādā duvidhañceti, catuddhā evamādito.
736
736.
93第十一种形态,乃心与心所的专属感官;
Ekādasekajarūpaṃ, hadayindriyanavakaṃ;
94由于业力所生,也由心所生,且为相续二法。
Kammajaṃ cittajañceva, tathā viññattikaṃ dvayaṃ.
737
737.
96由心所生之声,故形色仅有一体,故被称为二重栖身;
Saddo cittotujo tasmā, rūpamekaṃ dvijaṃ mataṃ;
97因心之所摄取而起,轻安清净,生于思想三种。
Cittotāhārasambhūtaṃ, lahutādittayaṃ tijaṃ.
738七百三十八。
738.
99九种积集的因缘,业等四事因缘而生;
Navākāsāvinibbhogā, kammādicatusambhavā;
100然后是相状形色,这形色有五种类别。
Atha lakkhaṇarūpanti, rūpamevaṃ tu pañcadhā.
739七百三十九。
739.
102九种积集的因缘,九种外境根相;
Navākāsāvinibbhogā, nava vatthindriyāni ca;
103色共有十八种,依业生,形体充实。
Aṭṭhārasavidhaṃ rūpaṃ, kammajaṃ hoti piṇḍitaṃ.
740第七百四十讲。
740.
105『声』、『触』、『色』三门的受用,以及现前、一时性质等分别清楚之义;
Saddākāsāvinibbhogā, viññattilahutādayo;
106世间所有十五种色法,因心而现相貌。
Pañcadasavidhaṃ rūpaṃ, cittasambhavamuddise.
741第七百四十一讲。
741.
108『声』、『触』、『色』三门的受用,及现前、一时性质皆被分别认知;
Saddākāsāvinibbhogā , lahutādittayanti ca;
109因季节变化而生成的色法共有十三种立现。
Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ.
742七百四十二。
742.
111这是『章节与享用』,也称为『轻利等』。
Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca;
112如叫做由摄取而生的色,色分别为十二类稳固相续。
Evamāhārajaṃ nāma, rūpaṃ dvādasadhā ṭhitaṃ.
743七百四十三。
743.
114生、老及死,不从他处生起;
Jāti jarā ca maraṇaṃ, na kutocipi jāyati;
115如是依色分别,有五种类别。
Evampi pañcadhā hoti, rūpajātivibhāgato.
744七百四十四。
744.
117五种二十五种业,依于欲色形相起;
Pañcavīsatividhaṃ kammaṃ, kāmarūpavavatthitaṃ;
118生起以业生色,属于欲色二法间。
Janeti kammajaṃ rūpaṃ, kāmarūpabhavadvaye.
745七百四十五。
745.
120五种无形识报,诸缘和合成;
Pañcaviññāṇamāruppa-vipākā sabbasandhiyo;
121离去断烦恼,十六种解脱时。
Cuti khīṇāsavasseti, soḷasete vivajjaye.
746七百四十六。
746.
123余有七十五种,这些心法是随顺而生的;
Pañcasattati sesāni, cittānimāni sambhavā;
124它们生于心所色,即五根五力的根基。
Janenti cittajaṃ rūpaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
747七百四十七。
747.
126由这些所生的色,是与色法和光明法共存的;
Janebhi utujaṃ rūpaṃ, tejodhātu bhavadvaye;
127由欲界所生的快乐,也随由进食而生。
Kāmabhūmiyamojā tu, janetāhārajaṃ tathā.
748七百四十八。
748.
129业力生起色相及自性,时时刻刻不断变化;
Kammaṃ janeti rūpāni, attajāni khaṇe khaṇe;
130于心识生起之时,紧接其后又生起他法。
Cittamuppādakālamhi, uppādānantaraṃ paraṃ.
749七百四十九。
749.
132夏季时节生起之色,依十三处而存在;
Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ;
133此法遍划分解而得,亦具轻薄不持久性。
Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca.
750七百五十。
750.
135业虽由条件促成,开现时亦有生起;
Sandhiyampi kammajaṃ tu, pavattepi ca sambhavā;
136形色乃余波所生,开现时生,不由业所成。
Janeti rūpaṃ sesāni, pavatte, na tu sandhiyaṃ.
751七百五十一。
751.
138与根相缚之相续,及业等三种现象;
Indriyabaddhasantāne, kammādi tividhampi ca;
139心中觉知形色,外境则依真实相而现。
Janeti rūpaṃ matake, bāhire tu yathārahaṃ.
752
752.
141如是,业等诸因生色法,生起的量如其所本。
Iti kammādayo rūpaṃ, janenti ca yathāsakaṃ;
142其余色法的缘起亦然,依此因缘而得发生。
Sesānampi ca rūpānaṃ, paccayā honti sambhavā.
753
753.
144如是,色法的分类及类别的产生;
Iti rūpavibhāgañca, jātibhedañca sambhavā;
145如生处等不同种类,在此为色法分别说明。
Janakādippabhedañca, rūpānaṃ tattha dīpayeti.
146如是色分别中分别论已毕。
Iti rūpavibhāge pabhedakathā niṭṭhitā.
147第十九品。
Ekūnavīsatimo paricchedo.