← 文献总目录

第一章

abh06t.nrf42 · 静态文献页 · 137 段 · 打开交互阅读器

第一分章
Paṭhamo paricchedo
1一、心法分类
1. Cittavibhāgo
2一、本相摄集之论说
1. Sarūpasaṅgahakathā
2
2.
4心是心所及物和色法,涅槃则非语言可及之境。
Cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānanti niruttaro;
5教法分四种宣说,乃四圣谛的明示。
Catudhā desayī dhamme, catusaccappakāsano.
3
3.
7心有一百九十九种,在此加以分辨说明;
Cittamekūnanavutividhaṃ tattha vibhāvaye;
8或是一百九十种,或是二百二十种皆有说法。
Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
4
4.
10两百五十种形态之法,被标为心所。
Dvepaññāsa sarūpena, dhammā cetasikā matā;
11心的生起是由因缘条件而分别产生的,依附于结合而存在。
Cittuppādavasā bhinnā, sampayogānusārato.
5
5.
13色共有二十八种,按照起源和构成可作区分;
Aṭṭhavīsavidhaṃ rūpaṃ, bhūtopādāyabhedato;
14色法分为两类,共有十八种形态。
Duvidhaṃ rūparūpaṃ tu, aṭṭhārasavidhaṃ bhave.
6
6.
16涅槃却如灯火般光明,非因缘所造,且无上殊胜;
Nibbānaṃ pana dīpenti, asaṅkhatamanuttaraṃ;
17其义名有两种,一为目的所指,谓之所约定;
Atthanāmavasā dvedhā, paññattīti pavuccati.
7
7.
19现在我将展开讲说这些内容,并依其顺序加以区分解释。
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, vibhāgaṃ tu yathākkamaṃ;
20‘四种究竟境’者,如何依双重分别而说?
Catudhā paramatthānaṃ, dvidhā paññattiyā kathaṃ.
8
8.
22从善法等的分类来看,其中心可分为四种;
Kusalādivibhāgena , tattha cittaṃ catubbidhaṃ;
23依境地的分类,则如欲境等而分,如何说?
Tathā bhūmivibhāgena, kāmabhūmādito kathaṃ.
9
9.
25包括欢喜和随顺舍的心,也同样如此;
Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā;
26结合智慧的与非结合智慧的,被分别为两种不同;
Ñāṇena sampayuttañca, vippayuttanti bheditaṃ.
10
10.
28无为与有为两者如是相对区分,这是二者互立。
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā;
29欲行善法,能引导欲界安乐之途。
Kāmāvacarakusalaṃ, kāme sugatisādhakaṃ.
11
11.
31智慧行为所造之喜乐心,专注一境而成;
Takkacārapītisukha-cittassekaggatāyutaṃ ;
32初禅乃善中之正定,具备五支随之而生欢喜。
Paṭhamajjhānakusalaṃ, pañcaṅgikamudāhaṭaṃ.
12
12.
34无念为第二禅,是四支具足之禅;
Vitakkahīnaṃ dutiyaṃ, jhānaṃ tu caturaṅgikaṃ;
35无观为第三禅,为三支具足之喜乐禅。
Vicārahīnaṃ tatiyaṃ, jhānaṃ pana tivaṅgikaṃ.
13
13.
37无喜为第四禅,含平等心及定一心之具足。
Pītihīnaṃ catutthañca, upekkhekaggatāyutaṃ;
38第五义亦当明示,二种皆为二分法。
Pañcamañca pakāsenti, ubhayampi duvaṅgikaṃ.
14
14.
40依此禅那差别,心有五种分别;
Evaṃ jhānaṅgabhedena, cittaṃ pañcavidhaṃ bhave;
41色境善法品,行于色地者。
Rūpāvacarakusalaṃ, rūpabhūmipavattakaṃ.
15
15.
43空处则为第一善,
Ākāsānañcāyatanaṃ, kusalaṃ paṭhamaṃ bhave;
44识处为次第二、第三,
Viññāṇañcāyatananti, dutiyaṃ tatiyaṃ tathā.
16
16.
46无边处第四且属心地;
Ākiñcaññāyatanaṃ tu, catutthaṃ pana mānasaṃ;
47“无见无不见”之“无见”所说,即此有四种。
Nevasaññānāsaññāya-tanañceti catubbidhaṃ.
17
17.
49所谓无色境善法,乃以平等观为基础之法;
Āruppakusalaṃ nāma, upekkhekaggatāyutaṃ;
50此皆属于二支段,乃引导无色界生之法门。
Duvaṅgikamidaṃ sabbaṃ, āruppabhavasādhakaṃ.
18
18.
52初果入流者之心,至最高果也是这样;
Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamānuttaraṃ tathā;
53其次有斯陆阿含、斯陆到来、不来者、阿拉汉,皆涵盖于此。
Sakadāgāmi anāgāmi, arahattanti sabbathā.
19
19.
55依四种道之区分,及禅之分类,共有五种。
Catudhā maggabhedena, jhānabhedena pañcadhā;
56二十种圆满具足的善法相互依存。
Vīsatāpariyāpannakusalaṃ dvayamissitaṃ.
20
20.
58善法按此大地分类,确为四种;
Itthaṃ bhūmivibhāgena, kusalaṃ tu catubbidhaṃ;
59即使只有二十一种或二十二种,或称为七十种皆可。
Ekavīsāpi bāvīsaṃ, sattatiṃsavidhampi vā.
21
21.
61有欢喜伴随者,亦有安然平等伴随者;
Somanassasahagataṃ , upekkhāsahitaṃ tathā;
62有依见惑者,也有所背离者,所以叫之分别。
Diṭṭhigatasampayuttaṃ, vippayuttanti bheditaṃ.
22
22.
64无为者与有为者,彼此分别开显;
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā;
65贪根现显,贪乃由贪与痴二因所生。
Lobhamūlaṃ pakāsenti, lobhamohadvihetukaṃ.
23
23.
67随忧伴行,并夹杂强烈反感。
Domanassasahagataṃ , paṭighena samāyutaṃ;
68无为伴有为,无为有为二者有别。
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ dvidhā pana.
24
24.
70嗔根显现,嗔由嗔与痴二因而生;
Dosamūlaṃ pakāsenti, dosamohadvihetukaṃ;
71伴随疑惑,与掉举亦俱。
Vicikicchāsahagataṃ, uddhaccasahitanti ca.
25
25.
73无分别苦受所缠绕,愚痴有二种分别。
Upekkhāvedanāyuttaṃ, momūhaṃ duvidhaṃ pana;
74『无明』者,根本之无明,且明示无明为一切烦恼的主要根源。此无明即为无明之因,谓无明本身即为生起诸苦之根本原因。
Mohamūlaṃ pakāsenti, mohenevekahetukaṃ.
26
26.
76名为十二不善法者,乃四难堕之所导致的恶行。所谓十二不善,指四种堕落境界之因缘。
Dvādasākusalā nāma, caturāpāyasādhakā;
77这些恶业不仅导致善趣所感果报,同时亦生恶趣之果。此等行为既助善趣,亦生带来苦难果报之因。
Ete sugatiyañcāpi, vipattiphaladāyakā.
27
27.
79所谓眼、耳、鼻、舌、身、意识,为六处中六根所名。此六根乃眼根、耳根、鼻根、舌根、身根及意识根之总称。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyaviññāṇanāmakā;
80五根和合为一组,相互依止相。五根并非单独而存,乃如双合互依而成整体。
Pañcaviññāṇayugaḷā, yugaḷaṃ sampaṭicchanaṃ.
28
28.
82又谓此二即是制止二法,亦包含不分别念。此处谓此二者为渡越之法,且与安然无执之舍弃同行。
Santīraṇadvayañceva, upekkhāsahitaṃ tathā;
83福德与不善之果报,果报分为两种存在。
Puññāpuññavaseneva, vipākā duvidhā ṭhitā.
29
29.
85其中含有平等心,心念仅起十二种。
Upekkhāsahitā tattha, mānasā dvādaseritā;
86身与识双重相应,其欲受乐苦杂。
Kāyaviññāṇayugaḷaṃ, sukhadukkhayutaṃ kamā.
30
30.
88与欢喜相随之心,即为心之清净。
Somanassasahagataṃ, yaṃ santīraṇamānasaṃ;
89此心果报正如福德果,恶果绝未生起。
Taṃ puññapākamevāhu, pāpapākaṃ na vijjati.
31
31.
91五禁门之开启与关闭,果报确分二种。
Pañcadvāramanodvāra-vasena duvidhaṃ pana;
92与平等心受相连者,名为行为流转。
Upekkhāvedanāyuttaṃ, kriyāvajjananāmakaṃ.
32
32.
94伴随欢喜心生,心起欢笑乐意;
Somanassasahagataṃ, hasituppādamānasaṃ;
95行为流转非徒然,因缘三种作业故。
Kriyājavanamiccevaṃ, tividhāhetukakriyā.
33
33.
97善果八种显现,恶果七种显现;
Aṭṭheva puññapākāni, pāpapākāni sattadhā;
98行为与心共三种,十八种无因缘者。
Kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.
34
34.
100与善果相等者,为大恶大作业;
Sapuññehi samānā ca, mahāpākamahākriyā;
101大集聚法成熟者,心意相应于果报之欲。
Mahaggatakriyā pākā, phalacittāni ca kamā.
35
35.
103如是形成九十九种之心也是这样存在;
Itthamekūnanavuti-vidhaṃ cittaṃ bhave tathā;
104或为一百种,或为一百零二十种。
Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
36
36.
106理智行为、喜乐安稳之心合计一万。
Takkacārapītisukhacittassekaggatāyutaṃ;
107得声闻道之心,初中念者谓之。
Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamajjhānikaṃ mataṃ.
37
37.
109第二为理智之下,第三则为思惟之心。
Dutiyaṃ takkato hīnaṃ, tatiyaṃ tu vicārato;
110第四种为心意低下憍傲、并带着平等心。
Catutthaṃ pītito hīnaṃ, upekkhekaggatāyutaṃ.
38
38.
112第五种称为五者中最高者、最为上乘;
Pañcamanti ca pañcete, paṭhamānuttarā matā;
113其具备断除见、疑、戒禁、恶口、恶行的功德。
Diṭṭhikaṅkhāsīlabbataparāmāsappahāyino.
39
39.
115同样,现世道上,心意也分为五种;
Tatheva sakadāgāmimaggacittañca pañcadhā;
116其为散布贪、恚、痴三毒、无法止息而不善的心。
Rāgadosamohattayatanuttakaramīritaṃ.
40
40.
118乃至于终止欲界贪欲烦恼、无所放纵的心。
Kāmadosasamugghātakaraṃ niravasesato;
119第三,最高的善业也是五种如此。
Tatiyānuttarañcāpi, kusalaṃ pañcadhā tathā.
41
41.
121关于对色欲和非色欲的躁动。
Rūparāgārūparāgamānuddhaccāpi cāparā;
122无明者,就是由五蕴所俱断的无知。
Avijjā ceti pañcuddhaṃbhāgiyānamasesato.
42
42.
124这是余尽的结缚,是究竟的断灭者。
Saṃyojanānaṃ sesānaṃ, samugghātakaraṃ paraṃ;
125第四,进一步的道心也是五种。
Catutthānuttaraṃ maggacittaṃ pañcavidhanti ca.
43
43.
127于四种与五种道和果中完全相同;
Cattāri pañcakāneva, maggesu ca phalesu ca;
128『余余』者,谓余存之意,约计二十一万乃至此数。
Sesāni cekāsītīti, ekavīsasataṃ bhave.
44
44.
130『超世间者』八种,依此方式又分五种。
Lokuttarānaṃ aṭṭhannaṃ, iccevaṃ pañcadhā puna;
131此为禅、行、道、觉支之分别,如实说明。
Jhānaṅgamaggabojjhaṅga-vibhāgāya yathārahaṃ.
45
45.
133『脚中禅』『念禅』『意中禅』皆为内心意趣,亦然。
Pādakajjhānamāmaṭṭhajhānaṃ ajjhāsayo tathā;
134又有起行禅,称为『观察禅』,是也。
Vuṭṭhānagāminī ceva, niyāmeti vipassanāti.
135如是,于心的分别中,本相摄集之论说已经结束。
Iti cittavibhāge sarūpasaṅgahakathā niṭṭhitā.
136第一分章。
Paṭhamo paricchedo.