← 文献总目录

第三章

abh06t.nrf44 · 静态文献页 · 129 段 · 打开交互阅读器

第三品
Tatiyo paricchedo
1三、心路摄之论
3. Vīthisaṅgahakathā
85
85.
3眼、耳、鼻、舌、身、意这六根是六种根门,合而称为五种色声香味触的所缘处。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyāyatana pañcadhā;
4所谓心、心所等六法,与之对应而分别显现。
Pasādā hadayañceti, cha vatthūni viniddise.
86
86.
6眼、耳、鼻、舌、身的六根门户,
Cakkhusotaghānajivhā-kāyadvārā ca pañcadhā;
7与意根门户(心门)共成六门,这六门是心意的通路。
Manodvāraṃ bhavaṅganti, cha dvārā cittavīthiyā.
87
87.
9色、声、香、味、触这五种对象,是六门所应观察的境界,
Rūpasaddagandharasa-phoṭṭhabbā pañca gocarā;
10这些境界称为法相或法的呈现,是六门所依赖、观照的法相。
Dhammārammaṇapaññatti, cha dvārārammaṇakkamā.
88
88.
12因果相续的担当作用就是业,业同样也是所依止的对象;
Nimittagatikammāni , kammamevātha gocarā;
13它适于连接生死境界与别离的现象。
Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiyā ca yathārahaṃ.
89
89.
15临近死亡的时刻,依照所安立的对象作为所依的所在;
Maraṇāsannasattassa, yathopaṭṭhitagocaraṃ;
16从六门感受内外境起始,复归于连接作用。
Chadvāresu tamārabbha, paṭisandhi bhavantare.
90
90.
18一念专注的刹那,维持整个人生,直到下一念专注;
Ekacittakkhaṇā hoti, yāvajīvaṃ tato paraṃ;
19在命终的刹那,连接作用自然消失。
Bhavaṅgaṃ pariyosāne, cuti cekakkhaṇā bhave.
91
91.
21因缘三重,是欲界生的连结;
Duhetāhetucutiyā, kāmāvacarasandhiyo;
22因缘三重是欲界生的缘起,一切都是由此相续的;
Tihetukāmacutiyā, sabbāpi paṭisandhiyo.
92
92.
24色界生依色界的因缘相续;
Rūpāvacaracutiyā , sahetupaṭisandhiyo;
25无色界以上的是欲界生,且同样是因缘三重;
Āruppatopari kāme, tattha vāpi tihetukā.
93
93.
27续命与生命之流,都是一类的;
Paṭisandhi bhavaṅgañca, ekamevekajātiyaṃ;
28死与迁转之因,依此而续,恰如其分。
Cuti cārammaṇañcassa, evameva yathārahaṃ.
94
94.
30在色法所缘境──由眼根所缘的色境等──被覆包络着;
Rūpādārammaṇe cakkhu-ppasādādimhi ghaṭṭite;
31当中断绝心的活动(生起与消灭的过程)时,即称为道路。
Majjhe bhavaṅgaṃ chinditvā, vīthi nāma pavattati.
95
95.
33此为断除五种烦恼识的渡过;
Āvajjapañcaviññāṇasampaṭicchanatīraṇā;
34称之为不执著随烦恼爱欲之所缘境。
Voṭṭhabbakāmajavanatadārammaṇanāmakā.
96
96.
36此为生命的七种要义之简说,心有五种门道;
Satteva ṭhānasaṅkhepā, pañcadvārikamānasā;
37共计四十五种,皆依其本质而详尽展开。
Catupaññāsa sabbepi, vitthārena sarūpato.
97
97.
39所谓『追随四大根本』者,是指依止身、受、心、法等四大存在的法本。
Āvajjasabbajavanatadārammaṇanāmakā;
40此法本有六十六种不同的形态,乃由心门(心所)引导的心识所产生。
Sattasaṭṭhi sarūpena, manodvārikamānasā.
98
98.
42在可乐的法本上,善的果报遍处显现无遗;
Iṭṭhe ārammaṇe honti, puññapākāni sabbathā;
43在不可乐的法本上,则显现恶的果报,这正是规律所宣示。
Aniṭṭhe pāpapākāni, niyamoyaṃ pakāsito.
99
99.
45尽管如此,对于极乐的法本,依止之人能超越彼岸,
Tatthāpi atiiṭṭhamhi, tadārammaṇatīraṇaṃ;
46在极乐中心地处保持喜悦,并于内心深处不起分别而保持平等心。
Somanassayutaṃ iṭṭhamajjhattamhi upekkhitaṃ.
100
100.
48于眼界所限制的范围内,虽极其危险,
Gocaretiparittamhi , atiappāyuke pana;
49但心意如摇动的水波,其行动无定,被称为愚痴。
Bhavaṅgameva calati, moghavāroti so kato.
101一百零一。
101.
51于耳界所限制的范围内,颇为频繁地动摇;
Voṭṭhabbanaṃ parittamhi, dvattikkhattuṃ pavattati;
52因此,如同水波滚动,其心意也被称为愚痴。
Tato bhavaṅgapātova, sopi moghoti vuccati.
102
102.
54在广大如江河之流中,经历流转之后归向彼岸,
Javanañca mahantamhi, javitvāna tato paraṃ;
55虽未依止于彼岸,亦被称为无益无功。
Na sambhoti tadālambaṃ, sopi moghoti vuccati.
103
103.
57在广大如牧场之地,虽寿命极长,
Gocaretimahantamhi, atidīghāyuke pana;
58若依止于彼岸,则可达成圆满圆满境界。
Sambhoti ca tadālambaṃ, sampuṇṇoti pavuccati.
104
104.
60于广大境界之中行住者,此时便现起所依之境相;
Gocaretimahantamhi, tadārammaṇasambhavo;
61在五门和心门之所,此境虽大,却显现于所依之境中。
Pañcadvāre manodvāre, vibhūte pana gocare.
105
105.
63欲望出没者,于欲境中行住;
Kāmāvacarasattānaṃ , kāmāvacaragocare;
64正如隐密林中,彼时显现其所依境相。
Parittajavanesveva, tadārammaṇamuddise.
106
106.
66不可越过戒律众体,也不可过于懈怠懒惰,更不可过于躁急迅速;
Nātitikkhe nātisīghe, nātitejussade jave;
67应持中道,戒律行事要适度,不可过分偏斜失宜。
Samamandappavattamhi, tadārammaṇamicchitaṃ.
107
107.
69以安乐为依止,当行舍心之法;
Sukhopetaṃ tadālambaṃ, upekkhākriyato paraṃ;
70不宜杂入憍慢执着,亦不可以造作行为作为安乐依据。
Na hotupekkhāsahitaṃ, sukhitakriyato tathā.
108
108.
72心中不生忧愁,亦无喜悦之念;
Na hoti domanassamhā, somanassikamānasaṃ;
73当此现象以及生命流转(死灭)等亦如是。
Tadārammaṇamaññañca, bhavaṅgaṃ cuti vā tathā.
109
109.
75于诸染污束缚中,此心生恶不善;
Rajjanādivasenettha, javanākusalaṃ bhave;
76然因信慧等生,善法则显现生起。
Kusalaṃ pana sambhoti, saddhāpaññādisambhave.
110一百一十。
110.
78正是由于无染者,行为才被称说;
Tadeva vītarāgānaṃ, kriyā nāma pavuccati;
79其行为不致有恶果,缘于轮回根本的消灭。
Avipākatamāpannaṃ, vaṭṭamūlaparikkhayā.
111一百一十一。
111.
81安稳快速而圆满,是无上之大果;
Appanājavanaṃ sesaṃ, mahaggatamanuttaraṃ;
82犹如二十六支正当其时,安稳无误之道路。
Chabbīsati yathāyogaṃ, appanāvīthiyaṃ bhave.
112一百一十二。
112.
84修行初步,即行于遍处等修习境界之内;
Parikammaṃ karontassa, kasiṇādikagocare;
85心安住清净,具足近行定力。
Susamāhitacittassa, upacārasamādhinā.
113一百一十三。
113.
87依顺初步修行与近行动静的先后;
Parikammopacārānulomagotrabhuto paraṃ;
88第五或第四禅,安止即洒脱。
Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
114一百一十四。
114.
90凡夫之能学者,乃因欲乐而福报具足;
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto;
91此因三种欲行所生,无贪者得安稳。
Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.
115一百一十五。
115.
93即使在此间享乐迅速,甚或获得双重安乐,
Tatrāpi sukhitajavaṃ, sukhitadvayato paraṃ;
94然于此等皆保持舍离,且以无所分别为依止。
Upekkhitamhā sambhoti, upekkhekaggatāyutaṃ.
116
116.
96五天或六天或七天,皆处于保护原始丛林之中;
Pañca vāre cha vā satta, parittajavanaṃ bhave;
97如同双亲或依止者,一侧有保卫者守护。
Sakiṃ dve vā tadālambaṃ, sakimāvajjanādayo.
117
117.
99有一类为安止原始丛林,初起从彼而起;
Appanājavanañcekaṃ, paṭhamuppattiyaṃ pana;
100然后转为圆满统御,昼夜不息行持。
Tato paraṃ vasībhūtaṃ, ahorattaṃ pavattati.
118
118.
102在涅槃寂灭出现的那一刻,有时是二种断灭,亦或是二种止息,
Sakiṃ dve vā nirodhassa, samāpattikkhaṇe pana;
103第四种止息随之而起,继而心意便断灭不生。
Catutthāruppajavanaṃ, tato cittaṃ nirujjhati.
119
119.
105所谓涅槃,是断除烦恼之根本者,是对前后果报的断灭;
Nirodhā vuṭṭhahantassa, upariṭṭhaphaladvayaṃ;
106五种直接知识和圣道,也是众多法中一念之现起。
Pañcābhiññā tathā maggā, ekacittakkhaṇā matā.
120一百二十。
120.
108所成就者有两种果,或有三条道路;
Phalamekadvayaṃ tathā, tisso vā maggavīthiyaṃ;
109在完成之际,这果报日夜持续运行。
Samāpattikkhaṇe tampi, ahorattaṃ pavattati.
121一百二十一。
121.
111世间至高者,五门处不可得;
Pañcadvāre na labbhanti, lokuttaramahaggatā;
112道路之极妙界,最终为五种心。
Vīthimuttamanodhātu, pañca cittāni antime.
122
122.
114诸护法皆应当安立于五门之处;
Parittāneva sabbāni, pañcadvāresu sambhavā;
115于心门中,应当立如旋转之依凭,以彼恒固。
Manodvāramhi voṭṭhabba-tadālambajavā siyuṃ.
123
123.
117于身体及感触之路,及其所缘境,
Ghānajivhākāyavīthi, tadārammaṇameva ca;
118形相虽无,然于眼耳等路亦无分别。
Rūpe natthi tathārūpe, cakkhusotāpi vīthiyo.
124一百二十四。
124.
120诸行皆为欲道,
Sabbāpi vīthiyo kāme,
121三者显现于色,
Rūpe tisso pakāsitā;
122其中之一道虽有色,
Ekā vīthi panārūpe,
123对无见者恒无,
Natthāsaññīsu kācipi.
125一百二十五。
125.
125众生心念散乱,因欲爱而生于色境之中;
Sattāpi vīthicittāni, kāme rūpe cha sambhavā;
126无色界则有二,乃指心门之运动快速流转者。
Arūpe dve manodvārā-vajjanaṃ javananti cāti.
127如是,于心之分别中,心路摄之论已毕。
Iti cittavibhāge vīthisaṅgahakathā niṭṭhitā.
128第三品。
Tatiyo paricchedo.