4. 第四章
1第四 杂集章
4. Catuttho paricchedo
2杂集分别
Pakiṇṇakavibhāgo
211二百一十一
211.
2此后,依于作用、依于门、依于所缘、依于所依,
Ito paraṃ kiccato ca, dvārālambaṇavatthuto;
3依于地、依于人、依于处,及依能生者,各随所宜。
Bhūmipuggalato ṭhānā, janakā ca yathārahaṃ.
212二百一十二。
212.
5摄与转起,于结生与转起中;
Saṅgaho ca pavatti ca, paṭisandhipavattisu;
6唯依心生起,略说而导出。
Cittuppādavaseneva, saṃkhipitvāna niyyate.
213二百一十三。
213.
8色界、无色界、大异熟心,舍俱推度二种,
Rūpārūpamahāpākā, mupekkhātīraṇadvayaṃ;
9死、结生、有分心,合为十九心。
Cutisandhibhavaṅgāni, cittānekūnavīsati.
214二百一十四
214.
11转向为一对,见与闻亦然;
Āvajjanaṃ tu yugaḷaṃ, dassanaṃ savanaṃ tathā;
12嗅与尝,以及触与领受。
Ghāyanaṃ sāyanañceva, phusanaṃ sampaṭicchanaṃ.
215
215.
14三种推度心,一种视为确定心;
Tīṇi tīraṇacittāni, ekaṃ voṭṭhabbanaṃ mataṃ;
15于五门与意门中,它名为彼转向。
Pañcadvāre manodvāre, tadāvajjananāmakaṃ.
216
216.
17应说为五十五种速行作用;
Pañcapaññāsa javanakiccānīti viniddise;
18除去唯作转向,善与不善果报。
Kriyā cāvajjanaṃ hitvā, kusalākusalapphalaṃ.
217二百一十七。
217.
20彼所缘心,确实仅有十一种。
Tadālambaṇacittāni, bhavantekādaseva hi;
21大果报心有八种,及三种推度。
Mahāvipākacittāni, aṭṭha santīraṇattayaṃ.
218二百一十八。
218.
23他们说有五种作用,即二种舍推度;
Pañcakiccanti bhāsanti, upekkhātīraṇadvayaṃ;
24大果报具有四种作用,广大果具有三种作用。
Catukiccā mahāpākā, tikakiccā mahaggatā.
219二百一十九。
219.
26“苦”应理解为“难作”,由乐受的推度所引发。
Dukiccamiti voṭṭhabbaṃ, sukhatīraṇamīritaṃ;
27而五识、速行、意界及三种(推度、彼所缘、确定)则另有别论。
Pañcaviññāṇajavanamanodhātuttikaṃ pana.
220二百二十。
220.
29那些阐明心识的智者说:六十八种心具有单一作用;
Ekakiccāti bhāsanti, aṭṭhasaṭṭhi vibhāvino;
30如此,依作用之差别,诸心识得确立。
Iccevaṃ kiccabhedena, cittuppādā vavatthitā.
221
221.
32眼、耳、鼻、舌、身界,依此次序。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyadhātu yathākkamaṃ;
33五门之后,有分即称为意门。
Pañcadvārā bhavaṅgaṃ tu, manodvāraṃ pavuccati.
222
222.
35鼻等三界在色界中,眼等五界亦然;
Ghānādayo tayo rūpe, pañca cakkhādayo tathā;
36无色界中,二者俱无,其依之性心亦无。
Arūpe natthubhayattha, tadālambaṇamānasaṃ.
223二百二十三。
223.
38在欲界与色界中,有六门心路心,速行心则有七种。
Cha dvārā vīthicittāni, satta kāmīsu rūpisu;
39在无色界中,有二门、三门及六种心,唯意门而起。
Dvārattayaṃ cha cittāni, manodvāramarūpisu.
224二百二十四。
224.
41它们既是结生等的基础,最终则安住于死位。
Paṭisandhādibhūtā hi, avasāne cutiṭṭhitā;
42中途截断有分之后,各别的心路便生起。
Majjhe bhavaṅgaṃ chetvāna, paccekaṃ vīthi jāyati.
225
225.
44当色等所缘撞击眼净色等处时,
Rūpādārammaṇe cakkhu-pasādādimhi ghaṭṭite;
45转向等心生起,其后有分波动两次。
Āvajjanādayo honti, bhavaṅgadvicalā paraṃ.
226
226.
47当有分转变,所缘堪被执取时;
Pariṇāme bhavaṅgassa, ālambe gahaṇārahe;
48同样地,意门心路随其可能,于有中生起。
Tathā vīthi manodvāre, yathāsambhavato bhave.
227二百二十七。
227.
50转向、五识、领受、推度;
Āvajjā pañcaviññāṇaṃ, sampaṭicchanatīraṇaṃ;
51确定、欲界速行、彼所缘心。
Voṭṭhabbakāmajavanaṃ, tadālambaṇamānasaṃ.
228二百二十八。
228.
53如是心路七心生,心生则为十四种;
Sattevaṃ vīthicittāni, cittuppādā catuddasa;
54广说为五十四种,于五门中各随其宜。
Catupaññāsa vitthārā, pañcadvāre yathārahaṃ.
229
229.
56依生、住、灭之力,立三种心刹那;
Uppādaṭṭhitibhaṅgānaṃ, vasā cittakkhaṇaṃ tayaṃ;
57色法之住有四十九,若于二种中计数,则为五十一。
Rūpānaṃ ṭhiti ekūna-paññāsañca duke dukaṃ.
230
230.
59于小者中为小,于大者中为大;
Parittetiparitte ca, mahantetimahantake;
60确定、无效速行、彼所缘,此为次第。
Voṭṭhabbamoghajavanaṃ, tadālambanti taṃ kamā.
231
231.
62转向与速行,于意门境中;
Āvajjanañca javanaṃ, manodvāre tu gocare;
63于明显境中,则有彼所缘;他们广说有六十七种。
Vibhūte tu tadālambaṃ, vitthārā sattasaṭṭhi te.
232
232.
65于欲界中,速行与七所缘若有定则;
Kāme javanasattāla-mbaṇānaṃ niyame sati;
66于清晰而伟大的境中,则说彼为其所缘。
Vibhūtetimahante ca, tadālambaṇamīritaṃ.
233
233.
68于五门中,意界依次各别而转;
Pañcadvāre manodhātu, paccekamhi yathākkamaṃ;
69五识之双,各别阐明。
Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, paccekaṃ tu pakāsitaṃ.
234
234.
71意门之速行,则有广大与无上;
Manodvāre tu javanaṃ, mahaggatamanuttaraṃ;
72乐推度与确定,于六门中为有限速行。
Sukhatīraṇavoṭṭhabbaṃ, parittajavanaṃ chasu.
235
235.
74大异熟心,以及舍与乐之推度心,各有二种。
Mahāvipākacittāni , upekkhātīraṇadvayaṃ;
75于六门中生起,有时亦为离路心。
Chasu dvāresu jāyanti, vīthimuttāni cekadā.
236
236.
77路心有七十种,而广大心为异熟。
Sattati vīthicittāni, vipākā tu mahaggatā;
78九种为离路心,而那两种亦说为十。
Nava vīthivimuttā ca, duvidhāpi dasīritā.
237
237.
80如此,依门的差别辨析之后,进而是:
Iccevaṃ dvārabhedena, vibhāvetvā tato paraṃ;
81依所缘的差别,应知心的生起各如其宜。
Ñeyyā gocarabhedena, cittuppādā yathārahaṃ.
238
238.
83色、声、香、味、触为五种所缘;
Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā pañca gocarā;
84其余色法与施设(概念),名为法所缘。
Sesañca rūpapaññattināmañca dhammagocaraṃ.
239二百三十九。
239.
86于五门中转起者,依次有五所缘;
Pañcadvāre vattamānaṃ, pañcālambaṃ yathākkamaṃ;
87心门有六种所缘,亦包括过去与未来。
Chālambaṇaṃ manodvāre, atītānāgatampi ca.
240二百四十。
240.
89然而,施设、过去与已灭者,被六门所执取;
Paññattātītavattantaṃ , chadvāraggahitaṃ pana;
90所谓六所缘,大多存在于其他有中。
Chaḷārammaṇasaṅkhātaṃ, yebhuyyena bhavantare.
241二百四十一。
241.
92相、趣、业,唯以业为境;
Nimittagatikammānaṃ, kammamevātha gocaraṃ;
93结生、有分与死,各如其宜。
Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiyāva yathārahaṃ.
242二百四十二。
242.
95意界以五境为所缘,各依次第;
Pañcālambe manodhātu, paccekamhi yathākkamaṃ;
96五识之对,则各各阐明。
Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, paccekaṃ tu pakāsitaṃ.
243二百四十三。
243.
98其余欲界果报及笑,属小所缘;
Kāmapākāni sesāni, hasanañca parittake;
99无慧之福,速行无垢。
Ñāṇahīnānipuññāni, javanāni animmale.
244二百四十四。
244.
101三因所生之欲界福,以及世间福与神通;
Tihetukāmapuññāni, puññābhiññā ca lokiyā;
102皆缘取一切所缘而生起,唯除最上道果。
Sabbālambe pavattanti, aggamaggaphalaṃ vinā.
245二四五。
245.
104唯作神通与确定心,是欲界三因唯作心;
Kriyābhiññā ca voṭṭhabbaṃ, kriyā kāme tihetukā;
105缘取一切所缘而转起,于涅槃中则清净无垢。
Sabbālambe pavattanti, nibbāne nimmalā siyuṃ.
246二百四十六。
246.
107于无色界的广大心中,第二与第四者;
Dutiyañca catutthañca, āruppesu mahaggate;
108在其他广大心的称谓中,这是关于所缘的方法。
Mahaggataññe vohāre, ayamālambaṇe nayo.
247二百四十七。
247.
110依眼、耳、鼻、舌、身、心所依处
Cakkhusotaghānajivhā-kāyahadayavatthunā;
111在欲界中,有七种界依止于六种所依处
Kāmaloke chavatthūni, nissitā satta dhātuyo.
248二百四十八
248.
113又有五识界,及其前后次第;
Pañcaviññāṇadhātū ca, tāsaṃ pubbāparattayaṃ;
114此后是意界,余者为意识界。
Manodhātu tato sesā, manoviññāṇadhātu ca.
249
249.
116在色法中,有四种界,依止于三种事;
Catasso dhātuyo rūpe, tīṇi vatthūni nissitā;
117在无色界中,无所依止,唯有一界运转。
Arūpe tu anissāya, dhātvekāva pavattati.
250
250.
119依于五种净色,各自依次第;
Pañcappasāde nissāya, paccekaṃ tu yathākkamaṃ;
120五识成对生起,如是已阐明。
Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, bhavatīti pakāsitaṃ.
251二百五十一
251.
122余欲界果报心,自转向始;
Kāmapākāni sesāni, maggāvajjanamādito;
123笑心,乃嗔恚色界心,依事而住。
Hasanaṃ paṭighārūpā-vacaraṃ vatthunissitaṃ.
252二百五十二。
252.
125有四十二种依于所依而生,也有不依于所依而生;
Dvecattālīsa nissāya, anissāya ca jāyare;
126不依所依的果报,被称为无色。
Anissāya vipākāni, āruppeti samīritaṃ.
253二百五十三。
253.
128如是,依所依处的差别,诸心生起的种种差别已得阐明;
Iccevaṃ vatthubhedena, cittuppādā pakāsitā;
129此后,贤者应依地的差别加以分别。
Tato paraṃ vibhāveyya, bhūmibhedena paṇḍito.
254二百五十四。
254.
131于地狱、饿鬼界、畜生与阿修罗界中;
Niraye petaloke ca, tiracchānāsure tathā;
132他们因恶业而投生,因恶果的结生相续。
Pāpakammopapajjanti, pāpapākāya sandhiyā.
255二百五十五。
255.
134在地居诸天与人间,也有低劣者;
Bhūmissitesu devesu, manussesupi hīnakā;
135他们或以无因的结生而生起,或以福果异熟的结生而生起。
Ahetukāya jāyanti, puññapākāya sandhiyā.
256二百五十六
256.
137四大王天、忉利天及夜摩天,
Cātumahārājikā ca, tāvatiṃsā ca yāmakā;
138兜率天、化乐天及他化自在天。
Tusitā ceva nimmānaratino vasavattino.
257二百五十七。
257.
140如是,于六欲天及人世间,他们得以投生;
Iccevaṃ chasu devesu, manussesu ca jāyare;
141这些众生由欲界善业所成,依大果报结生。
Mahāvipākasandhīhi, kāmapuññakatā janā.
258二百五十八。
258.
143梵众天与梵辅天,
Brahmānaṃ pārisajjā ca, tathā brahmapurohitā;
144以及大梵天,依初禅结生。
Mahābrahmā ca jāyanti, paṭhamajjhānasandhiyā.
259二百五十九
259.
146少光天、无量光天,及光音天,如是投生;
Parittā appamāṇābhā, jāyantābhassarā tathā;
147此乃第二禅那之果报,及第三禅那之结生。
Dutiyajjhānapākāya, tatiyāya ca sandhiyā.
260二百六十
260.
149少净天、无量净天,及遍净天;
Parittasubhappamāṇasubhā ca subhakiṇhakā;
150然而他们生于第四禅那,却属第三禅那地。
Catutthāya tu jāyanti, tatiyajjhānabhūmikā.
261
261.
152广果天与无想天,及七净居天;
Vehapphalā asaññī ca, suddhāvāsāti sattasu;
153又于第五禅那生,除无想天之心。
Pañcamāya ca jāyanti, asaññīcittavajjitā.
262
262.
155无烦天与无热天,善现天与善见天;
Avihā ca atappā ca, sudassā ca sudassino;
156阿迦腻吒天,这五者,称作净居天。
Akaniṭṭhāti pañcete, suddhāvāsā pakāsitā.
263二百六十三。偈
263.
158依空无边处之果等,次第而说;
Ākāsānañcāyatanapākādīhi yathākkamaṃ;
159生于空无边处地等诸有情之中。
Ākāsānañcāyatanabhūmikādīsu jāyare.
264二百六十四。
264.
161于死、结生与有分,大果报依彼力。
Cutisandhibhavaṅgānaṃ , vasā pākā mahaggatā;
162于欲界中,有因之果报,亦以此为所缘。
Kāme sahetukā pākā, tadālambaṇatopi ca.
265二百六十五。
265.
164依如前所说之规律,于诸地中唯生一者;
Yathāvuttaniyāmena, bhūmīsvekāva jāyare;
165一切心生起之处都是如此,但无想者不在此列。
Cittuppādesu sabbattha, na tvevāsaññino matā.
266二百六十六
266.
167同样,心也依止于鼻、舌、身界;
Ghānajivhākāyadhātu-nissitaṃ mānasaṃ tathā;
168这即是两种触,于欲界中确实如此。
Paṭighadvayamiccevamaṭṭha honteva kāmisu.
267二百六十七
267.
170眼识、耳识,以及意界,行推度;
Cakkhusotañca viññāṇaṃ, manodhātu ca tīraṇaṃ;
171于欲界与色界中,随其所应,生起十种。
Kāmarūpesu jāyanti, yathāsambhavato dasa.
268二百六十八。
268.
173欲界所应确定之善业,与见不相应;
Voṭṭhabbakāmapuññāni, vippayuttāni diṭṭhiyā;
174以及与掉举俱行者。凡此一切,共有十四。
Uddhaccasahitañceti, sabbatthetāni cuddasa.
269
269.
176与疑、见相应者,净居天除外;
Kaṅkhitaṃ diṭṭhiyuttāni, suddhāvāsavivajjite;
177以及依止于色、速行于无色,恶趣除外者。
Sitañca rūpajavana-māruppāpāyavajjite.
270
270.
179欲界之业及其因,以及上二界与三出世间;
Kāmakriyā sahetū ca, uddhaṃ lokuttarattayaṃ;
180第四无色速行,于一切处除去恶趣。
Catutthāruppajavanaṃ, sabbatthāpāyavajjite.
271
271.
182其余无色速行,依次除去恶趣;
Sesamāruppajavanaṃ, hitvāpāyaṃ yathākkamaṃ;
183又,应明了:于上界乃至无色界地,皆可化生。
Uddhamāruppabhūmiñca, jāyatīti vibhāvaye.
272
272.
185而须陀洹果等四种无上果,
Sotāpattiphalādīni, cattārānuttarāni tu;
186除净居天与恶趣之外,于一切处皆可生起。
Suddhāvāsamapāyañca, hitvā sabbattha jāyare.
273二百七十三
273.
188他舍离净居天与恶趣,乃至遍舍一切无色界;
Suddhāvāsamapāyañca, hitvārūpañca sabbathā;
189最上第一道,于余处方能生起。
Paṭhamānuttaro maggo, sesaṭṭhānesu jāyati.
274二百七十四。
274.
191于三十七漏尽中,明示为欲;
Sattatiṃsa apāyesu, kāmesīti pakāsitā;
192于五十五净心中,于色界心中六十九。
Pañcapaññāsa suddhesu, rūpesvekūnasattati.
275二百七十五。
275.
194于无色界,四十六心各如其宜而生起;
Chacattālīsa āruppe, uppajjanti yathārahaṃ;
195如是,依地之差别,诸心生起已作阐明。
Iccevaṃ bhūmibhedena, cittuppādā pakāsitā.
276二百七十六。
276.
197在三因心中,一切速行心皆生起;然于二因及无因心中,
Tihetusatte sabbāni, dvihetukāhetuke pana;
198除去小速行后,唯智相应果报心与唯作速行心生起。
Parittāni vivajjetvā, ñāṇapākakriyājave.
277二百七十七
277.
200于凡夫中,生起与见相应且与疑俱之心
Puthujjanānaṃ sambhonti, diṭṭhiyuttañca kaṅkhitaṃ;
201于须陀洹等三种圣者中,各自果心生起
Sotāpannāditiṇṇampi, phalaṃ hoti yathāsakaṃ.
278二百七十八。
278.
203离贪者的速行,是唯作的无上最后心;
Vītarāgassa javanaṃ, kriyā cantimanuttaraṃ;
204凡夫等虽已渡越,瞋恨仍会被激起。
Puthujjanāditiṇṇampi, paṭighaṃ samudīritaṃ.
279二百七十九
279.
206凡夫等的四种速行,其余为有漏。
Javā puthujjanādīnaṃ, catunnaṃ sesa sāsavā;
207应说明五种心的有漏、转向与果报。
Sāsavāvajjapākāni, pañcannamapi dīpaye.
280二百八十。
280.
209凡夫中有六十三心,于须陀洹等二果中;
Puthujjanesu tesaṭṭhi, sotāpannādikadvaye;
210有五十九心,于不还果补特伽罗中。
Ekūnasaṭṭhi cittāni, anāgāmikapuggale.
281二百八十一
281.
212五十七心生起,五十三心在无漏中;
Sattapaññāsa jāyanti, tepaññāsa anāsave;
213在道位者中,各自的道生起;在补特伽罗中,这是理趣。
Maggaṭṭhesu sako maggo, puggalesu ayaṃ nayo.
282二八二
282.
215从三因欲界死亡后,一切结生;
Tihetukāmacutiyā, sabbāpi paṭisandhiyo;
216从二因及无因欲界死亡后,有欲界结生。
Dvihetāhetucutiyā, kāmāvacarasandhiyo.
283二百八十三
283.
218从色界死后,生起有因的结生;
Rūpāvacaracutiyā, sahetupaṭisandhiyo;
219从无色界死后,除去较低的无色界。
Āruppāruppacutiyā, heṭṭhimāruppavajjitā.
284二百八十四。
284.
221同样,在欲界,结生为三因结生;
Paṭisandhi tathā kāme, tihetupaṭisandhiyo;
222智者说“它们存在”,应知死与结生之理。
Bhavantīti ca medhāvī, cutisandhinayaṃ naye.
285二百八十五。
285.
224死亡之后随即有结生,从此以后;
Cutiyānantaraṃ hoti, paṭisandhi tato paraṃ;
225截断那有分心后,便生起转向心。
Bhavaṅgaṃ taṃ pana chetvā, hoti āvajjanaṃ tato.
286二百八十六。
286.
227对不可意境而言,眼识等如同恶果报,
Aniṭṭhe pāpapākāva, cakkhuviññāṇakādayo;
228对可意境,则随其因缘,如善果报而生起。
Iṭṭhe tu puññapākāva, yathāsambhavato siyuṃ.
287二百八十七
287.
230应如前所述之理,配合路心;贤者于五门及意门,各随所应而配合。
Pubbe vuttanayeneva, vīthicittāni yojaye;
231贤者于五门及意门,各依其宜而配合。
Pañcadvāre yathāyogaṃ, manodvāre ca paṇḍito.
288二百八十八。
288.
233推度与彼所缘,于不可爱所缘转起;
Santīraṇatadālamba-miṭṭhālambe pavattati;
234于可意及中等所缘,为乐受;于不可意所缘,则为舍受。
Sukhitaṃ iṭṭhamajjhatte, aniṭṭhe ca upekkhitaṃ.
289二百八十九
289.
236其所缘伴有乐受,从舍俱唯作之后;
Sukhopetaṃ tadālambaṃ, upekkhākriyato paraṃ;
237不从忧俱生起,唯常从喜俱生。
Na hoti domanassamhā, somanassaṃ tu sabbadā.
290二百九十。
290.
239以彼舍为所缘,于‘愿他们快乐’的修习之后;
Tathopekkhātadālambaṃ, sukhitakriyato paraṃ;
240此所缘的生起,在其余情况下并无定则。
Aññattha niyamo natthi, tadālambapavattiyā.
291二百九十一。
291.
242悦俱有分之后,速行心伴随忧俱;
Somanassabhavaṅgassa, javane domanassite;
243彼所缘不能生起时,便有舍俱推度心。
Tadālambe asambhonte, upekkhātīraṇaṃ bhave.
292二百九十二。
292.
245遍作、近行、随顺、种姓之后,
Parikammopacārānu-lomagotrabhuto paraṃ;
246第五或第四速行心便成为安止。
Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
293二百九十三。
293.
248具足乐且与智相应的第四禅,紧随其后;
Catujhānaṃ sukhopetaṃ, ñāṇayuttānanantaraṃ;
249与舍、智相应的第五禅,随后生起。
Upekkhāñāṇayuttānaṃ, pañcamaṃ jāyate paraṃ.
294二百九十四。
294.
251凡夫与有学之结生,以欲界善业为因;
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto;
252由三因欲界造作,离贪者之安止定。
Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.
295二百九十五。
295.
254转向、五识、领受与推度;
Āvajjapañcaviññāṇa-sampaṭicchanatīraṇaṃ;
255一切结生与死亡,色、无色等安立。
Paṭisandhicuti sabbā, rūpārūpādikappanā.
296二百九十六。
296.
257从灭尽定出定者,随后生起双果;
Nirodhā vuṭṭhahantassa, upariṭṭhaphalaṃ dvayaṃ;
258五神通与诸道,俱被计为一心刹那。
Pañcābhiññā tathā maggā, ekacittakkhaṇā matā.
297二百九十七。
297.
260因为灭尽定有两次,而在等至的刹那;
Dvikkhattuṃ hi nirodhassa, samāpattikkhaṇe pana;
261第四无色界速行及其所缘,于一切处。
Catutthāruppajavanaṃ, tadālambañca sabbathā.
298二百九十八。
298.
263或二次,或三次,道后紧随着果;
Dvikkhattuṃ vātha tikkhattuṃ, maggassānantaraṃ phalaṃ;
264有分等及确定心,唯生一次;速行等亦然。
Bhavaṅgādi ca voṭṭhabbaṃ, javanādi sakiṃ pana.
299
299.
266三因欲界速行,若未与安止结合;
Tihetukāmajavanaṃ, appanāghaṭitaṃ pana;
267于意门中,或三次、或四次地转起。
Tikkhattuṃ vā catukkhattuṃ, manodvāre pavattati.
300
300.
269然而,在六门的其他之处,则有欲界所生速行;
Chadvāresu panaññattha, javanaṃ kāmadhātujaṃ;
270五次、六次或七次,依缘而生起。
Pañca vāre cha vā satta, samuppajjati sambhavā.
301
301.
272于等至与有分中,并未宣说决定之理;
Samāpattibhavaṅgesu, niyamo na samīrito;
273而在路心尽处,则有有分或死心生起。
Vīthicittāvasāne tu, bhavaṅgaṃ cuti vā bhave.
302
302.
275如此,以无间差别而了知心的生起、住立与灭尽;
Iccānantarabhedena, cittuppādaṭṭhitiṃ cutiṃ;
276了知之后,依于所获得的能力,如何计算与摄持?
Ñatvā gaṇeyya saṅgayha, labbhamānavasā kathaṃ?
303
303.
278从五门转向,应当阐明十种心;
Pañcadvārāvajjanato, dasa cittāni dīpaye;
279其余转向,则说为四十五种。
Sesāvajjanato pañca-cattālīsanti bhāsitaṃ.
304
304.
281五识所生的领受,是恶异熟;
Pañcaviññāṇato pāpavipākā sampaṭicchanā;
282一或二种的领受,是善异熟。
Paramekaṃ duve puñña-vipākā sampaṭicchanā.
305
305.
284从二因推度生起十二种异熟。
Santīraṇadvihetumhā, pākā dvādasa jāyare;
285从三因欲界异熟生起,所说为二十一种。
Tihetukāmapākamhā, ekavīsati bhāsitaṃ.
306
306.
287从色界异熟之后,再有十九种。
Rūpāvacarapākamhā, paramekūnavīsati;
288从九种无色界果报心之后,依次有七种或六种心生起。
Navaṭṭhāruppapākamhā, satta cha vā yathākkamaṃ.
307三百零七。
307.
290从嗔恚心之后,据说仅有七种心;从微笑心之后,据说有十三种心。
Paṭighamhā tu satteva, sitamhā terasabravuṃ;
291从二因的福与非福心之后,应生起二十一种心。
Dvihetupuññāpuññamhā, ekavīsati bhāvaye.
308三百零八。
308.
293从二因欲界唯作心之后,有十八种舍俱心;
Dvihetukāmakriyato, aṭṭhārasa upekkhakā;
294从悦俱心之后,有十七种心,明智者如此阐明。
Sukhitamhā sattarasa, vibhāventi vicakkhaṇā.
309三百零九。
309.
296从欲界福三因心之后,有三十三种舍俱心。
Kāmapuññā tihetumhā, tettiṃseva upekkhakā;
297悦俱之后,有五十三种心,如是阐明。
Sukhitamhā tipaññāsa, bhavantīti pakāsitaṃ.
310三百一十。
310.
299从三因欲界唯作心之后,有二十四种舍俱心;
Tihetukāmakriyato, catuvīsatipekkhakā;
300于悦俱心之后,智者应阐明尚有二十五种心。
Sukhitamhā tu dīpeyya, pañcavīsati paṇḍito.
311三百一十一。
311.
302十种色界速行心之后,依次有十一、十二、十三种心;
Dasa rūpajavamhekādasa dvādasa terasa;
303依次,应阐明十五种无色界心。
Yathākkamaṃ pañcadasa, āruppā paridīpaye.
312三百一十二。
312.
305据说,从果心之后,唯生起十四种心;从道心之后,则生起自果心。
Phalamhā cuddasevāhu, maggamhā tu sakaṃ phalaṃ;
306此后,智者应如此计算摄心的数量。
Paraṃ saṅgahamiccevaṃ, vigaṇeyya visārado.
313三百一十三。
313.
308从十五种心开始,乃至转向心等,超过二十一种;
Pañcadasamhādyāvajja-mekavīsatitoparaṃ ;
309从一种心而生五识,从五识而生领受心。
Ekamhā pañcaviññāṇaṃ, pañcamhā sampaṭicchanaṃ.
314三百一十四。
314.
311悦俱推度心,则从二十五种心之后生起。
Sukhasantīraṇaṃ hoti, pañcavīsatito paraṃ;
312三十七心之后,生起两种舍俱推度心。
Sambhonti sattatiṃsamhā, upekkhātīraṇadvayaṃ.
315
315.
314四十心之后,生起悦俱二因果报心;
Bhavanti cattālīsamhā, sukhapākā dvihetukā;
315同样,四十一心之后,生起悦俱二因果报心;
Tathekacattālīsamhā, sukhapākā dvihetukā;
316同样,从四十一种心之后,有与舍俱的二因果报心。
Tathekacattālīsamhā, upekkhāya samāyutā.
316
316.
318从七十种心之后,在欲界中,
Honti sattatito kāme,
319有悦俱的三因果报心;
Sukhapākā tihetukā;
320从七十二种中生起。
Dvisattatimhā jāyanti,
321又有与舍俱的三因果报心。
Upekkhāsahitā puna.
317三百一十七。
317.
323五十九种色法,以及种种非色法;
Ekūnasaṭṭhito rūpā, pākā pākā arūpino;
324从四十二种心之后,同样从四十一、四十种心之后;
Kamāṭṭhacattālīsamhā, tathekadvitihīnato.
318
318.
326从四种心之后,生起两种果心;从五种心之后,生起最后两种果心;
Phaladvayaṃ catukkamhā, pañcamhāntaphaladvayaṃ;
327广大速行有三,道心有二,欲界速行有二。
Tikā mahaggatā javā, maggā kāmajavā dvayā.
319
319.
329心的生起之先前摄量,已如是计算;
Cittuppādānamiccevaṃ, gaṇito pubbasaṅgaho;
330应知此为“处差别”,依前后关联而确立。
Ñeyyoyaṃ ṭhānabhedoti, pubbāparaniyāmito.
320三百二十。
320.
332色界果报心、大果报心、意界与推度心,
Rūpapākamahāpākā, manodhātu ca tīraṇaṃ;
333他们唯生起色法,故说为十九种。
Rūpameva janentīti, vuttā ekūnavīsati.
321三百二十一。
321.
335一切安止速行心、广大心及无上心,
Appanājavanaṃ sabbaṃ, mahaggatamanuttaraṃ;
336即所谓能生起身表与语表色。
Iriyāpatharūpāni, janetīti samīritaṃ.
322
322.
338确定心、欲界速行心及神通心,各如其宜,
Voṭṭhabbaṃ kāmajavanamabhiññā ca yathārahaṃ;
339能生起身表与语表色。
Iriyāpathaviññattirūpānaṃ janakā siyuṃ.
323
323.
341五识、无色界心及果报心,不生成任何色法;
Pañcaviññāṇamāruppā, vipākā ca na kiñcipi;
342一切众生的结生与死,以及阿罗汉的死,也是如此。
Sabbesaṃ paṭisandhī ca, cuti cārahato tathā.
324三百二十四。
324.
344如是,心令色等三蕴等起。
Rūpādittayamiccevaṃ , samuṭṭhāpeti mānasaṃ;
345应知,“能生摄”即是指仅于生起时(令其等起)。
Uppajjamānameveti, ñeyyo janakasaṅgaho.
325三百二十五
325.
347如是,在作用等诸差别中,于每一(心)皆已阐明;
Iti kiccādibhedesu, paccekasmiṃ pakāsitaṃ;
348应依所述之理,先总摄而后分别解析。
Nayaṃ vuttānusārena, samāsetvā viyojaye.
326三百二十六。
326.
350在已涤除痴暗垢染的教法中,
Panuṇṇasammohamalassa sāsane,
351以种种事相善巧结集之理则;
Vikiṇṇavatthūhi suganthitaṃ nayaṃ;
352深入杂集后,于义理之决断中,
Pakiṇṇamogayha paratthaninnaye,
353智者得以度越疑惑。
Vitiṇṇakaṅkhāva bhavanti paṇḍitā.
327三百二十七。
327.
355执持这众多理则所系之筏,
Bahunayavinibandhaṃ kullametaṃ gahetvā,
356智者如愿深入胜者言教之海;
Jinavacanasamuddaṃ kāmamogayha dhīrā;
357采得能成就一切利益的义理精华,
Hitasakalasamatthaṃ vatthusāraṃ haritvā,
358善巧充盈心中之宝胎。
Hadaya ratanagabbhaṃ sādhu sampūrayanti.
361如是,在《名色分别》中,名为「杂项分别」
Iti nāmarūpaparicchede pakiṇṇakavibhāgo nāma
362第四章。
Catuttho paricchedo.