← 文献总目录

12. 第十二章

abh06t.nrf38 · 静态文献页 · 472 段 · 打开交互阅读器

112. 第十二品
12. Dvādasamo paricchedo
2十事分别
Dasāvatthāvibhāgo
1642一六四二。
1642.
2如此,以十八种方式而区分,由断除对立面故;
Iccaṭṭhārasadhā bhinnā, paṭipakkhappahānato;
3因相与行相的差别,修习亦有三种。
Lakkhaṇākārabhedena, tividhāpi ca bhāvanā.
1643一六四三。
1643.
5以聚而思惟,生灭随观;
Kalāpato sammasanaṃ, udayabbayadassanaṃ;
6坏灭智、怖畏智,及过患智。
Bhaṅge ñāṇaṃ bhaye ñāṇaṃ, ñāṇamādīnavepi ca.
1644一六四四
1644.
8同样地,厌离智、欲解脱智,
Tatheva nibbidāñāṇaṃ, ñāṇaṃ muccitukamyatā;
9审察智、行舍智与随顺智。
Paṭisaṅkhā ca saṅkhāru-pekkhāñāṇānulomakaṃ.
1645一六四五。
1645.
11复依‘如是’等范畴之分别,亦被阐明为十种;
Iccāvatthāpabhedena, dasadhāpi vibhāvitā;
12又依同类特义之差别,再摄为三种。
Sabhāgatthavisesena, tidhā saṅgahitā puna.
1646一六四六。
1646.
14所谓“如实”,即思惟等三智;
Yathābhūtaṃ nāma ñāṇattayaṃ sammasanādikaṃ;
15怖畏等智有三种,称为厌离。
Bhayādiñāṇaṃ tividhaṃ, nibbidāti pavuccati.
1647一六四七。
1647.
17同样,欲解脱等,离欲有四种;
Tathā muccitukāmādi, virāgova catubbidhaṃ;
18又,依三相之审察而再度生起。
Lakkhaṇattayanijjhānavasena puna vuṭṭhitā.
1648
1648.
20空、无相与无愿;
Suññatañcānimittañca , tathāppaṇihitanti ca;
21成就那称为道的最上三解脱。
Sādheti maggasaṅkhātaṃ, vimokkhattayamuttamaṃ.
1649
1649.
23如是,为欲修习者,依次阐明。
Iti bhāvetukāmassa, vibhāveti yathākkamaṃ;
24以十事的分别,如何摄持而说?
Dasāvatthāvibhāgena, samādāya yathā kathaṃ.
1650一六五〇
1650.
26首先,由戒清净而清净,实为善妙;
Visuddho paṭhamaṃ tāva, sādhu sīlavisuddhiyā;
27安住近行与安止,成就心清净。
Upacārappanāyañca, ṭhatvā cittavisuddhiyaṃ.
1651一六五一。
1651.
29依具足因缘,把握名色之自性;
Sappaccayaṃ pariggayha, nāmarūpaṃ sabhāvato;
30断除见与疑之后,从此更得清净。
Diṭṭhikaṅkhāvitaraṇaṃ, patvā suddhiṃ tato paraṃ.
1652
1652.
32对于过去、未来及现在的有漏蕴,
Atītānāgate khandhe, paccuppanne ca sāsave;
33以聚蕴的方式思惟之后,应进而思惟三法印。
Kalāpato sammasitvā, sammaseyya tilakkhaṇaṃ.
1653
1653.
35从执取与舍弃,
Ādānanikkhepanato,
36从增长、衰老与灭亡的归趣,
Vayovuddhatthagāmito;
37从食生,也从时节生,
Āhāratopi ututo,
38从业生与心生的角度而言。
Kammato cāpi cittato.
1654一六五四。
1654.
40依于法之实相,亦依于色之七法之理;
Dhammatārūpato cāpi, rūpasattakato naye;
41依于聚、依于双、依于刹那、依于次第。
Kalāpato yamakato, khaṇikā paṭipāṭito.
1655一六五五。
1655.
43破除邪见者,亦如是破除慢;
Diṭṭhimugghāṭayanto ca, mānamugghāṭayaṃ tathā;
44灭尽欲贪,依于名之七法之理。
Nikantipariyādāno, nāmasattakato naye.
1656一六五六。
1656.
46若常则不灭,若乐则不苦。
Niccā ce na nirujjheyyuṃ, na bādheyyuṃ sukhā yadi;
47若存在自在者,他们便可随心所欲而行;正因为没有这等存在,所以并非如此。
Vase vatteyyumattā ce, tadabhāvā na tādisā.
1657一六五七。
1657.
49诸行确因缘和合而生,当诸缘具足之时,
Sambhavanti hi saṅkhārā, sati paccayasambhave;
50因此,凡由缘所生的,必定归于坏灭。
Tato paccayanipphannā, avassaṃ bhedagāmino.
1658
1658.
52彼诸行以灭尽义故为无常,以怖畏义故名为苦;
Tadaniccā khayaṭṭhena, dukkhā nāma bhayaṭṭhato;
53以无坚实核心义故为无我。如是了知诸行;
Anattāsārakaṭṭhena, saṅkhārāti vibhāvayaṃ.
1659
1659.
55应适时观察色,应适时观察名;
Kālena sammase rūpaṃ, nāmaṃ kālena sammase;
56于内与于外,由此以总说及别说而作观察。
Ajjhattañca bahiddhā ca, samāsabyāsato tato.
1660
1660.
58依所安立的差别,由集合而作观察;
Yathopaṭṭhitabhedena, sammasanto samūhato;
59贤者修习名为“以聚观察”的观法。
Kalāpato sammasanamiti bhāveti paṇḍito.
1661
1661.
61当他如此观察时,心便变得堪任调柔;
Tassevaṃ sammasantassa, kammaññaṃ hoti mānasaṃ;
62诸行善现前,禅修亦得清净。
Sūpaṭṭhanti ca saṅkhārā, vodāyati ca bhāvanā.
1662
1662.
64此后,智者修观而遍知
Tato paraṃ vipassanto, pariggaṇhāti paṇḍito;
65当下自性诸蕴的生灭
Paccuppannasabhāvānaṃ, khandhānamudayabbayaṃ.
1663
1663.
67由渴爱与愚痴之业
Taṇhāsammohakammehi,
68五蕴之自性;
Khandhapañcakasabhāvo;
69色依食而生起,
Rūpamāhārato hoti,
70触缘而生受等。
Phassato vedanādayo.
1664
1664.
72观见“识从名色生起”者;
Viññāṇaṃ nāmarūpamhā, sambhotīti ca passato;
73以彼为缘,便有于诸蕴生起之见。
Tassa paccayato hoti, khandhesudayadassanaṃ.
1665
1665.
75以及渴爱等的灭尽,
Taṇhādīnaṃ nirodhā ca,
76观见者即得灭尽;
Nirodho hoti passato;
77如是成二十种,
Tathā vīsatidhā hoti,
78即于彼处观坏灭。
Tattheva vayadassanaṃ.
1666
1666.
80而观见生起与变坏相者
Nibbattivipariṇāmalakkhaṇaṃ pana passato;
81依刹那而分,其生灭见有十种。
Khaṇato dasadhā nesamudayabbayadassanaṃ.
1667
1667.
83如此,有五十种差别。
Itthaṃ paññāsadhā bhedo,
84蕴的生起与灭尽
Khandhānamudayabbayo;
85处等的分别
Āyatanādibhedopi,
86也应如理相应结合
Yojetabbo yathārahaṃ.
1668
1668.
88他如是观察蕴、处、界,
Tadevamanupassanto , khandhāyatanadhātuyo;
89观“无常、苦、无我”,智者种种修习。
Aniccā dukkhānattāti, bhāveti bahudhā budho.
1669
1669.
91如是精勤修习,随观者之觉支即得显现。
Bhāvanāpasutassevaṃ, passato bodhipakkhiyā;
92已显现者善巧地转起,因极纯熟故。
Pātubhūtā pavattanti, visesena visāradā.
1670
1670.
94于自相已善分别、三相已善决定时;
Salakkhaṇaparicchinne, tilakkhaṇavavatthite;
95于有漏行中,欲寻如秋之获。
Chando sāsavasaṅkhāre, sāradaṃ pariyesati.
1671
1671.
97先以此为前导,心便踊跃投入;
Tattha pubbaṅgamaṃ hutvā, saṃpakkhandati mānasaṃ;
98反复执取,安立寻思。
Saṅkappobhiniropeti, āharanto punappunaṃ.
1672
1672.
100依止事物的真实自性,信即随之胜解;
Yathāvatthusabhāvena, tato saddhādhimuccati;
101念已善安立,遍持彼自性。
Sati sūpaṭṭhitā hoti, pariggayha sabhāvato.
1673
1673.
103慧能通达故,集中而观照;
Paññā sampaṭivijjhantī, samāhacca vipassati;
104精进策发已,令修习进行。
Paggahetvāna vāyāmo, paṭipādeti bhāvanaṃ.
1674
1674.
106由此他心生欢喜,心愿已得成就;
Tato pītimano hoti, nipphāditamanoratho;
107多生欢喜之后,不安便得轻安。
Pāmojjabahulo hutvā, passaddhadaratho pana.
1675
1675.
109度越散乱与掉举,得坚固不动之定。
Vikkhepuddhaccanittiṇṇo, samādhiyati niccalo;
110从此之后,舍安住于修习之道。
Upekkhā bhāvanāvīthiṃ, adhiṭṭhāti tato paraṃ.
1676一六七六。
1676.
112犹如已调御的良马所驾之车;
Āruḷhayoggācariyo, ājānīyaratho viya;
113又如无风处的灯火,安定于清净的单一所缘。
Vātābhāve padīpova, pasannekamukhaṭṭhitā.
1677一六七七。
1677.
115微细、精妙之行相,如置刀刃上;
Sukhumā nipuṇākārā, khuradhārāgatā viya;
116执取修习之胎藏已,观慧便得增长。
Gaṇhantī bhāvanāgabbhaṃ, pavaḍḍhati vipassanā.
1678一六七八。
1678.
118已证得通达者,
Sampattapaṭivedhassa,
119当他如是观照之时,
Tassevaṃ taṃ vipassato;
120便会生起一种随烦恼,
Jāyateko upakleso,
121它以十种随烦恼事为依处。
Dasopaklesavatthukā.
1679一六七九。
1679.
123光明、喜、轻安,胜解与策励;
Obhāso pīti passaddhi, adhimokkho ca paggaho;
124乐、智、现起、舍与欲。
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ca.
1680一六八〇。
1680.
126当这些生起时,任何殊胜的事物,都会令人惊奇。
Jātesvetesu yaṃ kiñci, uḷāraṃ jātavimhayo;
127见到之后,便从观道退堕,自此以后……
Disvā vipassanāmaggā, vokkamitvā tato paraṃ.
1681
1681.
129他被我慢所扰乱,耽著而执取之;
Tamahaṃkāravikkhitto, assādento mamāyati;
130或怀增上慢,自以为那境界是无上的。
Hotādhimāniko vātha, maññanto tamanuttaraṃ.
1682
1682.
132如是,此修习可能已受染污,或已退堕。
Siyā cevamupakliṭṭhā, patitā vātha bhāvanā;
133智者如此省察之后,便得以证悟。
Tatthevaṃ paṭisaṅkhāya, paṭivijjhati paṇḍito.
1683
1683.
135并非由渴爱、邪见、慢等遍计执取之因;
Na taṇhādiṭṭhimānehi, pariyogāhahetuto;
136且因以诸相为所缘,此观智属世间性。
Lakkhaṇālambaṇattā ca, lokiyāyaṃ vipassanā.
1684
1684.
138邪见、慢与爱着,乃是邪途之障碍;
Diṭṭhimānanikantī ca, kummaggā paripanthakā;
139此道名为清净道,而观则是清净之观。
Maggo visuddhiyā nāma, visuddhā ca vipassanā.
1685一六八五。
1685.
141犹如御者,善巧驾御迷乱之车,经审察已,
Sārathīva rathaṃ bhantamiti saṅkhāya sādhukaṃ;
142令已入道而心散乱者,如往昔般得以成就。
Paviṭṭhamaggaṃ vikkhittaṃ, sampādeti yathā pure.
1686一六八六。
1686.
144如是,如实通达道与非道者;
Itthaṃ magge amagge ca, yāthāvapaṭivedhakaṃ;
145此名为‘道非道清净’之智见,如是宣说。
Maggāmaggavisuddhīti, ñāṇadassanamīritaṃ.
1687一六八七。
1687.
147「心转起之相」者,乃觉者善加省察;
Cetopavattanākāramiti sallakkhayaṃ budho;
148善巧彻见之后,由此通达微细与精妙。
Sādhukaṃ paṭivijjhanto, sukhumaṃ nipuṇaṃ tato.
1688一六八八。
1688.
150从障碍中解脱之后,令觉悟菩提分;
Paripanthe vimocetvā, bodhetvā bodhipakkhiye;
151令修习观禅之后,再观生灭。
Bhāvanaṃ paṭipādento, punadevodayabbayaṃ.
1689一六八九。
1689.
153有慧者依止于定,观察三相;
Samadhiṭṭhāya medhāvī, vipassati tilakkhaṇaṃ;
154此后,他们即称此为‘生灭智’。
Udayabbayañāṇanti, tamīrenti tato paraṃ.
1690一六九零。
1690.
156由于诸行之相明显,有相行相则更为殊胜;
Saṅkhārānaṃ vibhūtattā, sākārānaṃ visesato;
157由于三相已被照见,诸行即依自性而了知;
Tilakkhaṇānaṃ diṭṭhattā, saṅkhāresu sabhāvato.
1691一六九一。
1691.
159解脱者已清净诸障难,正道与邪道亦得以清净无杂;
Paripanthā vimuttassa, maggāmaggavisuddhiyā;
160正如那依循正道而行之人,其修行亦得清净。
Yathāvīthippavattassa, paṭipattivisuddhiyā.
16921692。
1692.
162由于诸根极锐利,内观全然成熟;
Indriyānaṃ sutikkhattā, paripakkā vipassanā;
163从生起得解脱已,云何安住于坏灭?
Udayamhā vimuccitvā, bhaṅge ṭhāti yathā kathaṃ.
1693一六九三。
1693.
165如此确定了“诸法的生起依赖于缘”之后;
Uppādo paccayāyatto, dhammānamiti nicchite;
166生起随灭而尽,依决定性必然成就。
Nirodhānugatā jāti, siddhāvassaṃ niyāmato.
1694一六九四。
1694.
168从今日起,便如太阳为利益而出现。
Tatodayāva paṭṭhāya, atthāya sūriyo viya;
169他观察诸行正在坏灭,即作意“它们正在灭去”。
Vināsāya pavattantā, vayantevāti pekkhati.
1695一六九五。
1695.
171“生起、享用与迷执”者,于一切时悉皆坏灭。
Udayābhogamohāya , vayanticceva sabbathā;
172依于诸法坏灭之自性,正念住立于诸法。
Bhedassabhāvamārabbha, dhammesu sati tiṭṭhati.
1696一六九六。
1696.
174过去诸行已灭,未来诸行将灭
Atītā ca niruddhāva, nirujjhissantināgatā;
175现在诸行正在灭去,他如是观察
Nirujjhanteva vattantā, iccevamanupassato.
1697一六九七
1697.
177如山顶倾泻的瀑布,如荷叶上的水珠;
Nijjharova giraggamhi, vārivoṇatapokkhare;
178如燃烧的油灯,如针尖上的芥子。
Padīpo viya jhāyanto, āraggeriva sāsapo.
1698一六九八。
1698.
180如同日光下的露珠,如同滤水器中的水;
Ātape viya ussāvo, parissāve jalaṃ viya;
181如同揉碎的泡沫团,如同水中的盐团;
Madditaṃ pheṇapiṇḍaṃva, loṇapiṇḍamivodake.
1699
1699.
183如同水中之木棍,如同云中之闪电。
Udake daṇḍarājīva, vijjutāva valāhake;
184如同热锅上的火焰,如同水中的气泡。
Jalaṃ tattakapāleva, salile viya bubbuḷaṃ.
1700
1700.
186如同被风吹散的棉絮,如同触岸即碎的波浪;
Vātabbhāhatatūlaṃva, tīraṃ pattāva vīciyo;
187如同脱离系缚的果实,如同投入祭火的草束。
Phalaṃ bandhanamuttaṃva, tiṇānīva hutāvahe.
1701一七〇一。
1701.
189正在出生者与正在衰老、不断死亡者,
Jāyantāpi ca jiyyantā, miyyantā ca nirantaraṃ;
190都在奔向灭尽,面朝坏灭而坠落。
Nirodhāyābhidhāvantā, bhaṅgābhimukhapātino.
1702一七〇二。
1702.
192只见消散,枯竭而消隐;
Vigacchantāva dissanti, khīyantantaradhāyino;
193诸行崩坏,坠堕而灭尽。
Viddhaṃsayantā saṅkhārā, patantā ca vināsino.
1703一七〇三
1703.
195此即名为坏灭智,以彼智而观照者。
Bhaṅgañāṇaṃ tamakkhātaṃ, yena ñāṇena passato;
196无常等随逐而行,三种观智也是如此。
Aniccantānudhāvanti, tividhāpi vipassanā.
1704一七〇四。
1704.
198于生灭、坏灭之中,无常性确实明显;
Udayabbayabhaṅgesu, pākaṭā hi aniccatā;
199于怖畏、过患与厌离中,由此便见苦与无我性。
Bhayādīnavanibbede, dukkhatānattatā tato.
1705
1705.
201如是,安住坏灭而观照三相者;
Itthaṃ bhaṅgamadhiṭṭhāya, passantassa tilakkhaṇaṃ;
202诸行现为可怖,现起于瑜伽行者;
Saṅkhārā sabhayā hutvā, samupaṭṭhanti yogino.
1706
1706.
204犹如被猛兽追逼,又如沉没于大海。
Vāḷamigānubaddhāva, nimmujjantā viyaṇṇave;
205犹如为非人所执,又如被怨敌所困。
Amanussagahitāva, parikkhittāva verihi.
1707一七〇七。
1707.
207犹如为黑蛇所舔,又如遭暴怒之象冲击;
Kaṇhasappasamālīḷhā , caṇḍahatthisamuṭṭhitā;
208如同坠入悬崖深坑,又如堕入火中。
Papātāvāṭapakkhantā, patantāva hutāvahe.
1708一七〇八
1708.
210如同被判处死刑的大盗,头颅即将被斩断;
Vajjhappattā mahācorā, chijjantā viya sīsato;
211犹如被尖桩所刺穿,被山岩所覆压。
Sūlamāropiyantāva, pabbatenotthaṭā viya.
1709一七零九。
1709.
213陷入生的危难,为老病所逼迫;
Jātisaṅkaṭapakkhantā, jarābyādhinipīḷitā;
214为死亡之霹雳所摧,陷大灾厄。
Maraṇāsanisammaddā, mahābyasanabhāgino.
1710一七一零。
1710.
216常遭死亡侵袭,没于重苦之担。
Maccunabbhāhatā niccaṃ, dukkhabhārasamotthaṭā;
217为忧愁与不幸所流溢,终归于悲泣。
Sokopāyāsanissandā, paridevaparāyaṇā.
1711一七一一。
1711.
219众生仅以渴爱与邪见,于此昏迷沉醉;
Taṇhādiṭṭhimamattena, sattā etthādhimucchitā;
220被恐惧束缚者即如被捆绑,离脱恐惧者即如得解脱。
Baddhā bhayena baddhāva, muttāva bhayamuttakā.
1712一七一二
1712.
222如此,于诸行法中观见怖畏生起者;
Iti saṅkhāradhammesu, bhayuppattimudikkhato;
223已超越怖畏的诸大仙,宣说此为怖畏智。
Bhayañāṇanti bhāsanti, bhayamuttā mahesayo.
1713
1713.
225而诸行又现为可怖,周遍一切处皆可见;
Sabhayā puna saṅkhārā, sandissanti samantato;
226恒常招致不利,无常,过患相续无间。
Ahitāvahitāniccamādīnavaṃ nirantaraṃ.
1714
1714.
228犹如沸腾的粪坑,犹如灰烬覆盖的火;
Gūthakūpaṃva kuthitaṃ, bhasmacchannova pāvako;
229犹如罗刹所在的水,犹如含毒的食物。
Sarakkhasaṃva salilaṃ, savisaṃ viya bhojanaṃ.
1715一七一五。
1715.
231如猛兽遍满的森林,如盗贼横行、充满大恐怖的道路;
Vanaṃ vāḷamigākiṇṇaṃ, maggo coramahabbhayo;
232如破裂的大船,如落下的雷电。
Bhijjamānā mahānāvā, phalantā asanī yathā.
1716一七一六。
1716.
234种种兵器严身,全副武装,立于战场之上;
Āvudhākulasannaddhā, yuddhabhūmipatiṭṭhitā;
235大军云集,直驱可怖的毁灭。
Saṅgatāva mahāsenā, ghorānatthaniyāmitā.
1717一七一七。
1717.
237战车已安上轮辋,正被拖向母马之口。
Rathaṃ cakkasamāruḷhaṃ, vuyhantaṃ vaḷavāmukhaṃ;
238犹如劫初的大创举,劫数更迭交替。
Kappuṭṭhānamahārambhaṃ, kappo pattantaro yathā.
1718一七一八。
1718.
240同样,此三界
Tathā lokā tayopete,
241充满大灾难
Mahopaddavasaṅkulā;
242被十一种火所焚烧
Ḍayhantekādasaggīhi,
243以挣扎为归宿。
Paripphandaparāyaṇā.
1719
1719.
245如同大林在燃烧,有、生、趣、住——
Mahāraññamivādittaṃ, bhavayonigatiṭṭhiti-
246众生居所,皆成炽燃炭坑。
Sattāvāsā samībhūtā, jalitaṅgārakāsukā.
1720一七二〇。
1720.
248四大如毒蛇,五蕴如杀手;
Āsīvisā mahābhūtā, vadhakā khandhapañcakā;
249眼等诸根为空村,所缘境为杀村者。
Cakkhādayo suññā gāmā, gocarā gāmaghātakā.
1721一七二一。
1721.
251种种理趣如此交杂,这生死海轮;
Iccānayasamākiṇṇaṃ, bhavasāgaramaṇḍalaṃ;
252无有岩洞,无有庇护,无有立足之处,亦无皈依处。
Leṇaṃ tāṇaṃ patiṭṭhā vā, saraṇaṃ vā na vijjati.
1722
1722.
254愚者于此生嗔恚,犹如鱼吞曲钩;
Etthābhirodhino bālā, vaṅkaghastāva mīnakā;
255为大车所碾压,住于大怖畏中。
Mahāsakaṭupabbuḷhā, mahabbhayapatiṭṭhitā.
1723
1723.
257生而即老,被种种灾祸所逼恼;
Jāyamānāva jiyyantā, nānābyasanapīḷitā;
258堕入衰败之轮,系缚于必死的决定。
Vipattāvaṭṭapatitā, maraṇābaddhanicchayā.
1724一七二四。
1724.
260为无明黑闇所蔽,被四瀑流淹没;
Mohandhakārapihitā, caturoghasamotthaṭā;
261被苦箭所刺穿,为恼害所折磨。
Vitunnā dukkhasallena, vihaññanti vighātino.
1725一七二五。
1725.
263如同美丽而有毒之花,带来种种灾祸之果;
Itthañca visapupphaṃva, nānānatthaphalāvahaṃ;
264痛苦随逐,逼恼拥挤,犹如疾病生起。
Dukkhānubandhasambādhaṃ, ābādhaṃva samuṭṭhitaṃ.
1726一七二六。
1726.
266如同被激怒的毒蛇,可怖,带来系缚与恐惧;
Āsīvisaṃva kupitaṃ, ghoraṃ bhayanibandhanaṃ;
267如同利刃与屠场般的攻击,乃是积聚痛苦之处。
Asisūnaṃva sārambhaṃ, dukkhāyūhanakaṃ padaṃ.
1727一七二七。
1727.
269如同伴有灼烧与翻滚的成熟脓疮之水;
Savidāhaparipphandapakkabandhamivodakaṃ;
270生起与转起,如是积聚相。
Uppādañca pavattañca, nimittāyūhanaṃ tathā.
1728一七二八。
1728.
272观见结生者,其智名为见过患;
Paṭisandhiñca passantaṃ, ñāṇamādīnavaṃ mataṃ;
273由此,他于三地之中证知不增长。
Tebhūmakesu tenāyamavuddhiṃ paṭivijjhati.
1729一七二九。
1729.
275恐怖畏惧既已远离,众多过患之缘销尽;
Bhayabheravapakkhante, bahvādīnavapaccaye;
276审察诸行时,心生厌离,无所依止。
Saṅkhāre samavekkhanto, nibbindati nirālayo.
1730
1730.
278犹如欲活命者畏惧毒药,犹如胆怯者畏惧仇敌;
Visaṃ jīvitukāmova, verike viya bhīruko;
279犹如龙王畏惧金翅鸟,犹如大富者畏惧盗贼。
Supaṇṇaṃ nāgarājāva, coraṃ viya mahaddhano.
1731
1731.
281于苦随眠之逼迫中,受逼迫时,令之消散。
Dukkhānusayasambādhe, bādhamāne vibhāvayaṃ;
282令无乐者生起悚惧,于险阻怖畏之稠林中。
Saṃvejeti nirānande, paripanthabhayākule.
1732一七三二。
1732.
284如清净的屎尿,如饱食者所吐之物;
Suddho muttakarīsaṃva, suhito vamitaṃ viya;
285如涂抹香料却散发恶臭,如沐浴后仍留有污垢。
Suvilittova duggandhaṃ, sunhāto aṅgaṇaṃ viya.
1733一七三三。
1733.
287为贪嗔所染污,为四漏所腐臭。
Rāgadosaparikliṭṭhe, caturāsavapūtike;
288低劣的世间利养之味,已为杂染与毒所染污败坏。
Hīnalokāmisāsāre, saṃklesavisadūsite.
1734一七三四。
1734.
290智者于诸行生起厌离,不因此而生欢喜;
Saṅkhārepi jigucchanto, nābhinandati paṇḍito;
291他们说:这是已舍离喜贪的厌离智。
Tassetaṃ nandinissaṭṭhaṃ, nibbidāñāṇamabravuṃ.
1735一七三五
1735.
293智慧者见到诸行有怖畏与过患之后,
Sabhayādīnave disvā, saṅkhāre puna paṇḍito;
294便生厌离,因此渴望从中解脱。
Nibbindanto tato tehi, parimuccitumicchati.
1736一七三六。
1736.
296如鱼困于笼中,如鸟囚于樊笼;
Mīnāva kumīne baddhā, pañjare viya pakkhino;
297如盗贼系于牢狱,如蛇囚于竹笼。
Coro cārakabaddhova, peḷāyantova pannago.
1737一七三七。
1737.
299如巨象陷于泥沼,如明月入罗睺之口;
Paṅke sanno mahānāgo, cando rāhumukhaṃ gato;
300如鹿堕入陷阱,轮回牢狱之中。
Migo yathā pāsagato, tathā saṃsāracārake.
1738一七三八。
1738.
302被无明所缠缚,卧于五蕴的床褥;
Avijjāpariyonaddhe , khandhapañcakasanthare;
303被见网所覆盖,被颠倒想所围绕。
Diṭṭhijālapaṭicchanne, vipallāsaparikkhite.
1739一七三九
1739.
305被五盖所缚,在慢的高柱之上;
Pañcanīvaraṇābaddhe, mānatthambhasamussaye;
306在欲的深险悬崖中,在灾患的坠落之处。
Icchāpapātagambhīre, vipattivinipātane.
1740一七四〇
1740.
308当衰老与疾病生起时,当烟焰之旗飘摇时;
Jarābyādhisamuppāde, dhūmaketupapattike;
309在忿怒与怨恨的燃烧中,为忧愁与绝望所烟熏。
Kodhūpanāhadahane, sokopāyāsadhūpite.
1741一七四一。
1741.
311在骄慢与放逸的障碍中,在有爱渴求的拖拽下;
Madappamādāvarodhe, bhavataṇhāvakaḍḍhane;
312离散的怖畏骤然生起,恒时为恶趣之恐惧所扰乱。
Vippayogasamuttāse, niccāpāyabhayākule.
1742一七四二。
1742.
314常为六境所击,恒叩触门之中;
Chālambābhihate niccaṃ, phassadvārādhikuṭṭane;
315以思为因,以受为业。
Sañcetanākāraṇike, vedanākammakāraṇe.
1743一七四三。
1743.
317在徒劳无义的呼唤声中,他被烦恼罗刹所戏弄;
Anatthālāpanigghose, klesarakkhasalālite;
318在死亡伊始便终结之处,被缚者寻求解脱。
Maraṇārambhaniṭṭhāne, baddho muttiṃ gavesati.
1744一七四四
1744.
320如触火,如执不净;
Aggiṃ viya ca samphuṭṭha-masuciṃ gahitaṃ viya;
321如饿鬼欲食,如挥动武器。
Petaṃ khāditukāmaṃva, vikkantentamivāvudhaṃ.
1745一七四五。
1745.
323对于大灾患所逼恼的诸行,生起欲求脱离之心者
Mahābyasanupassaṭṭhe, saṅkhāre mottumicchato;
324即称为“欲解脱智”已生起。
Muccitukamyatāñāṇamuppannanti pavuccati.
1746一七四六。
1746.
326于难以断除的、缠绕系缚的结与随眠交会之处;
Dujjahe palibajjhante, ganthānusayasaṅgame;
327于渴爱与取的执取中,于欢喜与贪染的系缚中。
Taṇhupādānagahaṇe, nandirāgānubandhane.
1747一七四七。
1747.
329在邪见、慢与骄所僵化,贪欲罗网密布之处;
Diṭṭhimānamadatthaddhe, lobhapāsanirantare;
330在结缚的大险难中,久远以来戏论所繁生;
Saṃyojanamahādugge, cirakālappapañcite.
17481748.
1748.
332应彻底从诸行中解脱,犹如刺穿毒蛇。
Saṅkhāre muñcataccantaṃ, āvijjhitvāva pannagaṃ;
333不取诸相,而以微细的如理作意。
Lakkhaṇānupanijjhāya, sukhumaṃ pana yoniso.
1749一七四九。
1749.
335因此,他执取中舍,为的是无所期待的解脱。
Majjhattagahaṇo tasmā, nirapekkhavimuttiyā;
336他特别审察那棵蝙蝠果树。
Vaggulīvāphalaṃ rukkhaṃ, vīmaṃsati visesato.
1750一七五零。
1750.
338如同反复撕扯已被扯开的棉花,
Vihataṃ viya kappāsaṃ, vihananto punappunaṃ;
339又如研磨香料一般,将其研细磨透。
Gandhaṃ viya ca pisento, pisitaṃyeva sādhukaṃ.
1751一七五一。
1751.
341无常、苦、无我,具念者善入定;
Aniccā dukkhānattāti, satimā susamāhito;
342触证而通达,观诸法相。
Āhacca paṭivijjhanto, lakkhaṇāni vipassati.
1752一七五二。
1752.
344对于如是内观者,审察随观——
Vipassantassa tassevaṃ, paṭisaṅkhānupassanā-
345诸贤者称此为精细之智,善于辨别。
Ñāṇamiccāhu nipuṇaṃ, vicinantaṃ visāradā.
1753一七五三。
1753.
347如此正观,证悟三相;
Iti sammā vipassanto, sacchikatvā tilakkhaṇaṃ;
348以如实之自性,即于彼处随观。
Yathābhūtasabhāvena, tatthevamanupassati.
1754一七五四。
1754.
350诸行实无常,往昔却被执为常;
Aniccā vata saṅkhārā, niccāti gahitā pure;
351苦却被视为乐,无我却被执为我。
Dukkhāva sukhato diṭṭhā, anattāva panattato.
1755一七五五。
1755.
353一切皆为有为,无常、苦、无我;
Aniccā dukkhānattā ca, saṅkhatā puna sabbathā;
354诸法不可得,亦非随欲而作。
Alabbhaneyyadhammā ca, tathevākāmakāriyā.
1756一七五六。
1756.
356仅是界,依他而立,无有我所执;
Dhātumattā parādhīnā, attādheyyavivajjitā;
357陷于死之领域,以依着为行境。
Maccudheyyavasānītā, upadhihatagocarā.
1757一七五七。
1757.
359“我”与“我所”这种称谓,或是对自己而言,或是对他人而言;
Ahaṃ mamanti vohāro, paro vātha parassa vā;
360自我或我所之物,从实体上说,于任何处皆不可得。
Attā vā attanīyaṃ vā, vatthuto natthi katthaci.
1758一七五八。
1758.
362如以诸部件组合,便有‘车’之名称;
Yathāpi aṅgasambhārā, hoti saddo ratho iti;
363如是,当诸蕴存在时,便有‘有情’的假名。
Evaṃ khandhesu santesu, hoti sattoti sammuti.
1759一七五九。
1759.
365愚昧无智的人们,于此执著自我;
Tattha kappenti attānaṃ, bālā dummedhino janā;
366于内或于外,不见有任何我或我所。
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, passato natthi kiñcanaṃ.
1760一七六〇。
1760.
368或乐或苦,所谓“补特伽罗”于任何处皆不可得;
Sukhito dukkhito vātha, puggalo nāma katthaci;
369从实体上,一切处皆无所有,唯存他们(苦乐)自性相应之行蕴。
Vatthuto natthi sabbattha, saṅkhārā taṃsabhāvino.
1761第一七六一。
1761.
371正在出生、正在衰老与正在死亡的一切,皆是有为法。
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;
372他们自身受苦,并非为了让任何人受苦。
Attāva dukkhitā hete, na tu dukkhāya kassaci.
1762一七六二。
1762.
374确实,唯有苦生起,苦住立,苦灭去;
Dukkhameva hi sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti ca;
375除苦之外,无物生起;除苦之外,无物灭去。
Nāññatra dukkhā sambhoti, nāññaṃ dukkhā nirujjhati.
1763一七六三。
1763.
377此处无可执取之处,此迷乱即是戏论;
Ettha gayhūpagaṃ natthi, palāsetaṃ papañcitaṃ;
378已灭尽者的聚集,乃无意义的生起。
Niruddhassa samāyūhā, niratthakasamubbhavā.
1764一七六四。
1764.
380诸行无常,或无非是苦,于此,与我有何关系?
Aniccā hontu saṅkhārā, dukkhitā vā mamettha kiṃ;
381或是无我?诸行舍观智便生起。
Anattā vāti? Saṅkhārupekkhāñāṇaṃ pavattati.
1765一七六五。
1765.
383如此如实见后,直至坏灭,从此之后;
Iti disvā yathābhūtaṃ, yāva bhaṅgā tato paraṃ;
384怀持修习之胎,观智已臻成熟。
Gaṇhantī bhāvanāgabbhaṃ, paripakkā vipassanā.
1766一七六六。
1766.
386坏灭之处已确然无疑,于怖畏、于过患亦已确定;
Avassaṃ bhaṅganiṭṭhāne, bhayādīnavanicchite;
387既起厌离,便即离染,以审察力安住于舍。
Nibbinditvā virajjanto, paṭisaṅkhāyupekkhati.
1767一七六七。
1767.
389其中,犹如粪便,犹如被抛弃的痰团;
Tattha muttakarīsaṃva, kheḷapiṇḍaṃva ujjhitaṃ;
390犹如被遗弃的他人之子,犹如被离弃的妻子。
Vissaṭṭhaparaputtaṃva, vissaṭṭhabhariyaṃ viya.
1768第一七六八节。
1768.
392以审察而住于舍者,转起与相;
Pavattañca nimittañca, paṭisaṅkhāyupekkhato;
393于一切诸行法中,或于趣、胎、有中。
Sabbasaṅkhāradhammesu, gatiyonibhavesu vā.
1769第一七六九节。
1769.
395犹如莲叶上的水珠,犹如针尖上的芥子;
Vāri pokkharapatteva, sūcikaggeva sāsapo;
396又如被丢弃的鸡羽,又如投入火中的木片。
Khittaṃ kukkuṭapattaṃva, daddulaṃva hutāvahe.
1770一七七〇。
1770.
398心不向外散逸,亦不执著、不被束缚;
Na pasārīyatī cittaṃ, na tu sajjati bajjhati;
399从执著处退转,从轮回中回转。
Ālayā patilīyanti, parivattati vaṭṭato.
1771一七七一。
1771.
401如酷热者的清凉,
Sītaṃ ghammābhitattova,
402如饥饿者的饮食;
Chātajjhattova bhojanaṃ;
403如渴者的饮水,
Pipāsitova pānīyaṃ,
404犹如病者求良药。
Byādhitova mahosadhaṃ.
1772一七七二。
1772.
406犹如怖畏者求安稳之地,犹如困苦者求大宝藏;
Bhīto khemantabhūmiṃva, duggatova mahānidhiṃ;
407犹如为迷途者指引正路,又如汪洋中的岛屿。
Añjasaṃ maggamuḷhova, dīpaṃ viya ca aṇṇave.
1773一七七三。
1773.
409不老、不死、究竟,无为、无漏;
Ajarāmaramaccantaṃ , asaṅkhāramanāsavaṃ;
410一切苦灭尽之处,他渴求涅槃。
Sabbadukkhakkhayaṃ ṭhānaṃ, nibbānamabhikaṅkhati.
1774一七七四
1774.
412此是导向出起、已达顶峰的观;
Vuṭṭhānagāminī cāyaṃ, sikhappattā vipassanā;
413如见岸之鸟,随顺而行。
Sakuṇī tīradassīva, sānulomā pavattati.
1775一七七五。
1775.
415而由寂止,观无转起、无相。
Appavattamanimittaṃ, passanto pana santato;
416犹如飞鸟舍弃不结果实之树,从诸行中出离。
Pakkhīva nipphalaṃ rukkhaṃ, hitvā vuṭṭhāti saṅkhatā.
1776一七七六。
1776.
418所谓近行定,乃欲界之修习;
Upacārasamādhīti, kāmāvacarabhāvanā;
419此世间道已解脱,属前行分之观。
Muttoyaṃ lokiyo maggo, pubbabhāgavipassanā.
1777一七七七。
1777.
421渐次成熟,修习已得修练;
Paripakkā kamenevaṃ, paribhāvitabhāvanā;
422舍离诸行,趣向无为。
Pariccajantī saṅkhāre, pakkhandantī asaṅkhate.
1778一七七八。
1778.
424由殊胜修习,生起无上道。
Janetānuttaraṃ magga-māsevanavisesato;
425犹如木块相摩擦,生出焰与烟般的光辉。
Kaṭṭhasaṅghaṭṭanā jātā, accidhūmāva bhāsuraṃ.
1779一七七九。
1779.
427犹如太阳升起时,以曙光为先导;
Uggacchati yathādicco, purakkhatvāruṇaṃ tathā;
428以观为先导,道法便转起。
Vipassanaṃ purakkhatvā, maggadhammo pavattati.
1780
1780.
430如此转起时,以涅槃为所行境;
Tathā pavattamāno ca, nibbānapadagocaro;
431依三解脱之名,如理无余灭尽。
Vimokkhattayanāmena, yathārahamasesato.
1781
1781.
433于被烦恼所染的相续中,撞击之后即灭去;
Klesadūsitasantāne, abhihantvā vigacchati;
434心唯单一刹那而起,犹如落雷击于山。
Ekacittakkhaṇuppādo, asanī viya pabbataṃ.
1782一七八二。
1782.
436应如前文所说,解说安止之道。
Pubbe vuttanayeneva, appanānayamīraye;
437依根本禅那之差别,决定禅支。
Pādakajjhānabhedena, jhānaṅganiyamo bhave.
1783一七八三。
1783.
439称为遍作、近行、随顺的所缘
Parikammopacārānu-lomasaṅkhātagocarā;
440无论何种相、何种行相,修观者皆得以转起
Yaṃ kiñci lakkhaṇākāraṃ, vipassantā pavattare.
1784一七八四
1784.
442此后,种姓心缘取涅槃而生起;
Tato gotrabhu nibbāna-mālambitvāna jāyati;
443因此,从外在的诸蕴出起,故称为‘出起’。
Bahiddhā khandhato tasmā, vuṭṭhānanti pavuccati.
1785一七八五。
1785.
445从此,道从烦恼中解脱而转起;
Tato maggo kilesamhā, vimuccanto pavattati;
446因此,这是从两方面出起:从诸蕴与从烦恼。
Vuṭṭhānaṃ ubhato tasmā, khandhato ca kilesato.
1786一七八六。
1786.
448同样,二种或三种果心生起,此后;
Dve tathā tīṇi vā honti, phalāni ca tato paraṃ;
449截断有分后,省察心生起。
Bhavaṅgapāto taṃ chetvā, jāyate paccavekkhaṇā.
1787一七八七
1787.
451智者省察道、果与涅槃;
Maggaṃ phalañca nibbānaṃ, paccavekkhati paṇḍito;
452他或省察或不省察已断的烦恼与残余的烦恼。
Hīne kilese sese ca, paccavekkhati vā na vā.
1788一七八八。
1788.
454修习之后,安住于初道等果位。
Bhāvetvā paṭhamaṃ magga-mitthamādiphale ṭhito;
455此后,如先前那般把握名色。
Tato paraṃ pariggayha, nāmarūpaṃ yathā pure.
1789一七八九。
1789.
457依次观照后,再如理作意;
Kamena ca vipassanto, punadeva yathārahaṃ;
458如其次第,证入斯陀含等。
Yathānukkamamappeti, sakadāgāmiādayo.
1790
1790.
460如此,于阐明已分别的成熟时,
Itthaṃ vibhattaparipākavibhāvanāyaṃ,
461由佛与随佛者所修习的修习中;
Buddhānubuddhaparibhāvitabhāvanāyaṃ;
462能渡有海、到达彼岸者,
Paccuddhareti bhavasāgarapāragāmī,
463大仙之道,能达功德海之彼岸。
Maggo mahesi guṇasāgarapāragāmī.
1791一七九一。
1791.
465如此,这十种修习的分别,
Iccetaṃ dasavidha bhāvanāvibhāgaṃ,
466次第修习后,能带来最上利益。
Bhāvetvā paramahitāvahaṃ kamena;
467他们历经长久,证得不老不死的境界。
Papponti padamajarāmaraṃ cirāya,
468智者完全舍弃一切杂染。
Saṃklesaṃ sakalamavassajanti dhīrā.
471如是,在名色分别中,名为十种状态分别
Iti nāmarūpaparicchede dasāvatthāvibhāgo nāma
472第十二品。
Dvādasamo paricchedo.