5. 第五章
1第五章
5. Pañcamo paricchedo
2地、人、心生起的解说
Bhūmipuggalacittuppattiniddeso
182
182.
2自此以后,我将宣说增长智慧的方法;
Ito paraṃ pavakkhāmi, buddhivuddhikaraṃ nayaṃ;
3即依于心的地界与人的差别,解说诸心的生起。
Cittānaṃ bhūmīsuppattiṃ, puggalānaṃ vasena ca.
183
183.
5天、人,以及三恶趣地;
Devāceva manussā ca, tisso vāpāyabhūmiyo;
6导师宣说五趣,亦说三有。
Gatiyo pañca niddiṭṭhā, satthunā tu tayo bhavā.
184一百八十四。
184.
8彼处有三十种地,于彼三十地中,人亦唯三十种;
Bhūmiyo tattha tiṃseva, tāsu tiṃseva puggalā;
9而一切人皆生于他们地中。
Bhūmīsvetāsu uppannā, sabbe ca pana puggalā.
185一百八十五。
185.
11依结生心,有十九种;
Paṭisandhikacittānaṃ, vasenekūnavīsati;
12而这个名为结生的,被说有两种。
Paṭisandhi ca nāmesā, duvidhā samudīritā.
186一百八十六。
186.
14无心者与有心者,以及无想者中的无心者;
Acittakā sacittā ca, asaññīnamacittakā;
15其余应知为有心者,此则有十九种。
Sesā sacittakā ñeyyā, sā panekūnavīsati.
187一百八十七。
187.
17仅就结生而言,有二十种人。
Paṭisandhivaseneva, honti vīsati puggalā;
18此处以心为增上,故未提及无心者。
Idha cittādhikārattā, acittā na ca uddhaṭā.
188一百八十八。
188.
20无因与二因,人分三种。
Ahetudvitihetūti, puggalā tividhā siyuṃ;
21圣者则有八种,一切皆依十一而住。
Ariyā pana aṭṭhāti, sabbe ekādaseritā.
189一百八十九
189.
23诸人之中,依其差别;
Etesaṃ pana sabbesaṃ, puggalānaṃ pabhedato;
24当我说一切人之差别及心生起之地时,请谛听。
Cittānaṃ bhūmīsuppattiṃ, bhaṇato me nibodhatha.
190
190.
26于三十地中,心生起多少?请为我说。
Tiṃsabhūmīsu cittāni, kati jāyanti me vada;
27于一切地中,唯有十四心。
Cuddaseva tu cittāni, honti sabbāsu bhūmisu.
191
191.
29恒有二十心,唯于欲有中生起;
Sadā vīsati cittāni, kāmeyeva bhave siyuṃ;
30五心唯于色有中,四心唯于无色有中。
Pañca rūpabhaveyeva, cattāreva arūpisu.
192
192.
32的确,十八心仅存于欲有与色有之中;
Kāmarūpabhavesveva , aṭṭhārasa bhavanti hi;
33于三有中,乃是四十二心。
Dvecattālīsa cittāni, honti tīsu bhavesupi.
193
193.
35然则,除一切(心)外,唯存四果地;
Ṭhapetvā pana sabbāsaṃ, catassopāyabhūmiyo;
36在二十六地中,仅有十三心生起。
Teraseva ca cittāni, honti chabbīsabhūmisu.
194
194.
38而排除四无色地之后,
Aparāni catassopi, ṭhapetvāruppabhūmiyo;
39则在二十六地中,有六心生起。
Cittāni pana jāyanti, cha ca chabbīsabhūmisu.
195
195.
41除去净居天的五地;
Suddhāvāsikadevānaṃ , ṭhapetvā pañca bhūmiyo;
42于二十五地中,生起五种心。
Pañca cittāni jāyante, pañcavīsatibhūmisu.
196
196.
44另有二种心,在二十五地中生起;
Aparāni duve honti, pañcavīsatibhūmisu;
45除去非想非非想处及四恶趣地。
Ṭhapetvā nevasaññañca, catassopāyabhūmiyo.
197
197.
47两种心也现起于二十四地;
Dvepi cittāni jāyanti, catuvīsatibhūmisu;
48除去无所有处、非想非非想处及恶趣地。
Ākiñcaññaṃ nevasaññañca, ṭhapetvāpāyabhūmiyo.
198
198.
50除去恶趣地与三种无色地;
Apāyabhūmiyo hitvā, tisso āruppabhūmiyo;
51唯二种心住于二十三地。
Dveyeva pana cittāni, honti tevīsabhūmisu.
199
199.
53除去无色界与恶趣,即八地;
Arūpe ca apāye ca, ṭhapetvā aṭṭha bhūmiyo;
54十一种心,存在于二十二地。
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, honti dvāvīsabhūmisu.
200
200.
56除去净居地与恶趣,即为九地;
Suddhāvāse apāye ca, ṭhapetvā nava bhūmiyo;
57于二十一地中,恒常存在的唯有四种心。
Ekavīsāsu niccampi, cattārova bhavanti hi.
201二百零一。
201.
59一心仅于十七地而生;
Ekaṃ sattarasasveva, cittaṃ jāyati bhūmisu;
60然而,除了净居地、恶趣地与无色地。
Suddhāvāse ṭhapetvā tu, apāyāruppabhūmiyo.
202
202.
62然而,这十二种唯于十一地中生起。
Dvādaseva tu jāyante, ekādasasu bhūmisu;
63然而,一切地皆因是广大地而除外。
Ṭhapetvā pana sabbāpi, bhūmiyo hi mahaggatā.
203
203.
65此乃依欲界天与人类而说。
Kāmāvacaradevānaṃ, manussānaṃ vasena tu;
66八种心恒于七地中生起。
Aṭṭha cittāni jāyante, sadā sattasu bhūmisu.
204二百零四。
204.
68第五禅异熟唯一种,于六地中生起;
Pañcamajjhānapākeko , jāyate chasu bhūmisu;
69然而,这四种心,于三地中各自生起。
Cattāri pana cittāni, tīsu tīsveva bhūmisu.
205二百零五。
205.
71然而,这四种心,各各住于一地;
Cattāri pana cittāni, honti ekekabhūmisu;
72依无色界异熟而作阐明。
Arūpāvacarapākānaṃ, vasena paridīpaye.
206
206.
74欲界中的善与不善,
Kusalākusalā kāme,
75他们之果报乃是无因的。
Tesaṃ pākā ahetukā;
76以及两种转向心;
Āvajjanadvayañcāti,
77如此,心所共有三十七种。
Sattatiṃseva mānasā.
207
207.
79地狱等恶趣、四种恶趣中,它们亦会生起;
Narakādīsvapāyesu, catūsupi ca jāyare;
80其余的五十二种心,则永不生起。
Dvepaññāsāvasesāni, nuppajjanti kadācipi.
208
208.
82于欲界诸人天中,有九种广大果报心;
Kāme devamanussānaṃ, nava pākā mahaggatā;
83八十种心,既非恒生,亦非不生,而是恒常现起。
Neva jāyanti jāyanti, asīti hadayā sadā.
209
209.
85欲界有八种大果报心,以及两种忧俱心;
Kāme aṭṭha mahāpākā, domanassadvayampi ca;
86同样,鼻识等三识是不善业所生的果报。
Tathā ghānādiviññāṇa-ttayaṃ pākā apuññajā.
210
210.
88在色界地中,并无无色界的果报心;
Natthi āruppapākā ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ;
89与这些心相应者,有三道与二果。
Imehi saha cittehi, tayo maggā phaladvayaṃ.
211
211.
91四种与邪见相应之心,一种与疑相应之心;
Cattāro diṭṭhisaṃyuttā, vicikicchāyutampi ca;
92四种下界之果报,于净居天中不可得。
Cattāro heṭṭhimā pākā, suddhāvāse na labbhare.
212二百一十二。
212.
94其余五十一心可得;
Sesāni ekapaññāsa, cittāni pana labbhare;
95一切色界果报,在欲界中。
Rūpāvacarikā sabbe, vipākā kāmadhātuyā.
213二百一十三。
213.
97以忧俱为首之根,及二种无因唯作;
Domanassādimaggo ca, kriyā ca dve ahetukā;
98四十三种心,于无色界地中并无。
Tecattālīsa cittāni, natthi āruppabhūmiyaṃ.
214
214.
100如是,唯依地而阐明心之生起;
Evaṃ bhūmivaseneva, cittuppattiṃ vibhāvaye;
101同样地,亦依十一种人而阐明。
Tathā ekādasannampi, puggalānaṃ vasena ca.
215
215.
103欲界的善与不善,
Kusalākusalā kāme,
104它们的果报是无因的。
Tesaṃ pākā ahetukā;
105以及两种转向。
Āvajjanadvayañcāti,
106意即为七十三种。
Sattatiṃseva mānasā.
216二百一十六。
216.
108无因者所有七十三心,生起于五地之中;
Ahetukassa sattassa, jāyante pañcabhūmisu;
109所余五十二心,则永无生起。
Dvepaññāsāvasesāni, na jāyanti kadācipi.
217二百一十七
217.
111除已说的无因者外,欲界果报具有二因;
Ahetukassa vuttehi, kāmapākā duhetukā;
112二因者生起四十四种,一因者亦然。
Duhetukassa jāyante, cattālīsaṃ tathekakaṃ.
218二百一十八
218.
114一切广大心及一切无漏心;
Sabbe mahaggatā ceva, sabbepi ca anāsavā;
115三因果报心,以及欲界的九种唯作心。
Tihetukā vipākā ca, kāme nava kriyāpi ca.
219二百一十九
219.
117二因者不会生起,同样的,四十与八种。
Duhetuno na jāyanti, cattālīsaṃ tathāṭṭha ca;
118欲界众生是以三因结生的。
Kāmāvacarasattassa, tihetupaṭisandhino.
220二百二十。
220.
120凡夫生起五十四种意门心。
Puthujjanassa jāyante, catupaññāsa mānasā;
121于二因者,说为四十种;同样地,有一种。
Dvihetukassa vuttāni, cattālīsaṃ tathekakaṃ.
221二二一。
221.
123欲界有四种智相应异熟心;
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, vipākā kāmadhātuyā;
124色、无色界善心,总计四十五种。
Rūpārūpesu puññāni, catupaññāsa mānasā.
222二百二十二。
222.
126凡夫生起三十五种,这三十五种则不生起。
Puthujjanassa jāyante, pañcatiṃsa na jāyare;
127于六欲天与人间中的须陀洹有身者。
Chadevesu manussesu, sotāpannassa dehino.
223223.
223.
129应说明,与慧相应之心生起。
Paññāsevassa cittāni, jāyantīti viniddise;
130应说明,于九十九心中不生起。
Navatiṃseva cittāni, nuppajjantīti dīpaye.
224二二四。
224.
132除初果外,为入流者所说之心。
Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ;
133它们即是一来者的果。
Attanova phalenassa, sakadāgāmino siyuṃ.
225二百二十五
225.
135除了两种瞋恚,这是为入流者所说之心。
Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭighadvayaṃ;
136舍了第二果之后,那些即是诸心。
Dutiyaṃ ca phalaṃ hitvā, yāni cittāni tāniti;
137对于不还者的七种心,说为“生起”。
Anāgāmissa sattassa, jāyantīti viniddise.
226二百二十六。
226.
139于欲界,阿拉汉有多少心生起?
Kati cittāni jāyante, kāme arahato pana;
140在欲界阿拉汉圣者,有四十四心。
Cattārīsañca cattāri, kāme arahato siyuṃ.
227二百二十七。
227.
142四位处于道位的圣者,各自有其所证得的道心;
Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, puggalānaṃ sakaṃ sakaṃ;
143他们的道心可能仅有单一心识刹那,因为他们唯住于一心识刹那。
Maggacittaṃ siyā tesaṃ, ekacittakkhaṇā hi te.
228二百二十八。
228.
145凡夫唯于三种初禅地中;
Puthujjanassa tīsveva, paṭhamajjhānabhūmisu;
146明确地说,只有三十五种心生起。
Pañcatiṃseva cittāni, jāyanteti viniddise.
229
229.
148鼻等处三种识,及七种不善果报心;
Ghānādīsu ca viññāṇa-ttayaṃ satta apuññajā;
149大果报心,以及上禅地果报心,也是如此。
Mahāpākā tathā pākā, uparijjhānabhūmikā.
230
230.
151异熟无色果报心,以及两种忧俱心;
Vipākāpi ca āruppā, domanassadvayampi ca;
152十八唯作心,以及八种出世间心。
Aṭṭhārasa kriyā ceva, aṭṭha lokuttarāni ca.
231
231.
154于凡夫身中,由初禅所生之色身者;
Paṭhamajjhānanibbatta-puthujjanasarīrino;
155此五十四种心,不为他们所得。
Etāni catupaññāsa, cittāni na ca labbhare.
232
232.
157须陀洹于此中,生起三十一种心;
Sotāpannassa cittāni, tatthekatiṃsa jāyare;
158于所说的凡夫心中,除去五种无功德心。
Puthujjanassa vuttesu, hitvā cāpuññapañcakaṃ.
233二百三十三。
233.
160斯陀含于彼处,除初果外;
Sakadāgāmino tattha, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ;
161唯三十一者生起,置入自果故。
Ekatiṃseva jāyante, pakkhipitvā sakaṃ phalaṃ.
234二百三十四。
234.
163不还者即于彼处,除去第二果;
Anāgāmissa tattheva, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
164唯以自果心,生起三十一种心。
Ekatiṃseva jāyante, phalacittena attano.
235
235.
166眼耳之识,由福所生,是领受;
Viññāṇaṃ cakkhusotānaṃ, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ;
167两种推度,以及二十种唯作心。
Santīraṇadvayañceva, kriyacittāni vīsati.
236
236.
169阿罗汉果是果报,由初禅所生;
Arahattaphalaṃ pāko, paṭhamajjhānasambhavo;
170阿拉汉能生起二十七种心。
Sattavīsati cittāni, arahantassa jāyare.
237
237.
172凡夫于第二禅地仅有三种心。
Puthujjanassa tīsveva, dutiyajjhānabhūmisu;
173第二禅、第三禅果报成就者,有三十六种心。
Chattiṃsa dutiyajjhāna-tatiyajjhānapākato.
238
238.
175凡夫于所说诸心中,除去五种无记心;
Puthujjanassa vuttesu, hitvā vāpuññapañcakaṃ;
176须陀洹有三十二心,连同他自身的果心;
Sotāpannassa bāttiṃsa, phalena saha attano.
239
239.
178须陀洹于所说诸心中,除去初果心;
Sotāpannassa vuttesu, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ;
179斯陀含自身的三十二种心,包含果心在内。
Bāttiṃsa phalacittena, sakadāgāmissa attano.
240
240.
181于前述斯陀含诸心中,除去第二果心;
Sakadāgāmīsu vuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
182阿那含果心,确实亦有三十二种。
Anāgāmiphalenassa, bāttiṃseva bhavanti hi.
241
241.
184阿罗汉之心,唯二十八种;
Arahantassa tīsveva, aṭṭhavīsati attano;
185由第二禅与第三禅果报所熟之果心。
Phalena dutiyajjhāna-tatiyajjhānapākato.
242
242.
187小净居天等诸天,住于三地之中;
Parittakasubhādīnaṃ, devānaṃ tīsu bhūmisu;
188由第四禅的果报成熟,他们生起三十五心。
Pañcatiṃseva jāyante, catutthajjhānapākato.
243二百四十三。
243.
190入流者于此生起三十一心;
Sotāpannassa tattheka-tiṃsa cittāni jāyare;
191一来者如是,不还者亦然。
Sakadāgāmino evaṃ, tathānāgāminopi ca.
244二百四十四。
244.
193漏尽者于此即有二十七种心;
Khīṇāsavassa tattheva, sattavīsati mānasā;
194同样,在广果天中,一切皆为心。
Tathā vehapphale cāpi, sabbesaṃ honti mānasā.
245二百四十五。
245.
196净居地中,唯有三十一种心。
Ekatiṃseva cittāni, suddhāvāsikabhūmisu;
197不还者的,应如此阐明。
Anāgāmikasattassa, hontīti paridīpaye.
246二百四十六。
246.
199而阿拉汉,于此则有二十七种心。
Arahato pana tattheva, mānasā sattavīsati;
200如是,有慧者应了知色界中的诸心。
Evaṃ rūpīsu cittāni, viññeyyāni vibhāvinā.
247二百四十七。
247.
202于初无色地,有二十四种心。
Catuvīsati cittāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ;
203对于凡夫有情,其生起应如此说明。
Puthujjanassa sattassa, jāyantīti viniddise.
248二百四十八。
248.
205对于须陀洹,即在于此,除去五种无记心。
Sotāpannassa tattheva, ṭhapetvāpuññapañcakaṃ;
206二十种心,各与自果俱行。
Samavīsati cittāni, phalena saha attano.
249二百四十九
249.
208斯陀含于此,阿那含亦然;
Sakadāgāmino tattha, tathānāgāminopi ca;
209二十种心生起,而无前前之果。
Jāyanti vīsa cittāni, pubbapubbaphalaṃ vinā.
250二百五十
250.
211漏尽者于此有十五种心。
Khīṇāsavassa tattheva, dasapañca ca mānasā;
212于凡夫有情,在第二无色地中。
Puthujjanassa sattassa, dutiyāruppabhūmiyaṃ.
251二百五十一。
251.
214有二十三种心,如是说已,即作阐明。
Honti tevīsa cittāni, iti vatvā vibhāvaye;
215此处,三位有学者的心,各有十九种。
Tiṇṇannampettha sekhānaṃ, cittānekūnavīsati.
252二百五十二。
252.
217然而,于第二无色界地,仅有十四种心。
Cuddaseva tu cittāni, dutiyāruppabhūmiyaṃ;
218唯作心十二种,异熟心一种,漏尽者之果心一种。
Kriyādvādasa pākeko, phalaṃ khīṇāsavassa tu.
253二百五十三。
253.
220凡夫有情,于第三无色界地,
Puthujjanassa sattassa, tatiyāruppabhūmiyaṃ;
221有二十二种心,应当阐明。
Bāvīsati ca cittāni, bhavantīti pakāsaye.
254二百五十四。
254.
223唯十八种心,于须陀洹生起;
Aṭṭhāraseva cittāni, sotāpannassa jāyare;
224于斯陀含诸心中,除去初果心。
Sakadāgāmino tāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ.
255二百五十五。
255.
226于斯陀含诸心中,除去第二果心;
Sakadāgāmivuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
227不还者所生之心,恰为十八。
Aṭṭhāraseva cittāni, anāgāmissa jāyare.
256二百五十六。
256.
229第三无色界地,恰有十三心。
Teraseva ca cittāni, tatiyāruppabhūmiyaṃ;
230于漏尽者,称为‘有’。
Khīṇāsavassa sattassa, bhavantīti viniddise.
257二五七
257.
232在第四无色界地,有二十一种心。
Ekavīsati cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ;
233于凡夫中生起,如是被称为。
Puthujjanassa sattassa, jāyantīti viniddise.
258二百五十八。
258.
235应说明入流者具有十七种心。
Sotāpannassa sattassa, sattarasa pakāsaye;
236一来者的那些心,除去初果。
Sakadāgāmino tāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ.
259二百五十九
259.
238就一来者所说的诸心而言,除去第二果。
Sakadāgāmivuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ;
239不还者有十七种意业心。
Honti sattarasevassa, anāgāmissa mānasā.
260二百六十。
260.
241在第四无色禅地,仅有十二种心生起。
Dvādaseva tu cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ;
242从阿拉汉所生起者,如是说已,应分别阐明。
Jāyanti arahantassa, iti vatvā vibhāvaye.
261二百六十一。
261.
244下位无色界梵天,于更上位者之中。
Heṭṭhimānaṃ arūpīnaṃ, brahmānaṃ uparūpari;
245无色界善心与唯作心也会生起。
Arūpakusalā ceva, uppajjanti kriyāpi ca.
262二六二。
262.
247而于上上之无色界中,有下下之心。
Uddhamuddhamarūpīnaṃ, heṭṭhimā heṭṭhimā pana;
248据说,因见过患,唯有无色心生起。
Āruppāneva jāyante, diṭṭhādīnavato kira.
263二百六十三。
263.
250除去第一道,有三种无上善;
Ṭhapetvā paṭhamaṃ maggaṃ, kusalānuttarā tayo;
251欲界福行,与十非福行。
Kāmāvacarapuññāni, apuññāni tathā dasa.
264二百六十四。
264.
253四种无色界福行,一切果报皆无上。
Cattārāruppapuññāni, sabbe pākā anuttarā;
254初无色界果报心,以及九种欲界唯作心。
Paṭhamāruppapāko ca, nava kāmakriyāpi ca.
265二百六十五。
265.
256一切无色界唯作心,与四十三种意门心;
Āruppāpi kriyā sabbā, tecattālīsa mānasā;
257而这些心生起于初无色界地。
Uppajjanti panetāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ.
266二百六十六。
266.
259一切欲界果报,及一切色界广大心;
Sabbo kāmavipāko ca, sabbo rūpomahaggato;
260心生起、意界,与二种忧俱心,
Cittuppādo manodhātu, domanassadvayampi ca.
267
267.
262初道、三种果报,以及在其上的无色界诸法;
Ādimaggo tayo pākā, āruppā ca tathūpari;
263在第一无色界地,这四十六种心并不存在。
Chacattālīsa natthettha, paṭhamāruppabhūmiyaṃ.
268
268.
265于第一无色界地,前述诸心之中
Vuttesu pana cittesu, paṭhamāruppabhūmiyaṃ;
266除去第一无色界的三种,以及自己的果报
Ṭhapetvā paṭhamāruppa-ttayaṃ pāko ca attano.
269
269.
268于第二无色界地,生起四十三种心
Tālīsetāni jāyante, dutiyāruppabhūmiyaṃ;
269如此,应知其余两地,除去下地之心。
Evaṃ sesadvaye ñeyyā, hitvā heṭṭhimaheṭṭhimaṃ.
270
270.
271各各自之果报,及四种无漏心;
Attano attano pākā, cattāro ca anāsavā;
272于四无色地中,这些一切皆为果报。
Vipākā honti sabbeva, catūsvāruppabhūmisu.
271
271.
274以确定心,欲界有八大唯作心;
Voṭṭhabbanena cittena, kāme aṭṭha mahākriyā;
275四无色心,唯作心共有十三种;
Catassopi ca āruppā, teraseva kriyā siyuṃ.
272
272.
277漏尽者的这些心,于第一无色界地生起;
Khīṇāsavassa jāyante, paṭhamāruppabhūmiyaṃ;
278第二无色界地中,有十二种唯作心。
Dvādaseva kriyā honti, dutiyāruppabhūmiyaṃ.
273
273.
280第三无色界地中,有十一种唯作心;
Ekādasa kriyā honti, tatiyāruppabhūmiyaṃ;
281第四无色界地中,应知有十种唯作心。
Daseva ca kriyā ñeyyā, catutthāruppabhūmiyaṃ.
274
274.
283然而,阿罗汉的心有十九种。
Arahato pana cittāni, honti ekūnavīsati;
284除两种转向心外,阿罗汉的一切唯作心。
Arahattaṃ kriyā sabbā, ṭhapetvāvajjanadvayaṃ.
275二百七十五。
275.
286对于四种果位的住者与三因凡夫,应阐明有十三种心。
Catunnañca phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane;
287应阐明:有十三种心。
Teraseva ca cittāni, bhavantīti pakāsaye.
276二百七十六。
276.
289四种与智相应的大果报心,以及九种色界、无色界的果报心,如是共有十三种。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, mahāpākā tathā nava;
290色界与无色界的果报心,如此即十三种。
Rūpārūpavipākā ca, teraseva bhavantime.
277二百七十七
277.
292于四种果位住者与二因凡夫,唯生起四种离智的果报心。
Catunnañca phalaṭṭhānaṃ, duhetukaputhujjane;
293唯彼四种离智之果报心生起。
Ñāṇahīnāni cattāri, vipākā eva jāyare.
278二百七十八。
278.
295凡夫有三种心,四种圣者亦有四种心;
Puthujjanānaṃ tiṇṇampi, catunnaṃ ariyadehinaṃ;
296确实,这七种心对于七类人,各自都有十七种心。
Sattaraseva cittāni, sattannampi bhavanti hi.
279二百七十九。
279.
298识有十种:即前五识的二种,以及三种意界;
Viññāṇāni duve pañca, manodhātuttayampi ca;
299推度心与确定心,如是合为十七种。
Santīraṇāni voṭṭhabbaṃ, honti sattarasevime.
280二八〇
280.
301对于下三果的住果者,以及三因凡夫;
Heṭṭhā tiṇṇaṃ phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane;
302善心唯九种,而四种人(凡圣)之广大心亦如此。
Naveva kusalā honti, catunnampi mahaggatā.
281
281.
304对于三种凡夫及三种圣者,从最初而言;
Tiṇṇaṃ puthujjanānañca, tiṇṇamariyānamādito;
305心生起者唯有十三种,如是说明。
Teraseva tu cittāni, uppajjantīti niddise.
282
282.
307欲界善心有八种,除去与邪见相应者;从不善心中,有四种与掉举相应;
Aṭṭheva kāmapuññāni, diṭṭhihīnā apuññato;
308如此共为十三种。
Cattāropi ca uddhacca-saṃyuttañcāti terasa.
283二百八十三
283.
310对于下二分果的住果者,以及一切凡夫;
Heṭṭhā dvinnaṃ phalaṭṭhānaṃ, tathā sabbaputhujjane;
311忧俱的心,确实唯二生起。
Domanassayuttaṃ cittaṃ, dvayameva tu jāyate.
284二百八十四
284.
313于三种凡夫,唯五种心生起;
Tiṇṇaṃ puthujjanānaṃ tu, pañceva pana jāyare;
314四种与邪见相应,一种与疑相应。
Cattāri diṭṭhiyuttāni, vicikicchāyutampi ca.
285二百八十五
285.
316四种道者,各自的道心;
Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, maggacittaṃ sakaṃ sakaṃ;
317他们各唯有一有,如是说后,应令明了。
Ekameva bhave tesaṃ, iti vatvā vibhāvaye.
286二百八十六。
286.
319我依有与补特伽罗的差别,而说心的生起;
Mayā bhavesu cittānaṃ, puggalānaṃ vasena ca;
320为令比丘们熟练,而阐明了心生起。
Bhikkhūnaṃ pāṭavatthāya, cittuppatti pakāsitā.
287二八七
287.
322当知如是一切心,
Evaṃ sabbamidaṃ cittaṃ, bhūmipuggalabhedato;
323依地与人差别,而成种种。
Bahudhāpi ca hotīti, viññātabbaṃ vibhāvinā.
288二百八十八。
288.
325智者依循所说,能了知差别;
Sakkā vuttānusārena, bhedo ñātuṃ vibhāvinā;
326我因畏惧广说之繁,在此但作略说。
Ganthavitthārabhītena, saṃkhittaṃ panidaṃ mayā.
289二百八十九。
289.
328观察前后文义,再三思惟;
Pubbāparaṃ viloketvā, cintetvā ca punappunaṃ;
329审察义理之后,智者应当领受。
Atthaṃ upaparikkhitvā, gahetabbaṃ vibhāvinā.
290二百九十。
290.
331此《阿毗达摩入门》,义理深妙,
Imañcābhidhammāvatāraṃ susāraṃ,
332是殊胜之灯,能照破众生愚痴的黑暗;
Varaṃ sattamohandhakārappadīpaṃ;
333若有人恒常善加思惟、善加诵习此论,
Sadā sādhu cinteti vāceti yo taṃ,
334贪与瞋则长久不侵扰此人。
Naraṃ rāgadosā ciraṃ nopayanti.
337如是,《阿毗达摩入门》中名为“依地与补特伽罗而说心生起”的解说。
Iti abhidhammāvatāre bhūmipuggalavasena cittuppattiniddeso nāma
338第五章。
Pañcamo paricchedo.