13. 第十三章
13. 第十三品
13. Terasamo paricchedo
1流出果分别
Nissandaphalavibhāgo
1792一七九二。
1792.
3谓依止观慧已成,如何第二问说;
Vipassanāya nissandamiti vuttamito paraṃ;
4即现知真谛之趣义,依次陈说莫迟延。
Saccānaṃ paṭivedhādiṃ, pavakkhāmi yathākkamaṃ.
1793一七九三。
1793.
6觉解断有及实践,证显之用共修习;
Pariññā ca pahānañca, sacchikiriyā ca bhāvanā;
7于苦诸事等中说,有四种功用显事理。
Iti dukkhādisaccesu, kiccamāhu catubbidhaṃ.
1794
1794.
9在修行正道的全过程中,之后将成就更高的境界;
Taṃ sabbaṃ maggakālamhi, karissati tato paraṃ;
10通过安住正业,究竟的果报如何发生,果报为何显现。
Paṭipassaddhakiccattā, kataṃ hoti phale kathaṃ.
1795
1795.
12正如砍断的树枝结出的果实,断除了深根的习气;
Chinnatālo phalasseva, chinnānusayamūlakā;
13五蕴如同没有根基的木桩,在颠倒错乱中动摇不定。
Khandhā nālamadhiṭṭhānaṃ, vipallāsapavattiyā.
1796
1796.
15「应当着眼于相反面」,谓此由「四圣道」所起之故;
Accantapaṭipakkhattā, catumaggapavattiyā;
16烦恼不再生,犹如坚固种子不发芽。
Paraṃ klesā na jāyanti, daḍḍhabījaṅkuraṃ yathā.
1797
1797.
18「以流转果特殊性」,谓众生彼此相依;
Niyyānaṭṭhavisesena, aññamaññassa paccayo;
19道如道之修习,或再生或不再生。
Maggova maggaṃ bhāveti, jāyamānotha vā puna.
1798
1798.
21『道的开展』者,谓之修习。
Maggappavattisantāne , bhāvanāti pavuccati;
22以当下正在进行的为业,清净无玷地完成此事。
Vattamānena taṃ kiccaṃ, nipphāditamasesato.
1799
1799.
24如是,三种圣谛因所当作之事而得洞察;
Iti tīṇipi saccāni, kiccato paṭivijjhati;
25证得涅槃者,同时即见道。
Nibbānaṃ sacchikubbanto, maggo ekakkhaṇe saha.
1800
1800.
27此处所说的「事业流转」者,即称为「证达」;
Kiccappavattito cettha, paṭivedhoti vuccati;
28而所谓「证达」者,即是此道之成就,导引至安隐之所。
Tañca sādheti maggoyaṃ, niyyanto santigocaro.
1801一八〇一。
1801.
30舍弃诸行之后,业道初起而涅槃现前,
Pariccajitvā saṅkhāre, maggassārabbha nibbutiṃ,
31于真谛中完全约摄,此乃事业成就之真实显现。
Niyyānameva saccesu, kiccasādhanamīritaṃ.
1802一八零二。
1802.
33道路实因而向前行,余者皆为助益;
Maggo eva hi niyyāti, sesā tassopakārakā;
34涵盖入定之法,觉悟觉支所在。
Appentā jhānadhammā ca, bujjhantā bodhipakkhiyā.
1803一八零三。
1803.
36因此正是此起,显露显彰独特;
Tasmā tasseva vuṭṭhānaṃ, pakāsenti visesato;
37于色蕴与染污,何以获解脱之道?
Khandhehi ca kilesehi, vimokkhattayato kathaṃ.
1804一八〇四。
1804.
39作已执着,任凭处所与方式随顺而作,
Katvānābhinivesaṃ tu, yattha tattha yathā tathā;
40执持此地法,观察明了,继而超越。
Bhūmidhammaṃ pariggayha, vipassitvā tato paraṃ.
1805一八〇五。
1805.
42何以某处生起,若是无常,
Yato kutoci vuṭṭhānaṃ, yadi hoti aniccato;
43便堕落于喜悦与多虑,缘声根特别之缘故。
Hutvādhimokkhabahulo, saddhindriyavisesato.
1806
1806.
45依止于无相解脱者,是被导引的有情个体;
Animittavimokkhena, niyyanto sattapuggalo;
46信乐随行者位居第一,信解脱者位居其中。
Saddhānusārī paṭhame, majjhe saddhāvimuttako.
1807
1807.
48最终谓之智慧解脱者,如来如是称之;
Ante paññāvimuttoti, tamīrenti tathāgatā;
49观察行蕴之苦难,觉醒者即是此人。
Saṅkhāre dukkhato disvā, vuṭṭhahanto sa puggalo.
1808一八零八。
1808.
51因多具安宁,得定根力;
Passaddhibahulo hutvā, samādhindriyalābhato;
52依此已定者,导入三种有。
Tathevāppaṇihitena, niyyanto tividho bhave.
1809一八零九。
1809.
54破无我观,依感受过多而生;
Anattato vuṭṭhahitvā, vedabāhulyayogato;
55以空为资导,缘聪慧根特胜而入。
Suññatenātha niyyanto, paññindriyavisesato.
1810一八一〇。
1810.
57「随法而行」者,先得见解,继而发越于彼;
Dhammānusārī paṭhame, diṭṭhippatto tato paraṃ;
58终究得解脱慧,圣哲谓之为彼之灯炬。
Ante paññāvimuttoti, tampi dīpenti paṇḍitā.
1811一八一一。
1811.
60谓身专注于不动无摇的止法;
Āneñjapādakajjhāna-nāmakāyavisesato ;
61亲证涅槃,身为其中的见证者。
Sacchikatvāna nibbānaṃ, majjhe cha kāyasakkhino.
1812
1812.
63由无色道及有色道所成,
Arūpato ca maggena, āneñjena ca rūpato;
64阿拉汉得双重解脱,证入解脱。
Vimutto ubhatobhāga-vimutto arahā bhave.
1813
1813.
66了知三种解脱门,故得成就觉醒之业;
Tivimokkhamukhībhūtā, iti vuṭṭhānasādhikā;
67并由此观察七种众生类别。
Sattapuggalabhedañca, sampādeti vipassanā.
1814
1814.
69信心被称为如实法性而坚定不移,
Adhimuccati saddhā ca, yathāvatthusabhāvato;
70于应当知法中遍及一切,智慧则能够洞察透彻。
Ñeyyadhammesu sabbattha, paññā ca paṭivijjhati.
1815
1815.
72由此信心与智慧被认为是法的消尽标志,
Tasmā saddhā ca paññā ca, vatthunicchayalakkhaṇā;
73此法正是立于法而存在的三相观照。
Vatthuppatiṭṭhitā cāyaṃ, tilakkhaṇavipassanā.
1816一八一六。
1816.
75因此,有信心根基的人,具足天眼之相;
Tasmā saddhādhuro yogī, disvoḷārikalakkhaṇaṃ;
76然后至微妙处更进一步而超越。
Tato paramanattāti, sukhume adhimuccati.
1817一八一七。
1817.
78那般被超越者的信心,并非单一;
Tassevamadhimuttassa, saddhā vā pana kevalā;
79且具备比根更高的禅定根力,乃达此极境者。
Samādhindriyādhikā ca, vuṭṭhānaghaṭikā bhave.
1818一八一八。
1818.
81对于沉重标记的无明,智慧稀少却能观照洞察;
Thūlalakkhaṇamohāya, paññādhure vipassato;
82深入法的本性,细微部分被彻底穿透。
Dhammasabhāvamāhacca, sukhumaṃ paṭivijjhati.
1819一八一九。
1819.
84因信如高峰坚固般屹立,起始即成为两极坚固基点;
Tasmā saddhādhurasseva, vuṭṭhānadvayamādito;
85终结时,随信行者,智慧圆满完善。
Ante saddhānugatassa, paññā suparipūrati.
1820
1820.
87智慧之火剩余尚存,有些老师仍然存在;
Paññādhurassa sesanti, keci ācariyā pana;
88所谓火的扑灭,是指断除起欲的火焰。
Dhurasaṃsandanaṃ nāma, vuṭṭhānesu vibhāvayuṃ.
1821
1821.
90执著之极致,
Sattakkhattuparamo ca,
91如同火焰中燃烧的木炭一般。
Kolaṃkolo tathāparo;
92一法子,即三种,
Ekabījīti tividho,
93有漏流出者称为初果。
Sotāpanno pavuccati.
1822
1822.
95世尊亲自入此世界,后又有一人,
Sakiṃdeva imaṃ lokaṃ, āgantvā puna puggalo;
96名为次来者,第二次显现。
Sakadāgāmināmena, dutiyopi pakāsito.
1823
1823.
98涅槃有初无余的,以及随后的最终涅槃。
Antarāparinibbāyī , upahaccāparo tathā;
99非造作者与有造作者,上行流者,共分五种。
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāraṃ, uddhaṃsototi pañcadhā.
1824
1824.
101不还果为第三,阿拉汉果为第四;
Anāgāmī ca tatiyo, catuttho arahāti ca;
102果证如是四种,道证在上同样四种。
Itthaṃ phalaṭṭhā cattāro, maggaṭṭhā ca tatopare.
1825
1825.
104依照修习次第,以及所对应的体认,
Bhāvanāpariyāyena , paṭivedhānurūpato;
105有四组,八种修行人。
Cattāro ca yugā honti, aṭṭha cāriyapuggalā.
1826
1826.
107断除见解和疑惑,随最初正道处处,
Diṭṭhikaṅkhā pahīyanti, ādimaggena sabbathā;
108断除堕入恶趣的趋势,也除一切恶业。
Apāyagamanīyampi, pāpamaññaṃ pahīyati.
1827
1827.
110初果跟后果之路,烦恼如枯萎的蔓草,逐渐消亡;
Sakadāgāmimaggena, khīyantoḷārikā tathā;
111无余涅槃之路,诸欲垢烦恼普遍断除。
Anāgāmikamaggena, kāmadosāva sabbathā.
1828一八二八。
1828.
113一切烦恼皆由阿拉汉所断除,无有例外;
Arahattena sabbepi, klesā khīyanti sabbathā;
114烦恼除灭当根据其因缘法性,细心分别观察体会。
Klesahāni yathāyoga-miti ñeyyā vibhāvinā.
1829一八二九。
1829.
116『四种分别力』者,在义理上作词义解释;
Paṭisambhidā catasso, atthe dhamme niruttiyaṃ;
117于表达时则显现,其智由差别而生,圣者如此说。
Paṭibhāne ca bhāsanti, ñāṇaṃ bhedagataṃ budhā.
1830一八三零。
1830.
119缘起与果报及涅槃,其意同样被阐述;
Hetupphalañca nibbānaṃ, bhāsitattho tathāparo;
120五种成熟作意为名,其意以名称分别说明。
Pākākriyāti pañcete, atthanāmena bhāsitā.
1831一八三一。
1831.
122因缘行为之道亦如是所说;
Hetu cāriyamaggo ca, bhāsitañca tathāparaṃ;
123善恶五法已经阐明。
Kusalākusalañceti, pañca dhammo pakāsito.
1832一八三二。
1832.
125在此正如十种区别中,对于法义恰当揭示;
Tatthevaṃ dasadhā bhede, atthadhamme yathārahaṃ;
126凡与众会之言辞交流,即被认可为语句。
Yo vohāro sabhāvena, sā niruttīti sammatā.
1833一八三三。
1833.
128绳索、牛杖等使用之差异,各有不同,各自分别;
Taṃtaṃgocarakiccādi-bhedabhinnaṃ tahiṃ tahiṃ;
129流行运行的那种智,彼即为明智的光明所在。
Pavattamānaṃ yaṃ ñāṇaṃ, paṭibhānaṃ tamīritaṃ.
1834一八三四。
1834.
131前先关系乃真实之义,
Pubbayogo bāhussaccaṃ,
132国土语言即如来所教;
Desabhāsā tathāgamo;
133反复提问与得证,
Paripucchā cādhigamo,
134依止是朋友的财富。
Nissayo mittasampadā.
1835一八三五。
1835.
136获得这个(教理的)依止,因此产生了辨别解脱;
Iccūpanissayaṃ laddhā, bhijjati paṭisambhidā;
137或者是没有污秽的地位,或者就是有污秽的地位。
Asekkhabhūmiyaṃ vātha, sekkhabhūmiyameva vā.
1836一八三六。
1836.
139无量的眷属与依赖,还有对此的依靠;
Sarassato āgamato, tathālambaṇatopi ca;
140圣者揭示名相的起因,关于果报有三种种类,唯智者了知之。
Nāmuppattiṃ pakāsenti, phalassa tividhaṃ budhā.
1837一八三七。
1837.
142果报分三种,其次为入圣三果等的所属;
Tidhā tato samāpatti, sotāpattiphalādikā;
143无相与非有分别相,以及包摄其中的含义。
Suññatā cānimittā ca, tathāppaṇihitāti ca.
1838一八三八。
1838.
145亦如前述,欲入圣果者,依此有所开示;
Tañca vuttanayeneva, samāpajjitumicchato;
146观察有为法者,自得其果报。
Vipassantassa saṅkhāre, phalamappeti attano.
1839一八三九。
1839.
148止灭于是境界,乃是色非色二法之得;
Nirodhaṃ tu samāpattiṃ, rūpārūpassa lābhako;
149于止灭中得无生者,阿拉汉亦如是。
Samāpajjatānāgāmī, arahā ca yathā tathā.
1840一八四零。
1840.
151色非色止灭中,依正理而得入。
Rūpārūpasamāpattiṃ, samāpajja yathākkamaṃ;
152破除覆蔽而观察,彼处即彼处详察摭取。
Vuṭṭhahitvā vipassanto, tattha tattheva saṅkhate.
1841一八四一。
1841.
154调伏和观察同时施行,发起双修法门;
Yuganandhaṃ pavattetvā, samathañca vipassanaṃ;
155直到断除一切有碍六处邪侣,从此进入彼彼净境。
Yāvākiñcaññāyatana-mitthaṃ patvā tato paraṃ.
1842一八四二。
1842.
157应当依顺而持守,作善业得善果报。
Adhiṭṭheyyamadhiṭṭhāya, katvābhogaṃ yathārahaṃ;
158贤者入于道相成就之境。
Maggārūpasamāpattiṃ, samāpajjati paṇḍito.
1843一八四三。
1843.
160于是触及止灭,超越二种心起。
Tato nirodhaṃ phusati, cittuppādadvayā paraṃ;
161由此心不现故,谓之止灭。
Tassevaṃ manasābhāvo, nirodhoti pavuccati.
1844一八四四。
1844.
163心之果起,彼觉明现。
Phalacittasamuppādā, vuṭṭhānaṃ tassa dīpitaṃ;
164于是断除生命流,智慧者便作复观。
Tato bhavaṅgaṃ chetvāna, paccavekkhati buddhimā.
1845一八四五。
1845.
166此者基于多种功德,智慧增长为最高;
Iccānekaguṇādhāraṃ, paññābhāvanamuttamaṃ;
167善于修习者、精进者,应当培植此心,追寻有益于自身者。
Bhāveyya matimā yogī, patthento hitamattano.
1846一八四六。
1846.
169如此善妙成就的戒心——
Itthaṃ susampāditasīlacitta-
170修行智慧清净者;
Paññāvisuddhī paṭipādayantā;
171已获得正觉,超越生死忧苦,
Patvāna sambodhimapetasokā,
172守护终极安乐,长久不退。
Pālenti sotthiṃ paramaṃ cirāya.
1847一八四七。
1847.
174彼等已成就空无所成,超越至上,
Te pattipattā paramappatītā,
175如翼展洁净无染的圣婆罗门女;
Pakkhālitaklesamalā mahesī;
176极尽崇高庄严之德,
Accantavodātaguṇoditattā,
177世间殊胜,至为赞叹。
Lokassa hontuttamadakkhiṇeyyā.
178如是名色品中流出果分别
Iti nāmarūpaparicchede nissandaphalavibhāgo nāma
179第十三品。
Terasamo paricchedo.
180且一切观分别已竟。
Niṭṭhito ca sabbathāpi vipassanāvibhāgo.
181结论说
Nigamanakathā
1848一八四八。
1848.
183至此,已作诠释,现予展开说明;
Ettāvatā paṭiññāto, pavakkhāmīti ādito;
184名色章节,已由我圆满阐述。
Nāmarūpaparicchedo, pariniṭṭhāpito mayā.
1849一八四九。
1849.
186恰如十三分所揭示,明确划分为七种得解法;
Teraseva paricchedā, vibhattā satta sādhikā;
187名色品中,言说顺序亦已说明。
Nāmarūpaparicchede, bhāṇavārā pakāsitā.
1850一八五〇。
1850.
189阿毗达摩终极义理,止禅与观禅俱成;
Abhidhammaparamatthā, samatho ca vipassanā;
190详尽而详尽地细分,其分类共计三种说法。
Visuṃ visuṃ vibhattāti, vibhāgettha tidhā matā.
1851一八五一。
1851.
192此者谓智慧的解脱,乃在内心深处澄明了知,
Soyaṃ vijjāvimokkhā ca, hadayesu vibhāvinaṃ;
193以至于坚定不移地安住于至爱,乃于此教法中求索研究。
Vallabhattamadhiṭṭhāya, sāsanettha gavesinaṃ.
1852一八五二。
1852.
195心念所向如同初升之日,智慧者如太阳光明;
Manogatatamuddhaṃsī, raviraṃsīva paṇḍito;
196宜久视此光明,安住于正法的宝藏之中。
Dassetu ciramālokaṃ, saddhammaratanālaye.
1853一八五三。
1853.
198至高无上的智慧,乃通达实相的行持熟练;
Paṇḍiccaṃ paramatthesu, pāṭavaṃ paṭipattiyaṃ;
199这是比丘们从彼善逝教法中学习的善友之法。
Patthayantena bhikkhūna-mitthaṃ sugatasāsane.
1854一八五四。
1854.
201名色的分别已被破除,心意清净无碍;
Nāmarūpapariccheda-masaṃkiṇṇamanākulaṃ;
202皈依光明的利益安乐,我已如法修行而成。
Kubbatā hitakāmena, sukatena katena me.
1855一八五五。
1855.
204宏伟如大须弥山的居所,广大庄严以巨大的舍利塔为装饰;
Mahāmerunibhaṃ gehaṃ, mahācetiyabhūsitaṃ;
205其为宏大的寺院,坐落于山丘之上,显著如大菩提树般名扬四方。
Mahāvihāramāruḷha-mahābodhimahussavaṃ.
1856
1856.
207装饰华丽,长期为修行清净之所;
Alaṅkātuṃ pahontālaṃ, cirakālaṃ tapodhanā;
208乃斯里兰卡岛的美丽装饰,摒除污秽之处。
Laṅkādīpassalaṅkāraṃ, kalaṅkāpagatālayaṃ.
1857
1857.
210名色相的区分,
Nāmarūpaparicchedo,
211如无间障,亦如是;
Antarāyaṃ vinā yathā;
212此在世间已成熟,
Niṭṭhitoyaṃ tathā loke,
213成熟之心意美好。
Niṭṭhantajjhāsayā subhā.
214如是阿努儒达阿阇梨所造
Iti anuruddhācariyena viracitaṃ
215名色分别论已竟。
Nāmarūpaparicchedapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.
216礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa