第三章
1第三品
Tatiyo paricchedo
2三、心路摄之论
3. Vīthisaṅgahakathā
85
85.
2眼、耳、鼻、舌、身五处,与心处合说为六所依。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyāyatana pañcadhā;
3净色与心处,共说为六所依。
Pasādā hadayañceti, cha vatthūni viniddise.
86
86.
5眼、耳、鼻、舌、身这五门,
Cakkhusotaghānajivhā-kāyadvārā ca pañcadhā;
6意门与有分,是心路的六门。
Manodvāraṃ bhavaṅganti, cha dvārā cittavīthiyā.
87
87.
8色、声、香、味、触,是五种所缘;
Rūpasaddagandharasa-phoṭṭhabbā pañca gocarā;
9法所缘与施设,依次为六门之所缘。
Dhammārammaṇapaññatti, cha dvārārammaṇakkamā.
88
88.
11相、趣向与业,业即是所缘;
Nimittagatikammāni , kammamevātha gocarā;
12于结生、有分与死,各随其宜。
Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiyā ca yathārahaṃ.
89
89.
14临命终的众生,所缘如其现起。
Maraṇāsannasattassa, yathopaṭṭhitagocaraṃ;
15于六门中缘彼所缘,即在他世生起结生。
Chadvāresu tamārabbha, paṭisandhi bhavantare.
90
90.
17唯是一个心识刹那,此后便持续终生;
Ekacittakkhaṇā hoti, yāvajīvaṃ tato paraṃ;
18有分灭尽之时,死心亦唯有一刹那。
Bhavaṅgaṃ pariyosāne, cuti cekakkhaṇā bhave.
91
91.
20二因或无因的死心之后,即有欲界的结生。
Duhetāhetucutiyā, kāmāvacarasandhiyo;
21三因欲界死心之后,一切结生皆有可能。
Tihetukāmacutiyā, sabbāpi paṭisandhiyo.
92
92.
23色界死心之后,则为有因的结生。
Rūpāvacaracutiyā , sahetupaṭisandhiyo;
24无色界以上,或在欲界,此处亦有三因。
Āruppatopari kāme, tattha vāpi tihetukā.
93
93.
26结生与有分,于同一生中为同一类;
Paṭisandhi bhavaṅgañca, ekamevekajātiyaṃ;
27死心及其所缘,亦复如是,各如其分。
Cuti cārammaṇañcassa, evameva yathārahaṃ.
94
94.
29当色所缘撞击眼净色等处时,
Rūpādārammaṇe cakkhu-ppasādādimhi ghaṭṭite;
30中间截断有分,名为路心生起。
Majjhe bhavaṅgaṃ chinditvā, vīthi nāma pavattati.
95
95.
32转向、五识、领受、推度;
Āvajjapañcaviññāṇasampaṭicchanatīraṇā;
33名为确定、欲界速行、彼所缘的那一种。
Voṭṭhabbakāmajavanatadārammaṇanāmakā.
96
96.
35有情心路的处所,简略而言,有五门转向心与意门转向心;
Satteva ṭhānasaṅkhepā, pañcadvārikamānasā;
36所有这些(心)总计五十四种,依其自性详细展开。
Catupaññāsa sabbepi, vitthārena sarūpato.
97
97.
38名为转向、一切速行、彼所缘。
Āvajjasabbajavanatadārammaṇanāmakā;
39意门心依自性有六十七种。
Sattasaṭṭhi sarūpena, manodvārikamānasā.
98
98.
41于可意所缘,善果报心于一切时皆生起。
Iṭṭhe ārammaṇe honti, puññapākāni sabbathā;
42于不可意所缘,生起恶异熟心,此为所示之定则。
Aniṭṭhe pāpapākāni, niyamoyaṃ pakāsito.
99
99.
44于彼极可意所缘,则生起彼所缘与推度心;
Tatthāpi atiiṭṭhamhi, tadārammaṇatīraṇaṃ;
45与喜相应;于可意所缘,则为舍俱。
Somanassayutaṃ iṭṭhamajjhattamhi upekkhitaṃ.
100
100.
47于所缘极微细且寿命极短时,
Gocaretiparittamhi , atiappāyuke pana;
48仅动摇有分,此被称为无效路。
Bhavaṅgameva calati, moghavāroti so kato.
101一百零一
101.
50于微细所缘,确定心生起二或三次;
Voṭṭhabbanaṃ parittamhi, dvattikkhattuṃ pavattati;
51此后,它也如同有分心谢落一般,故说为“空无”。
Tato bhavaṅgapātova, sopi moghoti vuccati.
102
102.
53速行心于广大所缘速行之后,
Javanañca mahantamhi, javitvāna tato paraṃ;
54彼所缘不生起,这也称为“空无”。
Na sambhoti tadālambaṃ, sopi moghoti vuccati.
103
103.
56然而,于大所缘中,对寿量极长的众生,
Gocaretimahantamhi, atidīghāyuke pana;
57彼所缘(tadālambaṇa)生起,这被称为‘圆满’(sampuṇṇa)。
Sambhoti ca tadālambaṃ, sampuṇṇoti pavuccati.
104
104.
59于大所缘中,彼所缘即生起。
Gocaretimahantamhi, tadārammaṇasambhavo;
60于五门与意门,所缘明显时。
Pañcadvāre manodvāre, vibhūte pana gocare.
105
105.
62对于欲界众生,在欲界的所缘中;
Kāmāvacarasattānaṃ , kāmāvacaragocare;
63仅在微弱的速行心(paritta-javana)中,才会说有彼所缘(tadārammaṇa)生起。
Parittajavanesveva, tadārammaṇamuddise.
106
106.
65在不过于猛烈、不过于迅速、不过于炽盛的速行心(java)中,
Nātitikkhe nātisīghe, nātitejussade jave;
66当其平稳、柔和地转起时,彼所缘(tadārammaṇa)才是可意的。
Samamandappavattamhi, tadārammaṇamicchitaṃ.
107
107.
68彼所缘(tadālambaṇa)伴随乐受,从舍俱的唯作心(upekkhākriya)之后(生起);
Sukhopetaṃ tadālambaṃ, upekkhākriyato paraṃ;
69非舍俱,亦非从乐俱唯作心生起。
Na hotupekkhāsahitaṃ, sukhitakriyato tathā.
108
108.
71非从忧生喜心。
Na hoti domanassamhā, somanassikamānasaṃ;
72彼所缘以及其他,有分与死心亦复如是。
Tadārammaṇamaññañca, bhavaṅgaṃ cuti vā tathā.
109
109.
74于此,由贪等之故,速行则成不善;
Rajjanādivasenettha, javanākusalaṃ bhave;
75然而,当信、慧等生起时,善法便生。
Kusalaṃ pana sambhoti, saddhāpaññādisambhave.
110一百一十
110.
77那对离染者而言,唯作心即被称为速行。
Tadeva vītarāgānaṃ, kriyā nāma pavuccati;
78已达不异熟(无果报),以轮回根本灭尽故。
Avipākatamāpannaṃ, vaṭṭamūlaparikkhayā.
111一百一十一。
111.
80安止速行与其余者,广大与无上;
Appanājavanaṃ sesaṃ, mahaggatamanuttaraṃ;
81二十六种,随其所应,于安止路中生。
Chabbīsati yathāyogaṃ, appanāvīthiyaṃ bhave.
112一百一十二
112.
83正在修行遍作(预备修习)者,其心行于遍处等所缘境;
Parikammaṃ karontassa, kasiṇādikagocare;
84其心由近行定而得善等持。
Susamāhitacittassa, upacārasamādhinā.
113一百一十三。
113.
86遍作、近行、随顺、种姓之后,
Parikammopacārānulomagotrabhuto paraṃ;
87第五或第四个速行心,成为安止。
Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
114一百一十四
114.
89凡夫与有学,以欲界福行等为因
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto;
90由三因欲界唯作,离贪者得安止
Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.
115一百一十五。
115.
92在那里,乐俱速行之后,从二种乐俱速行之后;
Tatrāpi sukhitajavaṃ, sukhitadvayato paraṃ;
93从舍俱速行生起,与舍及一境性相应。
Upekkhitamhā sambhoti, upekkhekaggatāyutaṃ.
116
116.
95小速行则为五、六或七次;
Pañca vāre cha vā satta, parittajavanaṃ bhave;
96彼所缘一次或两次,转向等唯有一次。
Sakiṃ dve vā tadālambaṃ, sakimāvajjanādayo.
117
117.
98安止速行唯有一次,然而在初次生起时;
Appanājavanañcekaṃ, paṭhamuppattiyaṃ pana;
99此后,得自在者之心,昼夜持续转起。
Tato paraṃ vasībhūtaṃ, ahorattaṃ pavattati.
118
118.
101在灭尽定的等至刹那,有一次或两次的速行;
Sakiṃ dve vā nirodhassa, samāpattikkhaṇe pana;
102然后是第四无色速行,此后心即灭尽。
Catutthāruppajavanaṃ, tato cittaṃ nirujjhati.
119
119.
104从灭尽定出定者,即证上二果;
Nirodhā vuṭṭhahantassa, upariṭṭhaphaladvayaṃ;
105五神通及诸道,同住一心刹那。
Pañcābhiññā tathā maggā, ekacittakkhaṇā matā.
120一百二十。
120.
107一果、二果,或于道心中有三;
Phalamekadvayaṃ tathā, tisso vā maggavīthiyaṃ;
108于等至刹那,彼亦昼夜转起。
Samāpattikkhaṇe tampi, ahorattaṃ pavattati.
121一百二十一。
121.
110出世间心与广大心,于五门中不可得。
Pañcadvāre na labbhanti, lokuttaramahaggatā;
111无路意界,最终为五种心。
Vīthimuttamanodhātu, pañca cittāni antime.
122
122.
113于五门中,一切心生起,唯取小所缘。
Parittāneva sabbāni, pañcadvāresu sambhavā;
114意门中,有确定、彼所缘与速行。
Manodvāramhi voṭṭhabba-tadālambajavā siyuṃ.
123
123.
116鼻、舌、身路,以及彼所缘;
Ghānajivhākāyavīthi, tadārammaṇameva ca;
117色界中,无有彼所缘;眼路与耳路亦然。
Rūpe natthi tathārūpe, cakkhusotāpi vīthiyo.
124一百二十四。
124.
119在欲界中,一切路心皆生起;
Sabbāpi vīthiyo kāme,
120在色界中,阐明有三种;
Rūpe tisso pakāsitā;
121而在无色界中,唯有一种路。
Ekā vīthi panārūpe,
122在无想有情中,则全无。
Natthāsaññīsu kācipi.
125一百二十五。
125.
124欲界有七种路心,色界有六种生起;
Sattāpi vīthicittāni, kāme rūpe cha sambhavā;
125无色界中,有二种,即意门转向与速行。
Arūpe dve manodvārā-vajjanaṃ javananti cāti.
128如是,于心之分别中,关于心路摄的论说已毕。
Iti cittavibhāge vīthisaṅgahakathā niṭṭhitā.
129第三品。
Tatiyo paricchedo.