← 文献总目录

4. 第四章

abh06t.nrf4 · 静态文献页 · 171 段 · 打开交互阅读器

14. 第四品
4. Catuttho paricchedo
2一法等等之解说
Ekavidhādiniddeso
127一百二十七。
127.
2此后,我将宣说一种等之方法;
Ito paraṃ pavakkhāmi, nayamekavidhādikaṃ;
3为令阿毗达摩比丘智慧增长。
Ābhidhammikabhikkhūnaṃ, buddhiyā pana vuddhiyā.
128一百二十八。
128.
5一切心,以能识知为自性故,唯是一种;
Sabbamekavidhaṃ cittaṃ, vijānanasabhāvato;
6心又有两种:无因心与有因心。
Duvidhañca bhave cittaṃ, ahetukasahetuto.
129一百二十九。
129.
8由于善与不善的果报,在欲界有十种和五种;
Puññāpuññavipākā hi, kāme dasa ca pañca ca;
9唯作心有三种,如是,无因心总计十八种。
Kriyā tissoti sabbepi, aṭṭhārasa ahetukā.
130一百三十。
130.
11其余七十一心,为大牟尼所说;
Ekasattati sesāni, cittuppādā mahesinā;
12如实者、说因者说为‘有因’。
Sahetukāti niddiṭṭhā, tādinā hetuvādinā.
131
131.
14依有所依、无所依,及依二者兼具之方式;
Savatthukāvatthukato , tathobhayavasena ca;
15如上所说一切种类,心共有三种。
Sabbaṃ vuttapakāraṃ tu, tividhaṃ hoti mānasaṃ.
132
132.
17一切欲界果报心,及色界十五果报心;
Sabbo kāmavipāko ca, rūpe pañcadasāpi ca;
18最初的道心、笑生心,及意界唯作心;
Ādimaggo situppādo, manodhātu kriyāpi ca.
133
133.
20两种忧俱心,这四十三种心。
Domanassadvayañcāpi, tecattālīsa mānasā;
21若无依处,则绝不生起,必定有所依。
Nuppajjanti vinā vatthuṃ, ekantena savatthukā.
134
134.
23无色界的果报心,必定无所依;
Arūpāvacarapākā ca, ekantena avatthukā;
24其余四十二心,或有所依,或无所依。
Dvācattālīsa sesāni, cittānubhayathā siyuṃ.
135
135.
26有一所缘之心,及有五所缘之心;
Ekekārammaṇaṃ cittaṃ, pañcārammaṇameva ca;
27及有六所缘之心;如是,心亦有三种。
Chaḷārammaṇakañceti, evampi tividhaṃ siyā.
136
136.
29识有二种与五种,及八种出世间识;
Viññāṇāni ca dvepañca, aṭṭha lokuttarāni ca;
30除神通心之外,一切皆为广大心,
Sabbaṃ mahaggatañceva, ṭhapetvābhiññamānasaṃ.
137
137.
32应知有四十三心,各各唯取一所缘;
Tecattālīsa viññeyyā, ekekārammaṇā pana;
33此中,意界有三,称为五所缘。
Manodhātuttayaṃ tattha, pañcārammaṇamīritaṃ.
138
138.
35其余四十三识,取六所缘;
Tecattālīsa sesāni, chaḷārammaṇikā matā;
36如是,心依善、不善等差别,分为三种;
Tathā ca tividhaṃ cittaṃ, kusalākusalādito.
139
139.
38无因、一因、二因与三因。
Ahetuṃ ekahetuñca, dvihetuñca tihetukaṃ;
39如此,心有四种,当由具分别者了知;
Evaṃ catubbidhaṃ cittaṃ, viññātabbaṃ vibhāvinā.
140
140.
41如前所述,十八种心为无因;
Heṭṭhā mayāpi niddiṭṭhā, aṭṭhārasa ahetukā;
42与疑、掉举相应者,则说为一因。
Vicikicchuddhaccasaṃyuttaṃ, ekahetumudīritaṃ.
141
141.
44欲界中,善、果报与唯作有十二种;
Kāme dvādasadhā puñña-vipākakriyato pana;
45及不善有十种,如是二因心共二十二;
Dasadhākusalā cāti, bāvīsati duhetukā.
142
142.
47欲界善、果报与唯作有十二种;
Kāme dvādasadhā puñña-vipākakriyato pana;
48一切广大心与无量心,皆是三因心。
Sabbaṃ mahaggatañceva, appamāṇaṃ tihetukaṃ.
143
143.
50从能生或不生色、威仪路与表色等来说;
Rūpīriyāpathaviññatti-janakājanakādito;
51如是,此心亦总共有四种。
Evañcāpi hi taṃ cittaṃ, hoti sabbaṃ catubbidhaṃ.
144
144.
53其中,欲界有十二种不善心与善心;
Dvādasākusalā tattha, kusalā kāmadhātuyā;
54同样,欲界有十种唯作心,以及两种神通相应意;
Tathā dasa kriyā kāme, abhiññāmānasaṃ dvayaṃ.
145
145.
56它们生起色法,并造作威仪路;
Samuṭṭhāpenti rūpāni, kappenti iriyāpathaṃ;
57此三十二种意,又能生起表色。
Janayanti ca viññattiṃ, ime dvattiṃsa mānasā.
146
146.
59彼诸广大意,即是善心与唯作心。
Kusalā ca kriyā ceva, te mahaggatamānasā;
60八种无漏心,以及二十六种意。
Aṭṭhānāsavacittāni, chabbīsati ca mānasā.
147
147.
62它们令色法生起,并造作威仪路;
Samuṭṭhāpenti rūpāni, kappenti iriyāpathaṃ;
63它们不产生动摇,这些具有二作用,是为决定者。
Copanaṃ na ca pāpenti, dvikiccā niyatā ime.
148
148.
65除去十种识,其余在二地中为异熟;
Ṭhapetvā dasa viññāṇe, vipākā dvīsu bhūmisu;
66唯作心与意界,这些共计十九种。
Kriyā ceva manodhātu, imānekūnavīsati.
149
149.
68它们令色法生起,而不造作其余二者;
Samuṭṭhāpenti rūpāni, na karontitaradvayaṃ;
69再者,两种五识是异熟,在无色界中则不然。
Puna dvepañcaviññāṇā, vipākā ca arūpisu.
150
150.
71一切有情的结生心,以及阿拉汉的死心;
Sabbesaṃ sandhicittañca, cuticittañcārahato;
72这十六种意[界心]不造作三因[业]。
Na karonti tikiccāni, ime soḷasa mānasā.
151
151.
74依一、二、四、五处之分类而区分;
Ekadviticatuṭṭhāna-pañcaṭṭhānapabhedato;
75具足五清净眼者,宣说心为五种。
Pañcadhā cittamakkhāsi, pañcanimmalalocano.
152
152.
77善、不善,以及一切大唯作心;
Kusalākusalā sabbe, cittuppādā mahākriyā;
78广大心与唯作心,以及四种果报意界心。
Mahaggatā kriyā ceva, cattāro phalamānasā.
153
153.
80所有五十五种心,由离戏论的导师开示;
Sabbeva pañcapaññāsa, nippapañcena satthunā;
81唯在速行之处,被限定于一处。
Javanaṭṭhānatoyeva, ekaṭṭhāne niyāmitā.
154
154.
83再者,眼等五识,于见时、闻时也是如此;
Puna dvepañcaviññāṇā, dassane savane tathā;
84于嗅、尝、触之时,依次第而生。
Ghāyane sāyane ṭhāne, phusane paṭipāṭiyā.
155
155.
86意界三心于一处,即于转向与领受时;
Manodhātuttikaṃ ṭhāne, āvajjane paṭicchane;
87此六十八心,同归一处所行。
Aṭṭhasaṭṭhi bhavantete, ekaṭṭhānikataṃ gatā.
156
156.
89再者,所谓二处所[行],是指二种心。
Puna dviṭṭhānikaṃ nāma, cittadvayamudīritaṃ;
90于五门中,喜俱者应是推度[心]。
Somanassayutaṃ pañca-dvāre santīraṇaṃ siyā.
157
157.
92于六门,所缘强大时,[则]有彼所缘[心]。
Tadārammaṇaṃ chadvāre, balavārammaṇe sati;
93如是,于五门中,确定即成为确定心。
Tathā voṭṭhabbanaṃ hoti, pañcadvāresu voṭṭhabo.
158
158.
95然于意门,一切心皆有转向;
Manodvāresu sabbesaṃ, hoti āvajjanaṃ pana;
96此即名二处所行,实为二种心。
Idaṃ dviṭṭhānikaṃ nāma, hoti cittadvayaṃ pana.
159
159.
98而就处所而言,结生、有分与死心;
Paṭisandhibhavaṅgassa, cutiyā ṭhānato pana;
99那些广大异熟心,被认为行于九处。
Mahaggatavipākā te, nava tiṭṭhānikā matā.
160
160.
101八种欲界大异熟心,在结生与有分中;
Aṭṭha kāmā mahāpākā, paṭisandhibhavaṅgato;
102依彼所缘及死位而说。
Tadārammaṇato ceva, cutiṭṭhānavasena ca.
161
161.
104应说明:此八种心为处于四位之心。
Catuṭṭhānikacittāni , aṭṭha hontīti niddise;
105善、不善异熟中,则为舍俱的二种。
Kusalākusalapākaṃ tu-pekkhāsahagatadvayaṃ.
162
162.
107推度心存在于有分,在五门与六门之中。
Santīraṇaṃ bhave pañca-dvāre chadvārikesu ca;
108若所缘强有力,它便执行彼所缘的作用。
Tadārammaṇataṃ yāti, balavārammaṇe sati.
163一六三。
163.
110依结生、有分与死位而言。
Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiṭṭhānavasena ca;
111此二种心,即所谓‘五处心’。
Pañcaṭṭhānikacittanti, idaṃ dvayamudīritaṃ.
164一百六十四。
164.
113两种心执行五种作用,八种心执行四种作用;
Pañcakiccaṃ dvayaṃ cittaṃ, catukiccaṃ panaṭṭhakaṃ;
114九种心执行三种作用,两种心执行两种作用,其余诸心各执行一种作用。
Tikiccaṃ navakaṃ dve tu, dvikiccā sesamekakaṃ.
165
165.
116有分与转向,见与领受;
Bhavaṅgāvajjanañceva, dassanaṃ sampaṭicchanaṃ;
117推度与确定,第七是速行。
Santīraṇaṃ voṭṭhabbanaṃ, javanaṃ bhavati sattamaṃ.
166
166.
119此六者,依识之差别而有六种;
Chabbidhaṃ hoti taṃ channaṃ, viññāṇānaṃ pabhedato;
120依七识界之差别,则有七种。
Sattadhā sattaviññāṇa-dhātūnaṃ tu pabhedato.
167
167.
122六种识各以单一所缘为境,依五种所缘的差别而分;
Ekekārammaṇaṃ chakkaṃ, pañcārammaṇabhedato;
123依六种所缘,意则有八种。
Chaḷārammaṇato ceva, hoti aṭṭhavidhaṃ mano.
168
168.
125其中,双五识各各以自境为行境;
Tattha dvepañcaviññāṇā, honti ekekagocarā;
126两种以色为所缘,声等所缘则各有二种。
Rūpārammaṇikā dve tu, dve dve saddādigocarā.
169
169.
128一切广大心,除去五神通(心);
Sabbaṃ mahaggataṃ cittaṃ, pañcābhiññāvivajjitaṃ;
129及一切出世间心,皆是单一所缘。
Sabbaṃ lokuttarañceti, ekekārammaṇaṃ bhave.
170
170.
131六种各别所缘,智者应知。
Ekekārammaṇaṃ chakka-midaṃ ñeyyaṃ vibhāvinā;
132所谓五所缘,即是三意界。
Pañcārammaṇikaṃ nāma, manodhātuttayaṃ bhave.
171一百七十一。
171.
134欲界心有五十四种,同样地,它是单一。
Kāmāvacaracittāni, cattālīsaṃ tathekakaṃ;
135一切神通,皆以六境为所缘。
Abhiññāni ca sabbāni, chaḷārammaṇikāniti.
172一百七十二。
172.
137于七识界中,心有九种。
Cittaṃ navavidhaṃ hoti, sattaviññāṇadhātusu;
138再将最后一种分作三种,依善、不善等而分。
Pacchimañca tidhā katvā, kusalākusalādito.
173一七三
173.
140依福、非福,及异熟与唯作,而有差别;
Puññāpuññavaseneva , vipākakriyabhedato;
141意识界有六十三种差别。
Chasattatividho bhedo, manoviññāṇadhātuyā.
174一百七十四。
174.
143将意界分为两种:依异熟与唯作而别
Manodhātuṃ dvidhā katvā, vipākakriyabhedato;
144加上前文所述的九种,意则成为十种
Navadhā pubbavuttehi, dasadhā hoti mānasaṃ.
175
175.
146智者将二界各分为三,复于其中辨别后一类
Dhātudvayaṃ tidhā katvā, pacchimaṃ puna paṇḍito;
147心有十一种,如是阐明。
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, hotīti paridīpaye.
176
176.
149意识界,亦依善、不善等,
Manoviññāṇadhātumpi, kusalākusalādito;
150分为四种后,当说为十二种安立。
Catudhā vibhajitvāna, vade dvādasadhā ṭhitaṃ.
177一百七十七。
177.
152于有中,心依十四处之差别而有十四种;
Bhave cuddasadhā cittaṃ, cuddasaṭṭhānabhedato;
153即结生心、有分心、死心与转向心。
Paṭisandhibhavaṅgassa, cutiyāvajjanassa ca.
178一百七十八。
178.
155依五种见等与领受心;
Pañcannaṃ dassanādīnaṃ, sampaṭicchanacetaso;
156依推度、确定、速行之力。
Santīraṇassa voṭṭhabba-javanānaṃ vasena ca.
179
179.
158彼所缘心,亦同样依处之差别而有不同;
Tadārammaṇacittassa, tatheva ṭhānabhedato;
159如是,心被阐明为十四种。
Evaṃ cuddasadhā cittaṃ, hotīti paridīpaye.
180
180.
161亦依地、人、种种之差别而转起;
Bhūmipuggalanānātta-vasena ca pavattito;
162然而,应当阐明:此心乃是种种多样的。
Bahudhā panidaṃ cittaṃ, hotīti ca vibhāvaye.
181
181.
164然而,于此“一种”等理趣之中,
Ekavidhādinaye panimasmiṃ,
165凡是有智慧而善巧的比丘,
Yo kusalo matimā idha bhikkhu;
166他对阿毗达摩的义理,
Tassabhidhammagatā pana atthā,
167犹如掌中的余甘子一般。
Hatthagatāmalakā viya honti.
170如是,于《阿毗达摩入门》中,名为「一种等之解说」
Iti abhidhammāvatāre ekavidhādiniddeso nāma
171第四品。
Catuttho paricchedo.