3. 第三章
第三品
3. Tatiyo paricchedo
1心所分类解说
Cetasikavibhāganiddeso
89
89.
3诸心法皆为诸佛世尊与其弟子所说。
Sabbe cetasikā vuttā, buddhenādiccabandhunā;
4所谓名,仅以分别名为名,这二者即为智慧。
Nāmasāmaññatoyeva, dvepaññāsa bhavanti te.
2譬如:触、受、想、意、作、观、喜、舍、一境专注、精进、命、欲、生起、心念、重点、意念、中心、信、念、羞惭、愧怖、不贪、不嗔、不痴、身心安静等六对,三归戒,慈、喜、不贪、不嗔、不痴、掉举、傲慢、见解、嫉妒、嗔恚、忧虑、惰眠、疑惑、无耻、无愧等十五;
Seyyathidaṃ – phasso vedanā saññā cetanā vitakko vicāro pīti cittekaggatā vīriyaṃ jīvitaṃ chando adhimokkho manasikāro tatramajjhattatā saddhā sati hirī ottappaṃ alobho adoso amoho kāyappassaddhiādīni cha yugāni, tisso viratiyo, karuṇā muditā lobho doso moho uddhaccaṃ māno diṭṭhi issā macchariyaṃ kukkuccaṃ thinaṃ middhaṃ vicikicchā ahirikaṃ anottappañcāti.
90
90.
7欲界中有四十五种,色界十五;
Catupaññāsadhā kāme, rūpe pañcadaseritā;
8此二者合计共十二种色界烦恼。
Te honti dvādasārūpe, cattālīsamanāsavā.
91
91.
10诸心法共同产生二千一百二十种。
Ekavīsasataṃ sabbe, cittuppādā samāsato;
11于此等中,他们的发生(本质)被提出,并从中取出某一特定者。
Etesu tesamuppattiṃ, uddharitvā panekakaṃ.
92
92.
13今我将从诸根触等法门,陈说此后之义;
Phassādīnaṃ tu dhammānaṃ, pavakkhāmi ito paraṃ;
14为令比丘们清晰,了知心意法的根本所在。
Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ, cittacetasikesvahaṃ.
93
93.
16专一集中的注意,谨守生命与五触之间;
Ekaggatā manakkāro, jīvitaṃ phassapañcakaṃ;
17八种不灭曲折,伴随单一发起而共灭。
Aṭṭhete avinibbhogā, ekuppādā sahakkhayā.
94
94.
19触为感受、受、想、意,乃生命之根藏。
Phasso ca vedanā saññā, cetanā jīvitindriyaṃ;
20专注称为念意,一切共通之念皆属此类。
Ekaggatā manakkāro, sabbasādhāraṇā ime.
95
95.
22念意生于五十五种心相之中;
Vitakko pañcapaññāsa-cittesu samudīrito;
23行为生于六十六种心相之中,此处无疑。
Cāro chasaṭṭhicittesu, jāyate natthi saṃsayo.
96
96.
25于五十一种心相中生喜乐,彼为六十种中之幸福;
Ekapaññāsacittesu , pīti tesaṭṭhiyā sukhaṃ;
26于五十五种心相中生无记,唯于三种心相中感受为苦。
Upekkhā pañcapaññāsa-citte dukkhaṃ tu tīsu hi.
97
97.
28于六十二种心相中生,且具足欢喜之根。
Hoti dvāsaṭṭhicittesu, somanassindriyaṃ pana;
29有一种观察苦的根本根器,也有另一种观察乐的根本根器。
Dukkhindriyaṃ panekasmiṃ, tathekamhi sukhindriyaṃ.
98
98.
31心在第五偏分时,领导者说精进。
Pañcuttarasate citte, vīriyaṃ āha nāyako;
32心在第四偏分时,说为定力的根本根器。
Catuttarasate citte, samādhindriyamabravi.
99
99.
34把有一切缘起之心安住后,安住于单一缘起之心;
Sabbāhetukacittāni, ṭhapetvā cekahetuke;
35心在第一偏分时,意向欲生起为目标。
Ekuttarasate citte, chandassuppattimuddise.
100
100.
37断除十种识心,连怀疑心亦断除;
Ṭhapetvā dasa viññāṇe, vicikicchāyutampi ca;
38心中超越百余,贪断疑已拔除。
Dasuttarasate citte, adhimokkho udīrito.
101
101.
40信心念戒耻惭,离贪嗔及知足;
Saddhā sati hirottappaṃ, alobhādosamajjhatā;
41此六双相共成,总共十九种法;
Chaḷeva yugaḷā cāti, dhammā ekūnavīsati.
102
102.
43一百零一心中,必然生起这些心相;
Ekanavutiyā citte, jāyanti niyatā ime;
44无因无缘的心及无功德的心,则不会生起。
Ahetukesu cittesu, apuññesu na jāyare.
103
103.
46一百零九心中,智慧常常生起;
Ekūnāsītiyā citte, paññā jāyati sabbadā;
47二十八心中,慈悲与喜悦等漾溢。
Aṭṭhavīsatiyā citte, karuṇāmuditā siyuṃ.
104
104.
49于欲乐善业中,以及世间最高之处的所有善业也;
Kāmāvacarapuññesu, sabbalokuttaresu ca;
50心中有四十种,六十种的斋戒戒律的断绝行;
Cattālīsavidhe citte, sāṭṭhake viratittayaṃ.
105
105.
52信心、念处、羞耻心,及不贪心,也是同样具足;
Saddhā sati hirottappaṃ, alobhādittayampi ca;
53成对相中间的是慈悲与欢喜;
Yugaḷāni cha majjhattaṃ, karuṇāmuditāpi ca.
106
106.
55如来所说离欲者有三种,合计共二十五种。
Tathā viratiyo tisso, sabbe te pañcavīsati;
56这些都是善法,且各自由善分别而显扬。
Kusalābyākatā cāpi, kusalena pakāsitā.
107
107.
58无羞耻心与无恐怖心,以及迷惑与躁动这四种,
Ahirīkamanottappaṃ, moho uddhaccameva ca;
59于十二种善心中,必然生起不变之心。
Dvādasāpuññacittesu, niyatāyeva jāyare.
108
108.
61贪欲、嗔恚与愚痴,傲慢、见解与疑惑,
Lobho doso ca moho ca, māno diṭṭhi ca saṃsayo;
62懈怠、掉举与悔恨,昏沉与邪奇术,
Middhamuddhaccakukkuccaṃ, thinaṃ macchariyampi ca.
109
109.
64无羞耻与无廉耻,嫉妒与忿恨,
Ahirīkamanottappaṃ, issā ca domanassakaṃ;
65此等皆为不善,恒沙众多的恶行。
Ete akusalā vuttā, ekantena mahesinā.
110
110.
67贪欲在八法中所见,已在四法中宣说所见。
Lobho aṭṭhasu niddiṭṭho, vuttā catūsu diṭṭhitu;
68傲慢于见起执着,嗔恨如彼亦从中生起。
Māno diṭṭhiviyuttesu, dosodvīsveva jāyate.
111
111.
70嫉妒、愤恨、懈怠,共两种不共起;
Issāmaccherakukkuccā, dvīsu jāyanti no saha;
71怀疑生于一处,昏沉则为五中所生。
Vicikicchā panekasmiṃ, thinamiddhaṃ tu pañcasu.
112
112.
73触、受、想、意、生、心。
Phasso ca vedanā saññā, cetanā jīvitaṃ mano;
74思、虑、喜、精进、定。
Vitakko ca vicāro ca, pīti vīriyasamādhi ca.
113一一一三。
113.
76欲、胜解、念、十八法。
Chando cevādhimokkho ca, manasikāro ca cuddasa;
77善、不善、不分别法,亦同附属。
Kusalākusalā ceva, honti abyākatāpi ca.
114
114.
79在二十九种心中,禅那被认为是由五支组成的;
Ekūnatiṃsacittesu, jhānaṃ pañcaṅgikaṃ mataṃ;
80带有四禅行相的心,共有三十七种,已被指出。
Catujhānaṅgayuttāni, sattatiṃsāti niddise.
115第一百一十五。
115.
82十一种心,被说成是三支构成;
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, tivaṅgikamudīritaṃ;
83四十三种心,被说成是两支构成。
Catutiṃsavidhaṃ cittaṃ, duvaṅgikamudīritaṃ.
116第一百一十六。
116.
85在聚会中生起的散乱念头中,禅那的诸支没有被发起;
Sabhāvenāvitakkesu , jhānaṅgāni na uddhare;
86在具足一切缘起心所的心中,圣道的诸支没有被发起。
Sabbāhetukacittesu, maggaṅgāni na uddhare.
117一百一十七。
117.
88对于三、十六种心中,智者说是根;
Tīṇi soḷasacittesu, indriyāni vade budho;
89但在某一心中,发起四种或十三种。
Ekasmiṃ pana cattāri, pañca terasasuddhare.
118一百一十八。
118.
91在七十二种心识中,世尊称六根为“征服者”;
Satta dvādasacittesu, indriyāni jinobravi;
92在三十八种以下者中,乃至四十八种心识中亦是如此。
Ekenūnesu aṭṭheva, cattālīsamanesu ca.
119
119.
94在四十八种心识中,世尊称九者为“主宰”;
Cattālīsāya cittesu, navakaṃ nāyakobravi;
95依此,六根合和亦当由分辨者分别悟知。
Evaṃ indriyayogopi, veditabbo vibhāvinā.
120
120.
97无因果者谓之无正行,十八者是无因由;
Amaggaṅgāni nāmettha, aṭṭhārasa ahetukā;
98禅行不现于识中,识中仅有二十五。
Jhānaṅgāni na vijjanti, viññāṇesu dvipañcasu.
121
121.
100一心为正道行,三道行合七集;
Ekaṃ cittaṃ dumaggaṅgaṃ, timaggaṅgāni sattasu;
101于四十识中,路径呈四四形。
Cattālīsāya cittesu, maggo so caturaṅgiko.
122
122.
103在十五种心中,路径被认为是五支组成的;
Pañcaddasasu cittesu, maggo pañcaṅgiko mato;
104在二十二种心中,路径被认为包含七支;
Vutto dvattiṃsacittesu, maggo sattaṅgikopi ca.
123
123.
106路径在八种心中,被认定为八支道;
Maggo aṭṭhasu cittesu, mato aṭṭhaṅgikoti hi;
107如此,在所有心中,路径支皆被提出;
Evaṃ tu sabbacittesu, maggaṅgāni samuddhare.
124
124.
109两种愚痴存在于两个心态中,在其中一者中点燃三种(愚痴)火焰;
Balāni dve dvicittesu, ekasmiṃ tīṇi dīpaye;
110在十一种中有四种,在十二种中有六种被指出。
Ekādasasu cattāri, cha dvādasasu niddise.
125一百二十五。
125.
112五十九加七,共十六种愚痴;
Ekūnāsītiyā satta, soḷasevābalāni tu;
113心即是如此而应当了知,既有有力者亦有无力者。
Cittamevaṃ tu viññeyyaṃ, sabalaṃ abalampi ca.
126一百二十六。
126.
115禅那所引导之道、通力诸根,
Jhānaṅgamaggaṅgabalindriyāni,
116实由心生于彼等之中;
Cittesu jāyanti hi yesu yāni;
117我已将彼诸法总摄起,
Mayā samāsena samuddharitvā,
118且皆如言,于彼等中所现。
Vuttāni sabbānipi tāni tesu.
119如是,《阿毗达摩入门》中名为“心所分类解说”的
Iti abhidhammāvatāre cetasikavibhāganiddeso nāma
120第三品。
Tatiyo paricchedo.