11. 第十一章
十一、第十一章
11. Ekādasamo paricchedo
1观的分别
Vipassanāvibhāgo
1506
1506.
3起显两种重难,土地则分三种;
Dvidhā samuṭṭhānadhurā, tividhā bhūmiyo matā;
4依止(三种)亦三,然身却四分明。
Tividhābhinivesā ca, sarīraṃ tu catubbidhaṃ.
1507
1507.
6此处修习有三种,如实于取蕴中;
Tividhā bhāvanā tattha, saṅkhāresu yathārahaṃ;
7由两形态起始,深入显三相义。
Duvidhākāramārabbha, nijjhāyati tilakkhaṇaṃ.
1508一五零八。
1508.
9十八种形相具足,十种法义详明分解;
Aṭṭhārasākārabhinnā, dasāvatthā vibhāvitā;
10此三种划分得成,就为涅槃之最高解脱。
Tidhā vibhāgā sādheti, vimokkhattayamuttamaṃ.
1509一五零九。
1509.
12四圣谛的分别,七位圣者出现;
Catusaccapaṭivedhā, sattaṭṭhāriyapuggalā;
13烦恼断除依其相应,四种破解智具足。
Klesahānī yathāyogaṃ, catasso paṭisambhidā.
1510
1510.
15集灭有三种类型,灭亦同此多样;
Tividhā ca samāpatti, nirodhā ca tathāparā;
16去依缘果,无所衍生,此为教法通达者所说。
Nissandaphalamiccāhu, tassā sāsanakovidā.
1511
1511.
18所谓内观修习,乃诸智者所称;
Vipassanābhāvanāya-miti bhāsanti paṇḍitā;
19今依次第,我将开示其义理如何。
Tamidāni pavakkhāmi, yathānukkamato kathaṃ.
1512
1512.
21持守于地法中,勤修思惟的行者;
Bhūmidhamme pariggayha, vicinantassa yogino;
22或得安立于正念之定,或由正念生起观慧。
Satiyā samathā vātha, samuṭṭhāti vipassanā.
1513
1513.
24于自性了知,以及正法实际的行持;
Sabhāvapaṭivedhe ca, saddhammapaṭipattiyaṃ;
25具足智慧信解此二者,勇猛之士堪称英雄。
Paññāsaddhādvayaṃ tassā, dhuramāhu dhurandharā.
1514
1514.
27(三)地法之性,谓诸因缘之聚合;
Tebhūmakasabhāvānaṃ, sappaccayapariggaho;
28此名亲知所觉,称为“地”,此为第一地。
Ñātapariññā nāmāyaṃ, bhūmīti paṭhamā matā.
1515
1515.
30集灭相观,观察生灭变化之相;
Kalāpato sammasanaṃ, udayabbayadassanaṃ;
31此称为了知解脱之境,即第二地所宣说者。
Pariññātīraṇā nāma, dutiyā bhūmi bhāsitā.
1516一五一六。
1516.
33断除已尽之地,谓第三地及其以上;
Pahānapariññā bhūmi, tatiyāhu tatoparaṃ;
34如断坏等知,三种地被认为是如此。
Bhaṅgādiñāṇamiccevaṃ, tividhā bhūmiyo matā.
1517一五一七。
1517.
36以刹那续集聚合而成,故以此为界;
Khaṇasantatiaddhāna-vasenettha samīritā;
37无常、苦、无我,即三种执著。
Aniccā dukkhānattāti, tividhābhinivesanā.
1518一五一八。
1518.
39断除见取疑惑,以及对正道与邪道的修行过程;
Diṭṭhikaṅkhāvitaraṇā, maggāmaggapaṭippadā;
40纯净亦有四,即所谓身体(四纯净详见已述)。
Visuddhiyo catassopi, sarīranti nidassitā.
1519一五一九。
1519.
42对相应标志的说明,缘起条件的终结;
Salakkhaṇavavatthānaṃ, paccayākāranicchayo;
43消除邪道,以及对三法印的观照。
Kummaggaparihāro ca, tilakkhaṇavipassanā.
1520一五二〇。
1520.
45如是,特征之分别,即使在一瞬间亦可得见;
Iti lakkhaṇabhinnattā, labbhantekakkhaṇepi ca;
46由所说的缘起法故,如此便有清净。
Desitā hetubhūtena, kamenevaṃ visuddhiyo.
1521一五二一。
1521.
48戒净等诸法,及其相续之传承;
Sīlabbisuddhiādīnaṃ, tathā sāva paramparā;
49并阐明心净等诸法之义。
Cittabbisuddhiādīnamatthāyāti pakāsitā.
1522
1522.
51观察相反本性的诸法者,见其缘起和止灭;
Dissamānasabhāvānaṃ, passanto paccayaṭṭhiti;
52断尽生起者,随其现前而修习般涅槃禅定。
Paripanthavimutto hi, paṭipādeti bhāvanaṃ.
1523
1523.
54然而,修行者虽入正道,究竟亦有差别;
Tathāpi ca visesena, paṭipannassa yogino;
55彼此区别于各自所住之处,如何了知其异?
Tattha tattha vibhūtattā, ṭhānato bheditā kathaṃ.
1524
1524.
57『色』为先行,『名』亦为先行;
Rūpapubbaṅgamaṃ vātha, nāmapubbaṅgamaṃ tathā;
58内在或外在,依照显现之法。
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, yathāpākaṭadhammato.
1525
1525.
60因名色之分别,成就地法之执持;
Nāmarūpādibhedena, bhūmidhammapariggaho;
61此谓净见之说,乃舍弃我见所成。
Vuttā diṭṭhivisuddhīti, attadiṭṭhippahānato.
1526
1526.
63因缘所起,如实存在或非存在,
Āhacca paccayuppannā, tathā tabbhāvabhāvino;
64此为行的运行,本智审慎所见。
Pavattantīti saṅkhāre, passato pana yoniso.
1527
1527.
66智慧深入缘起,名色的生起;
Paccayaggāhinī paññā, nāmarūpappavattiyā;
67超越疑惑者,即是破除疑惑。
Kaṅkhā taranti tāyāti, kaṅkhāvitaraṇā matā.
1528
1528.
69无常即苦,这句话是针对缘起而说的;
Aniccā dukkhānattāti, paccayāyattavuttito;
70将其简略合于篇中,有为法依此而成。
Saṅkhipitvā kalāpena, sammasīyanti saṅkhatā.
1529
1529.
72生灭变化的存在,也是三相的标志;
Uppādavayabhāvopi, lakkhaṇattayasādhako;
73由缘起的形态开始,特别加以标识。
Paccayākāramārabbha, lakkhīyati visesato.
1530
1530.
75因此,所谓正遍知,是对起灭现象的观察觉知;
Tasmā sammasanañāṇaṃ, udayabbayadassanaṃ;
76它能够排除疑惑,进而摄持清净。
Kaṅkhāvitaraṇāyaṃ tu, saṅgayhati visuddhiyaṃ.
1531
1531.
78其中,舍弃烦恼的抛弃,远离邪道,
Tattha saṃklesavikkhepaṃ, kummaggaṃ parivajjato;
79谓之净道与不净道之分别的智慧与见解滋润。
Maggāmaggavisuddhīti, ñāṇadassanamīritaṃ.
1532
1532.
81于是说:『无垢起源增盛的显现』;
Tato kathenti akliṭṭhamudayabbayadassanaṃ;
82已作始、道理和分别见净的修习。
Ādiṃ katvā paṭipadāñāṇadassanasuddhiyaṃ.
1533
1533.
84依缘生起,依相应故而生起,详尽解释;
Paccayapaccayuppanne, yathāvatthuvavatthite;
85为欲摒弃此处者,示范断除之观察法。
Pahātumīhamānānaṃ, niyyānapaṭipattito.
1534
1534.
87『净除侵扰』者,意指其次灭除生灭之相;
Upaklesavisuddho hi, punadevodayabbayaṃ;
88彼借持戒及不净观等智慧而行之。
Adhiṭṭhahitvā bhaṅgādi-ñāṇehi paṭipajjati.
1535
1535.
90如是,譬如新生之蛆虫,内心观察;
Tathā cābhinavuppanne, bhijjamāne vipassato;
91生起迅速增长之智,止息于色法等生灭之相。
Saṃvegakaḍḍhitaṃ ñāṇaṃ, bhaṅgādimanutiṭṭhati.
1536
1536.
93此中以前便已流行者,是烦恼分别生起之法;
Tato pubbe pavattā hi, saṃklesāpāyasambhavā;
94修习清净之法,则不应生起执著之心。
Paṭipattivisuddhīti, na saṅgayhati bhāvanā.
1537
1537.
96若证得者,及其四种清净理智;
Sampādento paniccetā, catassopi visuddhiyo;
97应依三种不同方式,思惟无常、苦、无我之义。
Aniccā dukkhānattāti, bhāveyya tividhā kathaṃ.
1538一五三八。
1538.
99缘与所缘所生起,刹那生已随即灭;
Paccayapaccayuppannā, jātānantarabhedino;
100无常且易坏,崩散而凋逝。
Aniccā ca pabhaṅgū ca, palujjanti cavanti ca.
1539一五三九。
1539.
102不坚固、无实质,终归散失而毁灭;
Addhuvā ca asārā ca, vibhavā ca vināsino;
103有为法,具变易之性,存续短暂。
Saṅkhatā vipariṇāma-dhammā ittarakālikā.
1540一五四〇。
1540.
105一切事法都是灭尽法、消逝法,时光转瞬即逝。
Khayadhammā vayadhammā, lahukālappavattino;
106这些事法皆处于现时,为防护之法。
Tāvakālikadhammā ca, parittaṭṭhitikā tathā.
1541一五四一。
1541.
108因瞬间消灭而划分,划分细密如初一时刻;
Khaṇattayaparicchinnā, pubbāparavicittakā;
109属于断尽之前的发展阶段,永久性从未有过。
Purakkhatā nirodhassa, sassatā na kudācanaṃ.
1542
1542.
111生起是为灭亡,而非为增长;
Jāyanti parihānāya, na tu jāyanti vuddhiyā;
112正在消亡者仍然存立,已坏者执着于破坏。
Jiyyamānāva tiṭṭhanti, jiṇṇā bhaṅgaparāyaṇā.
1543
1543.
114未经呼唤而自生起,绝非从某处来;
Ahutvāyevuppajjanti, na kutocipi āgatā;
115遭放弃而消失,绝非积聚于何处。
Hutvā antaradhāyanti, na tu katthaci sañcitā.
1544一五四四。
1544.
117此诸因缘因合而获得彼等之生、成就,
Taṃ taṃ paccayasāmaggi-mattalābhāya nissitā;
118灭谛之法由此产生,生起、存在、消逝。
Nirodhadhammā jāyanti, jātā byanti bhavanti te.
1545一五四五。
1545.
120如同山地之河川,如同岛屿之峰顶,
Yathā nadī pabbateyyā, yathā dīpasikhā tathā;
121快速且缓慢地流转,生起又消灭。
Sīghasīghaṃ pavattantā, uppajjanti vayanti ca.
1546一五四六。
1546.
123有的众生生起了又灭尽,其他的又有新的生起;
Jātā jātā nirujjhanti, aññe aññe tu jāyare;
124他们不懂得无间地狱的相续,不能通达特别的实相。
Avīci anusambandhā, na jānanti visesato.
1547一五四七。
1547.
126由此以种种不同方式,内观明智而通达真理者;
Iti nānappakārena, vipassanto vicakkhaṇo;
127如理认识无常本性,智者圆满成就此善法。
Aniccabhāvanaṃ dhīro, paripāceti sādhukaṃ.
1548一五四八。
1548.
129苦及苦的所缘,皆因长期受苦之所苦所缠绕;
Dukkhā ca dukkhavatthū ca, abhiṇhaparipīḷitā;
130疾病肿胀及疮疤,灾难及祸患俱在其中。
Rogā gaṇḍā ca sallā ca, aghato ca upaddavā.
1549一五四九。
1549.
132恐怖侵逼及恼害之本,
Bhayopasaggāghamūlā,
133尽被烦恼毒害所裁断。
Sāsavādīnavītitā;
134无依无靠,
Aleṇāsaraṇātāṇā,
135是杀害者、害命者。
Vadhakā mārakāmisā.
1550
1550.
137生死法则是老病,
Jātidhammā jarābyādhi-
138忧苦、衰弱的参与者;
Sokopāyāsabhāgino;
139又有哀痛悲伤的本性,
Paridevasabhāvā ca,
140烦恼是痛苦的因缘。
Saṃklesā dukkhabhāgino.
1551一五五一。
1551.
142憎厌污秽,恐惧丑陋;
Jegucchā paṭikūlā ca, bībhacchā ca virūpino;
143无明迟钝、多变且低劣,充满恶臭,常被愚人所侍奉。
Ajaññā capalā hīnā, duggandhā bālasevitā.
1552一五五二。
1552.
145忧愁难忍,终为渴爱所缠,如干草般遭受折磨。
Sokantarikatāniccaṃ, taṇhāya kaḍḍhitā bhusaṃ;
146贪欲邪见者苦难,贫贱沦丧,遭遇侵犯。
Kapaṇā duggatā dīnā, vipannā ca vighātino.
1553一五五三。
1553.
148他们寻求真利益,依赖恩怨相续;
Attalābhaṃ gavesanti, taṃtaṃpaccayanissitā;
149远离苦难所着,出生后复复毁坏。
Dukkhādhiṭṭhānamaccantaṃ, jātā puna vihaññare.
1554一五五四。
1554.
151如投入火坑者,承受烦恼痛苦部分。
Aggikūpe nimuggāva, klesasantāpabhāgino;
152造作如同被刺穿者,行蕴是常有苦的。
Oviddhā viya sattīhi, saṅkhārā niccadukkhitā.
1555一五五五。
1555.
154正在生起者亦在灭亡,临命终时一刻一刻;
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyantā ca khaṇe khaṇe;
155如同牲畜一样必死无常,被屠夫宰杀。
Pasukā viya niccammā, haññanti serikāturā.
1556一五五六。
1556.
157谷粒之间的尘埃正在尘埃中,尘埃正在尘埃中升起;
Tilāni tilayanteva, ucchuyanteva ucchuyo;
158汝等于生灭流转之中,常被强烈苦恼所迫制。
Udayabbayāvassaṃ te, pīḷayanti abhiṇhaso.
1557一千五百五十七。
1557.
160形体美妙辞巧,然被颠倒谬误所围绕;
Manoramanavākārā , vipallāsaparikkhatā;
16110步行之所,因苦恼不能立足。
Iriyāpathasañchannā, nopatiṭṭhanti dukkhato.
1558一千五百五十八。
1558.
163行法三种中,感受依之为故障碍。
Saṅkhāresu panetesu, vedanāssādarodhino;
164垢染与污浊相缠,烦乱迷惑所包围。
Sāva sandulasambaddhā, sammohaparivāritā.
1559一五五九。
1559.
166『此苦即是苦』:如此观行轮回者,
‘‘Aduṃ dukkhamidaṃ dukkha’’-miti saṃsāracārino;
167不知苦的缘起,于蒙昧中不断流转。
Dukkhahetumajānantā, sambhamanti aviddasu.
1560一五六零。
1560.
169仅见乐之形相,受苦负载而倍加压迫;
Sukhākāramapassantā, dukkhabhāranipīḷitā;
170愚人专求唯苦,乃为堕落恶业所染者。
Patthenti dukkhamevaññaṃ, bālā byasanabhāgino.
1561一五六一。
1561.
172如同木枝上的猴子临死般,
Cavantā upapajjantā, rukkhasākhaṃva makkaṭo;
173苦独自得超脱,继而又取彼苦为己。
Dukkhamekaṃ vimuccanti, tato gaṇhanti cāparaṃ.
1562一五六二。
1562.
175彼等长久悲伤,饱受渴爱针刺之苦。
Te dīgharattaṃ socanti, taṇhāsallasamappitā;
176执见和迷惑相伴,因慢而依附妄断。
Diṭṭhipāsasamupetā, mānatthambhānusāyino.
1563一五六三。
1563.
178五者行为,即如是,于观见上具足熟练;
Tamākāraṃ paniccevaṃ, vipassanto visārado;
179名为观苦,深入修习观法。
Dukkhānupassanaṃ nāma, paripāceti bhāvanaṃ.
1564一五六四。
1564.
181法则确立者,正是蕴、处、界三法。
Dhammaṭṭhitiniyāmā hi, khandhāyatanadhātuyo;
182无我与无常,而且断除此处的享受。
Anattāsassatantā ca, īhābhogavivajjitā.
1565一五六五。
1565.
184以目的为依据,而非散乱;
Payojanamadhiṭṭhāya, na tu byāpārayanti ca;
185缘起相互因缘而生,或产生或生起。
Paccayapaccayuppannā, janetuṃ vātha jāyituṃ.
1566一五六六。
1566.
187即使原因的和合而生,这些仍然发生。
Tathāpi hetusāmaggi-sambhave sambhavanti te;
188由真实与非真实相互显现而彼此流转。
Tabbhāvabhāvibhāvena, aññamaññapavattitā.
1567一五六七。
1567.
190因缘具足时,无法不起;因为是因缘所生。
Ajāyituṃ na sakkonti, sati paccayasambhave;
191因缘未现得时,任何处皆不得生起。
Paccayānamalābhe tu, na jāyanti kudācanaṃ.
1568一五六八。
1568.
193因缘未互相期待,依缘者却能和合。
Na kiñcettha apekkhitvā, samaggā honti paccayā;
194不能认识也不能做,而且从未合和一致。
Na janetuṃ na sakkonti, samaggā ca kudācanaṃ.
1569一五六九。
1569.
196如同因缘果报一般,依因缘而起,依因缘而流转。
Yathāpaccayalābhena , pavattanti yathā tathā;
197无论是被守护者或是创造者,都不存在有真正的自我。
Rakkhitā vā vidhātā vā, natthi assāmikā tathā.
1570一五七〇。
1570.
199执着于『我是我的』的想法,反而导致错乱变化。
‘‘Ahaṃ mama’’nti gaṇhantā, pariṇāmenti aññathā;
200它们已消散、已被带走,遭受挫败、陷入困境。
Vissasantā harantete, parābhūtā palambhino.
1571
1571.
202空虚、无益且虚无,脱离牵连、清净无垢;
Rittā tucchā ca suññā ca, vivittā sāravajjitā;
203断绝特征,法已缺乏,此处无有人成立。
Salakkhaṇaparicchinnā, dhammā natthettha puggalo.
1572
1572.
205生者和存活者,及将死者皆为有为。
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;
206他们的衣服反复更换,然而那些衣服从未真正被穿着。
Vivasā parivattanti, vaso tesaṃ na katthaci.
1573一五七三。
1573.
208在那些衣服上没有任何恒常的自我,也不存在什么实质;
Na tesu kassacisseraṃ, na tesañcatthi katthaci;
209那些所谓的“自我”的行法,是无自性的,依缘生起而非自生。
Na cattanīti saṅkhārā, ādhipaccavivajjitā.
1574一五七四。
1574.
211犹如芭蕉叶的叶片,彼此相安无事地停驻着。
Kadalīpattavaṭṭīva, aññamaññapatiṭṭhitā;
212因自性生起故,彼等并非以无我为由而执持。
Sahajātagghanībhūtā, nopaṭṭhanti anattato.
1575一五七五。
1575.
214色依非色,非色依色;
Arūpanissitaṃ rūpaṃ, arūpaṃ rūpanissitaṃ;
215如月台莲藕相,互相依傍而立。
Jaccandhapīṭhasappīva, aññamaññavavatthitaṃ.
1576一五七六。
1576.
217如同线绳所牵引,牵引身体流转不息;
Yantasuttena yantaṃva, kāyayantaṃ pavattati;
218名为加增者,是指在此处并无自性而独立存在。
Nāmāvakaḍḍhitaṃ tattha, natthi attā sayaṃvasī.
1577一五七七。
1577.
220心转变所现,风元素所聚,
Cetovipphāranipphannā, vāyodhātusamuṭṭhitā;
221由行路触地之识变化,此等变化被视为护持者。
Iriyāpathaviññattivikārā pālakā matā.
1578一五七八。
1578.
223因触痛之受及音声变化所导致的变化。
Oviddhavedanāsallavikārapariṇāmato;
224愚人内心沉溺,己我错觉显现。
Bālānaṃ cittanipphannā, attāti parikappanā.
1579一五七九。
1579.
226清净行蕴之果,非此难得生存;
Suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ, nettha sattopalabbhati;
227依此缘起之因,痛苦五蕴遂生。
Taṃ taṃ paccayamāgamma, dukkhakkhandhova jāyati.
1580一五八零。
1580.
229由如是起始之理,观慧修习无我。
Evamādippakārehi, vipassanto anattato;
230所谓无我观,即谓修习者以观无我为对象而修习之。
Anattabhāvanaṃ nāma, bhāvetīti pavuccati.
1581一五八一。
1581.
232修习者有三种,即观三相;
Bhāvento tividhampetaṃ, nijjhāyati tilakkhaṇaṃ;
233起观其相及所发起者,循序渐进,适当分别。
Nimittañca pavattañca, samārabbha yathākkamaṃ.
1582一五八二。
1582.
235缘自身无法得持为缘,此种缘起彼等境相;
Attalābhanimittañca , taṃtaṃpaccayanissitā;
236依照事理与非事理的分别,因缘标志得以辨明。
Tabbhāvabhāvibhāvena, lakkhīyanti nimittato.
1583一五八三。
1583.
238生起者在生存,灭亡者在消逝;
Jāyamānā ca jiyyantā, miyyamānā ca saṅkhatā;
239超越各自状态,瞬息不断地流转。
Taṃ taṃ bhāvamatikkamma, pavattanti khaṇe khaṇe.
1584一五八四。
1584.
241因缘所依的形态,由彼处所标识,因之而被认知。
Hetunissayanākāro, nimittanti tato mato;
242流转之相续行相,就刹那、相续、时段而言。
Pavattaṃ vattanākāro, khaṇasantatiaddhato.
1585一五八五。
1585.
244前所未有之新生起,此即所谓『生起』之显示。
Apubbābhinavuppatti, uppādoti pakāsito;
245前后次第的连接,被称说为『结生』。
Pubbāpariyasandhānaṃ, paṭisandhīti bhāsitā.
1586一五八六。
1586.
247被称为『积累者』,而为此而活动者;
Āyūhantīti vuccanti, tadatthaṃ pana vāvaṭā;
248以此三结论为终结,虽有多种形态,皆属聚集而成。
Iccādipariyāyehi, bahvākārāpi saṅkhatā.
1587一五八七。
1587.
250缘相与所缘之事起时,缘起而聚合成聚合体;
Nimitte ca pavatte ca, vatthuto yanti saṅgahaṃ;
251由此两种形态开始,立起三相的特征。
Taṃ dvayākāramārabbha, patiṭṭhāti tilakkhaṇaṃ.
1588一五八八。
1588.
253依止因缘法,显现生灭的记号。
Paccayādhīnadhammānaṃ, uppādavayalakkhitā;
254无常的相应之处,在于流转之中,并非显现破坏。
Aniccatānimittaṭṭhā, pavattesu na pākaṭā.
1589一五八九。
1589.
256既往与将来所知,不能同时俱现,
Pubbāparavicittānamasamatthānamattani;
257乃由缘起而现,因而无力成就实体。
Sannissayena nipphanno, bhāvadubbalyasādhako.
1590一五九零。
1590.
259因缘所成之法,本质无常;诸行法即是无常。
Hetusaṅkhātabhāvo hi, saṅkhārānamaniccatā;
260正在生起运行者,显示其自身之自性。
Pavattamānā dasseti, taṃ sabhāvaṃ panattano.
1591
1591.
262若诸行是常、是坚固,为何还观待诸缘?
Niccā dhuvā ce saṅkhārā, kasmā pekkhanti paccaye;
263若本无而后依托(缘)而生,其中何有常性?
Ahutvā yadi nissāya, jātā kā tattha niccatā;
1592
1592.
265由因缘具足之所得,而获得自身之所得;
Attalābhaṃ labhitvāna, hetusāmaggilābhato;
266他们只能依赖他人,何况那些能力薄弱者呢。
Yāpessanti tamaññatra, kathaṃ nāmattadubbalā.
1593一五九三。
1593.
268若无条件限制,且没有平等之理,
Paccaye anapekkhitvā, yadi natthi samatthatā;
269对于自得或不得,又有何能耐去守护呢?
Attalābhūpalābhāya, kiṃ samatthānupālane;
1594一五九四。
1594.
271因父母为条件,遂承受依赖之后。
Janakā paccayānañhi, tadāyūhanato paraṃ;
272为了使之远离,性命宛如断流之水。
Parihāritumāraddhā, jiyā khittasaro yathā.
1595一五九五。
1595.
274如箭矢穿透轮轴,似闪电划过云际;
Accīva vaṭṭinikkhantā, meghamuttāva vijjutā;
275如临决斗,众法皆趋于破坏。
Paccayuddhaṭavissaṭṭhā, dhammā bhaṅgaparāyaṇā.
1596一五九六。
1596.
277因此,观察成相者便是那能明见实相的人。
Tasmā nimittamākāraṃ, passanto sa vipassako;
278「毁灭也灭尽」者,信根成熟者得解脱。
‘‘Vinassanti avassa’’nti, saddahanto vimuccati.
1597一五九七。
1597.
280正如无常所现,观慧行者如是;
Aniccato tathā hevaṃ, vipassantassa yogino;
281信心解脱之众多显现,已被阐明。
Saddhāvimokkha bāhulyaṃ, bhavatīti pakāsitaṃ.
1598一五九八。
1598.
283如是,在行蕴法中,缘相因缘已定。
Iti saṅkhāradhammesu, nimittākāranicchitaṃ;
284『无常相』者,智者依其理而深思,明了其规律。
Aniccalakkhaṇaṃ dhīro, nijjhāyati niyāmato.
1599
1599.
286具有阻碍性和怖畏之相,好似在遭受苦难;
Bādhakattabhayākārā, pavatte dukkhitā viya;
287当现起时便压迫,使诸行产生怖惧。
Pavattamānā pīḷenti, saṅkhārā ca bhayāvahā.
1600
1600.
289无常的生起乃新生之相,越过此相而达彼相;
Uppādābhinavākāraṃ, atikkamma tato paraṃ;
290既然生命已进入老死的状态,虽欲断灭却如何能得安乐。
Jarājaccaritā hutvā, bhañjamānā kathaṃ sukhā.
1601
1601.
292因此,如实观察此现象,持续不断地深思熟虑;
Tasmā pavattamākāraṃ, nijjhāyanto nirantaraṃ;
293见诸行因苦,抛弃缚结,以达解脱之境。
Saṅkhāre dukkhato disvā, hitvāna paṇidhiṃ tahiṃ.
1602
1602.
295此时弃绝此生之累,心如甘露安稳,身心安乐自在;
Tadāyūhananissaṅgo, passaddhadaratho sukhī;
296专长于定的瑜伽行者,被称为安住者。
Samādhibahulo yogī, vūpasantoti vuccati.
1603一六〇三。
1603.
298专注于观察行蕴的业本质;
Byāpāravasitākāraṃ, saṅkhārānaṃ vipassato;
299对种相及生起迅速起具无我之观照。
Nimitte ca pavatte ca, upaṭṭhāti anattato.
1604一六〇四。
1604.
301无我为主者,无有我执并对诸行灭灭转。
Anattādhīnanipphannā, vasātītappavattino;
302『世间』者,乃生死轮回之苦,因其无常、苦、无我之特性而显为脆弱和无根基。探究此『世间之脆弱无常』,其本质究竟如何存在,法相如何?
Bhāvadubbalyanissārā, kathamattā bhavissare.
1605
1605.
304以此般若眼观照,识得诸法无我之特性,断除我执及其假象之认识;
Tamevaṃ paṭivijjhanto, maññatānattalakkhaṇaṃ;
305修习内观入止诸根之修行,必达速断无明之境,殊胜和敏而多产果报。
Vipassanārasassādī, saṃvegabahulo bhave.
1606
1606.
307对正在起灭无常之现象,悉心洞察其自然本质以及生灭之特征,
Iccāhacca pavattānaṃ, lakkhaṇānaṃ sabhāvato;
308在此处以及各处,详尽地述说了各别特征的终结。
Vavatthito tattha tattha, taṃtaṃlakkhaṇanicchayo.
1607一六〇七。
1607.
310同样,在受果发生之地,以及原因根本处,也应当善巧地说明;
Tathāpipākaṭaṭṭhāne , hetubhūte ca yoniso;
311借助汇集而成的阐述,明了各项特征。
Vavatthapeti saṅkhāya, lakkhaṇāni vicakkhaṇo.
1608一六〇八。
1608.
313因缘生灭的性质显现时,显现诸行是集聚而成的。
Uppādavayabhāvena, dissamānā hi saṅkhatā;
314通过分别先后的观察,显现其无常的本质。
Pubbāparavivekena, dassenti tadaniccataṃ.
1609一六零九。
1609.
316如是观察变易,明了细微;
Tathā ca vipariṇāmaṃ, vipassanto visārado;
317由因缘所生的相与果,辨明其真实含义。
Nimittaphalanipphannaṃ, tamatthamadhimuccati.
1610一六一零。
1610.
319苦的发生缘由所在,智者亦观察其相。
Dukkhappavattihetuttā, nimittamapi paṇḍito;
320由于恐惧的威胁,譬如有障碍者才能看见。
Bhayāvahaniyāmena, bādhakanteva passati.
1611一六一一。
1611.
322因此因缘一有,行(造作)便依止于因;
Tathā hi paccayārabbha, saṅkhārā nissayanti ce;
323于是必有成长,众生因巨大恐怖而迷惑。
Tatovassaṃ bhavissanti, mahabbhayasamohitā.
1612一六一二。
1612.
325灭谛法显现,因痛苦纷扰而生起。
Nirodhadhammā jāyanti, sallaviddhāva dukkhitā;
326老死必然堕入,沉溺如毁坏者。
Jarāturā vipajjantā, bhijjantāva vighātino.
1613
1613.
328因此,无常被观察,因苦的本质而见;
Tenevāniccato diṭṭhā, dukkhabhāvena khāyare;
329形成之物其本性,实因苦而转变。
Saṅkhatattā sabhāvo hi, dukkhāya parivattati.
1614
1614.
331诸行无常,又以苦为本说明。
Aniccā puna saṅkhārā, dukkhāti ca vavatthitā;
332以无我为对象,指示其特征。
Anattattaniyāmena, nidassenti salakkhaṇaṃ.
1615
1615.
334如何论及自我为罪者,缘起生灭而不实存者;
Kathaṃ attaparādhīnā, paccayuppannabhaṅgurā;
335乃至不利之境,受苦怖畏之时。
Vipattiniyatā vātha, bādhamānā bhayāvahā.
1616
1616.
337依感受及形相不同,观照法门确为三种。
Āhaccākārabhedena, tividhā hi vipassanā;
338无常即苦无我者,此处为详细分析。
Aniccā dukkhānattāti, ayamettha vinicchayo.
1617一六一七。
1617.
340三界所成,五蕴所具,分别于有无及变化;
Tidhābhūtā paniccetā, pahānākārabheditā;
341此名为大观察,具十八种类别云何?
Mahāvipassanā nāma, aṭṭhārasavidhā kathaṃ.
1618一六一八。
1618.
343缘起之法所生之因,乃无常之特征。
Hetusāmagginipphannamaniccanti tilakkhaṇaṃ;
344观见无常者,断除对常的见解。
Aniccataṃ vipassanto, niccasaññaṃ vimuñcati.
1619
1619.
346然观此无常者,依于无常而建立之所缘起因;
Aniccatāyādhiṭṭhānanimittaṃ pana passato;
347断除对无因相的执著,随顺观察无因相。
Animitte vimuccantī, animittānupassanā.
1620
1620.
349观看正在灭尽的法,见其显露的终灭相;
Nirujjhamānadhammānaṃ, byantibhāvaṃ vipassato;
350断除集起,观察灭尽。
Samudayaṃ pajahantī, nirodhāanupassanā.
1621一六二一。
1621.
352松弛衰弱,毫无生气,软弱微细;
Sithilā jātu nissārā, dubbalā lahughātino;
353此乃灭法,因断灭而放逸厚重的执着。
Khayadhammāti saṅkhāya, ghanasaññaṃ vimuñcati.
1622一六二二。
1622.
355思维越过自我所得,转向遣除。
Attalābhamatikkamma, vayantīti vicintayaṃ;
356在此,如同对儿子般慈爱保护。
Jahatāyūhanaṃ tattha, putte sūtipajā viya.
1623
1623.
358对于那些无返转性者,观照的方式不同;
Anavattitabhāvānaṃ, aññathattaṃ vipassato;
359在变异转变上,持久的认识渐渐消退。
Vikārapariṇāmesu, dhuvasaññā virajjati.
1624
1624.
361应当生起对依靠及对依靠破坏的知识。
Ālambañca tadālamba-ñāṇabhaṅgañca bhāvayaṃ;
362于紧迫执着中,以上智而得解脱。
Sārādānābhinivesaṃ, adhipaññāya muccati.
1625一六二五。
1625.
364无常及无常相,灭尽即终亡;
Iccāniccānimittā ca, nirodhā ca khayā vayā;
365反转相随观,亦作法相观。
Viparīṇāmādhisaññā, dhammānupassanāti ca.
1626一六二六。
1626.
367观察众生无有分别,见无常形相。
Sattānupassanābhedamaniccākāradassanaṃ;
368由于『无常观等』的破坏,智者们便以此为警示。
Niccasaññādibhaṅgāya, paridīpenti paṇḍitā.
1627一六二七。
1627.
370着手于该标志,亦由经文中所说的广泛讲述起首;
Taṃ tamākāramārabbha, tathā bāhulyavuttito;
371依此标志而行者,分类亦为七种差别。
Taṃlakkhaṇānugatā ca, bhedā tasseva sattadhā.
1628一六二八。
1628.
373舍弃『乐观』,而转为观『苦』的体性之法;
Sukhasaññaṃ nissajjantī, vuttā dukkhānupassanā;
374熄灭者为厌离智,离欲者断贪染。
Nibbinnā nibbidāñāṇaṃ, virāgā rāgavajjitā.
1629一六二九。
1629.
376所谓生已止息,是指如是断除执著;
Jātāppaṇihitā nāma, muñcantī paṇidhiṃ tathā;
377不求安住之乐,观察不安之苦。
Nirālayābhinivesā, ādīnavānupassanā.
1630一六三零。
1630.
379五种观察无差别,此即苦观法。
Pañcānupassanābhedaṃ , tadidaṃ dukkhadassanaṃ;
380因乐受等分别的破坏而展开、显现出来。
Sukhasaññādibhaṅgāya, pavattanti pakāsitaṃ.
1631一六三一。
1631.
382依无我观察,观照无我,自我分别得解脱;
Anattato vipassanto, attasaññā vimuccati;
383放弃我执的执着,修习禅定后常处于空寂。
Jahatattābhinivesaṃ, jhāyanto puna suññato.
1632一六三二。
1632.
385以无我为性质的二种观察,见证二种不同的无我现象;
Dvayānupassanābhedamanattākāradassanaṃ;
386自我观执着的断除,为解脱而分别观察。
Attasaññābhinivesaṃ, vimokkhāya vibhāvituṃ.
1633一六三三。
1633.
388观见舍弃之理,于行蕴中三相显现;
Paṭinissaggato disvā, saṅkhāresu tilakkhaṇaṃ;
389舍弃有为执取,断除无为障碍。
Jahanto saṅkhatādānaṃ, pakkhandati asaṅkhate.
1634一六三四。
1634.
391借由如实之慧观照,内观深明而获得解脱;
Yathābhūtena ñāṇena, vipassanto vimuccati;
392由于远离痴迷与执取,故能如实见义而无颠倒。
Sammohābhinivesamhā, avipallatthadassano.
1635一六三五。
1635.
394观照[审察随观],从痴染与沉溺中解脱;
Mohatābhogavimuttā, paṭisaṅkhānupassanā;
395而能舍断审察所执之物者,乃在于审察其[诸行之]特相。
Jahantappaṭisaṅkhaṃ tu, paṭisaṅkhāya lakkhaṇaṃ.
1636一六三六。
1636.
397由于阐明[见]所称之过失,故从[轮回]回转之角度加以显示;
Diṭṭhisaṅkhātadosattā, vibhāvento vivaṭṭato;
398因缘缠结的坚执,因缘消失后便得解脱。
Saṃyogābhinivesamhā, paṭilīno vimuccati.
1637一六三七。
1637.
400解脱意愿的智慧,为舍弃所同意者;
Muccītukamyatāñāṇaṃ, paṭinissaggasammataṃ;
401智慧观如实相依于缘起。
Yathā bhūtaṃ tathā ñāṇaṃ, paccayākāranissitaṃ.
1638一六三八。
1638.
403观察行蕴的智慧,是对行的回趣观察。
Saṅkhārupekkhāñāṇaṃ tu, paṭisaṅkhānupassanā;
404名为《起行者》,意为开始起身,或起身而行。
Vuṭṭhānagāminī nāma, vivaṭṭanti pavuccati.
1639一六三九。
1639.
406四者及五者皆从贪取起而断除,
Catassopi paniccetā, ādānādippabhañjitā;
407又谓此等显著征相具足,不断裂,于行持上如实起转。
Lakkhaṇattayamāhacca, pavattanti yathā tathā.
1640一六四零。
1640.
409以相为起始,亦如是转起。
Nimittamārabbha tathā pavattaṃ,
410三相乃是观察禅定者思惟的内容;
Tilakkhaṇaṃ jhāyati yāya yogī;
411所谓三相即无常、苦、无我的区分相别,彼此不相混合;
Tamitthamaṭṭhārasabhedabhinnaṃ,
412具智慧者称之为内观的培养。
Vipassanābhāvanamāhu dhīrā.
1641(一六四一)
1641.
414内观的路径,此极上美妙法,
Vipassanānayamimamuttamaṃ subhaṃ,
415乃依顺世尊教诲而生起示现。
Nidassitaṃ jinavacanānusārato;
416于心中观想有益之法,
Vibhāvayaṃ manasi hitāvahaṃ paraṃ,
417必得无病之境界。
Nirāmayaṃ padamanupāpuṇissati.
418如是,《名色辨别》中名为“观的分别”的
Iti nāmarūpaparicchede vipassanāvibhāgo nāma
419第十一章。
Ekādasamo paricchedo.