第八章
1第八章
Aṭṭhamo paricchedo
1二、心所分别
2. Cetasikavibhāgo
38. 心所相应之论
8. Cetasikasampayogakathā
286
286.
3如是,了知心的种类之后,由阐明者以五十二种加以分别;
Iti cittavidhiṃ ñatvā, dvepaññāsa vibhāvinā;
4应被了知的、从心所生的法——即所谓的心所,是如何呢?
Ñeyyā cetasi sambhūtā, dhammā cetasikā kathaṃ.
287
287.
6触、受、想、思,以及一境性,如是;
Phasso ca vedanā saññā, cetanekaggatā tathā;
7命根与作意,此七种是遍一切心心所。
Jīvitaṃ manasikāro, satta sādhāraṇā ime.
288二百八十八。
288.
9寻、伺、喜、精进,如是;
Vitakko ca vicāro ca, pīti ca vīriyaṃ tathā;
10欲、胜解等六种,名为杂心所。
Chando ca adhimokkho ca, cha pakiṇṇakanāmakā.
289二百八十九。
289.
12于福、非福、异熟及唯作心中,各随所宜;
Puññāpuññesu pākesu, kriyāsu ca yathārahaṃ;
13于心中,这些杂心所各别生起而转。
Mānasesu pavattanti, vippakiṇṇā pakiṇṇakā.
290二百九十
290.
15信、念根,及惭与愧这两种力;
Saddhā satindriyañceva, hirottappabaladvayaṃ;
16无贪、无嗔、慧与中舍性。
Alobho ca adoso ca, paññā majjhattatāpi ca.
291二百九十一。
291.
18此八种称为殊胜法,是殊胜的资粮;
Aṭṭhete uttamā nāma, dhammā uttamasādhanā;
19称为无过法,此后更有六对。
Nivajjāti pavuccanti, yugaḷā cha tatopare.
292二百九十二。
292.
21身轻安、心轻安,以及轻快性、柔软性。
Passaddhi kāyacittānaṃ, lahutā mudutā tathā;
22适业性、练达性与正直性。
Kammaññatā ca pāguñña-tā ca ujukatāti ca.
293二百九十三。
293.
24名为二无量,即悲与喜。
Appamaññādvayaṃ nāma, karuṇāmuditā siyuṃ;
25正语、正业与正命,此三种离。
Sammāvācā ca kammantā-jīvā ca viratittayaṃ.
294二百九十四
294.
27此二十五种,各随其宜,皆是无过法;
Pañcavīsa paniccete, anavajjā yathārahaṃ;
28除不善心与无因心外,于无过失之心生起。
Pāpāhetukamuttesu, anavajjesu jāyare.
295二百九十五。
295.
30贪、嗔与痴。
Lobho doso ca moho ca,
31慢、见与疑;
Māno diṭṭhi ca saṃsayo;
32昏沉、睡眠与掉举,
Thinamiddhañca uddhaccaṃ,
33以及恶作,如是共十种。
Kukkuccañca tathā dasa.
296
296.
35无惭、无愧,嫉与悭;
Ahirīkamanottappaṃ, issā macchariyanti ca;
36这十四种有过失法,唯生起于有过失之心。
Honti cuddasa sāvajjā, sāvajjesveva sambhavā.
297
297.
38如是,心所法共有五十二种;
Dvepaññāsa catuddhevaṃ, dhammā cetasikā ṭhitā;
39今当解说他们之相应与摄集。
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, sampayogañca saṅgahaṃ.
298
298.
41七种遍一切心心所,与一切心共通;
Satta sādhāraṇā sabba-cittasādhāraṇā tato;
42此八法与心,于一切处皆相应。
Cittena saddhi aṭṭhannaṃ, vippayogo na katthaci.
299
299.
44寻生起于五识,及除第二禅等之心
Vitakko pañcaviññāṇaṃ, dutiyādivivajjite;
45伺亦于彼处生起,除第三禅等
Vicāropi ca tattheva, tatiyādivivajjite.
300
300.
47喜生起于悦俱心,除第四禅
Somanassayute pīti-catutthajjhānavajjite;
48精进于初禅与异熟无因心除外。
Vīriyaṃ paṭhamāvajja-vipākāhetuvajjite.
301
301.
50欲于一切处生起,唯痴无因心除外;
Chando sambhoti sabbattha, momūhāhetuvajjite;
51胜解于疑及五识除外。
Adhimokkho vicikicchā-pañcaviññāṇavajjite.
302
302.
53六十五、五十五、七十六、十六。
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa, sattati ceva soḷasa;
54二十一、十一,此为除去杂心所后的心数。
Vīsatekādasevātha, pakiṇṇakavivajjitā.
303三百零三。
303.
56意门心五十五,有寻心六十六;
Mānasā pañcapaññāsa, savitakkā chasaṭṭhi ca;
57有伺心五十五,有喜心亦复然。
Savicārekapaññāsa, sappītikamanā tathā.
304三百零四
304.
59具精进心者,有七十三种;具欲心者,有六十九种;
Tesattati savīriyā, sachandekūnasattati;
60所说的胜解心,共七十八种。
Sādhimokkhā pavuccanti, aṭṭhasattati mānasā.
305三百零五。
305.
62除五十九心外,有慧、无量与离;
Paññāppamaññāviratī, hitvā ekūnasaṭṭhisu;
63除无因与不善心,信等心所有十九。
Pāpāhetukamuttesu, saddhādekūnavīsati.
306三百零六。
306.
65简而言之,于除去二因心、无因心及不善心的那些心中,
Dvihetukāhetupāpavajjitesu samāsato;
66而慧,则必定于四十七心中生起。
Paññā tu jāyate sattacattālīsesu sabbathā.
307三百零七
307.
68于大唯作、欲界福行、色界禅那中生起。
Mahākriyākāmapuñña-rūpajjhānesu jāyare;
69于二十八心中,除去第五禅那,有无量。
Appamaññāṭṭhavīsesu, hitvā jhānaṃ tu pañcamaṃ.
308三百零八。
308.
71于一切出世间心中,三离俱起;
Lokuttaresu sabbattha, saheva viratittayaṃ;
72于欲界福行中,随其所应,各别生起。
Kāmapuññesu sambhoti, yathāsambhavato visuṃ.
309三百零九。
309.
74离与无量,于五者中各随所宜;
Viratīappamaññāsu, pañcasvapi yathārahaṃ;
75唯有时而生,各别现起,非同时俱。
Kadācideva sambhoti, ekekova na cekato.
310三百一十。
310.
77无惭、无愧、痴与掉举,
Ahirīkamanottappaṃ, mohauddhaccameva ca;
78名为遍一切不善心心所,此四者于一切不善心中生起。
Pāpasādhāraṇā nāma, cattāro pāpasambhavā.
311
311.
80贪在贪根心中,邪见在邪见相应心中。
Lobho ca lobhamūlesu, diṭṭhiyuttesu diṭṭhi ca;
81于邪见不相应心中,慢可生起;见与慢则不俱起。
Māno diṭṭhiviyuttesu, diṭṭhimānā na cekato.
312
312.
83于瞋根心中,有瞋、嫉、悭与恶作;
Dosamūlesu doso ca, issā macchariyaṃ tathā;
84恶作等四种在瞋根心中;疑则于疑心中。
Kukkuccamiti cattāro, vicikicchā tu kaṅkhite.
313
313.
86昏沉与睡眠俱起,于五种有行心中;
Saheva thinamiddhaṃ tu, sasaṅkhāresu pañcasu;
87如是十四种过失法,唯于过失心中确定。
Iti cuddasa sāvajjā, sāvajjesveva nicchitā.
314
314.
89慢与昏沉睡眠,或俱起,或不俱起;
Māno ca thinamiddhañca, saha vātha visuṃ na vā;
90嫉、悭与恶作,彼此各别,互不俱起。
Issāmaccherakukkuccā, aññamaññaṃ visuṃ na vāti.
93如是,于心所分别中,心所相应之论已毕。
Iti cetasikavibhāge cetasikasampayogakathā niṭṭhitā.
94第八章。
Aṭṭhamo paricchedo.