← 文献总目录

5. 第五章

abh06t.nrf5 · 静态文献页 · 338 段 · 打开交互阅读器

第五章
5. Pañcamo paricchedo
1地、人及心生起的解说
Bhūmipuggalacittuppattiniddeso
182
182.
3今当说此,可增长智慧之道路;
Ito paraṃ pavakkhāmi, buddhivuddhikaraṃ nayaṃ;
4即心地之生成,及众生之所在。
Cittānaṃ bhūmīsuppattiṃ, puggalānaṃ vasena ca.
183
183.
6天人及人间,三种主体,三种居所;
Devāceva manussā ca, tisso vāpāyabhūmiyo;
7共分五种去处,但佛所说三种有情。
Gatiyo pañca niddiṭṭhā, satthunā tu tayo bhavā.
184一百八十四。
184.
9地位在那里共有三种,在这三种中又各有三种人物;
Bhūmiyo tattha tiṃseva, tāsu tiṃseva puggalā;
10在这些地位中产生的人物,以及所有的人物皆然。
Bhūmīsvetāsu uppannā, sabbe ca pana puggalā.
185一百八十五。
185.
12所有重生者的心共计二十九种;
Paṭisandhikacittānaṃ, vasenekūnavīsati;
13重生又分为两种名称,故而分别阐述。
Paṭisandhi ca nāmesā, duvidhā samudīritā.
186一百八十六。
186.
15无心者以及有心者,还有无念无心者;
Acittakā sacittā ca, asaññīnamacittakā;
16其余皆为有心者,应当分别认识,这有二十一种。
Sesā sacittakā ñeyyā, sā panekūnavīsati.
187一百八十七。
187.
18因其相续连结,人数为二十;
Paṭisandhivaseneva, honti vīsati puggalā;
19因心为主要,故无心者不生显露。
Idha cittādhikārattā, acittā na ca uddhaṭā.
188一百八十八。
188.
21所谓无因者与有因者两种,是谓人有三种。
Ahetudvitihetūti, puggalā tividhā siyuṃ;
22但圣者则有八种,全体皆为十一种。
Ariyā pana aṭṭhāti, sabbe ekādaseritā.
189一百八十九。
189.
24在诸种人中,依其差别,
Etesaṃ pana sabbesaṃ, puggalānaṃ pabhedato;
25我说请教我了解,心地产生的次第。
Cittānaṃ bhūmīsuppattiṃ, bhaṇato me nibodhatha.
190
190.
27请说我在三十地中心识产生多少?
Tiṃsabhūmīsu cittāni, kati jāyanti me vada;
28心识如火焰,于所有地皆同。
Cuddaseva tu cittāni, honti sabbāsu bhūmisu.
191
191.
30常有二十心识,唯于欲界生存;
Sadā vīsati cittāni, kāmeyeva bhave siyuṃ;
31仅于五色界生存,及四无色界心。
Pañca rūpabhaveyeva, cattāreva arūpisu.
192
192.
33正如欲界形态众生确有十八种存在;
Kāmarūpabhavesveva , aṭṭhārasa bhavanti hi;
34心识则有二十四种,遍及三界等三种存在。
Dvecattālīsa cittāni, honti tīsu bhavesupi.
193
193.
36然而,当置身于四种方便境地时;
Ṭhapetvā pana sabbāsaṃ, catassopāyabhūmiyo;
37心识数即为十三,遍及二十六境界。
Teraseva ca cittāni, honti chabbīsabhūmisu.
194
194.
39又设立四种果地基础;
Aparāni catassopi, ṭhapetvāruppabhūmiyo;
40心有生起,遍及二十六种地。
Cittāni pana jāyanti, cha ca chabbīsabhūmisu.
195
195.
42在净住天众中,设立五种果地;
Suddhāvāsikadevānaṃ , ṭhapetvā pañca bhūmiyo;
43五种心生起,遍及二十五种地。
Pañca cittāni jāyante, pañcavīsatibhūmisu.
196
196.
45其次有两种境界,发生在二十五种境界中;
Aparāni duve honti, pañcavīsatibhūmisu;
46它们是不生无记境和有四种禅境。
Ṭhapetvā nevasaññañca, catassopāyabhūmiyo.
197
197.
48再有两种心相,生于二十四种境界;
Dvepi cittāni jāyanti, catuvīsatibhūmisu;
49它们是不空无记境和有四种禅境。
Ākiñcaññaṃ nevasaññañca, ṭhapetvāpāyabhūmiyo.
198
198.
51舍弃堕入恶趣的地狱境界,有三种非物质层次的境界;
Apāyabhūmiyo hitvā, tisso āruppabhūmiyo;
52但心识只有两种,在这三十三界中存在。
Dveyeva pana cittāni, honti tevīsabhūmisu.
199
199.
54在非物质界与恶趣界中,设立八种境界;
Arūpe ca apāye ca, ṭhapetvā aṭṭha bhūmiyo;
55心识有十一种,在这二十一界中分别存在。
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, honti dvāvīsabhūmisu.
200
200.
57在清净居处及地狱地安置新地块,
Suddhāvāse apāye ca, ṭhapetvā nava bhūmiyo;
58二十一块安放完毕,确实有四块存在。
Ekavīsāsu niccampi, cattārova bhavanti hi.
201二百零一。
201.
60每一地的定业如同十七倍,心在这些地上生起,
Ekaṃ sattarasasveva, cittaṃ jāyati bhūmisu;
61将其安置于清净居地及非清净的地狱地。
Suddhāvāse ṭhapetvā tu, apāyāruppabhūmiyo.
202
202.
63在十二地中诞生,在十一地出现;
Dvādaseva tu jāyante, ekādasasu bhūmisu;
64但它们都安立着,因为地势广大。
Ṭhapetvā pana sabbāpi, bhūmiyo hi mahaggatā.
203
203.
66如欲天与人间,在人众聚中,
Kāmāvacaradevānaṃ, manussānaṃ vasena tu;
67有八种心生起,在常七地中。
Aṭṭha cittāni jāyante, sadā sattasu bhūmisu.
204二百零四。
204.
69第五种禅那果在六地中生起;
Pañcamajjhānapākeko , jāyate chasu bhūmisu;
70四种心识,在三生三地中各自现起。
Cattāri pana cittāni, tīsu tīsveva bhūmisu.
205二百零五。
205.
72四种心识,在各自地中分别存在;
Cattāri pana cittāni, honti ekekabhūmisu;
73无色界果的成熟,是靠持住禅定而得以增长。
Arūpāvacarapākānaṃ, vasena paridīpaye.
206
206.
75善恶之欲,
Kusalākusalā kāme,
76其因不具,因缘非因;
Tesaṃ pākā ahetukā;
77及恶污染双重,
Āvajjanadvayañcāti,
78仅此七十三理,心所涵蓄。
Sattatiṃseva mānasā.
207
207.
80地狱等恶道中,以及四种恶趣之生,
Narakādīsvapāyesu, catūsupi ca jāyare;
81二十九种烦恼残余,决不曾有一时生起。
Dvepaññāsāvasesāni, nuppajjanti kadācipi.
208
208.
83天人与人间之欲乐,乃九重高层,
Kāme devamanussānaṃ, nava pākā mahaggatā;
84绝非常生,非常死,而是恒起于心。
Neva jāyanti jāyanti, asīti hadayā sadā.
209
209.
86欲界有八种重大恶果,烦恼忧愁的双重恶果也包括其中;
Kāme aṭṭha mahāpākā, domanassadvayampi ca;
87如此,诸如嗅觉等感受的三业恶果,是由不善业所生。
Tathā ghānādiviññāṇa-ttayaṃ pākā apuññajā.
210
210.
89无色界则无此堕落恶果,唯有色界和无色界以外的界;
Natthi āruppapākā ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ;
90与这些心所共行的,则是三乘道与双重果报。
Imehi saha cittehi, tayo maggā phaladvayaṃ.
211
211.
92四者与见解相连,并且与疑惑相伴;
Cattāro diṭṭhisaṃyuttā, vicikicchāyutampi ca;
93四者属于下类之成熟,在清净境界中难以获得。
Cattāro heṭṭhimā pākā, suddhāvāse na labbhare.
212二百一十二。
212.
95余下的有一百五十种心,然而仍可获得;
Sesāni ekapaññāsa, cittāni pana labbhare;
96所有的心都是色相所系,是欲界种子的果报。
Rūpāvacarikā sabbe, vipākā kāmadhātuyā.
213二百一十三。
213.
98忧愁等之道,以及行为,有二种无因性者;
Domanassādimaggo ca, kriyā ca dve ahetukā;
99此即四十三种心,且无上升之境;
Tecattālīsa cittāni, natthi āruppabhūmiyaṃ.
214
214.
101如同土地一般,分别心的生起;
Evaṃ bhūmivaseneva, cittuppattiṃ vibhāvaye;
102同样十一种,以及诸人之性;
Tathā ekādasannampi, puggalānaṃ vasena ca.
215
215.
104善与不善的欲望,
Kusalākusalā kāme,
105它们的成熟无因而生;
Tesaṃ pākā ahetukā;
106所谓二种污垢,
Āvajjanadvayañcāti,
107心意即有七十三种。
Sattatiṃseva mānasā.
216二百一十六。
216.
109无因者心的七十三种,生于五大之中;
Ahetukassa sattassa, jāyante pañcabhūmisu;
110两种智者的染污残余,永远不会生起。
Dvepaññāsāvasesāni, na jāyanti kadācipi.
217二百一十七。
217.
112无因缘者所说者,指的是欲流果报者是有因缘的;
Ahetukassa vuttehi, kāmapākā duhetukā;
113有因缘者则生起,四十四中其各一。
Duhetukassa jāyante, cattālīsaṃ tathekakaṃ.
218二百一十八。
218.
115一切充满伟大见解的,及一切没有染污的;
Sabbe mahaggatā ceva, sabbepi ca anāsavā;
116三因果报,及九种欲业。
Tihetukā vipākā ca, kāme nava kriyāpi ca.
219二百一十九。
219.
118二因果报不生,有四十八种;
Duhetuno na jāyanti, cattālīsaṃ tathāṭṭha ca;
119此生于欲界者,依三因而生。
Kāmāvacarasattassa, tihetupaṭisandhino.
220二百二十。
220.
121凡夫生四十五种心业,
Puthujjanassa jāyante, catupaññāsa mānasā;
122二因(法)被说,共有四十三种,各自独立。
Dvihetukassa vuttāni, cattālīsaṃ tathekakaṃ.
221二百二十一。
221.
124四种相应于知识,果报源自欲界;
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, vipākā kāmadhātuyā;
125善业分别于色与非色界,心法计有四十五种。
Rūpārūpesu puññāni, catupaññāsa mānasā.
222二百二十二。
222.
127凡夫中生起的有三十五种,不在其中的无生。
Puthujjanassa jāyante, pañcatiṃsa na jāyare;
128入流者的受有,存在于人及天众之中。
Chadevesu manussesu, sotāpannassa dehino.
223(二二三)
223.
130于九十九心中,智慧现起者如其所显,
Paññāsevassa cittāni, jāyantīti viniddise;
131在九十心中,则智慧不生,此理为明。
Navatiṃseva cittāni, nuppajjantīti dīpaye.
224(二二四)
224.
133入流者所说者,确立第一果位。
Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ;
134自己亲证的果报,声闻缘觉皆有所成就。
Attanova phalenassa, sakadāgāmino siyuṃ.
225二百二十五。
225.
136论及初果阿拉汉者,已证入流果,已断二种障碍;
Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭighadvayaṃ;
137第二区别果报,舍离心中的烦恼,得心清净;
Dutiyaṃ ca phalaṃ hitvā, yāni cittāni tāniti;
138于不来果证得者,指明其心已不再生于欲界。
Anāgāmissa sattassa, jāyantīti viniddise.
226二百二十六。
226.
140有多少心念生起,唯有阿拉汉的心中无有欲爱;
Kati cittāni jāyante, kāme arahato pana;
141三十四种(心念)和四种(心念),唯有阿拉汉心中不生欲念。
Cattārīsañca cattāri, kāme arahato siyuṃ.
227二百二十七。
227.
143道境四处,及众生各各,
Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, puggalānaṃ sakaṃ sakaṃ;
144愿众生心识与道相应,此时此刻专一一心。
Maggacittaṃ siyā tesaṃ, ekacittakkhaṇā hi te.
228二百二十八。
228.
146凡夫仅仅经历三种初禅地位;
Puthujjanassa tīsveva, paṭhamajjhānabhūmisu;
147三十五种心分别由此生起。
Pañcatiṃseva cittāni, jāyanteti viniddise.
229
229.
149在色法等中,意识二种共有七种不善;
Ghānādīsu ca viññāṇa-ttayaṃ satta apuññajā;
150还有大染污与染污,以及更高的禅地。
Mahāpākā tathā pākā, uparijjhānabhūmikā.
230
230.
152果报亦非无限制,愤恨二种亦非无限制;
Vipākāpi ca āruppā, domanassadvayampi ca;
153十八种功德,并八种出世法。
Aṭṭhārasa kriyā ceva, aṭṭha lokuttarāni ca.
231
231.
155初禅所感应,凡夫身者;
Paṭhamajjhānanibbatta-puthujjanasarīrino;
156此等四十五种之心,非可得心。
Etāni catupaññāsa, cittāni na ca labbhare.
232
232.
158得初果者的心,在三十三天中一同生起;
Sotāpannassa cittāni, tatthekatiṃsa jāyare;
159凡夫中所宣说的,则舍弃了无功的小五法。
Puthujjanassa vuttesu, hitvā cāpuññapañcakaṃ.
233二百三十三。
233.
161有时来生者在那里,建立第一果位;
Sakadāgāmino tattha, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ;
162只有三十三天生起,抛却了所爱果报。
Ekatiṃseva jāyante, pakkhipitvā sakaṃ phalaṃ.
234二百三十四。
234.
164对于不再来生者,正当在此即得第二果报后住持;
Anāgāmissa tattheva, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
165一三十余生起,内心专注于自己所得果报。
Ekatiṃseva jāyante, phalacittena attano.
235
235.
167识分别眼耳根所生,乃福德所成的投缘;
Viññāṇaṃ cakkhusotānaṃ, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ;
168如同跨越二难,及二十种作意心所。
Santīraṇadvayañceva, kriyacittāni vīsati.
236
236.
170阿拉汉果成熟者,为初禅所生;
Arahattaphalaṃ pāko, paṭhamajjhānasambhavo;
171阿拉汉心有二十七支生成。
Sattavīsati cittāni, arahantassa jāyare.
237
237.
173凡夫仅有三种心,于第二禅地;
Puthujjanassa tīsveva, dutiyajjhānabhūmisu;
174第二、第三禅成熟者计三十六种心。
Chattiṃsa dutiyajjhāna-tatiyajjhānapākato.
238
238.
176凡夫所说者,抛却五种功德集合;
Puthujjanassa vuttesu, hitvā vāpuññapañcakaṃ;
177初果入流者得三十三果报,连同自身的果报。
Sotāpannassa bāttiṃsa, phalena saha attano.
239
239.
179入流者所说者,立定第一果位;
Sotāpannassa vuttesu, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ;
180依三十三果相,观其现法一再来生。
Bāttiṃsa phalacittena, sakadāgāmissa attano.
240
240.
182谓斯萨垢来者中,置二次果报;
Sakadāgāmīsu vuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
183常至果报者,确实有二重也。
Anāgāmiphalenassa, bāttiṃseva bhavanti hi.
241
241.
185阿拉汉仅有三,二十八者自有;
Arahantassa tīsveva, aṭṭhavīsati attano;
186果报次第一,第二第三禅果成。
Phalena dutiyajjhāna-tatiyajjhānapākato.
242
242.
188护卫圣善者,处于三界诸天之中;
Parittakasubhādīnaṃ, devānaṃ tīsu bhūmisu;
189其生者三十五,第四禅之结。
Pañcatiṃseva jāyante, catutthajjhānapākato.
243二百四十三。
243.
191入流者此中三十三心起;
Sotāpannassa tattheka-tiṃsa cittāni jāyare;
192一来者如是,无来者也是这样。
Sakadāgāmino evaṃ, tathānāgāminopi ca.
244二百四十四。
244.
194对于已经断尽烦恼的圣者而言,二十七种心法都是以心为所缘。
Khīṇāsavassa tattheva, sattavīsati mānasā;
195同时在得生天果报者中,这些心法也全都以心为所缘。
Tathā vehapphale cāpi, sabbesaṃ honti mānasā.
245二百四十五。
245.
197在三十一种净住地的心法中,
Ekatiṃseva cittāni, suddhāvāsikabhūmisu;
198不还向者的心法就是这些,这一点需要明辨说明。
Anāgāmikasattassa, hontīti paridīpaye.
246二百四十六。
246.
200阿拉汉此处正相,应当以心念二十七种;
Arahato pana tattheva, mānasā sattavīsati;
201如此于色法中,识相分别应解了。
Evaṃ rūpīsu cittāni, viññeyyāni vibhāvinā.
247二百四十七。
247.
203二十四种心,属出世间初果地;
Catuvīsati cittāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ;
204俗人七种,特指其生起法。
Puthujjanassa sattassa, jāyantīti viniddise.
248二百四十八。
248.
206入流者在此即立,五种功德等已具备;
Sotāpannassa tattheva, ṭhapetvāpuññapañcakaṃ;
207由此心念二十共生,果报与己俱行。
Samavīsati cittāni, phalena saha attano.
249二百四十九。
249.
209有的曾来者,有的未来者,亦如是;
Sakadāgāmino tattha, tathānāgāminopi ca;
210生起二十心念,无先后果报差别。
Jāyanti vīsa cittāni, pubbapubbaphalaṃ vinā.
250二百五十。
250.
212于已断尽烦恼者,此时也凭念知五法;
Khīṇāsavassa tattheva, dasapañca ca mānasā;
213即凡夫七法处,次第住于无形界地。
Puthujjanassa sattassa, dutiyāruppabhūmiyaṃ.
251二百五十一。
251.
215有三十三种心,依此说分辨;
Honti tevīsa cittāni, iti vatvā vibhāvaye;
216已通达者为受学,心类共二十二种。
Tiṇṇannampettha sekhānaṃ, cittānekūnavīsati.
252二百五十二。
252.
218第三个地位是心识,即第二禅的境地。
Cuddaseva tu cittāni, dutiyāruppabhūmiyaṃ;
219此时已有十八种行为成果成熟,为已断烦恼之果。
Kriyādvādasa pākeko, phalaṃ khīṇāsavassa tu.
253二百五十三。
253.
221凡夫的第三禅地位,
Puthujjanassa sattassa, tatiyāruppabhūmiyaṃ;
222有二十四种心识显现出来。
Bāvīsati ca cittāni, bhavantīti pakāsaye.
254二百五十四。
254.
224捷觉果刚生起时,有十八心识产生,属于入流果者。
Aṭṭhāraseva cittāni, sotāpannassa jāyare;
225独觉果修行者,应当坚立这些心识,证得初果。
Sakadāgāmino tāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ.
255二百五十五。
255.
227在独觉果断灭时,应当坚立第二果,
Sakadāgāmivuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
228即十八心识,于不来者果生起。
Aṭṭhāraseva cittāni, anāgāmissa jāyare.
256二百五十六。
256.
230即第三禅地的心有十三种;
Teraseva ca cittāni, tatiyāruppabhūmiyaṃ;
231此为断除染污的圣人之心;
Khīṇāsavassa sattassa, bhavantīti viniddise.
257二百五十七。
257.
233第四禅地的心有二十一种;
Ekavīsati cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ;
234此为凡夫之心,正在生起;
Puthujjanassa sattassa, jāyantīti viniddise.
258二百五十八。
258.
236得入流者者有七种行为,七种智慧显现;
Sotāpannassa sattassa, sattarasa pakāsaye;
237一来者比丘履行其中若干,断第一果以成就。
Sakadāgāmino tāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ.
259二百五十九。
259.
239一来者出离者修习其中断第二果;
Sakadāgāmivuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
240心中现有七种智慧,得不还果者具足之。
Honti sattarasevassa, anāgāmissa mānasā.
260二百六十。
260.
242十二种心,生起于第四无色禅地;
Dvādaseva tu cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ;
243说此,分别解释为阿拉汉所生起者。
Jāyanti arahantassa, iti vatvā vibhāvaye.
261二百六十一。
261.
245下位无色禅的梵天与高位者相对;
Heṭṭhimānaṃ arūpīnaṃ, brahmānaṃ uparūpari;
246无色善法与所造作的事亦生起。
Arūpakusalā ceva, uppajjanti kriyāpi ca.
262二百六十二。
262.
248上表下表形象者,何者为下何者亦下;
Uddhamuddhamarūpīnaṃ, heṭṭhimā heṭṭhimā pana;
249如无形者生起,似见苦者亦如是。
Āruppāneva jāyante, diṭṭhādīnavato kira.
263二百六十三。
263.
251设立第一道,三种无上善;
Ṭhapetvā paṭhamaṃ maggaṃ, kusalānuttarā tayo;
252欲乐行为善,非善同十种。
Kāmāvacarapuññāni, apuññāni tathā dasa.
264二百六十四。
264.
254四种无漏功德,使一切功德圆满无上;
Cattārāruppapuññāni, sabbe pākā anuttarā;
255初果功德圆满,乃至九种欲行行为亦然。
Paṭhamāruppapāko ca, nava kāmakriyāpi ca.
265二百六十五。
265.
257四种功德行为,皆由四十三种心所生起;
Āruppāpi kriyā sabbā, tecattālīsa mānasā;
258但此诸心仅生于初果功德境界。
Uppajjanti panetāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ.
266二百六十六。
266.
260一切欲界的果报,以及一切粗重的色界果报;
Sabbo kāmavipāko ca, sabbo rūpomahaggato;
261心的生起、心根,以及两种苦恼也包含在内。
Cittuppādo manodhātu, domanassadvayampi ca.
267
267.
263三种初禅之道,及无色界诸禅境;
Ādimaggo tayo pākā, āruppā ca tathūpari;
264这里说的是四十三种层次,即第一无色禅地。
Chacattālīsa natthettha, paṭhamāruppabhūmiyaṃ.
268
268.
266于心所现境界中,第一层心所具足成就;
Vuttesu pana cittesu, paṭhamāruppabhūmiyaṃ;
267建立起第一层的两种性质,自身亦如是。
Ṭhapetvā paṭhamāruppa-ttayaṃ pāko ca attano.
269
269.
269椰树叶状之所现起,谓第二层心所有所成就;
Tālīsetāni jāyante, dutiyāruppabhūmiyaṃ;
270由此两层余之心所,断弃上下次第易覆之境界。
Evaṃ sesadvaye ñeyyā, hitvā heṭṭhimaheṭṭhimaṃ.
270
270.
272自身成熟自身成熟者有四无染;
Attano attano pākā, cattāro ca anāsavā;
273所有果报都确实存在于这四种无染处;
Vipākā honti sabbeva, catūsvāruppabhūmisu.
271
271.
275以心生于念起,八大业爱欲;
Voṭṭhabbanena cittena, kāme aṭṭha mahākriyā;
276四个无染行,三则行为乃存在;
Catassopi ca āruppā, teraseva kriyā siyuṃ.
272
272.
278『已断尽漏』者,生于第一登地;
Khīṇāsavassa jāyante, paṭhamāruppabhūmiyaṃ;
279有十二种业为行,生于第二登地。
Dvādaseva kriyā honti, dutiyāruppabhūmiyaṃ.
273
273.
281有十一种业为行,生于第三登地;
Ekādasa kriyā honti, tatiyāruppabhūmiyaṃ;
282又有十种业应当知,生于第四登地。
Daseva ca kriyā ñeyyā, catutthāruppabhūmiyaṃ.
274
274.
284阿拉汉的心识,共有十九种。
Arahato pana cittāni, honti ekūnavīsati;
285阿拉汉的行持,皆已断绝染污二相。
Arahattaṃ kriyā sabbā, ṭhapetvāvajjanadvayaṃ.
275二百七十五。
275.
287初学凡夫有四果处,三界外有三种心识;
Catunnañca phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane;
288作者示现共有十三种心识。
Teraseva ca cittāni, bhavantīti pakāsaye.
276二百七十六。
276.
290四种智慧所相应者,称作大果与新果。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, mahāpākā tathā nava;
291色及非色果报,亦如是共现。
Rūpārūpavipākā ca, teraseva bhavantime.
277二百七十七。
277.
293凡夫由于惑乱,四种果报之所依止;
Catunnañca phalaṭṭhānaṃ, duhetukaputhujjane;
294智慧缺乏者,这四种果报皆现前。
Ñāṇahīnāni cattāri, vipākā eva jāyare.
278二百七十八。
278.
296凡夫的识虽已超越,但圣者中有四种;
Puthujjanānaṃ tiṇṇampi, catunnaṃ ariyadehinaṃ;
297他们的心识如同七十七种,实际上共有七十七种。
Sattaraseva cittāni, sattannampi bhavanti hi.
279二百七十九。
279.
299识有十种,二五各五,心所三类也;
Viññāṇāni duve pañca, manodhātuttayampi ca;
300俱为须铭,合有七十七种识;
Santīraṇāni voṭṭhabbaṃ, honti sattarasevime.
280二百八十。
280.
302如下面所说,三种果所依者,对于三因果外的凡夫而言;
Heṭṭhā tiṇṇaṃ phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane;
303只有这三者才善,且这四种同样也是高贵的。
Naveva kusalā honti, catunnampi mahaggatā.
281
281.
305三者为凡夫之所依者,亦是圣者起始之依;
Tiṇṇaṃ puthujjanānañca, tiṇṇamariyānamādito;
306其心正如三二相,确实生起,这点已予示现。
Teraseva tu cittāni, uppajjantīti niddise.
282
282.
308在欲乐之事中,虽有善业,但因见解低劣,故不具善业。
Aṭṭheva kāmapuññāni, diṭṭhihīnā apuññato;
309又有四者与掉举心相连,此数为三。
Cattāropi ca uddhacca-saṃyuttañcāti terasa.
283二百八十三。
283.
311以下说二种果报之所起,如所有外行人;
Heṭṭhā dvinnaṃ phalaṭṭhānaṃ, tathā sabbaputhujjane;
312其心常与忧愁相联结,唯生此二种。
Domanassayuttaṃ cittaṃ, dvayameva tu jāyate.
284二百八十四。
284.
314凡夫众生共有三种,而生死轮回中却有五种。
Tiṇṇaṃ puthujjanānaṃ tu, pañceva pana jāyare;
315这五种包括四种执着见解及一种疑惑不决。
Cattāri diṭṭhiyuttāni, vicikicchāyutampi ca.
285二百八十五。
285.
317有关道处的四项,每一项与道心共相应;
Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, maggacittaṃ sakaṃ sakaṃ;
318它们唯一地存在,称为『如此』并分明而说。
Ekameva bhave tesaṃ, iti vatvā vibhāvaye.
286二百八十六。
286.
320由我以心为本,亦复由众生之所依存;
Mayā bhavesu cittānaṃ, puggalānaṃ vasena ca;
321为比丘们法藏之源,揭示心之生起。
Bhikkhūnaṃ pāṭavatthāya, cittuppatti pakāsitā.
287二百八十七。
287.
323如是此一切心,依显地与众生之别;
Evaṃ sabbamidaṃ cittaṃ, bhūmipuggalabhedato;
324亦有多种各异,故须观察显知之。
Bahudhāpi ca hotīti, viññātabbaṃ vibhāvinā.
288二百八十八。
288.
326依照前文所说,应当通过观察其差别以了知内涵;
Sakkā vuttānusārena, bhedo ñātuṃ vibhāvinā;
327然而此处由我以对教义内容加以详细展开的惧意而缩约编成。
Ganthavitthārabhītena, saṃkhittaṃ panidaṃ mayā.
289二百八十九。
289.
329反复回顾前后文义,反复细思,
Pubbāparaṃ viloketvā, cintetvā ca punappunaṃ;
330彻底审察内涵,应当取用加以阐明。
Atthaṃ upaparikkhitvā, gahetabbaṃ vibhāvinā.
290二百九十。
290.
332此即为此法降世,庄严美妙,
Imañcābhidhammāvatāraṃ susāraṃ,
333成为众生烦恼黑暗中的最佳明灯;
Varaṃ sattamohandhakārappadīpaṃ;
334恒时生起善念善语者,
Sadā sādhu cinteti vāceti yo taṃ,
335世人之内的瞋恨愤恨长久得不到滋生。
Naraṃ rāgadosā ciraṃ nopayanti.
336如是,《阿毗达摩入门》中名为“依地与人而说心生起”的解说。
Iti abhidhammāvatāre bhūmipuggalavasena cittuppattiniddeso nāma
337第五章。
Pañcamo paricchedo.