12. 第十二章
12. 第十二品
12. Dvādasamo paricchedo
1十事分别
Dasāvatthāvibhāgo
1642一六四二。
1642.
3依意趣不同而有别,及反面摒弃的差异;
Iccaṭṭhārasadhā bhinnā, paṭipakkhappahānato;
4因相状不同而分别,有三种修习方法。
Lakkhaṇākārabhedena, tividhāpi ca bhāvanā.
1643一六四三。
1643.
6集聚总相,起灭现观;
Kalāpato sammasanaṃ, udayabbayadassanaṃ;
7断灭智,畏怖智,及智的更新差别。
Bhaṅge ñāṇaṃ bhaye ñāṇaṃ, ñāṇamādīnavepi ca.
1644一六四四。
1644.
9由此生起厌离智慧,此智慧即是想让解脱之智慧;
Tatheva nibbidāñāṇaṃ, ñāṇaṃ muccitukamyatā;
10又由回忆观诸行无常的智慧得以顺次生起。
Paṭisaṅkhā ca saṅkhāru-pekkhāñāṇānulomakaṃ.
1645一六四五。
1645.
12依不同缘起之对象,亦分为十种;
Iccāvatthāpabhedena, dasadhāpi vibhāvitā;
13又因其理合轨,特别合于正法,总合为三种。
Sabhāgatthavisesena, tidhā saṅgahitā puna.
1646一六四六。
1646.
15所谓如实智,乃正知等三种;
Yathābhūtaṃ nāma ñāṇattayaṃ sammasanādikaṃ;
16于恐怖等智分为三,谓之厌离。
Bhayādiñāṇaṃ tividhaṃ, nibbidāti pavuccati.
1647一六四七。
1647.
18如是解脱欲等四,正是离欲;
Tathā muccitukāmādi, virāgova catubbidhaṃ;
19依标识等三智,如知断故再现。
Lakkhaṇattayanijjhānavasena puna vuṭṭhitā.
1648
1648.
21『空无相』与『无所有相』,同样也称之为『无所缚』;
Suññatañcānimittañca , tathāppaṇihitanti ca;
22『Sādheti』意指所谓道法,乃断尽解脱之至高境界。
Sādheti maggasaṅkhātaṃ, vimokkhattayamuttamaṃ.
1649
1649.
24如是,欲修习者,当依正理分辨,
Iti bhāvetukāmassa, vibhāveti yathākkamaṃ;
25通过分别十种本质,详加理解如何获得。
Dasāvatthāvibhāgena, samādāya yathā kathaṃ.
1650一六五〇。
1650.
27已初步清净者,是善法门中以戒清净为先;
Visuddho paṭhamaṃ tāva, sādhu sīlavisuddhiyā;
28为近行定,立止心清净。
Upacārappanāyañca, ṭhatvā cittavisuddhiyaṃ.
1651一六五一。
1651.
30具足相因,分别名色本性;
Sappaccayaṃ pariggayha, nāmarūpaṃ sabhāvato;
31断除见取、疑惑,得清净更胜境界。
Diṭṭhikaṅkhāvitaraṇaṃ, patvā suddhiṃ tato paraṃ.
1652
1652.
33对过去与未来的蕴,以及现起的烦恼,
Atītānāgate khandhe, paccuppanne ca sāsave;
34以正见周详覆盖,认识三法印的真实;
Kalāpato sammasitvā, sammaseyya tilakkhaṇaṃ.
1653
1653.
36断除取有,
Ādānanikkhepanato,
37消灭老、病与死。
Vayovuddhatthagāmito;
38进食也如是,
Āhāratopi ututo,
39业行也是这样,内心也是这样。
Kammato cāpi cittato.
1654一六五四。
1654.
41依据法之实相,因色法存在而生起;
Dhammatārūpato cāpi, rūpasattakato naye;
42因成团聚而生因,成对相对而生起,刹那间而行。
Kalāpato yamakato, khaṇikā paṭipāṭito.
1655一六五五。
1655.
44解显见解的妄执者,亦同样揭示自我之妄执;
Diṭṭhimugghāṭayanto ca, mānamugghāṭayaṃ tathā;
45对邻近事物的关注,基于名色存在的把握而起。
Nikantipariyādāno, nāmasattakato naye.
1656一六五六。
1656.
47若无常性不能终止,亦不可为苦所损伤;
Niccā ce na nirujjheyyuṃ, na bādheyyuṃ sukhā yadi;
48若仅以居住活动为限,则其灭除不持此类性质。
Vase vatteyyumattā ce, tadabhāvā na tādisā.
1657一六五七。
1657.
50行蕴因缘和合而生,依止念故而生起;
Sambhavanti hi saṅkhārā, sati paccayasambhave;
51由此因缘已足而具,彼诸行蕴随灭而流去。
Tato paccayanipphannā, avassaṃ bhedagāmino.
1658
1658.
53彼诸行因无常而灭,无常之故是苦;
Tadaniccā khayaṭṭhena, dukkhā nāma bhayaṭṭhato;
54因无我体性而失,故应分别此行蕴。
Anattāsārakaṭṭhena, saṅkhārāti vibhāvayaṃ.
1659
1659.
56与时间相合的,是色,亦与时间相合的是名;
Kālena sammase rūpaṃ, nāmaṃ kālena sammase;
57既有内在亦有外在,因此存在聚合;
Ajjhattañca bahiddhā ca, samāsabyāsato tato.
1660
1660.
59依照所设的区分,众生相续和合;
Yathopaṭṭhitabhedena, sammasanto samūhato;
60贤者称此为聚集的集聚;
Kalāpato sammasanamiti bhāveti paṇḍito.
1661
1661.
62于是心清净时,心识作意安住;
Tassevaṃ sammasantassa, kammaññaṃ hoti mānasaṃ;
63比丘发起所造行,禅修所成随转动。
Sūpaṭṭhanti ca saṅkhārā, vodāyati ca bhāvanā.
1662
1662.
65继之慧观照时,智者观察持守;
Tato paraṃ vipassanto, pariggaṇhāti paṇḍito;
66当下所现诸法,蕴界集灭流转。
Paccuppannasabhāvānaṃ, khandhānamudayabbayaṃ.
1663
1663.
68『渴爱』为迷惑之因;
Taṇhāsammohakammehi,
69五蕴具有相互依存的性质;
Khandhapañcakasabhāvo;
70色蕴由觅取而生起,
Rūpamāhārato hoti,
71触及时生受等感受。
Phassato vedanādayo.
1664
1664.
73识从名与色生起,依触而生起;
Viññāṇaṃ nāmarūpamhā, sambhotīti ca passato;
74「因彼条件而成,构成五蕴生起之见。」
Tassa paccayato hoti, khandhesudayadassanaṃ.
1665
1665.
76渴爱等的灭尽,
Taṇhādīnaṃ nirodhā ca,
77他已见证灭尽;
Nirodho hoti passato;
78如是二十种现起,
Tathā vīsatidhā hoti,
79于彼即现灭尽之见。
Tattheva vayadassanaṃ.
1666
1666.
81观察无常变化的相状;
Nibbattivipariṇāmalakkhaṇaṃ pana passato;
82即时地见闻、洞察生起与灭尽的现象。
Khaṇato dasadhā nesamudayabbayadassanaṃ.
1667
1667.
84如此谓五十五种差别,
Itthaṃ paññāsadhā bhedo,
85即蕴的生起与灭尽。
Khandhānamudayabbayo;
86初根所别等,
Āyatanādibhedopi,
87应当如实相应加以联系观察。
Yojetabbo yathārahaṃ.
1668
1668.
89正如是观,蕴、处、界等,
Tadevamanupassanto , khandhāyatanadhātuyo;
90无常、苦、无我,是贤者多方所修习。
Aniccā dukkhānattāti, bhāveti bahudhā budho.
1669
1669.
92由修习而生,是为已亲见正觉之法所显现的觉支;
Bhāvanāpasutassevaṃ, passato bodhipakkhiyā;
93诸觉支已具现行,特别是那些纯熟精通之觉支。
Pātubhūtā pavattanti, visesena visāradā.
1670
1670.
95当特征被分别断除,三相被明了之时,
Salakkhaṇaparicchinne, tilakkhaṇavavatthite;
96对贪爱及烦恼所造作之业,观察者寻求其究竟之义。
Chando sāsavasaṅkhāre, sāradaṃ pariyesati.
1671
1671.
98在此,思想先行,然后聚合心意;
Tattha pubbaṅgamaṃ hutvā, saṃpakkhandati mānasaṃ;
99念头像灯光熄灭一样消散,再次重新聚集。
Saṅkappobhiniropeti, āharanto punappunaṃ.
1672
1672.
101根据事物的性质,信心便由此而高涨;
Yathāvatthusabhāvena, tato saddhādhimuccati;
102念保持稳定,牢固把持本性的实相。
Sati sūpaṭṭhitā hoti, pariggayha sabhāvato.
1673
1673.
104智慧生起时,随之于定中观察内涵;
Paññā sampaṭivijjhantī, samāhacca vipassati;
105由于努力勤修,而由此实施修习。
Paggahetvāna vāyāmo, paṭipādeti bhāvanaṃ.
1674
1674.
107由是,生喜悦,心志安然满足;
Tato pītimano hoti, nipphāditamanoratho;
108多生欢喜,心志清净欢喜。
Pāmojjabahulo hutvā, passaddhadaratho pana.
1675
1675.
110是心诸波逐渐消逝,定慧稳固不动;
Vikkhepuddhaccanittiṇṇo, samādhiyati niccalo;
111继而坚住于平等心的修习道路,进至更高境界。
Upekkhā bhāvanāvīthiṃ, adhiṭṭhāti tato paraṃ.
1676一六七六。
1676.
113如同驾驭战车的英雄,这修习正精进者;
Āruḷhayoggācariyo, ājānīyaratho viya;
114如风中火炬,虽风起却安然不动,面容清净安详。
Vātābhāve padīpova, pasannekamukhaṭṭhitā.
1677一六七七。
1677.
116如细微巧妙的作法,犹如锋利的爪牙般,
Sukhumā nipuṇākārā, khuradhārāgatā viya;
117其能摄取修习之根本,发展洞见观慧。
Gaṇhantī bhāvanāgabbhaṃ, pavaḍḍhati vipassanā.
1678一六七八。
1678.
119针对功德具足的体验,
Sampattapaṭivedhassa,
120此即彼洞见所致,
Tassevaṃ taṃ vipassato;
121出生时有所妨碍,
Jāyateko upakleso,
122落实于遮蔽物资事。
Dasopaklesavatthukā.
1679一六七九。
1679.
124光明、喜悦、宁静,以及正觉的到达;
Obhāso pīti passaddhi, adhimokkho ca paggaho;
125快乐、智慧、护持、平等心和安降。
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ca.
1680一六八零。
1680.
127对于诸有生事中各类出生的震骇困惑;
Jātesvetesu yaṃ kiñci, uḷāraṃ jātavimhayo;
128观察出世间观修习方法之后,继而了知它的究竟境界。
Disvā vipassanāmaggā, vokkamitvā tato paraṃ.
1681
1681.
130此时我因我执的分裂而苦恼,依凭幻境招致迷惑;
Tamahaṃkāravikkhitto, assādento mamāyati;
131或因傲慢自大,认为自己已登至最高境界。
Hotādhimāniko vātha, maññanto tamanuttaraṃ.
1682
1682.
133如此受污染者,或修习已沦落如倒堕状态;
Siyā cevamupakliṭṭhā, patitā vātha bhāvanā;
134由此反观,智者洞彻之。
Tatthevaṃ paṭisaṅkhāya, paṭivijjhati paṇḍito.
1683
1683.
136对于执著于渴爱见的人,无法使之疾速顿悟;
Na taṇhādiṭṭhimānehi, pariyogāhahetuto;
137因依赖于标记,故此出于世间的正见洞察。
Lakkhaṇālambaṇattā ca, lokiyāyaṃ vipassanā.
1684
1684.
139坚持见解之人,偏离正道,致使误入歧途;
Diṭṭhimānanikantī ca, kummaggā paripanthakā;
140正道者,名为清净;观察力清净亦称为内观。
Maggo visuddhiyā nāma, visuddhā ca vipassanā.
1685一六八五。
1685.
142譬如御者紧握缰绳,谓之驾驭;
Sārathīva rathaṃ bhantamiti saṅkhāya sādhukaṃ;
143开启道路,展开宽广,依旧如前所成就。
Paviṭṭhamaggaṃ vikkhittaṃ, sampādeti yathā pure.
1686一六八六。
1686.
145如是于道与非道,均依照相应之区分法;
Itthaṃ magge amagge ca, yāthāvapaṭivedhakaṃ;
146「道与非道的净净」,意为具有智慧与见解的清净境地。
Maggāmaggavisuddhīti, ñāṇadassanamīritaṃ.
1687一六八七。
1687.
148「心的转动之体」者,是觉者之解脱之标志;
Cetopavattanākāramiti sallakkhayaṃ budho;
149正断为善,细微而善巧由此而生。
Sādhukaṃ paṭivijjhanto, sukhumaṃ nipuṇaṃ tato.
1688一六八八。
1688.
151断除纠缠后,予以觉悟,令觉醒于觉支。
Paripanthe vimocetvā, bodhetvā bodhipakkhiye;
152于修习修观,其次生灭相亦当了知。
Bhāvanaṃ paṭipādento, punadevodayabbayaṃ.
1689一六八九。
1689.
154以定为所依有智慧者,观察三法印之相;
Samadhiṭṭhāya medhāvī, vipassati tilakkhaṇaṃ;
155所谓生灭智,是入灭境之后的认识。
Udayabbayañāṇanti, tamīrenti tato paraṃ.
1690一六九零。
1690.
157由行蕴之特性,尤以有形色者为显现。
Saṅkhārānaṃ vibhūtattā, sākārānaṃ visesato;
158三相的显现存在于有行法的本性中。
Tilakkhaṇānaṃ diṭṭhattā, saṅkhāresu sabhāvato.
1691一六九一。
1691.
160解脱之道的全程,具足正道与邪道的净除;
Paripanthā vimuttassa, maggāmaggavisuddhiyā;
161如同行路者行走之法的净除。
Yathāvīthippavattassa, paṭipattivisuddhiyā.
1692一六九二。
1692.
163根的通达成熟,正念观察随之圆满;
Indriyānaṃ sutikkhattā, paripakkā vipassanā;
164起曜之后得自由,如同断裂之中立稳,理应如何?
Udayamhā vimuccitvā, bhaṅge ṭhāti yathā kathaṃ.
1693一六九三。
1693.
166生成依缘而起,此为法所确定;
Uppādo paccayāyatto, dhammānamiti nicchite;
167出生随灭而有,是成就者的规律。
Nirodhānugatā jāti, siddhāvassaṃ niyāmato.
1694一六九四。
1694.
169此时升起刚开始,犹如太阳为了诸事显现;
Tatodayāva paṭṭhāya, atthāya sūriyo viya;
170“走向灭尽”者谓万有皆灭,如同“衰败”者所见的样子。
Vināsāya pavattantā, vayantevāti pekkhati.
1695一六九五。
1695.
172“由生起、享用而生烦恼”者,无时无刻皆有生灭。
Udayābhogamohāya , vayanticceva sabbathā;
173“起于分别的本性”者,法中存有正念而维持。
Bhedassabhāvamārabbha, dhammesu sati tiṭṭhati.
1696一六九六。
1696.
175“过往诸法已被止息”,意谓于灭尽中止灭,无所来去。
Atītā ca niruddhāva, nirujjhissantināgatā;
176仅仅是断尽、停止流转、以如是的意愿观察。
Nirujjhanteva vattantā, iccevamanupassato.
1697一六九七。
1697.
178如同泉水从山腹涌出,如同荷叶上的水珠;
Nijjharova giraggamhi, vārivoṇatapokkhare;
179如同在燃烧的灯火上冥思,如同桑树上的寒气。
Padīpo viya jhāyanto, āraggeriva sāsapo.
1698一六九八。
1698.
181如炎热时的风,如盛夏时的水。
Ātape viya ussāvo, parissāve jalaṃ viya;
182如同涂抹的蜂蜜团,如同浸泡于水中的盐团。
Madditaṃ pheṇapiṇḍaṃva, loṇapiṇḍamivodake.
1699
1699.
184如同水中之芦苇,受风吹动摇曳;
Udake daṇḍarājīva, vijjutāva valāhake;
185如同沼泽冷水中的气泡,漂浮不定。
Jalaṃ tattakapāleva, salile viya bubbuḷaṃ.
1700
1700.
187如同风吹动的芒草,如风摇动水边的叶片。
Vātabbhāhatatūlaṃva, tīraṃ pattāva vīciyo;
188果报如同脱离枷锁一般,如同三根稻草被火焚烧而释放。
Phalaṃ bandhanamuttaṃva, tiṇānīva hutāvahe.
1701一七〇一。
1701.
190生者也是这样,活者亦常住,死者亦常持续;
Jāyantāpi ca jiyyantā, miyyantā ca nirantaraṃ;
191奔向涅槃灭尽,趋向断灭坠落者。
Nirodhāyābhidhāvantā, bhaṅgābhimukhapātino.
1702一七〇二。
1702.
193消散者显现,逐渐衰减的中流行者。
Vigacchantāva dissanti, khīyantantaradhāyino;
194行有为法者终被毁坏,堕入而终致灭尽。
Viddhaṃsayantā saṅkhārā, patantā ca vināsino.
1703一七〇三。
1703.
196此名为破坏智,彼凭此慧而能观察见知;
Bhaṅgañāṇaṃ tamakkhātaṃ, yena ñāṇena passato;
197观察无常则趋行,其观为三种般若观察。
Aniccantānudhāvanti, tividhāpi vipassanā.
1704一七〇四。
1704.
199于生、住、坏诸境中,无常实显然为明证。
Udayabbayabhaṅgesu, pākaṭā hi aniccatā;
200由于恐怖、忧患及厌离,对诸苦之无常性生起了痛断之心。
Bhayādīnavanibbede, dukkhatānattatā tato.
1705
1705.
202如是,对破坏性现象(无常)对世间见者,见其三法印;
Itthaṃ bhaṅgamadhiṭṭhāya, passantassa tilakkhaṇaṃ;
203由于造作法皆为恐怖,瑜伽行者随之亲近照护。
Saṅkhārā sabhayā hutvā, samupaṭṭhanti yogino.
1706
1706.
205如同水流入河道,顺流而下,渐渐消失;
Vāḷamigānubaddhāva, nimmujjantā viyaṇṇave;
206如同非人所害,被包围且被敌对所围困。
Amanussagahitāva, parikkhittāva verihi.
1707一七〇七。
1707.
208黑蛇缠绕,凶猛如猛鸡般激烈迸发;
Kaṇhasappasamālīḷhā , caṇḍahatthisamuṭṭhitā;
209却被陷阱围困,如同飞鸟被陷入死网,正要坠落降生寒冷之地。
Papātāvāṭapakkhantā, patantāva hutāvahe.
1708一七〇八。
1708.
211被束缚的强盗,头颅如将被斩断般垂落。
Vajjhappattā mahācorā, chijjantā viya sīsato;
212像攀登利刺一般,犹如从山上升起。
Sūlamāropiyantāva, pabbatenotthaṭā viya.
1709一七零九。
1709.
214生死之难已逼近,受老病所压迫;
Jātisaṅkaṭapakkhantā, jarābyādhinipīḷitā;
215为死神所笼罩,沉沦于大苦难。
Maraṇāsanisammaddā, mahābyasanabhāgino.
1710一七一零。
1710.
217常被死亡云遮蔽,如苦担重负高耸。
Maccunabbhāhatā niccaṃ, dukkhabhārasamotthaṭā;
218依于忧愁衰败,专注于哀伤悲痛。
Sokopāyāsanissandā, paridevaparāyaṇā.
1711一七一一。
1711.
220因沉溺于渴爱与见解,众生由此被激发奋起;
Taṇhādiṭṭhimamattena, sattā etthādhimucchitā;
221有人被恐惧束缚牢牢,有人则被恐惧解脱自由。
Baddhā bhayena baddhāva, muttāva bhayamuttakā.
1712一七一二。
1712.
223如是于行蕴法中,观察恐怖生起之理;
Iti saṅkhāradhammesu, bhayuppattimudikkhato;
224恐怖分别者言说分别,诸尊者已超越恐怖。
Bhayañāṇanti bhāsanti, bhayamuttā mahesayo.
1713
1713.
226诸行如同室中众器具,普现四方;
Sabhayā puna saṅkhārā, sandissanti samantato;
227有害无害,常住不变,恒新不息。
Ahitāvahitāniccamādīnavaṃ nirantaraṃ.
1714
1714.
229如埋藏井中所掩物,如火焰覆以灰尘一般;
Gūthakūpaṃva kuthitaṃ, bhasmacchannova pāvako;
230如同水,清澈洁净,而饮食则充满多样。
Sarakkhasaṃva salilaṃ, savisaṃ viya bhojanaṃ.
1715一七一五。
1715.
232林中居住着鹿和其他兽类,其道路充满盗匪,极为凶险;
Vanaṃ vāḷamigākiṇṇaṃ, maggo coramahabbhayo;
233犹如遭雷击的巨大树木断裂般摇摇欲坠。
Bhijjamānā mahānāvā, phalantā asanī yathā.
1716一七一六。
1716.
235武器携带齐备,装备完整,立于战场之上;
Āvudhākulasannaddhā, yuddhabhūmipatiṭṭhitā;
236聚集了大军,被恶劫牢牢统御。
Saṅgatāva mahāsenā, ghorānatthaniyāmitā.
1717一七一七。
1717.
238车辆像车轮般旋转,上面连接着轮辋;
Rathaṃ cakkasamāruḷhaṃ, vuyhantaṃ vaḷavāmukhaṃ;
239像甲壳一样包裹着大梁,犹如在其下跨踞的马。
Kappuṭṭhānamahārambhaṃ, kappo pattantaro yathā.
1718一七一八。
1718.
241如此众生也俱随之而生。
Tathā lokā tayopete,
242诸多忧患缠身;
Mahopaddavasaṅkulā;
243如十一个灼烧的火炉,
Ḍayhantekādasaggīhi,
244不断燃烧、熬煎煎熬。
Paripphandaparāyaṇā.
1719
1719.
246如同大林所烧,生死轮回的根本所在,
Mahāraññamivādittaṃ, bhavayonigatiṭṭhiti-
247众生栖居其边,如同被锦绣火炭所炙。
Sattāvāsā samībhūtā, jalitaṅgārakāsukā.
1720一七二零。
1720.
249毒虫大水火地,是杀害五蕴之物;
Āsīvisā mahābhūtā, vadhakā khandhapañcakā;
250眼等诸根皆空,众生之所居处乃至杀害乡野者。
Cakkhādayo suññā gāmā, gocarā gāmaghātakā.
1721一七二一。
1721.
252此乃聚合一切欲流相续之生死海圈,
Iccānayasamākiṇṇaṃ, bhavasāgaramaṇḍalaṃ;
253无岩洞、草屋或立足之所,亦无依止所在也。
Leṇaṃ tāṇaṃ patiṭṭhā vā, saraṇaṃ vā na vijjati.
1722
1722.
255愚人如是愤怒,心如曲钩,譬如逆鳞之鱼;
Etthābhirodhino bālā, vaṅkaghastāva mīnakā;
256因大苦恼而鼓胀,立于强怖之境。
Mahāsakaṭupabbuḷhā, mahabbhayapatiṭṭhitā.
1723
1723.
258生时复生,饱受各样烦恼之苦;
Jāyamānāva jiyyantā, nānābyasanapīḷitā;
259陷于祸患深渊,坚决向死的必然归宿屈服。
Vipattāvaṭṭapatitā, maraṇābaddhanicchayā.
1724一七二四。
1724.
261蒙蔽于烦恼者,四种病患俱生;
Mohandhakārapihitā, caturoghasamotthaṭā;
262被苦难纠缠,行恶作乱者即然。
Vitunnā dukkhasallena, vihaññanti vighātino.
1725一七二五。
1725.
264如同恶毒之花,结多种不同之果;
Itthañca visapupphaṃva, nānānatthaphalāvahaṃ;
265苦的连锁相续,聚集如病痛之现。
Dukkhānubandhasambādhaṃ, ābādhaṃva samuṭṭhitaṃ.
1726一七二六。
1726.
267如同铁犁般锋利愤怒,带来可怖的牢笼束缚;
Āsīvisaṃva kupitaṃ, ghoraṃ bhayanibandhanaṃ;
268又如利刃般锐利的怒气,成为痛苦纷扰的根源。
Asisūnaṃva sārambhaṃ, dukkhāyūhanakaṃ padaṃ.
1727一七二七。
1727.
270如同烧着的火炭和荆棘缠绕的水,
Savidāhaparipphandapakkabandhamivodakaṃ;
271使生起和展开,成为缘起的根本相续。
Uppādañca pavattañca, nimittāyūhanaṃ tathā.
1728一七二八。
1728.
273若观续转者,慧见贻害之理;
Paṭisandhiñca passantaṃ, ñāṇamādīnavaṃ mataṃ;
274此义于三界中,现破增上分别。
Tebhūmakesu tenāyamavuddhiṃ paṭivijjhati.
1729一七二九。
1729.
276恐怖与恐惧端,众苦因缘消灭;
Bhayabheravapakkhante, bahvādīnavapaccaye;
277审察行法本质,厌离非所依止。
Saṅkhāre samavekkhanto, nibbindati nirālayo.
1730
1730.
279生命之乐如同毒药;恐惧如荆棘丛生。
Visaṃ jīvitukāmova, verike viya bhīruko;
280美丽如飞鸟之王;盗贼如富贵之人。
Supaṇṇaṃ nāgarājāva, coraṃ viya mahaddhano.
1731
1731.
282承受痛苦之折磨,身处苦境时应观照;
Dukkhānusayasambādhe, bādhamāne vibhāvayaṃ;
283忧伤使人不安,害怕行路艰难。
Saṃvejeti nirānande, paripanthabhayākule.
1732一七三二。
1732.
285如同洁净的净水,甘甜清凉;
Suddho muttakarīsaṃva, suhito vamitaṃ viya;
286如同涂抹的恶臭,被扫净的庭院一般。
Suvilittova duggandhaṃ, sunhāto aṅgaṇaṃ viya.
1733一七三三。
1733.
288染着贪欲火焰,沾染四大毒的污垢;
Rāgadosaparikliṭṭhe, caturāsavapūtike;
289陷于低贱世欲,因忧恼而染污败坏。
Hīnalokāmisāsāre, saṃklesavisadūsite.
1734一七三四。
1734.
291即使智慧者对行蕴生厌恶,也不会因此产生欢喜;
Saṅkhārepi jigucchanto, nābhinandati paṇḍito;
292对此欢喜的止息便是厌离之智所宣说。
Tassetaṃ nandinissaṭṭhaṃ, nibbidāñāṇamabravuṃ.
1735一七三五。
1735.
294智慧者观察诸根等不净之后,再次对行蕴生厌恶;
Sabhayādīnave disvā, saṅkhāre puna paṇḍito;
295从此厌离之中,他渴望解脱脱离。
Nibbindanto tato tehi, parimuccitumicchati.
1736一七三六。
1736.
297如同被缚的渔夫,仿佛被关入牢笼的鸟类;
Mīnāva kumīne baddhā, pañjare viya pakkhino;
298盗贼宛如被束缚的游方人,逃避像那滑行的蛇。
Coro cārakabaddhova, peḷāyantova pannago.
1737一七三七。
1737.
300如陷泥沼的巨蛇,已临近月蚀之地;
Paṅke sanno mahānāgo, cando rāhumukhaṃ gato;
301猎人宛如陷入陷阱,正如轮回之中受困的行者。
Migo yathā pāsagato, tathā saṃsāracārake.
1738一七三八。
1738.
303无明所缠绕,五蕴集聚之后;
Avijjāpariyonaddhe , khandhapañcakasanthare;
304见谬已断绝,颠倒考察完成。
Diṭṭhijālapaṭicchanne, vipallāsaparikkhite.
1739一七三九。
1739.
306五种盖障制约,傲慢之柱动摇;
Pañcanīvaraṇābaddhe, mānatthambhasamussaye;
307欲望沉重堕落,灾难祸害显现。
Icchāpapātagambhīre, vipattivinipātane.
1740一七四零。
1740.
309老病的生起,如烟焰的出现;
Jarābyādhisamuppāde, dhūmaketupapattike;
310愤怒如放火,忧伤苦恼满布。
Kodhūpanāhadahane, sokopāyāsadhūpite.
1741一七四一。
1741.
312酒醉懈怠的止息,生有欲渴的消减;
Madappamādāvarodhe, bhavataṇhāvakaḍḍhane;
313离散的发生之后,常陷危险惧怖之中。
Vippayogasamuttāse, niccāpāyabhayākule.
1742一七四二。
1742.
315常常遭受感官所引发的烦恼,因触境而生起诸多烦恼之聚积;
Chālambābhihate niccaṃ, phassadvārādhikuṭṭane;
316无意识的无因之行,乃由感受所激发的业为因缘。
Sañcetanākāraṇike, vedanākammakāraṇe.
1743一七四三。
1743.
318于无益之言语中沉溺,恰如烦恼的铁锁牢牢束缚;
Anatthālāpanigghose, klesarakkhasalālite;
319于死亡起端之处,被缚之人正苦苦寻求解脱。
Maraṇārambhaniṭṭhāne, baddho muttiṃ gavesati.
1744一七四四。
1744.
321犹如烈火被引燃烧,洁净之物被污秽握住;
Aggiṃ viya ca samphuṭṭha-masuciṃ gahitaṃ viya;
322如同饥饿幽灵欲食之时,像被诉诸惩罚的武器般,毁灭之意显现。
Petaṃ khāditukāmaṃva, vikkantentamivāvudhaṃ.
1745一七四五。
1745.
324在观察大堕落时,愿终断一切造作;
Mahābyasanupassaṭṭhe, saṅkhāre mottumicchato;
325此时产生欲离执的智慧,因而显现释放之意。
Muccitukamyatāñāṇamuppannanti pavuccati.
1746一七四六。
1746.
327恶见妖惑者终至堕落,是因习气线结缠绕;
Dujjahe palibajjhante, ganthānusayasaṅgame;
328因贪渴执持而生,是彼因爱而随顺之故。
Taṇhupādānagahaṇe, nandirāgānubandhane.
1747一七四七。
1747.
330为执持已见无明所制,贪欲紧锁相缠绵;
Diṭṭhimānamadatthaddhe, lobhapāsanirantare;
331此连缚极其深重,长期难以克服消灭。
Saṃyojanamahādugge, cirakālappapañcite.
1748一七四八。
1748.
333『取行』者,断灭无遗弃,正如断无明般;
Saṅkhāre muñcataccantaṃ, āvijjhitvāva pannagaṃ;
334彼详察其相,细微而圆融,以明智正迳观照之。
Lakkhaṇānupanijjhāya, sukhumaṃ pana yoniso.
1749一七四九。
1749.
336因此其中间秘藏者,乃无自执超越之解脱;
Majjhattagahaṇo tasmā, nirapekkhavimuttiyā;
337如脱落叶子之枯木般,彼专为审察而别别详察。
Vaggulīvāphalaṃ rukkhaṃ, vīmaṃsati visesato.
1750一七五零。
1750.
339如同棉花被拆破,又重复被拆开;
Vihataṃ viya kappāsaṃ, vihananto punappunaṃ;
340如同臭物又被弄脏,脏污就像是美物一样。
Gandhaṃ viya ca pisento, pisitaṃyeva sādhukaṃ.
1751一七五一。
1751.
342无常、苦、无我这三法,具念之人善于正勤集;
Aniccā dukkhānattāti, satimā susamāhito;
343以觉知督促于内心,观此诸相而洞彻。
Āhacca paṭivijjhanto, lakkhaṇāni vipassati.
1752一七五二。
1752.
345对内观者,当如是思惟,依次此观。
Vipassantassa tassevaṃ, paṭisaṅkhānupassanā-
346智慧完备,熟练精巧,善能辨别,慧眼明达。
Ñāṇamiccāhu nipuṇaṃ, vicinantaṃ visāradā.
1753一七五三。
1753.
348由是,正观者,真证三相,
Iti sammā vipassanto, sacchikatvā tilakkhaṇaṃ;
349以真如实相的本性,如实观照于彼。
Yathābhūtasabhāvena, tatthevamanupassati.
1754一七五四。
1754.
351诸行无常,是由过去所造;
Aniccā vata saṅkhārā, niccāti gahitā pure;
352诸行既见苦,亦见无我。
Dukkhāva sukhato diṭṭhā, anattāva panattato.
1755一七五五。
1755.
354无常、苦、无我,凡所有皆成;
Aniccā dukkhānattā ca, saṅkhatā puna sabbathā;
355皆不可得,亦皆依缘所作。
Alabbhaneyyadhammā ca, tathevākāmakāriyā.
1756一七五六。
1756.
357『色界』具有界质,从属于他境而非自体所有,得以分别知自体不应受持者;
Dhātumattā parādhīnā, attādheyyavivajjitā;
358因有死所应受之想,因此为灭尽所障碍。
Maccudheyyavasānītā, upadhihatagocarā.
1757一七五七。
1757.
360『我』和『我所有』是指自己拥有的,或属于他人;
Ahaṃ mamanti vohāro, paro vātha parassa vā;
361自我或自己的,无处可依,亦无所执着。
Attā vā attanīyaṃ vā, vatthuto natthi katthaci.
1758一七五八。
1758.
363如同车轮构成一个整体,则称为轮子;
Yathāpi aṅgasambhārā, hoti saddo ratho iti;
364同样在蕴中存在整体体性,则称为“有情”。
Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti.
1759一七五九。
1759.
366愚昧无知者在此胡乱称说自己;
Tattha kappenti attānaṃ, bālā dummedhino janā;
367无论内在或外在,所见皆无任何实在。
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, passato natthi kiñcanaṃ.
1760第一七六〇。
1760.
369所谓人,有时安乐,有时苦恼;
Sukhito dukkhito vātha, puggalo nāma katthaci;
370在任何处所都不存在恒常的实体,有为法本质之行蕴恒住。
Vatthuto natthi sabbattha, saṅkhārā taṃsabhāvino.
1761第一七六一。
1761.
372生时存活,死时灭亡;
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;
373自己因缘而苦,苦乃因自己起,无他人使然。
Attāva dukkhitā hete, na tu dukkhāya kassaci.
1762一七六二。
1762.
375苦确实产生,断言苦存在;
Dukkhameva hi sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti ca;
376并非在别处产生苦,亦非别处消灭苦。
Nāññatra dukkhā sambhoti, nāññaṃ dukkhā nirujjhati.
1763一七六三。
1763.
378这里没有种子的成长,对苦行的迷乱;
Ettha gayhūpagaṃ natthi, palāsetaṃ papañcitaṃ;
379阻止之事的军阵,是无益的生起。
Niruddhassa samāyūhā, niratthakasamubbhavā.
1764一七六四。
1764.
381诸行皆无常,若有所苦,为何应我?
Aniccā hontu saṅkhārā, dukkhitā vā mamettha kiṃ;
382谓无我者,于诸行上生起观察智慧。
Anattā vāti? Saṅkhārupekkhāñāṇaṃ pavattati.
1765一七六五。
1765.
384如是观见真实,散坏即是彼极;
Iti disvā yathābhūtaṃ, yāva bhaṅgā tato paraṃ;
385承受住于修习之胎,觉慧成熟观照极。
Gaṇhantī bhāvanāgabbhaṃ, paripakkā vipassanā.
1766一七六六。
1766.
387在瓦舍的破坏之处,因恐怖与贫苦而心生厌恶;
Avassaṃ bhaṅganiṭṭhāne, bhayādīnavanicchite;
388对法生厌、离染,因而弃绝,保持审慎、冷静与不热不躁的态度。
Nibbinditvā virajjanto, paṭisaṅkhāyupekkhati.
1767一七六七。
1767.
390其中犹如脱离束缚者一般,亦如被掀起的瓦砾块;
Tattha muttakarīsaṃva, kheḷapiṇḍaṃva ujjhitaṃ;
391又似离开所托之物一般,好比遗弃了寄居的妻子。
Vissaṭṭhaparaputtaṃva, vissaṭṭhabhariyaṃ viya.
1768第一七六八节。
1768.
393『已转动缘起』与『缘起之因缘』,是在为回向观察而保持平等心态时,
Pavattañca nimittañca, paṭisaṅkhāyupekkhato;
394以及在一切造作法和行所感所经验的生灭变化中,
Sabbasaṅkhāradhammesu, gatiyonibhavesu vā.
1769第一七六九节。
1769.
396犹如水面上的莲花,犹如针尖上的虫,
Vāri pokkharapatteva, sūcikaggeva sāsapo;
397又如被割断的公鸡冠,或被火烧着的草芥。
Khittaṃ kukkuṭapattaṃva, daddulaṃva hutāvahe.
1770一七七〇。
1770.
399心意不放散,不生动摇;
Na pasārīyatī cittaṃ, na tu sajjati bajjhati;
400心意如同房舍的门扉关闭,周绕旋转。
Ālayā patilīyanti, parivattati vaṭṭato.
1771一七七一。
1771.
402如同寒冷与酷暑所覆盖,
Sītaṃ ghammābhitattova,
403如同遮盖的食物;
Chātajjhattova bhojanaṃ;
404如渴者之饮水,
Pipāsitova pānīyaṃ,
405如病者之良药。
Byādhitova mahosadhaṃ.
1772一七七二。
1772.
407如恐怖者之安稳土,犹堕恶道之大海;
Bhīto khemantabhūmiṃva, duggatova mahānidhiṃ;
408如迷惑者之道根,犹如灯火之于黑暗中。
Añjasaṃ maggamuḷhova, dīpaṃ viya ca aṇṇave.
1773一七七三。
1773.
410无老死之苦,无造作之污染;
Ajarāmaramaccantaṃ , asaṅkhāramanāsavaṃ;
411是诸苦灭之所在,渴求涅槃。
Sabbadukkhakkhayaṃ ṭhānaṃ, nibbānamabhikaṅkhati.
1774一七七四。
1774.
413此观行者觉醒出离,成就内观禅定;
Vuṭṭhānagāminī cāyaṃ, sikhappattā vipassanā;
414似飞鸟展翅,顺流而下。
Sakuṇī tīradassīva, sānulomā pavattati.
1775一七七五。
1775.
416观察着无所依止之缘,此时常住观照;
Appavattamanimittaṃ, passanto pana santato;
417如同鸟儿放弃枯树而飞去,因而离开其所栖息之处。
Pakkhīva nipphalaṃ rukkhaṃ, hitvā vuṭṭhāti saṅkhatā.
1776一七七六。
1776.
419所谓近行定,是对欲界烦恼的培养之法;
Upacārasamādhīti, kāmāvacarabhāvanā;
420此世间之道,乃依先前禅定与内观而成。
Muttoyaṃ lokiyo maggo, pubbabhāgavipassanā.
1777一七七七。
1777.
422正如诸欲已成熟,意念亦随之恼乱;
Paripakkā kamenevaṃ, paribhāvitabhāvanā;
423舍弃诸有为法,却轻弃无为法。
Pariccajantī saṅkhāre, pakkhandantī asaṅkhate.
1778一七七八。
1778.
425行者于至上正道专注,执持正法不放逸;
Janetānuttaraṃ magga-māsevanavisesato;
426如柴堆堆积成形,燃起烈火炽燃不息。
Kaṭṭhasaṅghaṭṭanā jātā, accidhūmāva bhāsuraṃ.
1779一七七九。
1779.
428如同铁砧被锤打击时激荡震动,前首沙色(赤红)显现一般,
Uggacchati yathādicco, purakkhatvāruṇaṃ tathā;
429既然进行内观观察,真理之轨迹便随之展开运转。
Vipassanaṃ purakkhatvā, maggadhammo pavattati.
1780
1780.
431如此展开行进时,涅槃之境界可被认识,
Tathā pavattamāno ca, nibbānapadagocaro;
432以解脱之船为名,依此恒常泛舟渡过。
Vimokkhattayanāmena, yathārahamasesato.
1781
1781.
434烦恼之流被断已,遂而消失远离;
Klesadūsitasantāne, abhihantvā vigacchati;
435一心瞬间现起,如同山峰崩塌一般。
Ekacittakkhaṇuppādo, asanī viya pabbataṃ.
1782一七八二。
1782.
437如前所说那样,我今亲自归纳阐述;
Pubbe vuttanayeneva, appanānayamīraye;
438根据足根禅定分别,禅那的调御得以成就。
Pādakajjhānabhedena, jhānaṅganiyamo bhave.
1783一七八三。
1783.
440由身毛孔[外]逐一相应的行为活动产生,
Parikammopacārānu-lomasaṅkhātagocarā;
441凡一切有形有相的,皆是观照而生起。
Yaṃ kiñci lakkhaṇākāraṃ, vipassantā pavattare.
1784一七八四。
1784.
443然后,继承根本涅槃之处而生起,
Tato gotrabhu nibbāna-mālambitvāna jāyati;
444由外界及蕴秽之因所起,故言‘起’。
Bahiddhā khandhato tasmā, vuṭṭhānanti pavuccati.
1785一七八五。
1785.
446从此时起,断除烦恼后,道得以生起并运转;
Tato maggo kilesamhā, vimuccanto pavattati;
447因烦恼断除,两边皆离开,五蕴也断烦恼。
Vuṭṭhānaṃ ubhato tasmā, khandhato ca kilesato.
1786一七八六。
1786.
449有两种,或三种,之后又有果报;
Dve tathā tīṇi vā honti, phalāni ca tato paraṃ;
450断除现行的生死苦,念起回顾生起。
Bhavaṅgapāto taṃ chetvā, jāyate paccavekkhaṇā.
1787一七八七。
1787.
452智者反复观察圣道及其果报涅槃,
Maggaṃ phalañca nibbānaṃ, paccavekkhati paṇḍito;
453是否消灭了恶劣烦恼之残余,持观不舍。
Hīne kilese sese ca, paccavekkhati vā na vā.
1788一七八八。
1788.
455修习后,坚立于初转圣道正果,
Bhāvetvā paṭhamaṃ magga-mitthamādiphale ṭhito;
456继而领悟依止着色受想之名色如昔。
Tato paraṃ pariggayha, nāmarūpaṃ yathā pure.
1789一七八九。
1789.
458通过观净欲乐的过程,再次如实获得相应的现前体验;
Kamena ca vipassanto, punadeva yathārahaṃ;
459按照本来的顺序呈现出来,如同来生果位等法。
Yathānukkamamappeti, sakadāgāmiādayo.
1790
1790.
461如此,对于分别已尽而成熟的观照,
Itthaṃ vibhattaparipākavibhāvanāyaṃ,
462以及对于佛及非佛的分别诠释而生的观照,
Buddhānubuddhaparibhāvitabhāvanāyaṃ;
463称为超越生死烦恼之海者,即渡过生死苦海者。
Paccuddhareti bhavasāgarapāragāmī,
464道路是通向广大善根海洋彼岸者。
Maggo mahesi guṇasāgarapāragāmī.
1791一七九一。
1791.
466当此,应知此为十种修习法的分别,
Iccetaṃ dasavidha bhāvanāvibhāgaṃ,
467修习之,具备究竟利益的功用;
Bhāvetvā paramahitāvahaṃ kamena;
468贤者得此境界,长久远离老死之苦,
Papponti padamajarāmaraṃ cirāya,
469智者断尽一切烦恼,究竟弃绝。
Saṃklesaṃ sakalamavassajanti dhīrā.
470如是名色品中十事分别
Iti nāmarūpaparicchede dasāvatthāvibhāgo nāma
471第十二品。
Dvādasamo paricchedo.