3. 第三章
1第三品
3. Tatiyo paricchedo
2心所分类解说
Cetasikavibhāganiddeso
89
89.
2一切心所,已由日种亲族之佛陀所宣说;
Sabbe cetasikā vuttā, buddhenādiccabandhunā;
3仅就名称之共通总名而言,它们共有五十二种。
Nāmasāmaññatoyeva, dvepaññāsa bhavanti te.
4即:触、受、想、思、寻、伺、喜、心一境性、精进、命、欲、胜解、作意、中舍性、信、念、惭、愧、无贪、无瞋、无痴、身轻安等六对,三离,悲、喜、贪、瞋、痴、掉举、慢、见、嫉、悭、恶作、昏沉、睡眠、疑、无惭、无愧。
Seyyathidaṃ – phasso vedanā saññā cetanā vitakko vicāro pīti cittekaggatā vīriyaṃ jīvitaṃ chando adhimokkho manasikāro tatramajjhattatā saddhā sati hirī ottappaṃ alobho adoso amoho kāyappassaddhiādīni cha yugāni, tisso viratiyo, karuṇā muditā lobho doso moho uddhaccaṃ māno diṭṭhi issā macchariyaṃ kukkuccaṃ thinaṃ middhaṃ vicikicchā ahirikaṃ anottappañcāti.
90
90.
6欲界有五十四种,色界有十五种;
Catupaññāsadhā kāme, rūpe pañcadaseritā;
7无色界有十二种,出世间有四十种。
Te honti dvādasārūpe, cattālīsamanāsavā.
91
91.
9略而言之,一切心生起共一百二十一种。
Ekavīsasataṃ sabbe, cittuppādā samāsato;
10于其中,诸心之生起,今当逐一分别解说。
Etesu tesamuppattiṃ, uddharitvā panekakaṃ.
92
92.
12触等诸法,我今当从此宣说。
Phassādīnaṃ tu dhammānaṃ, pavakkhāmi ito paraṃ;
13为令比丘们明了心与心所,
Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ, cittacetasikesvahaṃ.
93
93.
15一境性、作意、命,及触等五法;
Ekaggatā manakkāro, jīvitaṃ phassapañcakaṃ;
16此八种不可分离,同生同灭。
Aṭṭhete avinibbhogā, ekuppādā sahakkhayā.
94
94.
18触、受、想、思、命根,
Phasso ca vedanā saññā, cetanā jīvitindriyaṃ;
19一境性与作意,这些都是遍一切心心所。
Ekaggatā manakkāro, sabbasādhāraṇā ime.
95
95.
21寻在五十五种心中被宣说。
Vitakko pañcapaññāsa-cittesu samudīrito;
22伺在六十六心中生起,此乃定然。
Cāro chasaṭṭhicittesu, jāyate natthi saṃsayo.
96
96.
24喜在五十一心中,乐在六十三心中;
Ekapaññāsacittesu , pīti tesaṭṭhiyā sukhaṃ;
25舍在五十五心中,而苦唯在三心。
Upekkhā pañcapaññāsa-citte dukkhaṃ tu tīsu hi.
97
97.
27而喜根,则生起於六十二心;
Hoti dvāsaṭṭhicittesu, somanassindriyaṃ pana;
28而苦根则在一心中;同然,乐根亦在一心中;
Dukkhindriyaṃ panekasmiṃ, tathekamhi sukhindriyaṃ.
98
98.
30导师说,精进根在一百零五心中;
Pañcuttarasate citte, vīriyaṃ āha nāyako;
31他宣说:定根可在一百零四心中生起。
Catuttarasate citte, samādhindriyamabravi.
99
99.
33除去一切无因心与一因心,
Sabbāhetukacittāni, ṭhapetvā cekahetuke;
34他宣说:欲(chanda)可生起于一百零一心中。
Ekuttarasate citte, chandassuppattimuddise.
100
100.
36除去十种识,以及与疑俱者;
Ṭhapetvā dasa viññāṇe, vicikicchāyutampi ca;
37于一百一十心中,说为胜解。
Dasuttarasate citte, adhimokkho udīrito.
101
101.
39信、念、惭、愧、无贪、无瞋、中舍性;
Saddhā sati hirottappaṃ, alobhādosamajjhatā;
40六对法,共为十九法。
Chaḷeva yugaḷā cāti, dhammā ekūnavīsati.
102
102.
42于九十一心中,这些必然生起;
Ekanavutiyā citte, jāyanti niyatā ime;
43于无因心中,及于不善心中,则不生起。
Ahetukesu cittesu, apuññesu na jāyare.
103
103.
45在七十九心中,智慧常恒生起。
Ekūnāsītiyā citte, paññā jāyati sabbadā;
46在二十八心中,悲与喜可得生起。
Aṭṭhavīsatiyā citte, karuṇāmuditā siyuṃ.
104
104.
48在欲界善心及一切出世间心中;
Kāmāvacarapuññesu, sabbalokuttaresu ca;
49在四十种有因心中,有三离。
Cattālīsavidhe citte, sāṭṭhake viratittayaṃ.
105
105.
51信、念、惭、愧,以及无贪等三法。
Saddhā sati hirottappaṃ, alobhādittayampi ca;
52六对、中舍,及悲与喜。
Yugaḷāni cha majjhattaṃ, karuṇāmuditāpi ca.
106
106.
54同样,三离也是如此,这一切合为二十五。
Tathā viratiyo tisso, sabbe te pañcavīsati;
55善法与无记法也是如此,由善法所开示。
Kusalābyākatā cāpi, kusalena pakāsitā.
107
107.
57无惭、无愧、痴,以及掉举,
Ahirīkamanottappaṃ, moho uddhaccameva ca;
58于十二种不善心中,必定生起。
Dvādasāpuññacittesu, niyatāyeva jāyare.
108
108.
60贪、瞋、痴、慢、见及疑,
Lobho doso ca moho ca, māno diṭṭhi ca saṃsayo;
61睡眠、掉悔、惛沉,以及悭。
Middhamuddhaccakukkuccaṃ, thinaṃ macchariyampi ca.
109
109.
63无惭、无愧、嫉妒与忧恼,
Ahirīkamanottappaṃ, issā ca domanassakaṃ;
64这些被大仙说为纯属不善。
Ete akusalā vuttā, ekantena mahesinā.
110
110.
66贪于八心中被指出,见于四心中被说为见。
Lobho aṭṭhasu niddiṭṭho, vuttā catūsu diṭṭhitu;
67慢,生于与见不相应之心;嗔,唯生于二心。
Māno diṭṭhiviyuttesu, dosodvīsveva jāyate.
111
111.
69嫉、悭、恶作,各于二心生起,互不俱起。
Issāmaccherakukkuccā, dvīsu jāyanti no saha;
70疑,唯生一处;昏沉睡眠,则生五处。
Vicikicchā panekasmiṃ, thinamiddhaṃ tu pañcasu.
112
112.
72触、受、想、思、命根、意;
Phasso ca vedanā saññā, cetanā jīvitaṃ mano;
73寻、伺、喜、精进、定。
Vitakko ca vicāro ca, pīti vīriyasamādhi ca.
113一一三。
113.
75欲、胜解与作意,此十四法;
Chando cevādhimokkho ca, manasikāro ca cuddasa;
76善、不善及无记法亦存在;
Kusalākusalā ceva, honti abyākatāpi ca.
114
114.
78于二十九种心中,禅那被视为具足五支;
Ekūnatiṃsacittesu, jhānaṃ pañcaṅgikaṃ mataṃ;
79与四禅支相应之心,共三十七种,如是宣说。
Catujhānaṅgayuttāni, sattatiṃsāti niddise.
115一百一十五。
115.
81十一种心,说为三分摄持。
Ekādasavidhaṃ cittaṃ, tivaṅgikamudīritaṃ;
82三十四种心,说为由二支所成。
Catutiṃsavidhaṃ cittaṃ, duvaṅgikamudīritaṃ.
116一百一十六。
116.
84于无寻诸禅中,禅支自然不抽离;
Sabhāvenāvitakkesu , jhānaṅgāni na uddhare;
85在一切有因心中,圣道诸支不被发起。
Sabbāhetukacittesu, maggaṅgāni na uddhare.
117一百一十七。
117.
87智者说,于三种十六心中,有诸根。
Tīṇi soḷasacittesu, indriyāni vade budho;
88而于一种心中,有四种;于十三种心中,有五种被抽离。
Ekasmiṃ pana cattāri, pañca terasasuddhare.
118一百一十八。
118.
90胜者说:于七种十二心中,有诸根。
Satta dvādasacittesu, indriyāni jinobravi;
91于减一心中,有八根;于四十九种心中,亦有。
Ekenūnesu aṭṭheva, cattālīsamanesu ca.
119
119.
93导师说,四十九种心中,有九种为一组。
Cattālīsāya cittesu, navakaṃ nāyakobravi;
94如是,根的相应,有辨别的智者亦当了知。
Evaṃ indriyayogopi, veditabbo vibhāvinā.
120
120.
96此处所说的“非道支”,即十八种无因心;
Amaggaṅgāni nāmettha, aṭṭhārasa ahetukā;
97禅支不存于二十五种识中;
Jhānaṅgāni na vijjanti, viññāṇesu dvipañcasu.
121
121.
99一种心中有二道支,七种心中有三道支;
Ekaṃ cittaṃ dumaggaṅgaṃ, timaggaṅgāni sattasu;
100于四十心中,道有四支。
Cattālīsāya cittesu, maggo so caturaṅgiko.
122
122.
102于十五心中,道被认为是五支。
Pañcaddasasu cittesu, maggo pañcaṅgiko mato;
103又于三十二心中,道亦有七支。
Vutto dvattiṃsacittesu, maggo sattaṅgikopi ca.
123
123.
105于八心中,道名八支;
Maggo aṭṭhasu cittesu, mato aṭṭhaṅgikoti hi;
106如是,于一切心中,当取诸道支;
Evaṃ tu sabbacittesu, maggaṅgāni samuddhare.
124
124.
108二心各具二力,于一心中说示三力;
Balāni dve dvicittesu, ekasmiṃ tīṇi dīpaye;
109十一心具四力,十二心具六力;
Ekādasasu cattāri, cha dvādasasu niddise.
125一百二十五。
125.
111八十三心具七力,十六心则有六力。
Ekūnāsītiyā satta, soḷasevābalāni tu;
112应当如此了知此心:有力,与无力。
Cittamevaṃ tu viññeyyaṃ, sabalaṃ abalampi ca.
126一百二十六。
126.
114禅支、道支、力、根。
Jhānaṅgamaggaṅgabalindriyāni,
115这些法确实在哪些心中生起,
Cittesu jāyanti hi yesu yāni;
116我以简要的方式将它们总集提取之后,
Mayā samāsena samuddharitvā,
117所有那些法也都已在那些心中被宣说。
Vuttāni sabbānipi tāni tesu.
120如是,《阿毗达摩入门》中名为“心所分类解说”的
Iti abhidhammāvatāre cetasikavibhāganiddeso nāma
121第三品。
Tatiyo paricchedo.