第十六章
第十六章
Soḷasamo paricchedo
1十六、心生起论
16. Cittuppādakathā
533
533.
3于心生起之诸法,了知之后应当分别考察;
Cittuppādesu dhammānaṃ, iti ñatvā vinicchayaṃ;
4对心生起正应了知者,乃是细辨其种类差别的集合。
Cittuppādānamevātha, ñātabbo bhedasaṅgaho.
534
534.
6感受所缘、食受之因,及其主宰也如是;
Vedanāhārato ceva, hetādhipatito tathā;
7禅那诸根、正道力量,亦当了知其无余之断灭。
Jhānindriyamaggabalā, yevāpanapathādito.
535
535.
9于此,说及乐与苦,亦即非苦非乐。
Tattha sukhā ca dukkhā ca, adukkhamasukhāti ca;
10共说三种受根本感受,专指乐受、苦受与非苦非乐受。
Tisso ca vedanā vuttā, sambhogatthavisesato.
536
536.
12乐受是愉悦欢喜,苦受是忧愁悲哀,非苦非乐是稍带平静;
Sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ, domanassamathāparaṃ;
13此三种由五根(眼、耳、鼻、舌、身)的分别而生。
Upekkhindriyamiccevaṃ, pañcindriyavibhāgato.
537
537.
15身识二者,谓受受中有乐苦二种;
Kāyaviññāṇayugaḷe, sukhadukkhā hi vedanā;
16并非称为喜乐与忧愁。
Somanassaṃ domanassaṃ, iti nāmaṃ labhanti na.
538
538.
18但在他处凡处,乐苦皆称为受;
Aññattha pana sabbattha, sukhā dukkhā ca vedanā;
19又称为喜乐忧愁。
Somanassaṃ domanassaṃ, iti nāmaṃ labhanti ca.
539五百三十九。
539.
21无苦亦无乐,是其中等苦感受;
Adukkhi asukhopekkhā, majjhattāti ca vedanā;
22于五十五种心境中,则显现为他心者。
Pañcapaññāsacittesu, tadaññesu pakāsitā.
540五百四十。
540.
24与苦乐根相应者,为形身与心识二分;
Sukhadukkhindriyayuttaṃ, kāyaviññāṇakadvayaṃ;
25与忧苦根相应者,则为心中的两种反感。
Domanassindriyayuttaṃ, paṭighadvayamānasaṃ.
541第五百四十一条。
541.
27十八种保护法,以四禅的第一禅为最初;
Aṭṭhārasa parittāni, catukkajjhānamādito;
28带有欢喜感根所摄,心法为六十二种。
Somanassindriyayuttā, dvāsaṭṭhividha mānasā.
542第五百四十二条。
542.
30三十二种保护法,以第三禅的第五禅为最上;
Dvattiṃsa ca parittāni, tevīsa jhānapañcamā;
31具比俱知根所摄,心法为五十五种。
Hontipekkhindriyayuttā, pañcapaññāsa mānasā.
543第五百四十三条。
543.
33与乐相连者有六种,与苦相连者有三种;
Sukhayuttā tu tesaṭṭhi, dukkhayuttā tayo tahiṃ;
34既不苦亦不乐相连者有五种,且对诸法平等不动心。
Adukkhamasukhayuttā, pañcapaññāsupekkhakā.
544第五百四十四条。
544.
36粗重不善之感受,称为心与感受相接触之痛苦;
Ojaṭṭhamakarūpañca, vedanaṃ sandhimānasaṃ;
37名色及感官所引起之感受,亦皆包含其中,广为宣说。
Nāmarūpañca kamato, āharantīti desitā.
545五百四十五。
545.
39取境作用于食欲,触亦有意识作用,同时产生感受。
Āhārā kabaḷīkāro, phasso sañcetanā tathā;
40所谓识共包含四种要素,并且存在支撑作用。
Viññāṇañceti cattāro, upatthambhā ca sambhavā.
546五百四十六。
546.
42在心的生起中,
Cittuppādesu sabbattha,
43存在三种食欲的形态。
Āhārārūpino tayo;
44随欲所制之食,
Kabaḷīkāro āhāro,
45乐欲身守护者。
Kāme kāyānupālako.
547
547.
47无贪亦无瞋,
Alobho ca adoso ca,
48无痴且无他转;
Amoho ca tathāparo;
49贪、瞋、痴三毒,
Lobho doso ca moho ca,
50因缘法有六种被宣说。
Hetū dhammā cha desitā.
548五百四十八。
548.
52善恶因缘,三种不确定因也包含在内;
Kusalākusalā hetū, tayo abyākatāti ca;
53此中共十九种,依果报与作用分别而立。
Navadvādasadhā tattha, vipākakriyabhedato.
549五百四十九。
549.
55土地分为十与五以上,共同之别有不同;
Dasa pañcādhikā honti, bhūmibhedā tato tahiṃ;
56功德所生之业作用有别,行为多样不一。
Puññapākakriyābhedā, tālīsa catunūnakā.
550五百五十。
550.
58心中有五识即五种识别种类相互作用;
Santīraṇamanodhātu-pañcaviññāṇamānase;
59心念起伏间无因缘可寻,因故无着。
Voṭṭhabbane ca hasite, hetu nāma na vijjati.
551五百五十一。
551.
61贪欲本根即为贪欲,
Lobhamūlesu lobho ca,
62痴愚者陷于两种对立的苦恼之中;
Moho ca paṭighadvaye;
63瞋恚与痴愚二者同时生起,
Doso moho ca labbhanti,
64唯有痴愚者堕入迷惑;
Moho ekova momuhe.
552
552.
66凭借智慧已超越世间二相,
Ñāṇena vippayuttesu,
67无贪欲等两种烦恼而安住;
Alobhādidvayaṃ bhave;
68然后,在其他各处,
Tato sesesu sabbattha,
69也有从无贪发生的。
Alobhāditayopi ca.
553
553.
71三因者有七十四种,二因者;
Tihetukā sattacattā-līsa honti dvihetukā;
72二十两种原因,十八种无因。
Bāvīsa dvekahetukā, aṭṭhārasa ahetukā.
554
554.
74欲心与意念以及精进,审察有四种类别;
Chando cittañca vīriyaṃ, vīmaṃsāti catubbidhā;
75这些法自然而生,故称为统摄之法。
Sahajātādhipā dhammā, vuttādhipatayo siyuṃ.
555第五百五十五。
555.
77当重视所依靠之物,于名称与法中流传;
Yamālambaṃ garuṃ katvā, nāmadhammā pavattare;
78名为依止对象,此依止故不可舍离。
Ārammaṇādhipanāmena, tadālambaṇamīritaṃ.
556第五百五十六。
556.
80立于三因果律的论断,有四种情形都确实成立;
Tihetukajavesveko, catūsupi yathārahaṃ;
81在两个因缘的情况下,若无审察的主宰,则不成立。
Dvihetukesu sambhoti, vīmaṃsādhipatiṃ vinā.
557
557.
83无上欲界善业的强大因缘,在三因果的强大作用中显现;
Anuttare kāmapuññe, tihetukamahākriye;
84因贪欲之根所生的贪心,在烦恼与依附的主导下获得。
Lobhamūle ca sāvajje, labbhatālambaṇādhipo.
558
558.
86在那里,非定者是欲乐,虽得仍属可得之物;
Tattha cāniyatā kāme, labbhamānāpi labbhare;
87在大涅槃及超胜之境,是如实的确定无疑之境。
Mahaggatānuttaresu, niyatāva yathārahaṃ.
559
559.
89于行为破坏及抵触中,
Kriyādvihetupaṭighe ,
90并无依止的主宰;
Natthevālambaṇādhipo;
91因愚痴所致的果报,
Momūhāhetuke pāke,
92世间中没有任何一者。
Lokiye ca na kocipi.
560五百六十。
560.
94双重主宰相连接者,同时本自连结者;
Ubhayādhipayuttā ca, sahajādhipayogino;
95双重因缘所制主宰者,以及与紧密因缘相联主宰者。
Ubhayāniyatādhippā, sahajāniyatādhipā.
561五百六十一。
561.
97双重分别者存在,其中五种是心所分别。
Ubhayavippayuttā ca, pañcadhā tattha mānasā;
98十八加二十六,共四十四,七十三如律行。
Aṭṭhaṭṭhārasa vīsaṃ cha, sattatiṃsa yathākkamaṃ.
562
562.
100五种主宰结合者,以及四种主宰结合者;
Pañcādhipatiyogā ca, caturādhipayogino;
101三种结合在一起的,且完全解脱者无处不在。
Tividhādhipayuttā ca, vimuttāpi ca sabbathā.
563
563.
103十六加三十三,另加六,共五十五如律行。
Soḷasātha samattiṃsa, chaḷevātha yathākkamaṃ;
104此处所说三十七种者,亦如四项般加以说明。
Sattatiṃsatividhāti, catudhevampi niddise.
564五百六十四。
564.
106涵盖审察之主导者,与自相应之主导相结合;
Vīmaṃsādhipayuttā ca, sahajādhipayogino;
107依托之主导者亦如是,并且全然解脱。
Ālambādhipayuttā ca, vippamuttāpi sabbathā.
565五百六十五。
565.
109三十四与五十二,二十八分别依次而列。
Catuttiṃsa dvipaññāsa, aṭṭhavīsa yathākkamaṃ;
110『三十七』者,意指三十七法门,此处同样分为四类。
Sattatiṃsati ceveti, catudhevampi niddise.
566五百六十六。
566.
112《自然而生之执》,恒有两种慧:
Sahajādhipaladdhā tu, dvepaññāseva sabbathā;
113依持执则有,双重守护。
Ālambādhipaladdhā ca, ubhayādhipalābhino.
567五百六十七。
567.
115『八十二』者,全部有,亦仅有两种慧作为主导。
Aṭṭhavīseva sabbepi, dvepaññāseva sādhipā;
116其余诸法皆无主宰,三十七法亦于一切处无分别主宰。
Sesā nirādhipā sabbe, sattatiṃsāpi sabbathā.
568五百六十八。
568.
118从受等分,知其四种差别;
Vedanādivasenevaṃ, ñatvā bhedaṃ catubbidhaṃ;
119由禅那、根、道、力的差别而分别解说。
Jhānindriyamaggabala-vasenāpi vibhāvaye.
569五百六十九。
569.
121观念与驱除并属此禅,犹如心对心根之作用。
Vitakkaheṭṭhimaṃ jhānaṃ, manoparaṃ manindriyaṃ;
122因缘之故为道支,力量在于精进之侧。
Hetuparañca maggaṅgaṃ, balaṃ vīriyapacchimaṃ.
570五百七十。
570.
124由于无念的特性,因此禅那不存在;
Avitakke pakatiyā, tasmā jhānaṃ na vijjati;
125非因缘之道支,其力量犹如精进一般。
Ahetuke ca maggaṅgaṃ, balañcāvīriye yathā.
571五百七十一。
571.
127此处涉及八种色根,常常如实产生。
Aṭṭha rūpindriyānettha, agayhanteva sabbathā;
128在道的根力诸根上,定(禅定)也无疑惑。
Maggindriyabalaṭṭhesu, samādhi ca na kaṅkhite.
572五百七十二。
572.
130欲乐善业中有节制,戒禁功德更不懈怠;
Kāmapuññesvaniyatā, viratīpi anuddhatā;
131智慧超越心意者,依戒根不为分别。
Paññānuttaracittesu, indriyattayabhājitā.
573五百七十三。
573.
133其余如前所说,得得自禅定等所成。
Sesā vuttānusārena, labbhamānajjhānādikā;
134彼与之相应者,宜当分别知晓,心之生起如所应然。
Tehi yuttā ca viññeyyā, cittuppādā yathākkamaṃ.
574五百七十四。
574.
136与欢喜相应者,为欲界中究竟至乐;
Somanassayuttā kāme, lokuttaramahaggate;
137又为初禅心,谓含五禅支的心。
Paṭhamajjhānacittā ca, pañcajhānaṅgikā matā.
575五百七十五。
575.
139与苦不喜相应者,为欲界中断五识之心。
Dukkhupekkhāyuttā kāme, pañcaviññāṇavajjitā;
140第二禅定的心,是由四种禅定行相组成。
Dutiyajjhānacittā ca, catujhānaṅgikā siyuṃ.
576五百七十六。
576.
142第三禅定由禅定行相结合而成,是无念的禅定;
Jhānaṅgattayasaṃyuttā, tatiyajjhānamānasā;
143第四、第五禅定无色界的境界,是由两个禅定行相结合而成。
Catutthapañcamāruppā, jhānaṅgadvayayogino.
577五百七十七。
577.
145在五种识续中,没有任何一个是禅定行相。
Pañcaviññāṇayugaḷe, jhānaṅgaṃ natthi kiñcipi;
146禅那种类分为五种,是由意根所依止的五种状态。
Itthaṃ jhānānaṃ bhedena, pañcadhā mānasā ṭhitā.
578五百七十八。
578.
148二十九、三十三、一十四、一七、各数依次排列;
Ekūnatiṃsati satta-tiṃsa cekādasāpare;
149四十三、十又四,女行者依其应当法而行。
Catuttiṃsa dasevātha, gaṇikā tu yathākkamaṃ.
579五百七十九。
579.
151在世间出世间诸法中,根门增长到九种。
Lokuttaresu sabbesu, indriyāni navuccare;
152在世间的三种因缘中,所有现象之所以存在,皆因于此。
Tihetukesu sabbesu, lokiyesu panaṭṭhadhā.
580五百八十。
580.
154透彻智慧所引发的,能依七种方式显现;
Ñāṇena vippayuttesu, sattadhāva samuddhare;
155如同清凉雨露成本善行、以五种形态展现。
Sitavoṭṭhabbanā puññe, pañcadhāva pakāsaye.
581五百八十一。
581.
157当疑惑忧虑产生时,依四种方式得以消除;
Vicikicchāsahagate, catudhāva viniddise;
158三根门已宣说,余者因缘而存于心。
Tīṇindriyāni vuttāni, sesāhetukamānase.
582五百八十二。
582.
160八加七再加三,或为十二加三;
Aṭṭha cekūnatālīsa, dvādasa vātha terasa;
161又加十六,合计六种集合。
Ekañca soḷasa ceti, chabbidhā tattha saṅgaho.
583五百八十三。
583.
163第一至第四禅,谓为八道之行者。
Paṭhamānuttaraṃ jhānaṃ, aṭṭhamaggaṅgikaṃ mataṃ;
164名为七支行派,此为余下禅定中最高者。
Sattamaggaṅgikaṃ nāma, sesaṃ jhānamanuttaraṃ.
584第五百八十四。
584.
166世俗第初禅,亦称欲三结。
Lokiyaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ, tathā kāme tihetukaṃ;
167名为五支行派,其意为心的生起表现。
Pañcamaggaṅgikā nāma, cittuppādā pakāsitā.
585第五百八十五。
585.
169余下为大集禅定,与见相相应。
Sesaṃ mahaggataṃ jhānaṃ, sampayuttā ca diṭṭhiyā;
170以智慧断尽,依四圣谛之路理分为四。
Ñāṇena vippayuttā ca, catumaggaṅgikā matā.
586五百八十六。
586.
172亦为二重烦恼之根,即躁动烦恼相随;
Dosamūladvayañceva, uddhaccasahitaṃ tathā;
173以见解断尽,行于圣道之修习者。
Diṭṭhiyā vippayuttā ca, maggaṅgattayayogino.
587五百八十七。
587.
175缠绕疑惑,即说为双边道之行。
Vicikicchāsampayutto , vutto maggo duvaṅgiko;
176『无因』者,即无缘起之因。在此有七种总摄。
Amaggāhetuko ceti, sattadhā tattha saṅgaho.
588五百八十八。
588.
178三十二种,以及十种和十五种别类;
Aṭṭha dvattiṃsati ceva, dasa pañcādhikāpare;
179二十九类中有七种,其余一一八种。
Tālīsa kamato satta, ekañcaṭṭhadasāpare.
589五百八十九。
589.
181然力量者,确有七种,且遍及三因之中。
Balāni pana satteva, sabbatthāpi tihetuke;
182以智慧为武器者,于六种力量中远离染污。
Ñāṇena vippayuttesu, cha balāni samuddise.
590
590.
184四种善巧中具足,但疑惑有三种;
Catudhākusale honti, tividhā kaṅkhite pana;
185二力是应当发起的强力,余力则是要熄灭的弱力。
Dvibalaṃ sitavoṭṭhabbaṃ, abalaṃ sesamīritaṃ.
591
591.
187集合有六种,其中有七十加三种。
Chabbidho saṅgaho tattha, sattatālīsathāpare;
188十二加一加一共两项,数为十六,如所应然。
Dvādasekādasekaṃ dve, soḷaseti yathākkamaṃ.
592五百九十二。
592.
190如此这般,五、七两组小节,站于此处观之;
Itthaṃ pañca cha satta cha-koṭṭhāsā kamato ṭhitā;
191二十四项俱全,讲述禅那诸支等内容。
Catuvīsati sabbepi, jhānaṅgādivasā kathā.
192如是,在心所分别中,心生起论终了。
Iti cetasikavibhāge cittuppādakathā niṭṭhitā.
193第十六章。
Soḷasamo paricchedo.