第五章
第五品
Pañcamo paricchedo
15. 地与补特伽罗之论
5. Bhūmipuggalakathā
180
180.
3今当宣说,依众生境界的差别,
Ito paraṃ pavakkhāmi, bhūmipuggalabhedato;
4念心诸所有者,何以为其聚集?
Cittānaṃ pana sabbesaṃ, kamato saṅgahaṃ kathaṃ.
181
181.
6地狱、饿鬼、畜生,鬼神也是这样,
Nirayañca tiracchānayoni petāsurā tathā;
7称为四恶趣,即色欲之恶趣。
Caturāpāyabhūmīti, kāme duggatiyo matā.
182一百八十二。
182.
9有四大王天及他化自在天之夜众;
Cātumahārājikā ca, tāvatiṃsā ca yāmakā;
10忉利天、兜率天、色究竟天、无色究竟天。
Tusitā ceva nimmānaratino vasavattino.
183一百八十三。
183.
12有六种天界及人类七种;
Chaḷete devalokā ca, mānavāti ca sattadhā;
13欲界六道及十一类欲地众生。
Kāmasugatiyo cekādasadhā kāmabhūmiyo.
184
184.
15婆罗门的宿命以及婆罗门的祭司;
Brahmānaṃ pārisajjā ca, tathā brahmapurohitā;
16伟大的梵天有三种,第一是禅定的境地。
Mahābrahmā ca tividhā, paṭhamajjhānabhūmiyo.
185
185.
18光明受束缚不定,也同样显现;
Parittābhāppamāṇābhā, tathevābhassarāti ca;
19第二禅定的境地,亦有三种分别展现。
Dutiyajjhānabhūmi ca, tividhāva pakāsitā.
186一百八十六。
186.
21被遮护的漂亮、不漂亮以及容易损坏的漂亮品;
Parittasubhāppamāṇāsubhā ca subhakiṇhakā;
22这三种也被说是第三禅定的境界。
Tividhāpi pavuccanti, tatiyajjhānabhūmiyo.
187一百八十七。
187.
24行为的果报、不觉知的,和清净居止的,有五种;
Vehapphalā asaññī ca, suddhāvāsā ca pañcadhā;
25生于此者众生,被称为第四禅定的境界。
Iccetā pana sattāpi, catutthajjhānabhūmiyo.
188
188.
27无热诚且不勤勉,清净光明且高洁;
Avihā ca atappā ca, sudassā ca sudassino;
28五者谓不堕落者,彰显清净圣住。
Akaniṭṭhāti pañcete, suddhāvāsā pakāsitā.
189
189.
30如是分为十六类,如说梵天界;
Iti soḷasadhā bhinnā, brahmalokā pavuccare;
31形梵住者,乃形无色地者。
Rūpibrahmānamāvāsā, rūpāvacarabhūmiyo.
190
190.
33以名为无边处等的色界六处显现;
Ākāsānañcāyatananāmādīhi pakāsitā;
34无色梵天界也是,有四种无色界境地。
Arūpibrahmalokā ca, catudhārūpabhūmiyo.
191
191.
36依初果以下四果的分别,判为四种更胜境界;
Sotāpannādibhedena, catudhānuttarā matā;
37三十五种加五种,这些境地随处都有。
Pañcatiṃsa paniccevaṃ, sabbathāpi ca bhūmiyo.
192
192.
39生于四恶趣中,是由于恶业恶善的业缘;
Jāyanti caturāpāye, pāpapākāya sandhiyā;
40在欲界、色界、无色界的大恶业之中出生。
Kāmāvacaradevesu, mahāpākehi jāyare.
193
193.
42生于无因的善业恶业缘,却因业缘而生;
Ahetukā puññapākāhetukena tu jāyare;
43于天界与人界中,乃因大恶业而出生。
Bhummadevamanussesu, mahāpākehi cetare.
194一百九十四。
194.
45第一禅的果报,是第一禅地,
Vipākaṃ paṭhamajjhānaṃ, paṭhamajjhānabhūmiyaṃ;
46第二及第三禅的果报,是第二禅地。
Dutiyaṃ tatiyañceva, dutiyajjhānabhūmiyaṃ.
195一百九十五。
195.
48第三禅中是第四禅,第四禅中又是第五禅;
Tatiyamhi catutthaṃ tu, catutthamhi ca pañcamaṃ;
49无色界的境界如同连续的桥梁,诸禅相接而续。
Āruppā ca kameneva, āruppe honti sandhiyo.
196
196.
51于身语心三门作恶之业者,包括杀生等重罪业;
Kāyavācāmanodvāre, kammaṃ pāṇavadhādikaṃ;
52由恶念所造,必定生于恶趣之地。
Katvā pāpakacittehi, jāyantāpāyabhūmiyaṃ.
197
197.
54于身语心三门行善,包括布施、持戒与修习;
Kāyavācāmanodvāre, dānaṃ sīlañca bhāvanaṃ;
55由此众善功德,得生于欲界善趣。
Kāmapuññehi katvāna, kāmasugatiyaṃ siyuṃ.
198
198.
57中定为护念,且具正当善法;
Parittaṃ majjhimaṃ jhānaṃ, paṇītañca yathākkamaṃ;
58修习之后,行者在三地得成就。
Bhāvetvā tividhā honti, tīsu bhūmīsu yogino.
199
199.
60果上发生方便定,修习第五正定;
Vehapphalesu jāyanti, bhāvetvā pañcamaṃ tathā;
61此外亦修习断除想蕴,得于灭想地。
Saññāvirāgatañceva, bhāvetvāsaññibhūmiyaṃ.
200
200.
63无余涅槃者生于清净身中,是无来者圣品;
Suddhāvāsesu jāyanti, anāgāmikapuggalā;
64修习无色定之后,依次入相应无色禅。
Āruppāni ca bhāvetvā, arūpesu yathākkamaṃ.
201二百零一。
201.
66修习出世间法,依其根基渐次而修;
Lokuttaraṃ tu bhāvetvā, yathāsakamanantaraṃ;
67于定到彼时,心中不随欲果而散乱。
Samāpattikkhaṇe ceva, appeti phalamānasaṃ.
202
202.
69众生死之时,于欲界中出生;
Apāyamhā cutā sattā, kāmadhātumhi jāyare;
70于一切处出生,死时归于欲境。
Sabbaṭṭhānesu jāyanti, kāmasugatito cutā.
203
203.
72死者于色境中生,在一切无堕落之处;
Cutā jāyanti rūpamhā, sabbatthāpāyavajjite;
73死时俱为欲乐所缘,非无色境所缘。
Kāmasugatiyaṃ honti, arūpāsaññato cutā.
204
204.
75诸法具有相似的形态,且正是在此法中彼此相互依止。
Tathārūpacutā honti, tatthevoparimeva ca;
76它们如圆轮之根被断尽一样,清净者(阿拉汉)超越所有烦恼而入灭。
Vaṭṭamūlasamucchedā, nibbāyanti anāsavā.
205
205.
78清净寿命终届后转生至无余涅槃者,
Suddhāvāsesvanāgāmi-puggalāvopapajjare;
79出生于欲界,其状态似无余涅槃者一样清净而无分别。
Kāmadhātumhi jāyanti, anāgāmivivajjitā.
206
206.
81在下品出生的婆罗门中,圣者绝无其例;
Heṭṭhupapattibrahmānaṃ, ariyānaṃ na katthaci;
82在无知无明所萦绕的心地中,不存在圣者。
Asaññasattāpāyesu, natthevāriyapuggalā.
207
207.
84在具足正果的无上涅槃中,于世间已坚固成立;
Vehapphale akaniṭṭhe, bhavagge ca patiṭṭhitā;
85圣者们无复他生,悉皆了生死尽。
Na punāññattha jāyanti, sabbe ariyapuggalā.
208
208.
87六种天界众生皆去欲染,离欲者不在其中;
Chasu devesvanāgāmī, vītarāgā na tiṭṭhare;
88此中无久住者,世间仙人亦不驻足。
Na ciraṭṭhāyino tattha, lokiyāpi ca yogino.
209
209.
90不住于居家,且无烦恼之人于人类中;
Gihiliṅge na tiṭṭhanti, manussesu anāsavā;
91出家后及禅天中,亦皆常住于此。
Pabbajjāyañca bhumme ca, brahmattepi ca tiṭṭhare.
210
210.
93五十个年头,
Yāni paññāsa vassāni,
94是人的寿命;
Manussānaṃ sa piṇḍito;
95一昼夜当作一;
Eko rattidivo tena,
96一个月即三十昼夜。
Māseko tiṃsa rattiyo.
211
211.
98十二个半夏,即为五百年。
Dvādasamāsiyo vasso, tena pañcasataṃ bhave;
99此寿命等同于四个大王纪。
Cātumahārājikānaṃ, pamāṇamidamāyuno.
212二百一十二。
212.
101然而,此寿命被算作九万一千金。
Taṃ navutivassasata-sahassaṃ pana piṇḍitaṃ;
102此为人类计数的方式,四分之一一分之一地分割计算。
Gaṇanāya manussānaṃ, catubhāgūparūpari.
213二百一十三。
213.
104人身寿命算百年时,一天相当多少年?
Yaṃ manussavassasataṃ, tadeko divaso kato;
105以此寿命千岁计,佛法宣说于三十三天。
Tena vassasahassāyu, tāvatiṃsesu desito.
214
214.
107数目计量为数十万六千余,有此人类数目,于三十三天中既为显著。
Koṭittayaṃ saṭṭhisatasahassañcādhikaṃ bhave;
108众人计算之,三十三天中亦是精确之数。
Gaṇanāya manussānaṃ, tāvatiṃsesu piṇḍitaṃ.
215
215.
110寿命的度量如是,在天上之上;
Āyuppamāṇamiccevaṃ, devānamuparūpari;
111以两倍两倍计算,举例为四分之一。
Dvikkhattuṃ dviguṇaṃ katvā, catubhāgamudāhaṭaṃ.
216二百一十六。
216.
113人类的计数,其中有十七亿;
Gaṇanāya manussānaṃ, tattha cuddasa koṭiyo;
114超过四千四百万的界土。
Cattālīsasatasahassādhikā yāmabhūmiyaṃ.
217二百一十七。
217.
116诸天中第忉利天的天众,有七千五百万众,
Tusitānaṃ pakāsenti, sattapaññāsa koṭiyo;
117寿命达六十万年,又有更多的寿命。
Saṭṭhisatasahassāni, vassāni adhikāni ca.
218二百一十八。
218.
119化乐天众有二亿三千万,
Nimmānaratidevānaṃ, dvisataṃ tiṃsa koṭiyo;
120寿命达四千一百五十万年,无一不然。
Cattālīsavassasatasahassāni ca sabbathā.
219二百一十九。
219.
122九千万二十二个年头;
Navakoṭisatañcekavīsativassakoṭiyo;
123加上六千多百年。
Saṭṭhivassasatasahassādhikā vasavattisu.
220二百二十。
220.
125世劫的第三分期,以及增局法相应的情况;
Kappassa tatiyo bhāgo, upaḍḍhañca yathākkamaṃ;
126一个世劫包含二个和四个,也包含八个和十六个世劫。
Kappeko dve ca cattāro, aṭṭha kappā ca soḷasa.
221二百二十一。
221.
128三十二加四十六,乃于九种梵天地中;
Dvattiṃsa catusaṭṭhī ca, navasu brahmabhūmisu;
129载有果报且无所觉者,寿命五百千岁。
Vehapphalā asaññī ca, pañcakappasatāyukā.
222二百二十二。
222.
131一千劫中有两千四百十六轮转者;
Kappasahassaṃ dve cattāri, aṭṭha soḷasa cakkamā;
132此为千劫诸劫中,于净居处而起者。
Sahassāni ca kappānaṃ, suddhāvāsānamuddise.
223二百二十三。
223.
134二万一千,四十八又六十;
Vīsakappasahassāni, cattālīsañca saṭṭhi ca;
135八万四千,劫促成如愿。
Caturāsītisahassā, kappā cāruppake kamā.
224二百二十四。
224.
137寿命和大小没有固定尺度,也无土地和人类之限;
Āyuppamāṇaniyamo, natthi bhumme ca mānave;
138雨季的计算不存在,亦非四逆地之量。
Vassānaṃ gaṇanā natthi, caturāpāyabhūmiyaṃ.
225二百二十五。
225.
140俗人分别有二种人,谓之俗人者,凡夫众生可分为两类;
Puthujjanāriyā ceti, duvidhā honti puggalā;
141依三因缘等差别,三种俗人则有三类;
Tihetukādibhedena, tividhā ca puthujjanā.
226
226.
143持道者与持果者,持有法道与果报之人;
Maggaṭṭhā ca phalaṭṭhā ca,
144八解脱众生,谓证得八解脱者也;
Aṭṭhevāriyapuggalā;
145起初七学士,指初发心修行之七位学子;
Ādito satta sekkhā ca,
146未受戒者与行为不善者。
Asekkho cārahāparo.
227二百二十七。
227.
148无因缘者得失,众生得恶趣;
Ahetukāva labbhanti, sattā duggatiyaṃ pana;
149三因缘者得失,形色与心识俱在者。
Tihetukāva labbhanti, rūpārūpe sacittakā.
228二百二十八。
228.
151在欲界恶趣中,断绝一切无因缘者。
Kāmāvacaradevesu, ahetukavivajjitā;
152“Vipāka如火焰一样猛烈,学童及他亦然。”
Vinipātāsure ceva, mānave ca tayopi ca.
229二百二十九。
229.
154“有圣者者,谓彼离诸烦恼障。”
Ariyā nāma labbhanti, asaññāpāyavajjite;
155“凡夫则获圣者所得,谓断除五盖清净者。”
Puthujjanā tu labbhanti, suddhāvāsavivajjite.
230二百三十。
230.
157“断除烦恼障之外,亦断除烦恼习气,乃三重斩断。”
Suddhāvāsamapāyañca, hitvāsaññibhavaṃ tidhā;
158得一心不退转者起始共两类,并于余地得证。
Sotāpannādayo dvepi, sesaṭṭhānesu labbhare.
231二百三十一。
231.
160至此以诸差别,集成地位人格总说;
Iti sabbappabhedena, bhūmipuggalasaṅgahaṃ;
161智者了知后,当能辨别,各种心识由此而生。
Ñatvā viññū vibhāveyya, tattha cittāni sambhavāti.
162如是,于心之分别中,地与补特伽罗之论已毕。
Iti cittavibhāge bhūmipuggalakathā niṭṭhitā.
163第五品。
Pañcamo paricchedo.