第一章
1第一分章
Paṭhamo paricchedo
1一、心的分类
1. Cittavibhāgo
3一、自性摄集之论说
1. Sarūpasaṅgahakathā
2
2.
3心、心所、色与涅槃,这些是无上之法。
Cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānanti niruttaro;
4开显四圣谛者,以四种方式宣说诸法。
Catudhā desayī dhamme, catusaccappakāsano.
3
3.
6于此,应阐明八十九种心。
Cittamekūnanavutividhaṃ tattha vibhāvaye;
7或说为九十一种,或说为一百二十一种。
Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
4
4.
9五十二法,依自性说,是心所;
Dvepaññāsa sarūpena, dhammā cetasikā matā;
10依心生起而分类,据相应随顺而归纳。
Cittuppādavasā bhinnā, sampayogānusārato.
5
5.
12色法有二十八种,依大种与所造色而作区分;
Aṭṭhavīsavidhaṃ rūpaṃ, bhūtopādāyabhedato;
13色法分二类,于有中又具十八种。
Duvidhaṃ rūparūpaṃ tu, aṭṭhārasavidhaṃ bhave.
6
6.
15他们阐明那无为、无上的涅槃;
Nibbānaṃ pana dīpenti, asaṅkhatamanuttaraṃ;
16依于义与名,假立说为两种。
Atthanāmavasā dvedhā, paññattīti pavuccati.
7
7.
18现在我将依顺序,宣说它们的分类。
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, vibhāgaṃ tu yathākkamaṃ;
19胜义有四种,假立有两种——如何解说?
Catudhā paramatthānaṃ, dvidhā paññattiyā kathaṃ.
8
8.
21此中,依善等类别,心有四种;
Kusalādivibhāgena , tattha cittaṃ catubbidhaṃ;
22同样地,依地之分别,从欲界地等如何说?
Tathā bhūmivibhāgena, kāmabhūmādito kathaṃ.
9
9.
24有喜俱行,有舍俱行,同样如此;
Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā;
25又有与智相应、与智不相应的区分。
Ñāṇena sampayuttañca, vippayuttanti bheditaṃ.
10
10.
27无行与有行,又可分为八种。
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā;
28欲界善,能成就欲界善趣。
Kāmāvacarakusalaṃ, kāme sugatisādhakaṃ.
11
11.
30与寻、伺、喜、乐、心一境性俱行的;
Takkacārapītisukha-cittassekaggatāyutaṃ ;
31初禅是善,说为具有五支。
Paṭhamajjhānakusalaṃ, pañcaṅgikamudāhaṭaṃ.
12
12.
33第二禅无寻,则具有四支;
Vitakkahīnaṃ dutiyaṃ, jhānaṃ tu caturaṅgikaṃ;
34第三禅无伺,则具有三支。
Vicārahīnaṃ tatiyaṃ, jhānaṃ pana tivaṅgikaṃ.
13
13.
36无喜的第四禅,与舍、一境性相应。
Pītihīnaṃ catutthañca, upekkhekaggatāyutaṃ;
37他们解说第五禅,二者皆具二支。
Pañcamañca pakāsenti, ubhayampi duvaṅgikaṃ.
14
14.
39如此,依禅支的差别,心有五种。
Evaṃ jhānaṅgabhedena, cittaṃ pañcavidhaṃ bhave;
40色界善心,能令转起于色界地。
Rūpāvacarakusalaṃ, rūpabhūmipavattakaṃ.
15
15.
42空无边处善心,为第一有;
Ākāsānañcāyatanaṃ, kusalaṃ paṭhamaṃ bhave;
43识无边处为第二,第三亦复如是。
Viññāṇañcāyatananti, dutiyaṃ tatiyaṃ tathā.
16
16.
45无所有处为第四心;
Ākiñcaññāyatanaṃ tu, catutthaṃ pana mānasaṃ;
46非想非非想处,如是四种。
Nevasaññānāsaññāya-tanañceti catubbidhaṃ.
17
17.
48名为无色界善心,与舍、一境性俱;
Āruppakusalaṃ nāma, upekkhekaggatāyutaṃ;
49此一切皆是二支,能成就无色界有。
Duvaṅgikamidaṃ sabbaṃ, āruppabhavasādhakaṃ.
18
18.
51入流道心,是第一无上;同样,
Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamānuttaraṃ tathā;
52一来、不还、阿拉汉,如此涵盖一切。
Sakadāgāmi anāgāmi, arahattanti sabbathā.
19
19.
54依四种道的区分,及依禅那的区分,分为五种。
Catudhā maggabhedena, jhānabhedena pañcadhā;
55二十种所摄的善法,依二种而结合。
Vīsatāpariyāpannakusalaṃ dvayamissitaṃ.
20
20.
57如此,善法依地的区分,则有四种;
Itthaṃ bhūmivibhāgena, kusalaṃ tu catubbidhaṃ;
58有二十一种,有二十二种,乃至三十七种。
Ekavīsāpi bāvīsaṃ, sattatiṃsavidhampi vā.
21
21.
60或有喜俱行,或有舍俱行;
Somanassasahagataṃ , upekkhāsahitaṃ tathā;
61有与见相应者,及与见不相应者,如是差别。
Diṭṭhigatasampayuttaṃ, vippayuttanti bheditaṃ.
22
22.
63无行与有行,如此再分为八种;
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā;
64他们阐明贪根,以贪与痴为二因。
Lobhamūlaṃ pakāsenti, lobhamohadvihetukaṃ.
23
23.
66忧俱行,与嗔恚相应;
Domanassasahagataṃ , paṭighena samāyutaṃ;
67无行与有行,如是分为二种。
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ dvidhā pana.
24
24.
69他们说明嗔根,以嗔与痴为二因;
Dosamūlaṃ pakāsenti, dosamohadvihetukaṃ;
70与疑俱,与掉举俱。
Vicikicchāsahagataṃ, uddhaccasahitanti ca.
25
25.
72与舍受相应,而痴有两种;
Upekkhāvedanāyuttaṃ, momūhaṃ duvidhaṃ pana;
73他们阐明痴根心,唯以痴为一因。
Mohamūlaṃ pakāsenti, mohenevekahetukaṃ.
26
26.
75名为十二不善,能成就四恶趣;
Dvādasākusalā nāma, caturāpāyasādhakā;
76这些亦能于善趣,给予退失之果。
Ete sugatiyañcāpi, vipattiphaladāyakā.
27
27.
78眼、耳、鼻、舌、身识,名为五识;
Cakkhusotaghānajivhā-kāyaviññāṇanāmakā;
79此五识为一对,领纳为一对。
Pañcaviññāṇayugaḷā, yugaḷaṃ sampaṭicchanaṃ.
28
28.
81推度双与他们,亦同样与舍俱;
Santīraṇadvayañceva, upekkhāsahitaṃ tathā;
82唯依福与非福,果报存为两种。
Puññāpuññavaseneva, vipākā duvidhā ṭhitā.
29
29.
84此中与舍俱的意界,计有十二种;
Upekkhāsahitā tattha, mānasā dvādaseritā;
85身识有二,依次与乐、苦相应。
Kāyaviññāṇayugaḷaṃ, sukhadukkhayutaṃ kamā.
30
30.
87与喜俱行,此即推度心;
Somanassasahagataṃ, yaṃ santīraṇamānasaṃ;
88他们说此唯是善果报,无有恶果报。
Taṃ puññapākamevāhu, pāpapākaṃ na vijjati.
31
31.
90然依五门与意门,分为二种。
Pañcadvāramanodvāra-vasena duvidhaṃ pana;
91与舍受俱者,称为唯作。
Upekkhāvedanāyuttaṃ, kriyāvajjananāmakaṃ.
32
32.
93与喜俱者,是能令微笑生起之心。
Somanassasahagataṃ, hasituppādamānasaṃ;
94如是,唯作速行有三因唯作。
Kriyājavanamiccevaṃ, tividhāhetukakriyā.
33
33.
96善果报有八种,恶果报有七种。
Aṭṭheva puññapākāni, pāpapākāni sattadhā;
97唯作心有三种,无因心有十八种。
Kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.
34
34.
99与善心俱者,即是大果报心与大唯作心;
Sapuññehi samānā ca, mahāpākamahākriyā;
100大唯作心、大果报心,以及诸果心,依次而立。
Mahaggatakriyā pākā, phalacittāni ca kamā.
35
35.
102如是,世间心共有八十九种。
Itthamekūnanavuti-vidhaṃ cittaṃ bhave tathā;
103或为一百一十九种,或为一百二十一种。
Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
36
36.
105寻、伺、喜、乐、心一境性俱者;
Takkacārapītisukhacittassekaggatāyutaṃ;
106入流道心,视为初禅所属。
Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamajjhānikaṃ mataṃ.
37
37.
108第二禅离于寻,第三禅则离于伺;
Dutiyaṃ takkato hīnaṃ, tatiyaṃ tu vicārato;
109第四禅离于喜,具足舍与一境性;
Catutthaṃ pītito hīnaṃ, upekkhekaggatāyutaṃ.
38
38.
111这五种称为第五,即是初无上道。
Pañcamanti ca pañcete, paṭhamānuttarā matā;
112断除见、疑、戒禁取者。
Diṭṭhikaṅkhāsīlabbataparāmāsappahāyino.
39
39.
114同样地,一来道心也有五种;
Tatheva sakadāgāmimaggacittañca pañcadhā;
115它被称为能削弱贪、嗔、痴三重毒者。
Rāgadosamohattayatanuttakaramīritaṃ.
40
40.
117能彻底无余地断除欲贪与嗔恚者。
Kāmadosasamugghātakaraṃ niravasesato;
118第三无上之道,善心同样亦有五种。
Tatiyānuttarañcāpi, kusalaṃ pañcadhā tathā.
41
41.
120色贪、无色贪、慢、掉举,以及另一者,
Rūparāgārūparāgamānuddhaccāpi cāparā;
121无明,即五上分结的无余断除。
Avijjā ceti pañcuddhaṃbhāgiyānamasesato.
42
42.
123其余诸结的彻底断除,则是更上的(道)。
Saṃyojanānaṃ sesānaṃ, samugghātakaraṃ paraṃ;
124而第四无上道心也有五种。
Catutthānuttaraṃ maggacittaṃ pañcavidhanti ca.
43
43.
126于道与果中,四种与五种全然相同;
Cattāri pañcakāneva, maggesu ca phalesu ca;
127其余八十一心,则成一百二十一。
Sesāni cekāsītīti, ekavīsasataṃ bhave.
44
44.
129出世间八心,依此方式又分五种。
Lokuttarānaṃ aṭṭhannaṃ, iccevaṃ pañcadhā puna;
130依禅支、道支、觉支的分别,随其所宜。
Jhānaṅgamaggabojjhaṅga-vibhāgāya yathārahaṃ.
45
45.
132基础禅、所缘禅、意趣禅,也是如此;
Pādakajjhānamāmaṭṭhajhānaṃ ajjhāsayo tathā;
133出起禅与决定禅,即是观禅。
Vuṭṭhānagāminī ceva, niyāmeti vipassanāti.
136如是,于心的分别中,本相摄集之论说已经结束。
Iti cittavibhāge sarūpasaṅgahakathā niṭṭhitā.
137第一分章。
Paṭhamo paricchedo.