第十六章
1第十六章
Soḷasamo paricchedo
2十六、心生起论
16. Cittuppādakathā
533
533.
2于诸心生起中,如是了知诸法之决断;
Cittuppādesu dhammānaṃ, iti ñatvā vinicchayaṃ;
3其次,应了知心识生起的分类总摄。
Cittuppādānamevātha, ñātabbo bhedasaṅgaho.
534
534.
5依于受、依于食,依于因、依于增上,亦复如是;
Vedanāhārato ceva, hetādhipatito tathā;
6依于禅那、根、道、力,乃至依于决定依止之道。
Jhānindriyamaggabalā, yevāpanapathādito.
535
535.
8于此,有乐受、苦受,及不苦不乐受;
Tattha sukhā ca dukkhā ca, adukkhamasukhāti ca;
9而三种受,乃依受用目的之差别而说。
Tisso ca vedanā vuttā, sambhogatthavisesato.
536
536.
11乐、苦、喜、忧,其次为舍受;
Sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ, domanassamathāparaṃ;
12如是,由五根的分别而有此舍根。
Upekkhindriyamiccevaṃ, pañcindriyavibhāgato.
537
537.
14于身识两种之中,确为乐受与苦受;
Kāyaviññāṇayugaḷe, sukhadukkhā hi vedanā;
15不得‘喜’与‘忧’之名。
Somanassaṃ domanassaṃ, iti nāmaṃ labhanti na.
538
538.
17然而在其他一切处,乐受与苦受
Aññattha pana sabbattha, sukhā dukkhā ca vedanā;
18然而在其他一切处,乐受与苦受,亦得喜与忧之名。
Somanassaṃ domanassaṃ, iti nāmaṃ labhanti ca.
539539.
539.
20不苦不乐的舍受,亦说为中舍受;
Adukkhi asukhopekkhā, majjhattāti ca vedanā;
21已于五十五心中,及余心中有所阐明。
Pañcapaññāsacittesu, tadaññesu pakāsitā.
540540.
540.
23与乐根、苦根相应者,为二种身识;
Sukhadukkhindriyayuttaṃ, kāyaviññāṇakadvayaṃ;
24与忧根相应者,为二种嗔相应意。
Domanassindriyayuttaṃ, paṭighadvayamānasaṃ.
541541.
541.
26十八欲界小善心,自初禅四禅为始;
Aṭṭhārasa parittāni, catukkajjhānamādito;
27与喜根相应之心,为六十二种意。
Somanassindriyayuttā, dvāsaṭṭhividha mānasā.
542542.
542.
29三十二种为小地法,二十三种以禅那为第五;
Dvattiṃsa ca parittāni, tevīsa jhānapañcamā;
30与观根相应者,则是五十五种心法。
Hontipekkhindriyayuttā, pañcapaññāsa mānasā.
543第五百四十三。
543.
32与乐相应者六十三种,与苦相应者三种;
Sukhayuttā tu tesaṭṭhi, dukkhayuttā tayo tahiṃ;
33与不苦不乐相应者五十五种,此为舍。
Adukkhamasukhayuttā, pañcapaññāsupekkhakā.
544第五百四十四。
544.
35以食为第八的色法,以及受、触与意;
Ojaṭṭhamakarūpañca, vedanaṃ sandhimānasaṃ;
36如此名色被说为依次带来者。
Nāmarūpañca kamato, āharantīti desitā.
545五百四十五。
545.
38食有抟食、触、思,
Āhārā kabaḷīkāro, phasso sañcetanā tathā;
39与识,此四者为滋养与生起之缘。
Viññāṇañceti cattāro, upatthambhā ca sambhavā.
546五百四十六
546.
41于一切心之生起处,
Cittuppādesu sabbattha,
42有三种无色食;
Āhārārūpino tayo;
43段食(粗抟食),
Kabaḷīkāro āhāro,
44于欲中守护身者。
Kāme kāyānupālako.
547
547.
46无贪与无瞋,
Alobho ca adoso ca,
47无痴亦复然。
Amoho ca tathāparo;
48贪、瞋与痴。
Lobho doso ca moho ca,
49六种因法被宣说。
Hetū dhammā cha desitā.
548五百四十八。
548.
51善因、不善因,及三种无记因;
Kusalākusalā hetū, tayo abyākatāti ca;
52此中依果报与作用之别,有九种与十二种。
Navadvādasadhā tattha, vipākakriyabhedato.
549五百四十九。
549.
54地的差别有十种与五类,由此而有种种地之差别;
Dasa pañcādhikā honti, bhūmibhedā tato tahiṃ;
55福、果、行的差别,有四十四种,所缺为四。
Puññapākakriyābhedā, tālīsa catunūnakā.
550此为五百五十颂。
550.
57推度、意界与五识心中
Santīraṇamanodhātu-pañcaviññāṇamānase;
58确定心与笑心中,名为“因”者不可得。
Voṭṭhabbane ca hasite, hetu nāma na vijjati.
551五百五十一。
551.
60在贪根心中,有贪。
Lobhamūlesu lobho ca,
61在二种瞋恚心中,有痴。
Moho ca paṭighadvaye;
62可得瞋与痴。
Doso moho ca labbhanti,
63在痴根心中,唯有痴。
Moho ekova momuhe.
552
552.
65在与智不相应的心中,
Ñāṇena vippayuttesu,
66有无贪等二法存在。
Alobhādidvayaṃ bhave;
67然后,在其余一切处,
Tato sesesu sabbattha,
68以及无贪等三法。
Alobhāditayopi ca.
553
553.
70三因者有七十四种,二因者;
Tihetukā sattacattā-līsa honti dvihetukā;
71二十二种二因法,十八种无因法。
Bāvīsa dvekahetukā, aṭṭhārasa ahetukā.
554
554.
73欲、心、精进、观,有四种增上;
Chando cittañca vīriyaṃ, vīmaṃsāti catubbidhā;
74这些是俱生增上法,称为增上。
Sahajātādhipā dhammā, vuttādhipatayo siyuṃ.
555第五百五十五
555.
76以所缘为重要故,名法转起;
Yamālambaṃ garuṃ katvā, nāmadhammā pavattare;
77以所缘增上之名,说其所缘。
Ārammaṇādhipanāmena, tadālambaṇamīritaṃ.
556五百五十六。
556.
79三因速行中,有一种如其所应,于四者中生起;
Tihetukajavesveko, catūsupi yathārahaṃ;
80二因中亦生起,唯除审察增上。
Dvihetukesu sambhoti, vīmaṃsādhipatiṃ vinā.
557
557.
82于无上欲界善业中,有三因大唯作心;
Anuttare kāmapuññe, tihetukamahākriye;
83于贪根及有过失心中,可获得所缘增上。
Lobhamūle ca sāvajje, labbhatālambaṇādhipo.
558
558.
85于其中,于欲界不确定心中,虽可得,亦能获得。
Tattha cāniyatā kāme, labbhamānāpi labbhare;
86于广大心与无上心,则必定如其相称。
Mahaggatānuttaresu, niyatāva yathārahaṃ.
559
559.
88于唯作二因嗔恚心中,
Kriyādvihetupaṭighe ,
89绝无所缘增上;
Natthevālambaṇādhipo;
90于痴因异熟心中,
Momūhāhetuke pāke,
91及世间心中,亦无所有。
Lokiye ca na kocipi.
560五百六十。
560.
93与二种增上相应者,及与俱生增上相应者;
Ubhayādhipayuttā ca, sahajādhipayogino;
94二种不定增上,俱生不定增上。
Ubhayāniyatādhippā, sahajāniyatādhipā.
561五百六十一。
561.
96与两者皆不相应者,于意门中有五种。
Ubhayavippayuttā ca, pañcadhā tattha mānasā;
97依次为八、十八、二十、六、三十七。
Aṭṭhaṭṭhārasa vīsaṃ cha, sattatiṃsa yathākkamaṃ.
562
562.
99与五种增上相应者,及与四种增上相应者。
Pañcādhipatiyogā ca, caturādhipayogino;
100与三种增上相应,且于一切处解脱。
Tividhādhipayuttā ca, vimuttāpi ca sabbathā.
563
563.
102依次为十六种、三十六种、六种。
Soḷasātha samattiṃsa, chaḷevātha yathākkamaṃ;
103所谓三十七种,也可用四种来说明。
Sattatiṃsatividhāti, catudhevampi niddise.
564五百六十四。
564.
105与审察增上相应者,以及与俱生增上相应者;
Vīmaṃsādhipayuttā ca, sahajādhipayogino;
106与所缘增上相应者,及一切时脱离者。
Ālambādhipayuttā ca, vippamuttāpi sabbathā.
565五百六十五。
565.
108依次为三十四、五十二、二十八。
Catuttiṃsa dvipaññāsa, aṭṭhavīsa yathākkamaṃ;
109所说的三十七,也以四种来说明。
Sattatiṃsati ceveti, catudhevampi niddise.
566五百六十六。
566.
111由俱生增上所得者,于一切处亦唯五十二法;
Sahajādhipaladdhā tu, dvepaññāseva sabbathā;
112由所缘增上所得者,与双增上所得者。
Ālambādhipaladdhā ca, ubhayādhipalābhino.
567五百六十七。
567.
114一切唯二十八法,有增上者唯五十二法;
Aṭṭhavīseva sabbepi, dvepaññāseva sādhipā;
115其余一切皆无增上,三十七法亦于一切处皆然。
Sesā nirādhipā sabbe, sattatiṃsāpi sabbathā.
568五百六十八。
568.
117如是依受等,了知四种差别。
Vedanādivasenevaṃ, ñatvā bhedaṃ catubbidhaṃ;
118亦应依禅那、根、道、力而阐明。
Jhānindriyamaggabala-vasenāpi vibhāvaye.
569五百六十九。
569.
120禅那以寻为下界,意根以上为意;
Vitakkaheṭṭhimaṃ jhānaṃ, manoparaṃ manindriyaṃ;
121道支以因为上首,力以精进为后。
Hetuparañca maggaṅgaṃ, balaṃ vīriyapacchimaṃ.
570五百七十
570.
123本性无寻,是故禅那不可得;
Avitakke pakatiyā, tasmā jhānaṃ na vijjati;
124而无因之道支,其力犹如无精进一般。
Ahetuke ca maggaṅgaṃ, balañcāvīriye yathā.
571五百七十一。
571.
126此处八种色根,于一切时悉不可执取;
Aṭṭha rūpindriyānettha, agayhanteva sabbathā;
127道根、力等法中,定亦非所渴仰。
Maggindriyabalaṭṭhesu, samādhi ca na kaṅkhite.
572五百七十二。
572.
129于欲界善业中为决定者,离戒而不骄慢;
Kāmapuññesvaniyatā, viratīpi anuddhatā;
130于无上智相应心中,为三根所分别。
Paññānuttaracittesu, indriyattayabhājitā.
573五百七十三。
573.
132其余依前所说,可证得禅那等;
Sesā vuttānusārena, labbhamānajjhānādikā;
133与这些相应之心生起,当如其次第了知。
Tehi yuttā ca viññeyyā, cittuppādā yathākkamaṃ.
574五百七十四。
574.
135与喜相应者,于欲界、出世间及广大界中;
Somanassayuttā kāme, lokuttaramahaggate;
136初禅心,则被视为具足五禅支。
Paṭhamajjhānacittā ca, pañcajhānaṅgikā matā.
575五百七十五。
575.
138与忧、舍相应者,在欲界,除去五种识;
Dukkhupekkhāyuttā kāme, pañcaviññāṇavajjitā;
139及第二禅心,具有四种禅支。
Dutiyajjhānacittā ca, catujhānaṅgikā siyuṃ.
576五百七十六。
576.
141与三禅支相应之心,为第三禅心;
Jhānaṅgattayasaṃyuttā, tatiyajjhānamānasā;
142第四禅、第五禅及无色界心,与二禅支相应。
Catutthapañcamāruppā, jhānaṅgadvayayogino.
577五百七十七
577.
144于五识双中,无任何禅支;
Pañcaviññāṇayugaḷe, jhānaṅgaṃ natthi kiñcipi;
145如是依禅那之分别,心安立为五种。
Itthaṃ jhānānaṃ bhedena, pañcadhā mānasā ṭhitā.
578五百七十八。
578.
147二十九、三十七、十一,及其余者。
Ekūnatiṃsati satta-tiṃsa cekādasāpare;
148三十四、十,随后妓女们依次而行。
Catuttiṃsa dasevātha, gaṇikā tu yathākkamaṃ.
579五百七十九
579.
150于一切出世间法中,不立诸根为九。
Lokuttaresu sabbesu, indriyāni navuccare;
151于一切三因的世间法中,则说为八种。
Tihetukesu sabbesu, lokiyesu panaṭṭhadhā.
580五百八十。
580.
153在与智不相应的心中,应提取为七种;
Ñāṇena vippayuttesu, sattadhāva samuddhare;
154在唯作无因的善心中,应显示为五种。
Sitavoṭṭhabbanā puññe, pañcadhāva pakāsaye.
581五百八十一。
581.
156在与疑俱的心中,应分别解说为四种;
Vicikicchāsahagate, catudhāva viniddise;
157已说三种根,余者在无因心中。
Tīṇindriyāni vuttāni, sesāhetukamānase.
582五百八十二
582.
159八与三十九,或十二与十三;
Aṭṭha cekūnatālīsa, dvādasa vātha terasa;
160以及一与十六,此处摄为六种。
Ekañca soḷasa ceti, chabbidhā tattha saṅgaho.
583五百八十三。
583.
162第一无上禅那,说为具足八道支;
Paṭhamānuttaraṃ jhānaṃ, aṭṭhamaggaṅgikaṃ mataṃ;
163其余诸无上禅那,名为七道支。
Sattamaggaṅgikaṃ nāma, sesaṃ jhānamanuttaraṃ.
584第五百八十四。
584.
165世间初禅,以及欲界三因;
Lokiyaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ, tathā kāme tihetukaṃ;
166名为五道支的心生起,已得阐明。
Pañcamaggaṅgikā nāma, cittuppādā pakāsitā.
585第五百八十五
585.
168余者广大之禅定,及彼与见相应者;
Sesaṃ mahaggataṃ jhānaṃ, sampayuttā ca diṭṭhiyā;
169与智不相应,亦具四道支。
Ñāṇena vippayuttā ca, catumaggaṅgikā matā.
586五百八十六。
586.
171二嗔根心,及与掉举俱者;
Dosamūladvayañceva, uddhaccasahitaṃ tathā;
172与见不相应者,具足三道支。
Diṭṭhiyā vippayuttā ca, maggaṅgattayayogino.
587五百八十七。
587.
174与疑相应者,被称为二支道;
Vicikicchāsampayutto , vutto maggo duvaṅgiko;
175及非道无因者,于此总摄为七种。
Amaggāhetuko ceti, sattadhā tattha saṅgaho.
588五百八十八。
588.
177八、三十二,十与十五;
Aṭṭha dvattiṃsati ceva, dasa pañcādhikāpare;
178四十、次第七,及一与十八。
Tālīsa kamato satta, ekañcaṭṭhadasāpare.
589五百八十九。
589.
180然而,于一切三因心中,力仅有七种;
Balāni pana satteva, sabbatthāpi tihetuke;
181在与智不相应的心中,则说有六力。
Ñāṇena vippayuttesu, cha balāni samuddise.
590
590.
183于善心中为四种,于疑相应心中则为三种;
Catudhākusale honti, tividhā kaṅkhite pana;
184笑及唯作无因有二力,其余则被说为无力。
Dvibalaṃ sitavoṭṭhabbaṃ, abalaṃ sesamīritaṃ.
591
591.
186此处摄为六种,另有四十七种;
Chabbidho saṅgaho tattha, sattatālīsathāpare;
187十二、十一、一、二、十六,如是次第。
Dvādasekādasekaṃ dve, soḷaseti yathākkamaṃ.
592五百九十二。
592.
189如是,五、六、七、六部分依次而安立。
Itthaṃ pañca cha satta cha-koṭṭhāsā kamato ṭhitā;
190总计二十四,依禅支等而说。
Catuvīsati sabbepi, jhānaṅgādivasā kathā.
193如是,在心所分别中,心生起论终了。
Iti cetasikavibhāge cittuppādakathā niṭṭhitā.
194第十六品。
Soḷasamo paricchedo.