← 文献总目录

7. 第七章

abh06t.nrf33 · 静态文献页 · 801 段 · 打开交互阅读器

第七章
7. Sattamo paricchedo
1一切总摄分别。
Sabbasaṅgahavibhāgo
617
617.
3此处所说的法共有四十五种,皆以名称为由演说;
Catupaññāsa dhammā hi, nāmanāmena bhāsitā;
4所说的具有十八种种类,通称为色法。
Aṭṭhārasavidhā vuttā, rūpadhammāti sabbathā.
618
618.
6这些法以可证知故,合于二十三类;
Abhiññeyyā sabhāvena, dvāsattati samīritā;
7其真实义为最高根本,乃分别种种实体法。
Saccikaṭṭhaparamatthā, vatthudhammā salakkhaṇā.
619第六百一十九节。
619.
9现今我宣说此法,为集大义之纲;
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, sabbasaṅgāhikaṃ nayaṃ;
10此乃专为把持《阿毗达摩》比丘之至要手诀。
Ābhidhammikabhikkhūnaṃ, hatthasāramanuttaraṃ.
620第六百二十节。
620.
12苦即是五蕴、十二处、十八界、四大等诸法之真实;
Dukā tikā ca khandhāyatanato dhātusaccato;
13缘起及其因缘,亦当如实理解。
Paṭiccasamuppādā ca, paccayā ca samaññato.
621
621.
15所谓条件,是指涅槃的对立,即非因缘所生、非造作的法;
Paccayo eva nibbānamapaccayamasaṅkhataṃ;
16它是不依造作而生起的,恒常不变,具无常寂灭之相。
Asaṅkhāramanuppādaṃ, sassataṃ niccalakkhaṇaṃ.
622
622.
18若以条件观造作行,行既形成而依其上,
Paccayā ceva saṅkhārā, saṅkhatā ca tatopare;
19则生灭法皆因缘生起,也必依于条件而立。
Uppādavayadhammā ca, paccayaṭṭhitikā tathā.
623
623.
21涅槃乃色法者,断尽杂缘而独存之境;
Nibbānaṃ rūpadhammā ca, vippayuttāva kevalaṃ;
22因缘则谓眼前所依,丝毫亦不依附他物。
Ārammaṇā eva nāma, nālambanti hi kiñcipi.
624
624.
24其为一时生灭、一时断灭者,如唯一所依之法;
Ekuppādanirodhā ca, ekālambaṇavatthukā;
25其为成聚相续、内在自生者,乃自然本性如实显现。
Saṃsaṭṭhā sampayuttā ca, sahajātā yathārahaṃ.
625
625.
27彼此相应,处处和合,
Aññamaññenupatthaddhā, sabbattha sahavuttino;
28被视为护持者、所护持者,以及心与心所。
Sārammaṇārammaṇā ca, cittacetasikā matā.
626
626.
30据说有观慧的基础,此中分为三种基础;
Vipassanāya bhūmīti, tattha tebhūmakā matā;
31世俗所围绕者,依因缘运行之法,超出世俗者也。
Lokiyā pariyāpannā, vaṭṭadhammā sauttarā.
627
627.
33身见法为聚集,名为尖锐刺痛;
Sakkāyadhammā sabhayā, tīramorimanāmakaṃ;
34结缠之物同等,亦为烦恼盖障。
Saṃyojaniyā samalā, tathā nīvaraṇīyakā.
628
628.
36染污之最极者,为取著烦恼;
Saṃklesikā parāmaṭṭhā, upādānīyasāsavā;
37如洪水所淹浸,所系之焰燃烧,皆名结缠者。
Oghanīyā yoganīyā, ganthanīyāti bhāsitā.
629
629.
39其他未广泛覆盖者,亦即未彻见者,
Aññe apariyāpannā, vivaṭṭā cāvipassiyā;
40以及超越世间极致者,非烦恼束缚等之类者。
Lokuttarānuttarā ca, nosaṃyojaniyādayo.
630
630.
42由业所生而被缚者,称为染污,
Kammajātā upādinnā, nāma vuccanti sāsavā;
43不被缚者称为无染,剩余者则称余染。
Anupādinnakā nāma, tato sesā pavuccare.
631
631.
45「法门」者,谓善恶皆属其类;
Dhammā sappaṭibhāgāti, kusalākusalā matā;
46所谓「非门法」,则用于指示其他法门。
Appaṭibhāgadhammāti, tadaññe paridīpaye.
632
632.
48避难者必须舍弃,十二种不善法;
Saraṇā ca pahātabbā, dvādasākusalā pana;
49其他所谓无避难者,则无可舍弃者。
Tadaññe araṇā nāma, pahātabbā na kehici.
633
633.
51有色者受色法所摄,无色者唯名法所摄;
Rūpino rūpadhammā ca, nāmadhammā arūpino;
52由此色与无色的分别,划分为两种类别。
Evamādippabhedena, dvidhā bhedaṃ vibhāvaye.
634
634.
54愚痴的事为应受煎熬者,昏暗且结果苦涩者;
Bālā dhammā tapanīyā, kaṇhā ca kaṭukapphalā;
55应避远而行者,普被认为十二不善法。
Asevitabbā sāvajjā, dvādasākusalā matā.
635
635.
57贤者们应受敬敬,干净且能赐乐;
Paṇḍitā cātapanīyā, sukkā ca sukhadāyakā;
58应当修习的善行共有二十一种。
Sevitabbānavajjā ca, kusalā ekavīsati.
636
636.
60行为的因果及其现形,共有四种灭尽(涅槃);
Kriyā vipākā rūpañca, nibbānanti catubbidhā;
61所谓已说和未说的法,皆当依教义来分别理解。
Vuttā abyākatā nāma, dhammā tabbiparītato.
637
637.
63低劣的法是有限的,而且局限于欲界之境;
Hīnā dhammā parittā ca, kāmāvacarabhūmikā;
64有形无形的法称为中间道与高贵法。
Rūpārūpā pavuccanti, majjhimā ca mahaggatā.
638
638.
66广大而纯净的法,被认为是出世法;
Appamāṇā paṇītā ca, dhammā lokuttarā matā;
67不净污秽的法,以及十二种不善法,也包括其中。
Saṃkiliṭṭhasaṃklesikā, dvādasākusalā tathā.
639
639.
69那些烦恼未被污染,心念清净,具三界之品性;
Asaṃkiliṭṭhasaṃklesikā, dhammā tebhūmakāpare;
70未被污染的清净烦恼,是新生出世间之法。
Asaṃkliṭṭhāsaṃklesikā, nava lokuttarā siyuṃ.
640
640.
72果报称为果报者,是四界之果报;
Vipākā te pavuccanti, vipākā catubhūmakā;
73谓之果报法,是善恶分别之法门。
Vipākadhammā nāmāti, kusalākusalā matā.
641六百四十一。
641.
75行为形态乃涅槃,非成熟亦非因缘所成;
Kriyā rūpañca nibbānaṃ, na pākaṃ na tu paccati;
76这是因果所生之法,俱有善恶及烦恼之根。
Ācayagāmino dhammā, puññāpuññāva sāsavā.
642六百四十二。
642.
78所说为因果所生,然其殊胜为善之顶极;
Vuttāpacayagāmino , kusalānuttarā pana;
79行为形态是涅槃,无成熟亦无恐惧污点。
Kriyā rūpañca nibbānaṃ, pākā cobhayavajjitā.
643
643.
81第一者为无上之道,第二者为观见与修习;
Paṭhamānuttaro maggo, dassanaṃ bhāvanāpare;
82后来还有两者,并且全部皆从至高真实而出。
Tadaññe dvayanimmuttā, sabbepi paramatthato.
644
644.
84七重世间超越与世间之下,常称为修习等;
Satta lokuttarā heṭṭhā, vuttā sekkhāti tādinā;
85唯有阿拉汉果实,不必修习而昭示其成。
Arahattaphalameva, asekkhanti pakāsitaṃ.
645
645.
87在世间法中,涅槃亦为二重无碍所说;
Lokiyāpi ca nibbānaṃ, bhāsitobhayavajjitā;
88依此初步之法,将其分为三种加以分辨。
Evamādippakārehi, tividhāti vibhāvaye.
646
646.
90过去和未来的形色,以及此时此刻的各异表现;
Atītānāgataṃ rūpaṃ, paccuppannamathāparaṃ;
91无论内在还是外在,皆为细微且清净的根本。
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, sukhumoḷārikaṃ tathā.
647六百四十七。
647.
93远处称为低劣善劣之物,近处则称为同一;
Hīnaṃ paṇītaṃ yaṃ dūre, santike vā tadekato;
94将一切色法聚合起来,称为色蕴。
Sabbaṃ rūpaṃ samodhāya, rūpakkhandhoti vuccati.
648六百四十八。
648.
96同样,诸受蕴乃名为感受;
Tatheva vedanākkhandho, nāma yā kāci vedanā;
97识蕴者即识,亦以种类差别而分别说明。
Saññākkhandhoti saññā ca, rāsibhāvena bhāsitā.
649
649.
99在轮转法中有对苦乐的感受,此为感受之依赖。
Vaṭṭadhammesu assādaṃ, tadassādopasevanaṃ;
100应当摒除诸执,示现二蕴为例证。
Vinibhujja nidassetuṃ, khandhadvayamudāhaṭaṃ.
650
650.
102显示争论根本为流转世间及业的因缘,
Vivādamūlasaṃsāra-kamahetunidassanaṃ;
103并由此观察受、想,作诸多分别。
Sandhāya vedanā saññā, katā nānāti kecana.
651
651.
105精神所依的法门,是由意志为其因缘;
Cittasaṃsaṭṭhadhammānaṃ, cetanāmukhato pana;
106这些法门被称为行蕴法,属于心识所显现的法。
Saṅkhārakkhandhanāmena, dhammā cetasikā matā.
652
652.
108一切诸法皆与心相应,心被视为识蕴的法门;
Sabbabhedaṃ tathā cittaṃ, viññāṇakkhandha sammataṃ;
109由于差别性的无常,涅槃得以生灭,而五蕴的聚合亦随之消散。
Bhedābhāvena nibbānaṃ, khandhasaṅgahanissaṭaṃ.
653
653.
111『依止物之性质』者,因执取而为助缘;
Ālambanīyabhāvena, upādānopakārato;
112『五种取蕴』者,指超世间境界的分别。
Pañcupādānakkhandhāti, lokuttaravivajjitā.
654
654.
114如厚重之物,为慈利之行者所有;
Yathā thūlaṃ hitatthāya, pariggāhakayoginaṃ;
115其法如三界地,宣说为一体境界。
Dhammā tebhūmakā eka-bhūmibhāvāya desitā.
655
655.
117对彼者而言,『食』即『主食』,『佐食』即『佐料』亦如是;
Bhājanaṃ bhojanaṃ tassa, byañjanaṃ bhojako tathā;
118五者皆称为『食用』,适宜依照常规而服用。
Bhuñjitā cāti pañcete, upamenti yathākkamaṃ.
656
656.
120病房、卧榻为病患所用,常得无障碍的照料;
Gilānasālā gelaññaṃ, asappāyopasevanā;
121病患自觉病愈之际,智者依常规亲自服用。
Samuṭṭhānaṃ gilānoti, upamenti ca paṇḍitā.
657
657.
123在此,行为是因,罪过是行为的动因;
Cārako kāraṇaṃ tattha, aparādho ca kārako;
124因罪过而为盗贼,因此再度受罚。
Aparādhakato coro, iti copamitā puna.
658
658.
126因业力所压迫者,即使没有外苦,亦被劳累所折磨;
Niccādhipīḷanaṭṭhena , bhārāti paridīpitā;
127此等人因烦恼之苦如同毒蛇口中之苦,常被此苦吞噬不止。
Klesadukkhamukhenete, khādakā ca nirantaraṃ.
659
659.
129那些反复无益、口中渴望利害的恶人;
Anatthāvahitā niccamukkhittāsikaverino;
130又因其本性容易致死,被称作杀害者。
Maccumārābhidheyyattā, vadhakāti ca bhāsitā.
660
660.
132肉体令人迷惑而难以忍受,如同脆弱的泡沫;
Vimaddāsahanaṃ rūpaṃ, pheṇapiṇḍaṃva dubbalaṃ;
133感受因其转瞬即逝愉悦而薄弱,犹如气泡一般。
Muhuttaramaṇīyattā, vedanā bubbuḷūpamā.
661
661.
135『马里赤窟』者,因其为异相而称名,此为名义的变异。
Marīcikūpamā saññā, vipallāsakabhāvato;
136诸行亦如是,皆为无根之法,如坎坷沙土蕴等无实所有。
Saṅkhārāpi ca nissārā, kadalikkhandhasādisā.
662
662.
138诸种类思惟对象,种种烦恼妄想所迷惑;
Nānappakāraṃ cintentaṃ, nānāklesavimohitaṃ;
139所执分别意识,乃妄幻虚假启示之识。
Palambhatīti viññāṇaṃ, māyāsamamudīritaṃ.
663
663.
141这些便是五取蕴,是单独的蕴;
Iccevaṃ pañcupādānakkhandhā khandhā ca kevalaṃ;
142称为五蕴者,是名称,具体说明之。
Pañcakkhandhāti nāmena, desitāti vibhāvaye.
664
664.
144内外两方面,是识生起的缘起因素;
Ajjhattañca bahiddhā ca, viññāṇuppattikāraṇaṃ;
145因有二门依止分别,故称作二处境界。
Dvārālambaṇabhedena, dvedhāyatanamīritaṃ.
665
665.
147此处为内眼界,亦即六门所在之处;
Cakkhādajjhattikaṃ tattha, chadvārāyatanaṃ bhave;
148外界则名外境,诸如色等皆属其所及。
Bāhirāyatanaṃ nāma, tathā rūpādigocaraṃ.
666
666.
150如是诸路径流转,皆依门而聚集;
Iti vīthippavattānaṃ, dvārālambaṇasaṅgaho;
151于经藏论传中,随处皆如是详尽说明。
Āgame abhidhamme tu, sabbathāpi yathārahaṃ.
667六百六十七。
667.
153如是之后已过,生者之后随之而来;
Tathāhanantarātīto, jāyamānassa pacchato;
154心者万物之本,心即诸处者也。
Mano sabbopi sabbassa, manassāyatanaṃ bhave.
668六百六十八。
668.
156如先前所述,原生之众生本质如实;
Tathā pubbaṅgamaṭṭhena, sahajānamarūpinaṃ;
157识仰赖门户之性,故为诸处之本源。
Dvārabhāvena viññāṇaṃ, sabbamāyatanaṃ mataṃ.
669六百六十九。
669.
159名为『意所缘境』者,非真实;『信所缘境』亦然;
Manāyatanamiccevaṃ, pasādāyatanaṃ tathā;
160五种识法,依此次第加以遮盖分别。
Pañcaviññāṇadhammānaṃ, iti chaddhā vibhāvaye.
670六百七十。
670.
162五种信乐所缘,五处界皆如法;
Pañcappasādavisayā, pañcāyatanasammatā;
163其余皆为色界,涅槃亦然,且包括一切心所法。
Sesaṃ rūpañca nibbānaṃ, sabbe cetasikāti ca.
671
671.
165六十九种法中,包含了法处的总摄;
Ekūnasaṭṭhidhammānaṃ , dhammāyatanasaṅgaho;
166如是句尾疏明,表明外部境界为诸觉者所知。
Iti chaddhā pakāsenti, bāhirāyatanaṃ budhā.
672
672.
168中间无内容者,应当如空村庄般观看;
Suññagāmova daṭṭhabba-majjhattikamasārato;
169宛如村内盗贼、杀人者,对其施以外力镇压。
Gāmaghātakacorāva, taṃ hanantaṃva bāhiraṃ.
673
673.
171名称的发生,是由其所起缘故所生;
Nāmappavattimuḷhānaṃ, taduppattikakāraṇaṃ;
172所谓十二处者,是由尊者明确宣说的。
Dvādasāyatanānīti, vuttamitthaṃ mahesinā.
674
674.
174以其具有完整的自体性而成立,此为其特征;
Samattā bhāvamattena, dhārentīti salakkhaṇaṃ;
175由依门户而生,因差别而不同。
Dvārālambataduppanna-pariyāyena bheditā.
675
675.
177此所谓色所缘处者,即七识界;
Manāyatanametthāha, satta viññāṇadhātuyo;
178如前所说有十一种,欲界十八种识界。
Ekādasa yathāvuttā, iccaṭṭhārasa dhātuyo.
676
676.
180心识界起始者,以心识界为缘;
Antādikā manodhātu, manoviññāṇadhātuyā;
181入出入时,常以门廊相绕而立。
Pavesāpagame dvāra-pariyāyena tiṭṭhati.
677
677.
183如鼓声与杖击声般,六经轮转顺遂无碍;
Bherītaladaṇḍaghosa-samaṃ chakkaṃ yathākkamaṃ;
184木杖、铁杖等三种各殊的法门,亦如是存在。
Kaṭṭhāraṇipāvakādi-samañca tividhaṃ bhave.
678
678.
186苦及其集,以及灭与别离俱存;
Dukkhaṃ samudayo ceva, nirodho ca tathāparo;
187四圣谛此中彰显,真理真境得以显现。
Maggo cāti catuddhāha, saccaṃ saccaparakkamo.
679
679.
189『负重』与『负重给予』,以及『负重抛弃』亦是如此;
Bhāro ca bhāradānañca, bhāranikkhepanaṃ tathā;
190关于『负重抛弃』的法门,譬如实例如法应作。
Bhāranikkhepanūpāyo, iccopammaṃ yathākkamaṃ.
680
680.
192『病』与『病因』,以及『病的消除』亦是如此;
Rogo roganidānañca, rogavūpasamo tathā;
193如同适当的药物和明亮的火光相似。
Rogabhesajjamicceva-mupamāhi ca dīpitaṃ.
681
681.
195禁止攀折树根,亦禁止砍伐树干;
Visarukkho rukkhamūlaṃ, rukkhacchedo tathāparo;
196此处指禁止破坏树的行为,譬如四种相似的法门。
Rukkhacchedakasatthanti, catudhopamitaṃ tathā.
682
682.
198禁止在岸边或河流汇聚之处挖掘,亦禁止挖掘深水泥泞处;
Tīramorimasaṅkhātaṃ, mahogho pārimaṃ tathā;
199有智慧者皆知此乃越界之法,应当远离戒禁。
Tadatikkamupāyoti, upamenti ca taṃ budhā.
683
683.
201已亲证证实并切断烦恼,依教法如实行持;
Sacchikatvāna paccakkha-miccopammaṃ yathākkamaṃ;
202应以正当方法证得解脱,真实即是真理的规律。
Samācikkhi vimokkhāya, saccaṃ tacchaniyāmato.
684
684.
204实则痛苦无侵害,别无他苦为害者;
Tathā hi dukkhaṃ nābādhaṃ, nāññaṃ dukkhā ca bādhakaṃ;
205因无为害者存在,故苦谛已被超越。
Bādhakattaniyāmena, dukkhasaccamitīritaṃ.
685
685.
207若失此者,则无他苦,亦非从此而起;
Taṃ vinā nāññato dukkhaṃ, na hoti na ca taṃ tato;
208依苦因之规律,如实而言,非虚妄。
Dukkhahetuniyāmena, saccamāha visattikaṃ.
686
686.
210无离涅槃者,无寂静者,亦无从彼而来;
Nāññā nibbānato santi, na ca santaṃ na taṃ yato;
211依寂静生起之法,涅槃乃至高真实。
Santabhāvaniyāmena, nibbānaṃ saccamuttamaṃ.
687第六百八十七条。
687.
213除正道与涅槃之外,没有他道是可靠的,也没有非可靠者。
Nāññaṃ maggāca niyyānaṃ, aniyyāno na cāpi so;
214因此,因具涅槃之相,正道皆被视为真实与合式。
Tasmā niyyānabhāvena, maggo saccanti sammato.
688第六百八十八条。
688.
216如此,四种情况都是缘于真实与其倒错颠倒相之存在,
Iti tacchāvipallāsa-bhūtabhāvo catūsupi;
217谓之真谛义,指示而显现,尤以苦等诸法为显著。
Saccaṭṭhoti viniddiṭṭho, dukkhādīsvavisesato.
689六百八十九。
689.
219受苦者为忧苦,因缘聚集者为集,烦恼者为苦,
Pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho ca bhāsito;
220变易者为灭,这即是苦的四种类别。
Viparīṇāmaṭṭho cāti, dukkhassevaṃ catubbidhā.
690六百九十。
690.
222寿命及其缘起,聚合及其断灭;
Āyūhanā nidānā ca, saṃyogā palibodhato;
223苦的生起亦如是,四念处已明显说明。
Dukkhassamudayassāpi, catudhatthā pakāsitā.
691
691.
225驱摈及解脱者,从根本无所缠缚之处起,即此义;
Nissāraṇā vivekā cā-saṅkhatāmatato tathā;
226意指苦灭的正义,具足四重周密清晰。
Atthā dukkhanirodhassa, catudhāva samīritā.
692
692.
228有驱逐之因,
Niyyānato hetuto ca,
229及观察之主宰。
Dassanādhipateyyato;
230谓道有四正行,
Maggassāpi catuddheva-
231此法共有十六种设立。
Miti soḷasadhā ṭhitā.
693
693.
233真实即是最高之所立,因契合真实而安住;
Saccikaṭṭhaparamatthaṃ, tacchābhisamayaṭṭhato;
234如实亦为真实之所立,贤者于此确立。
Tathatthamapi saccaṭṭhaṃ, paṭṭhapentettha paṇḍitā.
694
694.
236对此,圣贤们反复深思的是圣道中四圣谛的真理;
Tadetaṃ paṭivijjhanti, ariyāva catubbidhaṃ;
237既然已讲说为圣者的真谛,何以不能由世尊而得见解?
Vuttamariyasaccanti, tasmā nāthena taṃ kathaṃ;
695
695.
239生死轮回、衰老与死亡,忧愁与哀痛,
Jāti jarā ca maraṇaṃ, soko ca paridevanā;
240痛苦与悲伤,以及种种艰难困苦;
Dukkhañca domanassañca, upāyāso tathāparo.
696
696.
242与不合意者结连,与合意者离别也同样痛苦;
Appiyehi ca saṃyogo, vippayogo piyehi ca;
243对于不合意而渴求得到的事物,即便得到了,也被视为苦。
Yampi na labhaticchanto, tampi dukkhamidaṃ mataṃ.
697第六九七偈。
697.
245堕入恶道者离开天界;
Apāyesupapajjantā, cavantā devalokato;
246在人间虽寿命长,却受种种痛苦折磨。
Manussesu ca jīrantā, nānābyasanapīḷitā.
698第六九八偈。
698.
248恐惧不安而悲悯,感受痛苦之苦。
Socantā paridevantā, vedentā dukkhavedanaṃ;
249忧愁愁闷缠绕其心,摧毁烦恼的痛苦根源。
Domanassehi santattā, upāyāsavighātino.
699第六九九偈。
699.
251被不善、不完美与不爱所缠绕,
Aniṭṭhehi akantehi, appiyehi samāyutā;
252又被种种不同的造作与众生所束缚。
Saṅkhārehi ca sattehi, nānānatthavidhāyibhi.
700第七〇〇偈。
700.
254由爱护亲近之人所分离,
Iṭṭhehi piyakantehi, manāpehi viyojitā;
255因种种造作与众生,也生诸多不同的成就。
Saṅkhārehi ca sattehi, nānāsampattidāyibhi.
701
701.
257厌恶苦难而向往快乐,
Dukkhāpagamamicchantā , patthayantā sukhāgamaṃ;
258于难得之法因渴望而心急如焚。
Alabbhaneyyadhammesu, pipāsāturamānasā.
702
702.
260吃苦为供养者,狡诈无耻,言语纷乱,面若哭泣;
Kicchādhipannā kapaṇā, vipphandantā rudammukhā;
261被渴爱所战胜,在轮回的苦难中陷于困境。
Taṇhādāsā parābhūtā, bhavasaṃsārasaṃkaṭe.
703七百零三。
703.
263那倚赖凡俗之地、苦涩而深重的痛苦;
Yaṃ tebhūmakanissandaṃ, kaṭukaṃ gāḷhavedanaṃ;
264感受着轮回果报,若无此生及诸法,又从何来?
Vedenti saṃsāraphalaṃ, taṃjātādiṃ vinā kuto.
704七百零四。
704.
266因此,由于生、老等的分别,因此所受的苦是障碍且令人畏惧的。
Tasmā jātādibhedehi, bādhamānā bhayāvahā;
267苦和产生苦的根因,虽然有时因缘纷繁,却多种多样地被迷惑。
Dukkhā ca dukkhavatthu ca, bahudhāpi papañcitā.
705
705.
269这些全部即是五种取蕴,整体而言;
Te sabbe pañcupādāna-kkhandhā eva samāsato;
270因执著于苦为本质,因此被苦所支配。
Dukkhādhiṭṭhānabhāvena, dukkhatāya niyāmitā.
706
706.
272因此,三界中诸法,皆已断除渴爱;
Tasmā tebhūmakā dhammā, sabbe taṇhāvivajjitā;
273这即是苦圣谛,善说教者所宣说。
Dukkhasaccanti desesi, desanākusalo muni.
707第七〇七偈。
707.
275因离欲而得神通之力,渴爱嫉恨悉皆灭尽;
Virāgatejālābhena , taṇhāsnehasinehitaṃ;
276如大树之生,随缘而展现多种果报功用。
Visarukkhova jātādinānānatthaphalodayaṃ.
708第七〇八偈。
708.
278因随喜之爱而生,其子孙因而增长增盛;
Nandirāgānubandhena, santānamavakaḍḍhitaṃ;
279又因再生后续的业缘而转变循环。
Punabbhavābhinibbattibhāvena parivattati.
709
709.
281此处立见,适度遵行亲近之爱;
Patiṭṭhitañca tatthetamattasnehānusevanaṃ;
282受境界制约感召,沉溺于爱欲而生迷惑。
Gocarānunayābaddhaṃ, rāgamucchāsamohitaṃ.
710
710.
284因烦恼如刀割般染污,恶习堕落所激发,
Klesarāsiparikliṭṭhaṃ, byasanopaddavāhataṃ;
285内蒙苦痛如箭穿刺般现起,持续不息地破坏。
Dukkhasallasamāviddhaṃ, vihaññati nirantaraṃ.
711七百一十一。
711.
287唉!若于断绝欲火,常住念处并断除,
Have virāgatejena, vicchinne sati sabbathā;
288用何种束缚,尔等尚能称为弟子乎?
Kena bandhena santāna-mānessati bhavantaraṃ.
712七百一十二。
712.
290轮回之趣既成,在众生当中显现分散;
Bhavantaramasampatte, santānamhi vivaṭṭite;
291基于何种见解而生,苦等法则乃由此而起?
Kimadhiṭṭhāya jātādidukkhadhammā pavattare.
713七百十三。
713.
293由此因缘解脱之反面,为渴爱苦之造成者;
Tasmā mokkhavipakkhena, taṇhādukkhavidhāyinī;
294苦之集是名;真实法义正为其导向。
Dukkhasamudayo nāma, saccamiccāha nāyako.
714七百十四。
714.
296解脱一切苦难,断除一切烦恼;
Sabbadukkhavinimuttaṃ, sabbaklesavinissaṭaṃ;
297此真理名为苦的止息,恒常不变的实相。
Dukkhanirodhanāmena, saccaṃ vuccati accutaṃ.
715第七百一十五颂。
715.
299了知苦的本质者,断除苦的因缘;
Dukkhañca parijānanto, pajahaṃ dukkhasambhavaṃ;
300已入涅槃境界,断除一切修行的偏差。
Nibbānaṃ padamārabbha, bhāvanāvīthimosaṭo.
716第七百一十六颂。
716.
302涅槃是通向彼岸的道路,是一切苦难的解脱;
Niyyānaṭṭhaṅgiko maggo, sabbadukkhavimuttiyā;
303因其确为苦的止息,故是真理,故此不生迷惑。
Dukkhanirodhagāmīti, saccaṃ tasmā tamīritaṃ.
717
717.
305四圣谛得解脱者,余者皆属出世间;
Catusaccavinimuttā, sesā lokuttarā matā;
306与八正道相应,果报性质亦皆完整。
Maggaṅgasampayuttā ca, phaladhammā ca sabbathā.
718
718.
308苦因如此,速得寂灭;
Itthaṃ sahetukaṃ dukkhaṃ, sopāyāmatanibbutiṃ;
309为行持正法之义,导师详尽阐明。
Paṭipattihitatthāya, vibhāveti vināyako.
719第七百一十九品。
719.
311宣说清楚奇特之法,至高无上;
Sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ, desetvāna anuttaro;
312分明展现四诸坚固圣谛,分别论述。
Catudhāriyasaccāni, vibhajīti vibhāvaye.
720第七百二十品。
720.
314以真实与非真实之分别,标示因缘与条件的特征;
Tabbhāvabhāvibhāvena , paccayākāralakkhitaṃ;
315三种加十二累,合计二十种各类的集合;
Tiyaddhaṃ dvādasaṅgañca, vīsatākārasaṅgahaṃ.
721七百二十一。
721.
317三种结点、四种简要,以及三种标志;
Tisandhi catusaṅkhepaṃ, tivaṭṭañca tilakkhaṇaṃ;
318三境土、二基础,具四重戒律环绕;
Tebhūmakaṃ dvimūlañca, catukkanayamaṇḍitaṃ.
722七百二十二。
722.
320独觉应由四种深妙之因依次起显;
Paccekaṃ catugambhīra-manupubbavavatthitaṃ;
321是因无明如山积聚而成,为断除束缚的圆环。
Avijjākūṭasaṅkhātaṃ, bandhāvicchedamaṇḍalaṃ.
723
723.
323以忧悲等诸苦为所依,仅为苦之集聚;
Sokādīnatthanissandaṃ, kevalaṃ dukkhapiṇḍitaṃ;
324此即缘起理,谓轮回之法也。
Paṭiccasamuppādoti, bhavacakkaṃ pavuccati.
724
724.
326凭持正觉,断除妄见,常恒无有执着;
Paṭividdhāya vijjāya, bhaṅgāvijjāya sabbathā;
327随次第展开,详说因缘解散之理。
Vivaṭṭatānupubbena, hetubhaṅgā yathākathaṃ.
725第七百二十五偈。
725.
329有此念时,此处生起;
Asmiṃ sati idaṃ hoti, assuppādā idaṃ bhave;
330无此念时,则不生起,其断灭乃现前。
Asatāsmiṃ na taṃ hoti, tassa bhaṅgāva bhijjati.
726第七百二十六偈。
726.
332了知此义,明示条件的存在;
Etamatthaṃ purakkhatvā, paccayaṭṭhiti dassitā;
333缘起的相续,如今由此条件而流转。
Paṭiccasamuppādassa, idappaccayatā naye.
727
727.
335正如大圣人说,生起必依条件;
Tathā hi jātiyāpāha, paccayattaṃ mahāmuni;
336老死诸法,亦因自身差别而成立。
Jarāmaraṇadhammānaṃ, mattābhedepi vatthuto.
728
728.
338于第八因缘中,即所谓触缘;
Āhaccapaccayaṭṭhamhi, nedisī paccayaṭṭhiti;
339此处譬如他法之间,相依因缘被分别说明。
Tattha dhammantarasseva, paccayaṭṭho vibhāvito.
729
729.
341此义出自老师所说,汇集于讲授导引之中;
Vuttamācariyenetaṃ, paṭṭhānanayasaṅgahe;
342所得导引仅暂时,是为观察显示而生成的辩思。
Labbhamānanayaṃ tāva, dassanatthaṃ papañcito.
730
730.
344由此因缘注视,觉者建立了规则;
Ettha tasmānupekkhitvā, āhacca niyamaṃ budho;
345凭其本性差别,分辨因缘所在。
Tabbhāvabhāvimattena, paccayatthaṃ vibhāvaye.
731
731.
347那里所说的无明与行,是指过去世;
Tatthāvijjā ca saṅkhārā, addhātītoti bhāsitā;
348识与名色,是指六处所知境界。
Viññāṇaṃ nāmarūpañca, saḷāyatanasaññitaṃ.
732
732.
350触是受,渴爱是取,有此而有有。
Phasso ca vedanā taṇhā, upādānaṃ bhavoti ca;
351现起的有在于当下,有生的有在未来。
Paccuppanno bhave addhā, bhave addhā anāgato.
733
733.
353生、老、死这三者,有时作二,有时常作二;
Jāti jarā maraṇanti, dvedhā hoti ca sabbathā;
354因时间报应而起,三法如灯明示。
Kālattayavavatthānaṃ, tiyaddhamiti dīpaye.
734
734.
356于此,『无明』即无知,在四圣谛中所说的无知。
Tatthāvijjāti aññāṇaṃ, catusaccesu bhāsitaṃ;
357既有过去又有未来,亦即缘起之理如是。
Pubbante cāparante ca, paccayaṭṭhitiyaṃ tathā.
735
735.
359所谓『不善业集』,此名十二种造作所称。
Apuññātisaṅkhāroti, vuttā dvādasa cetanā;
360同样,『善业集』,如对色欲世界所说的善业造作。
Tathā puññābhisaṅkhāro, kāmarūpesu bhāsito.
736
736.
362『不动行』者,即前所说之无色界四种也;
Āneñjātisaṅkhāroti, vuttāruppā catubbidhā;
363此业四种类乃由身、语、意通道所发动,是由心意所行,因而生起。
Kāyabbacīmanodvāraṃ, patvā tāyeva cetanā.
737第七三七节。
737.
365身行、语行、心行,乃大牟尼所宣说者也;
Vuttā kāyavacīcittasaṅkhārāti mahesinā;
366『行』者,如是已分别,共二十九种思也。
Saṅkhārāti vibhattevamekūnatiṃsa cetanā.
738第七三八节。
738.
368在复起时有二十九种形态,也是这样;
Ekūnavīsatividhaṃ, paṭisandhikkhaṇe tathā;
369在运行时,识识变化共有三十二种形态。
Pavatte dvattiṃsavidhaṃ, viññāṇaṃ pākamānasaṃ.
739七百三十九。
739.
371感受、想分别有三种,行分别则有多种;
Tividhaṃ vedanā saññā, saṅkhārāti vibheditaṃ;
372名色分为两类,因缘于地与因缘于生起而异。
Nāmarūpaṃ tu duvidhaṃ, bhūtopādāyabhedato.
740七百四十。
740.
374名为六入者,指眼为内在根境;
Saḷāyatanasaṅkhātaṃ, cakkhādajjhattikaṃ mataṃ;
375由眼触等所生的触,已在此处明示;
Cakkhusamphassādibhedā, phasso chadhā pakāsito.
741
741.
377痛乐不痛三种受有,感受分为三法;
Sukhā dukkhā upekkhāti, vedanā tividhā bhave;
378生于欲界与非欲界,渴爱共分三类;
Kāme bhave ca vibhave, taṇhāti tividhā matā.
742
742.
380欲取执等的分别取执,有四种取执。
Kāmupādānādibhedā, upādānā catubbidhā;
381依业感生的分别,所有有的存在被分为两类。
Kammopapattibhedena, bhavo nāma dvidhā mato.
743
743.
383自性存在称为自相现起,生称为老却。
Attabhāvābhinibbatti, jāti nāma jarā pana;
384陈旧的本体是死亡,终结谓寂灭。
Purāṇabhāvo maraṇaṃ, pariyosānamīritaṃ.
744
744.
386以十二种缘起分类,本尊伟大神通分别了这些种类;
Dvādasaṅgappabhedena, vibhattevaṃ mahesinā;
387所谓缘起,即唯有依缘而成立者。
Paṭiccasamuppādoti, paccayā eva kevalā.
745
745.
389从缘作为果报的性质,在相依的性质上立,
Paṭicca phalabhāvena, sāpekkhaṃ ṭhitamattani;
390于无依转变时结合彼此,因此起谓之缘。
Apaccakkhāya saṅgantvā, uppādentīti paccayā.
746
746.
392无明所造诸行,已被深入地摄持;
Avijjāsaṅkhārānaṃ tu, gahaṇe gahitāva te;
393渴爱所依生起,也是如此,故此有五因。
Taṇhupādānabhavāpi, iti pañcettha hetuyo.
747
747.
395渴爱所依之生起,复被深入坚固摄持;
Taṇhupādānabhavānaṃ, gahaṇe gahitā puna;
396无明与诸行,亦为五因之列。
Avijjā saṅkhārā cāti, pañcevetthāpi hetuyo.
748
748.
398以识为首的五蕴的形态,显现出五种果报;
Viññāṇādisarūpena, dassitaṃ phalapañcakaṃ;
399历经生、老、死,果报重新被摄受。
Jātijjarāmaraṇena, tadeva gahitaṃ puna.
749七百四十九。
749.
401过去的因缘有五种,如今的果报亦有五种;
Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ;
402现今的因缘有五种,未来的果报亦有五种。
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakaṃ.
750七百五十。
750.
404如此分别地结集,是十二结(十二缠)的巧妙说明;
Itthaṃ bhedena saṅgayha, dvādasaṅgaṃ vicakkhaṇā;
405以意义之分别特别,合于二十(即二十形态)为旨趣。
Atthāpattivisesena, vīsatākāramīrayuṃ.
751
751.
407因缘果报,果与因互为因果;
Hetuphalaṃ phalahetu, puna hetuphalanti ca;
408三重结合及四重约略,即是彼智者所说。
Tisandhi catusaṅkhepaṃ, tamevāhu vibhāvino.
752
752.
410无明、渴爱与取,是烦恼轮回,亦即所称之本;
Avijjātaṇhupādānā, klesavaṭṭanti bhāsitā;
411有情生起之所依,即行藏轮回,乃其所随着者。
Bhavekadeso saṅkhārā, kammavaṭṭaṃ tatoparaṃ.
753七百五十三。
753.
413所谓果报轮回如是,既转、亦不转;
Vipākavaṭṭamiccevaṃ, vivaṭṭenāvivaṭṭitaṃ;
414三重轮回已转动,此轮回遂而旋转。
Tivaṭṭavaṭṭitaṃ hutvā, vaṭṭametaṃ pavattati.
754七百五十四。
754.
416无常是灭尽的性质,苦是恐怖的性质;
Aniccañca khayaṭṭhena, dukkhametaṃ bhayaṭṭhato;
417无我是真相的性质,正因如此称为三相。
Anattāsārakaṭṭhena, vaṭṭamevaṃ tilakkhaṇaṃ.
755七百五十五。
755.
419缘起的相续,如同轮回,这就是因缘的连续相;
Saṃsārasseva vuttāyaṃ, paccayānaṃ paramparā;
420名为依缘生起,因此被尊为三种境地。
Paṭiccasamuppādoti, tato tebhūmako mato.
756七百五十六。
756.
422以束缚为知见之网,以知见等种分类加以束缚;
Bandhāvijjāṇḍakosena, vijjādibhedavajjitā;
423得解脱之果,终断生死欲渴。
Vimuttirasamappattā, bhavataṇhāpipāsitā.
757
757.
425由意志所造作而被拘缚,执着不断;
Abhisaṅkhārabhāvena, paṭibandhati santati;
426如是造作之遍转,因成熟意味而循环转动。
Tathābhisaṅkhatā pāka-bhāvāya parivattati.
758
758.
428业之果报又是,果报又从业生;
Vipākā puna kammāni, pākāni puna kammato;
429以此周转相续,轮回流转不停。
Iccevaṃ pariyāyena, saṃsāroyaṃ pavattati.
759
759.
431无明与生渴爱,视为轮转之基础;
Iccāvijjābhavataṇhā, vaṭṭopatthambhakā matā;
432与聚合之缠累相连,所以叫轮回有两根基。
Sampayuttānusayitā, tasmā vaṭṭaṃ dvimūlakaṃ.
760
760.
434因缘因缘所生之存在现象,因其不同而各异;
Paccayapaccayuppanna-santānabhedato pana;
435如同多种不同的种子和树木一般,各自独立而不相同。
Nānābhūtānamekantaṃ, bījarukkhādayo viya.
761七百六十一。
761.
437然而,于此等法中,因其根本性质各有差别;
Tathāpi tesaṃ dhammānaṃ, vatthulakkhaṇabhedato;
438如同岛屿、森林和山峦,绝无单一之统一体。
Dīpavaṭṭisikhānaṃva, natthi ekantamekatā.
762七百六十二。
762.
440因缘因缘所生,因果相续无间,且于现世的享乐中得以区分;
Hetuhetusamuppannā, īhābhogavivajjitā;
441缘起的缘故及果报,相续相依彼此无缺,这是其义理所在。
Paccayāya ca paccetu-mabyāpārā tato matā.
763
763.
443如无明等以及诸因,皆依其所依而生,即如成就其所成的本性一般;
Avijjādīnamevātha, sambhave sambhavanti ca;
444诸造作等亦如是,其本性即在此法所现的状态中而常存。
Saṅkhārādisabhāvāti, ṭhitevaṃdhammatāya te.
764
764.
446「女性」与「单一性」相不同;「无嗔」亦为他别。
Itthamekattanānattā, abyāpāro tathāparo;
447此处所说之「法的真相」正是以上四种种类。
Etthevaṃdhammatā ceti, nayā vuttā catubbidhā.
765第七百六十五。
765.
449「果报的因缘生起」、「因缘所缘的因」;
Phalānaṃ paccayuppatti, paccayattho ca hetusu;
450「性相的别解」及「说法与心」也包含在内。
Sabhāvapaṭivedho ca, desanā cittatāti ca.
766第七百六十六。
766.
452适当如法地宣说义理法义,
Atthadhammapaṭivedha-desanānaṃ yathākkamaṃ;
453以过于深奥的形式,具足四种深奥境界地阐释。
Atigambhīrabhāvena, catugambhīramīritaṃ.
767
767.
455因作业起因,诸无明等业递传相续,
Padhānakāraṇattā hi, avijjādiparamparā;
456由业及诸行等为因缘而得以成立。
Kamena saṅkhārādīnaṃ, paccayāti vavatthitā.
768
768.
458如实而言,生即是由老死而生起,
Tathā hi jātiyā eva, jarāmaraṇasambhavo;
459若无生,老与死又从何而生?
Ajātānaṃ jarā vātha, maraṇaṃ vā kuto bhave.
769
769.
461一切有漏所生成者,生乃由业业力而生起,
Sāvopapattisaṅkhātā, jāti kammabhavoditā;
462正如种子之根芽,如此生亦在彼处而现现。
Aṅkuro viya bījamhā, tattha tatthopalabbhati.
770
770.
464因缘相续相继,依止取着而立;
Sampayogānusayato, upādānappatiṭṭhitā;
465诸业遂生增长,成就增长之因。
Āyūhanti ca kammāni, ākaḍḍhantopapattikaṃ.
771七百七十一。
771.
467于取着之法中,渴爱恚恨如火饥渴;
Upādāniyadhammesu , taṇhāsnehapipāsitā;
468顽固重负取着者,欢喜亲近美好之物。
Daḷhī kubbantupādānaṃ, piyarūpābhinandino.
772七百七十二。
772.
470观察苦受等痛苦之法时,若不生喜忧的执着;
Vedanīyesu dhammesu, assādamanupassato;
471此受因缘生起的渴爱,由此而生增长。
Vedanāpaccayā taṇhā, samuṭṭhāya pavaḍḍhati.
773七百七十三。
773.
473当感受好坏苦乐,及其间中诸受时,触境虽遍,感苦受为本;
Iṭṭhāniṭṭhañca majjhattaṃ, phusantā pana gocaraṃ;
474此苦受名为感受,若无触境,绝无感受可言。
Vedenti vedanaṃ nāma, nāphusantā kudācanaṃ.
774七百七十四。
774.
476如同房屋依赖柱子而立,六处亦因缘起而生;
Phusatālambaṇañceso, saḷāyatanasambhave;
477若无门户,从何处得以产生?
Dvārābhāve kuto tassa, samuppatti bhavissati.
775
775.
479所谓六处,依赖名色而有;
Saḷāyatanametañca, nāmarūpūpanissitaṃ;
480好比以触为门,顺理成章地产生。
Chaphassadvārabhāvena, pavattati yathārahaṃ.
776
776.
482由于先行存在坚定,依靠识的建立;
Pubbaṅgamādhiṭṭhānena, viññāṇena patiṭṭhahe;
483名色作为客居,成为再生之缘。
Nāmarūpaṃ upatthaddhaṃ, paṭisandhipavattiyaṃ.
777七百七十七。
777.
485生于行之所生,建立于他方;
Saṅkhārajanitaṃ hutvā, patiṭṭhāti bhavantare;
486识者在生者缺失时,其生如何成立。
Viññāṇaṃ janakābhāve, tassuppatti kathaṃ bhave.
778七百七十八。
778.
488因无明所熏习者,因断灭而相违者;
Avijjāyānusayite, paṭivedhavirodhite;
489顺流而行成连续者,因缘会合而得果者。
Vaṭṭānugatasantāne, paṭisandhiphalāvahe.
779
779.
491成熟之法,随其集会而起,实为意志所转;
Pākadhammā sabhāvena, pavattanti hi cetanā;
492因无明而生者,名为行,此乃所说。
Avijjāpaccayā honti, saṅkhārāti tato matā.
780
780.
494在与事实相违背之事中,有缘起的传承次第;
Paṭividdhesu saccesu, paccayānaṃ paramparā;
495一切都被破坏,然后轮回得以展开。
Vighātīyati sabbāpi, tato vaṭṭaṃ vivaṭṭati.
781
781.
497由于无明的对立,令这一轮回推展;
Iccāvijjāvirodhena, tassā vaṭṭappavattiyā;
498因聚合的集结,无明被视为合适的堆积。
Saṅghātanikabhāvena, avijjā kūṭasammatā.
782
782.
500被老死的合苦所压迫的心,
Jarāmaraṇasaṅghāṭa-paṭipīḷitacetasaṃ;
501被烦恼所掀起而猛烈增加,为无明所增长。
Klesamucchāparetānaṃ, sā cāvijjā pavaḍḍhati.
783七百八十三。
783.
503此处说的是束缚缠绵且无法断除,眼下缘起的圈环,
Iccābaddhamavicchedaṃ, idappaccayamaṇḍalaṃ;
504如同车轮轴心周围的轮辐,顺着业力周转。
Cakkanemisamāvaṭṭaṃ, kamena parivattati.
784七百八十四。
784.
506此处指的是轮转十二因缘中,其三地法则;
Vaṭṭassa dvādasaṅgassa, tassa tebhūmakassa tu;
507示现苦蕴,借此加以说明。
Dukkhakkhandhassa dassesi, nissandena nidassanaṃ.
785第七百八十五节。
785.
509忧愁与悲伤,以及身体之苦;
Sokañca paridevañca, tathā dukkhañca kāyikaṃ;
510心之忧愁痛苦,源自多种烦恼消退;
Domanassamupāyāsaṃ, nānābyasanasambhavaṃ.
786第七百八十六节。
786.
512此为四念处之无常相,极为痛苦烦恼所缠绕;
Iccāturamaniccantaṃ, mahopaddavasaṅkulaṃ;
513多种流转怨毒因缘之所成,此即智者所谓苦;
Bahupaklesupassaṭṭhaṃ, dukkhametanti piṇḍitaṃ.
787七百八十七。
787.
515此乃五取蕴分别之集体;
Iccevaṃ pañcupādāna-kkhandhabheditasaṅgaho;
516自体存有为生因,犹如断头而横离手掌之死者;
Attabhāvabhavaratho, hatthamuttaṃva yantakaṃ.
788七百八十八。
788.
518在迁流不定、漂泊不居的众生之中,流转不息不停歇;
Gatiṭṭhitinivāsesu, saṃsaranto nirantaraṃ;
519以眼为轮转而行,此即被认为是生死轮回;
Cakkenetena yātīti, bhavacakkamidaṃ mataṃ.
789七百八十九。
789.
521断裂无明巨网,通过见谛过程;
Avijjāṇḍaṃ padāletvā, paṭivedhappavattiyā;
522缘起互为条件,清晰明白其本性所现。
Paccayappaccayuppannā, supaṭṭhanti sabhāvato.
790七百九十。
790.
524由于无常和苦的本质,故其破坏具有恐怖之性。
Aniccā dukkhanattā ca, bhaṅgavanto bhayāvahā;
525如影随形,因而显现出消失的状态。
Sādīnavāti saṅkhāya, vivaṭṭamabhitiṭṭhati.
791
791.
527因此,因贪欲所生的依赖性,无法在再次出生时被消除;
Tato sānusayā taṇhā, nirujjhati punabbhave;
528因缺乏安详之乐,不会在涅槃的境地中逆行。
Santānaratiyābhāvā, na pakkhandati sandhiyaṃ.
792
792.
530因无粗重粘缚之性,故于此不生违反本行之境;
Aviruḷhikabhāvena, tattha vaṭṭavirodhite;
531因非由行蕴性质所起,故意识不生起。
Abhisaṅkhārabhāvena, na pavattanti cetanā.
793第七百九十三偈。
793.
533即便再来世生起,也不能生于他方;
Paṭisandhipavattīpi, na janenti bhavantare;
534此乃由于此无明已灭,故业意已被断绝。
Iccāvijjānirodhena, niruddhā kammacetanā.
794第七百九十四偈。
794.
536因缘止息者,谓诸行之止息;
Paccayatthanirodhena, saṅkhārānaṃ nirodhato;
537识者,谓生起之无有,故称为阻断。
Viññāṇaṃ janakābhāvā, niruddhamiti vuccati.
795七百九十五。
795.
539又谓识等之止,即名色等业亦如是;
Viññāṇādinirodhā ca, nāmarūpādikaṃ tathā;
540如苦蕴亦如是,谓之止息。
Dukkhakkhandhassimassevaṃ, nirodhoti pavuccati.
796七百九十六。
796.
542此为回转循环,分为两类现象;
Iti vaṭṭavivaṭṭānaṃ, vasā dvedhā vibhāvito;
543所谓缘起,即由尊者所说。
Paṭiccasamuppādoti, desitoyaṃ mahesinā.
797第七百九十七。
797.
545一切聚合法,诸法皆由因缘所生;
Sabbasaṅkhatadhammānaṃ , sabbe dhammāpi paccayā;
546如同父母与扶持,依正当因缘而分别;
Janakā cevupatthambhā, saṃvibhattā yathārahaṃ.
798第七百九十八。
798.
548由于前行缘起,有二十四种现前之相;
Āhacca paccayaṭṭhena, catuvīsatidhā ṭhitā;
549彼此依止因缘,以因缘之主次相继相续;
Hetālambaṇādhipatānantarasamanantarā.
799
799.
551生俱相依与他生依,亦有对缘依止;
Sahajātaaññamañña-nissayā copanissayo;
552先行后行,伴随及业所成;
Purejātā pacchājātā-sevanā kammameva ca.
800
800.
554「成熟饮食根」禅那道支所具备者;
Pākāhārindriyajjhāna-maggaṅgasampayuttakā;
555与不具备者相对,亦有已断与未断者之别。
Vippayuttatthi natthi ca, vigatāvigatanti ca.
801八百零一。
801.
557业已过五十载者,现行的却已拂弃;
Pañcātītāva kammaṃ tu, vattamānañca īritaṃ;
558三者无论何时皆已说过,现行业亦复超越之上。
Sabbathāpi tayo vuttā, vattamānā tatopare.
802八百零二。
802.
560名有五种种类,名色亦有五种形态;
Chadhā nāmaṃ tu nāmassa, pañcadhā nāmarūpinaṃ;
561其次,色的形态有一种,名为色的名称只有一种。
Ekadhā puna rūpassa, rūpaṃ nāmassa cekadhā.
803第八〇三偈。
803.
563名称与色是依名称所划分的,名称有两种对立:
Paññattināmarūpāni, nāmassa duvidhā dvayaṃ;
564这两者又分为九类,谈论六种因缘如何运作。
Dvayassa navadhā ceti, chabbidhā paccayā kathaṃ.
804第八〇四偈。
804.
566彼此紧密连结,生起便紧跟其后,毫不停歇;
Niruddhānantarā eva, jāyantānamanantaraṃ;
567名称与诸法,系于名称而生,具育成之助;
Nāmadhammāva nāmānaṃ, janakattopakārakā.
805
805.
569因连续恒常转动,相应紧随不间断;
Nirantarappavattiyā, anurūpamanantarā;
570紧接相依而起,依缘关系由此明显显现;
Anantarapaccayena, paccayoti pakāsitā.
806
806.
572彼等因相继,本身即为因;
Samanantarabhāvena, tesaṃ te eva paccayā;
573以相继名,称为因;
Samanantaranāmena, paccayoti pakāsitā.
807
807.
575诸法为义故,若无则无益;
Atthibhāvāya dhammānaṃ, natthitāyopakārakā;
576依无因之名,亦称彼此同类。
Natthipaccayanāmena, vuttā te eva tādinā.
808
808.
578因缺乏给予的心,故不生出辅助的作用;
Okāsadānabhāvena, vigatāvopakārakā;
579因此法称为无缘法,亦即无依赖之法。
Dhammā te eva vuccanti, vigatappaccayoti ca.
809八百零九。
809.
581迅速是有利之性,故为促进迅速之因;
Javā paguṇabhāvāya, javānamupakārakā;
582此因称为依止迅速,意指阻止行为之后之间隔。
Āsevanapaccayoti, niruddhānantarā matā.
810八百一十。
810.
584诸有关系而共生之法,称为缘的结合;
Saṃsaṭṭhasahajātānaṃ, sampayogena paccayā;
585称为相互结合之缘,即各种名义之缘也。
Sampayuttapaccayoti, nāmā nāmānamīritā.
811
811.
587此中仅一法转行,分别五种以上真实因缘;
Icceko vattamāno ca, pañcātītā yathārahaṃ;
588无色与有色法,依缘则有六种类别。
Arūpānamarūpā ca, paccayā chabbidhā matā.
812
812.
590由于活动而生起的心,及由业而生起的聚合;
Pavatte cittajātānaṃ, kammajānañca sandhiyaṃ;
591形色之中天生的,及非形色等诸法等亦如是。
Rūpānaṃ sahajātāna-marūpānañca tādinā.
813八百一十三。
813.
593因缘而生的诸法,也是根本有用之物;
Hetubhūtā cha dhammāpi, mūlaṭṭhenopakārakā;
594以因缘相互依存而生,称为缘。
Hetupaccayabhāvena, paccayoti pakāsitā.
814八百一十四。
814.
596如前所说,正是因入定而成就,同样具足此种利益者。
Tathā nijjhāyanaṭṭhena, tesamevopakārakā;
597此义以禅那之因缘称之,禅那所具之法由此分别明示。
Jhānapaccayanāmena, jhānadhammā vibhāvitā.
815
815.
599同样,因解脱而成就者,即是所谓缘起;
Tatheva niyyānaṭṭhena, paccayāti pakāsitā;
600以道之缘起称之,此即尊大者所宣说之道之行。
Maggapaccayanāmena, maggaṅgā ca mahesinā.
816
816.
602诸法之内,所谓同生者,即指意念。
Tesameva ca dhammānaṃ, sahajātāti cetanā;
603以业行作为缘起,现起而相续不息者也。
Kammabyāpārābhāvena, vattamānā ca paccayā.
817第八百一十七。
817.
605有形之物手指示者,为种种瞬息变化之意念;
Kaṭattārūpapākānaṃ, nānakkhaṇikacetanā;
606以习气所造之有为相续,此乃生起之因缘所依。
Abhisaṅkhārabhāvena, janakappaccayā matā.
818第八百一十八。
818.
608正如此,有两种区别,是以变化为目的的意志;
Iccevaṃ duvidhā bhedā, vipphāraṭṭhena cetanā;
609以名为业所依的条件,显现为缘起之义。
Kammapaccayanāmena, paccayoti pakāsitā.
819第八百一十九偈。
819.
611色法是同类所生,彼此不同而各自有色;
Rūpānaṃ sahajātānaṃ, aññamaññamarūpinaṃ;
612依缘而有共存性,变化果报随之而现。
Paccayā santabhāvena, vipākā samudīritā.
820第八百二十偈。
820.
614虽然有一种起源,但仍存在四种运转方式,共有五种类型。
Ekotītopi cattāro, vattamānāti pañcadhā;
615这些被称为因缘法,名为‘名色’的分别划分。
Paccayā nāmadhammāva, nāmarūpānamīritā.
821
821.
617这具形色之身,由后续产生的条件所促成;
Imassa rūpakāyassa, pacchājātopakārako;
618后续因缘者,名为‘名’与‘色’,合称一体。
Pacchājātapaccayoti, nāmaṃ rūpānamekadhā.
822
822.
620七种识所依的根本称为七界,是指构成识作用的六种对象。
Sattaviññāṇadhātūnaṃ , cha vatthūni pavattiyaṃ;
621识的五种流转模式与五种依止,依照其顺序分别说明。
Pañcaviññāṇavīthiyā, pañcālambā yathākkamaṃ.
823第八二三条。
823.
623过去生所决定的不同种类,为名色的辅助因缘。
Purejātavisesena, nāmānamupakārakā;
624所谓过去生的缘起,即是色法与名法二者互为因果。
Purejātapaccayoti, rūpaṃ nāmassa cekadhā.
824第八二四条。
824.
626所谓心意所法者,指的是凡生起的各类心意所法。
Cittacetasikā dhammā, yaṃ yamārabbha jāyare;
627谓其存在皆依凭着依止条件而生起。
Ālambaṇapaccayoti, sabbametaṃ pavuccati.
825第八百二十五偈。
825.
629若对所依止者重视,使其常生不废,心意所法即由此而现。
Yamālambaṃ garuṃ katvā, nāmadhammā pavattare;
630即由心意所法自体依止自身而生起,如光明显现其义。
Svāyamevālambaṇūpa-nissayoti pakāsito.
826第八百二十六偈。
826.
632由紧接之缘者,谓依他缘所成诸法也。
Anantarapaccayena, ye dhammā paccayā matā;
633此等法即名为非紧接之缘所依。
Te eva vānantarūpa-nissayoti pakāsito.
827第八百二十七。
827.
635贪欲、疑惑等诸法,内在着住于心;
Rāgasaddhādayo dhammā, ajjhattamanuvāsitā;
636又有诸心所法及所造业法,外缘所习用。
Sattasaṅkhāradhammā ca, bahiddhopanisevitā.
828第八百二十八。
828.
638欲乐等法之业,乃至其成熟果报;
Rāgasaddhādidhammānaṃ, kammaṃ pākānamiccayaṃ;
639如来因此称之为成熟依赖,明确立说。
Pakatūpanissayoti, paṭṭhapesi tathāgato.
829
829.
641是以,此依赖具大力,且分别为助缘;
Iccevaṃ balavaṭṭhena, nissayenopakārakā;
642助缘之名,此处取三义说。
Upanissayanāmena, paccayoyaṃ tidhā mato.
830
830.
644色与非色共五,三种同时具不同时;
Rūpārūpaṃ paniccevaṃ, tekālikamakālikā;
645名称为假有,因缘可分二种。
Paññatti ceva nāmānaṃ, paccayo duvidho mato.
831
831.
647名称因缘赖处主导,如牛所在牛舍;
Ālambādhippatibhūtaṃ, nāmānaṃ garugocaraṃ;
648同体共生法则,正如生者本自然。
Sahajādhippatīdhammā, sahajānaṃ yathārahaṃ.
832
832.
650名色是依赖于无常的条件而成的因缘;
Nāmarūpānamicceva-mādhippaccena paccayo;
651所谓依赖此主导因缘,即分别为两种方式阐明。
Adhippatipaccayoti, duvidhā paridīpito.
833八百三十三。
833.
653与生俱有的名色,以及大元素之色;
Sahajā nāmarūpānaṃ, mahābhūtā ca rūpinaṃ;
654于再生之处,统称为『名色』。
Paṭisandhikkhaṇe vatthu, nāmānamiti sabbathā.
834八百三十四。
834.
656具有同生特性的,是法的助缘者;
Sahajātavisesena, dhammānamupakārakā;
657所谓同生缘,依三种方式分别说明。
Sahajātapaccayoti, tividhevaṃ vibhāvitā.
835第八百三十五经文。
835.
659无色蕴有四,四大各有四种;
Arūpino catukkhandhā, mahābhūtā catubbidhā;
660结合处即诸所安立之处,恒称为同生。
Sandhiyaṃ vatthunāmāni, sahajānīti sabbathā.
836第八百三十六经文。
836.
662彼此相资相成,彼此之间有此等关系;
Upakārapavattā ca, aññamaññassa tādinā;
663彼此相依是指被分为三种不同的种类。
Aññamaññapaccayoti, vibhattā tividhā matā.
837第八百三十七行。
837.
665七识根源,即七识所依之本和托体;
Sattaviññāṇadhātūnaṃ, bhūtopādāyarūpinaṃ;
666以及天生与名色法,彼此依顺合宜存在。
Sahajātanāmarūpa-dhammānañca yathākkamaṃ.
838第八百三十八行。
838.
668所依诸法乃四蕴,作为依止以资助缘;
Vatthu bhūtā catukkhandhā, nissayenopakārakā;
669所谓依止缘者,是缘起之义,根据三种成说。
Nissayappaccayo nāma, paccayoti mato tidhā.
839
839.
671粗钝食物,是色身的依止;
Kabaḷīkāro āhāro, rūpakāyassa paccayo;
672非色之食,恰如天生之自然食用。
Arūpino panāhārā, sahajānaṃ yathārahaṃ.
840
840.
674名色如同依止生存的器具而生起的条件;
Nāmarūpānamiccevaṃ, yāpanaṭṭhena paccayā;
675饮食为条件的生起亦如是,分为两类而显现。
Āhārapaccayoteva, duvidhevaṃ pakāsito.
841
841.
677信心与生命、感官等法依其本质如法存在;
Pasādajīvitārūpi-ndriyadhammā yathākkamaṃ;
678由五种识所依止的色法乃名色之内涵。
Pañcaviññāṇupādinna-rūpānaṃ nāmarūpinaṃ.
842
842.
680此处论及与本生俱生者,如因不净处所而生;
Sahajātānamicceva-missaraṭṭhena paccayā;
681即依据根门所缘,如三种不同方式分别示现。
Indriyappaccayoteva, tividhā samudāhaṭo.
843
843.
683七识界,如六根缘所生现象一般;
Sattaviññāṇadhātūnaṃ, cha vatthūni yathārahaṃ;
684身后继生者,心与心所亦如是。
Pacchājātā ca kāyassa, cittacetasikā tathā.
844
844.
686无色法者,是与生俱来的;三种色法者,谓此三种。
Arūpā sahajātānaṃ, rūpānanti matā tidhā;
687谓那断离之缘,即为断离之助缘。
Vippayuttapaccayoti, vippayogopakārakā.
845第八百四十五偈。
845.
689生俱之法乃先生相及后生相一切皆有,
Sahajātaṃ purejātaṃ, pacchājātañca sabbathā;
690如同芦蒲之作,食即生命之聚集。
Kabaḷīkāro āhāro, rūpajīvitamiccayaṃ.
846第八百四十六偈。
846.
692「义因」者,依因受种,因有五种说法。
Atthipaccayasaṅkhāto, paccayo pañcadhā mato;
693就现存之相,因缘所在如实而立。
Vijjamānasabhāvena, paccayaṭṭhā yathārahaṃ.
847
847.
695他们既无所缠缚,乃至现行皆利益众生者;
Te evāvigatā hutvā, vattamānopakārakā;
696无缠缘因,谓圣者所说。
Avigatapaccayoti, sugatena vavatthitā.
848
848.
698依此理,名色为因缘相续而起,
Aṭṭhevaṃ vattamānāni, nāmarūpāni paccayā;
699谓在一切处具主宰者,名色共有九种类别。
Sabbatthādhippatī cāti, navadhā nāmarūpinaṃ.
849第八四九。
849.
701如此示现与未示现,支流与导引互相结合,
Itthamuddiṭṭhaniddiṭṭhā, paṭṭhānanayasaṅgahā;
702以善恶等各类事相,经过诸大德者明辨细分。
Kusalākusalādīhi, suvibhattā mahesinā.
850第八五零。
850.
704名色由想象分别(三分)分别存留。
Paññattināmarūpānaṃ, vasena tividhā ṭhitā;
705条件显现,二十四种贤智显现。
Paccayāti pakāsenti, catuvīsati paṇḍitā.
851第八五一。
851.
707所谓想象,想象所成,有二种,使之生起;
Paññatti paññapīyattā, paññāpetīti ca dvidhā;
708脱离名色之想象者,依此种想象如何?
Nāmarūpavinimuttā, paññattā tādinā kathaṃ.
852第八五二。
852.
710依于诸实体变化的相状,是这样,
Bhūtapariṇāmākāramupādāya tathā tathā;
711诸如土地、山丘、岩石、树木、灌木等。
Bhūmipabbatapāsāṇatiṇarukkhalatādayo.
853
853.
713从聚合体的形态开始,著有详细的结构;
Sambhārākāramārabbha, sannivesavisesitā;
714诸如车子、船只、牛车、牛的皮革车等。
Yānagāmavanuyyānakaṭasārapaṭādayo.
854
854.
716作用能感者之形状,显现于识根所标示的特征;
Kārakavedakākāraṃ, viññattindriyalakkhitaṃ;
717五蕴俱现之后,生死、魔、天等诸类显现。
Khandhapañcakamāhacca, maccāsurasurādayo.
855
855.
719运用月相、转轮等破坏现象,并包括方位、时间等的约定;
Candādāvaṭṭanādīhi, disākālādisammuti;
720以及世袭、种族、家族诸类事相。
Pārampariyakādīhi, jātigottakulādayo.
856
856.
722依照线缠绕等作法的区分,分别有人为规定的绳结等;
Taṃtaṃkriyādibhedehi, paññattā kathinādayo;
723那些绳线束缚解开后,如洞穴空地一般等现象。
Taṃtaṃkalāpāsamphuṭṭhā, kūpākāsaguhādayo.
857八百五十七。
857.
725由各自的相开始,心念专注,安住其上,
Taṃ taṃ nimittamārabbha, cintayantassupaṭṭhitā;
726是诸如遍等的启示之具,属于修习范畴,易于产生内心成就。
Kasiṇādikavohārā, bhāvanāmayagocarā.
858八百五十八。
858.
728以先行所得为根据,由三昧相隔断者;
Pubbopalabbhābhāvena, kasiṇugghāṭimādayo;
729以及止灭的聚集,特征相的显现。
Nirodhā ca samāpatti, visesābhāvalakkhitā.
859第八百五十九。
859.
731依此如是分别,称为一般分别如此如此;
Iti taṃ tamupādāya, samaññātā tathā tathā;
732此分别是行的分别,称为分别名,谓为行为。
Saṅkhā samaññā paññatti, vohāroti pakāsitā.
860第八百六十。
860.
734作为依止基础,在存有之中亦是根本;
Ālambaṇaṭṭhākārena, santābhāvepi vatthuto;
735是消除忧虑之法,宛如影子般照现其义。
Cintāvohāranipphannā, atthacchāyāva bhāsinī.
861八百六十一。
861.
737因智慧所建立的分别,言称为名;
Paññāpīyattāpaññatti, nāmāyamiti bhāsitā;
738因执着而有分别,亦因依止故有聚集。
Upādāya ca paññatti, sā evopanidhāya ca.
862八百六十二。
862.
740所谓概念,是由有学问者所揭示的;
Paññatti paññāpanato, paṇḍitehi pakāsitā;
741概念有二种:一种是尚未被认知的,另一种是已被认知的。
Avijjamānā paññatti, vijjamānātipi dvidhā.
863
863.
743从世俗生活的角度看,是概念;但就究竟来说,是未被认知的。
Lokavohārikaṭṭhena, paññattaṃ paramatthato;
744是因未被认知,故偶尔被称为概念。
Avijjamānametāya, paññāpenti yadā tadā.
864
864.
746『无明者』为『无知、愚昧』之意,『现有者』为『现行、现在存在』之义;
Avijjamānapaññatti, vijjamānaṃ yadā puna;
747二者相较时,『慧』者表示『明了理解』,此时所谓『现行』即是指现行之法。
Paññāpenti tadā esā, vijjamānanti vuccati.
865第八百六十五。
865.
749以上解释所谓『定义』,乃依照『被认可的特殊涵义』而定;
Itthaṃ paññattidhammañca, sammatatthavisesato;
750又如『形色等法』,依其所具之特征名称而有分别。
Bhāvadhammañca rūpādi-salakkhaṇavisesato.
866第八百六十六。
866.
752『智慧启发』者,称为『定义』。
Paññāpetīti paññatti, nāmāyamiti bhāsitā;
753所谓定义,乃由名称、造作与起因等所展开说明者。
Yā nāmaṃ nāmakammādināmena samudīritā.
867
867.
755此定义因『无明』与『有明』二者相异而立;
Sā evāvijjamānena-vijjamānādibheditā;
756『女性名』称六识之所知,唯有『王子』称此。
Itthisaddo chaḷābhiñño, rājaputto tu bhāsitā.
868
868.
758『行、因、缘、果、理』五法之中,所生起的依止资具;
Kriyānimittatthayoga-ruḷhijātopacārikā;
759有关系之物作为依托的存在,且须有次第与相应。
Sambandhopacayāvatthā, saṇṭhānāpekkhitā tathā.
869第八百六十九。
869.
761天子迭瓦达德,智慧聪颖,感受如月光之柔。
Devadattotha medhāvī, vedanā candimā tathā;
762武士如猛狮兄弟,血气方刚,青春年少。
Khattiyo narasīho ca, bhātā lohitakaṃ yuvā.
870第八百七十。
870.
764『Kuṇḍalaṃ』者,指环状物,此指由恶法所破坏分散的聚合,谓破坏恶法的集合体。
Kuṇḍalaṃ dussamiccevamādibheditasaṅgahā;
765在正法之内的真如本性中,则以言行行为形态为标记鉴别。
Sammatatthasabhāvesu, vohārākāralakkhitā.
871八百七十一。
871.
767晚间时分,基于原始的指示次第出现,乃瞬息之间显现。
Sāyaṃ yādicchakānvatthasaṅketakkhaṇasambhavā;
768此以言语行为的特性区分,依其当知形态而分别。
Vohāratthavisesena, ñeyyākārānusārinī.
872八百七十二。
872.
770依言语的连贯,依觉受的通达;
Vacīghosānusārena, sotaviññāṇavīthiyā;
771由心门内外所现起的,所可观察之相。
Pavattānantaruppanna-manodvārassa gocarā.
873八百七十三。
873.
773依照意义,先有人知,随后乃有他;
Atthā yassānusārena, viññāyanti tato paraṃ;
774且被认为合适,亦乃自然,属于先行缘起的部分。
Sammatā ca sabhāvā ca, pubbasaṅketabhāgino.
874八百七十四。
874.
776此处所现特指依止之种类,
Yāyaṃ vālambaṇākāravisese paṭidissati;
777是指随本性生起的受等觉受响声,
Vedanādivacīghosaṃ, sabhāvānugacetaso.
875
875.
779此为可知谛观,是世间符号相应之义;
Sāyaṃ paññatti viññeyyā, lokasaṅketanimmitā;
780是与语义识相具,唯有声音为其所依者。
Vacīviññattisahito, saddo evāti kecana.
876
876.
782此谓为约定法者,所说即为二种约定法。
Itthaṃ paññattidhammāti, vuttaṃ paññattikadvayaṃ;
783谓之如此所指之法,亦谓其为言论。
Tathādhivacanā dhammā, niruttīti ca tādinā.
877第八百七十七。
877.
785以不毁谤的言词,为世间流通的助缘;
Avisaṃvādakaṭṭhena, lokavohārasādhakaṃ;
786如同等真实之辞,智者以此教诲。
Samaññāsaccamiccevaṃ, ācikkhanti vicakkhaṇā.
878第八百七十八。
878.
788导师者,是至高无上而完满的真实法性,既非名称,亦非相状,
Satthā yaṃ paramatthamuttamaguṇo nāmañca rūpanti ca,
789彼有两者,善于体性与法性,内观法界之异,已超越法之相异;
Dvedhākāsi sabhāvadhammakusalo nibbijjha dhammantaraṃ;
790言说与行为为示现之别,彼已通晓表象内涵与约定之义,
Vohāratthavisesañeyyamaparaṃ byākāsi paññattito,
791以精勤之行,始终贯彻落实整体教理,证得圆满无缺。
Āraddhaṃ kamato mayevamakhilaṃ taṃ suṭṭhu niṭṭhāpitaṃ.
879
879.
793此法者,法王所证之境,乃由无畏觉悟之道完全成就诸佛之教导,
Yaṃ dhammaṃ dhammarājā niratikamabhisambodhi maggena buddhā,
794在棕榈树根部切断,施以极为锐利的刀刃;
Katvā kaṇḍambamūle paramamanupamaṃ pāṭihīraṃ khaṇena;
795株株倒伏,其中杂有之前枝条、草叶、花饰、彩饰等,纷纷杂乱,
Pātvākā tattha patvā puravaragaṇamullāpalāvaṇṇaraṃsi,
796在其中取其精华,迅速陈说,使讲解内容与朗诵相应。
Tatthādāyatthasāraṃ kathitamaticiraṃ ṭhātu pāṭhānukūlaṃ.
797如是,《名色分别》中名为“一切总摄分别”的部分。
Iti nāmarūpaparicchede sabbasaṅgahavibhāgo nāma
798第七章。
Sattamo paricchedo.
799并且,《名色分别》中一切方面的
Niṭṭhito ca nāmarūpaparicchede sabbathāpi
800阿毗达摩胜义分别已结束。
Abhidhammaparamatthavibhāgo.