1. 第一章
1. 第一章
1. Paṭhamo paricchedo
1三名分别
Nāmattayavibhāgo
3
3.
3在此,心与心所被认为是三种涅槃。
Tattha cittaṃ cetasikaṃ, nibbānanti mataṃ tidhā;
4名字与色相可分为二类,根据生故与缘起的差别。
Nāmaṃ rūpaṃ tu duvidhaṃ, bhūtopādāyabhedato.
4
4.
6按欲界及其他界别区分,此处心分为四种;
Kāmabhūmādibhedena, tattha cittaṃ catubbidhaṃ;
7与心相应的心所被称为五十二种,皆属心所法。
Cetoyuttā dvipaññāsa, dhammā cetasikā matā.
5
5.
9眼、耳、鼻、舌、身、意识六入为根;
Cakkhusotaghānajivhā-kāyaviññāṇadhātuyo;
10与之相应的心及心所,构成通达二者的因素。
Sampaṭicchanacittañca, tathā santīraṇadvayaṃ.
6
6.
12『随喜』者,心与吉祥欢喜相应;『舍』者,心与平等安忍相应。
Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitanti ca;
13此处所说无缘之心,乃是八种善乐成熟心。
Iccāhetukacittāni, puññapākāni aṭṭhadhā.
7
7.
15置弃随喜安乐之心,同时以正念断恶证乐;
Somanassayutaṃ tattha, hitvā santīraṇaṃ tathā;
16此即七种善成熟心,故说如是。
Sattākusalapākāni, tānevāti viniddise.
8
8.
18五门喜悦者,能开启心门、破除其锁,且生欢笑;
Pañcadvāramanodvārāvajjanaṃ hasananti ca;
19乃三种无缘善乐,依行为境所生、已发展具足之心。
Kriyacittamudīritaṃ, tividhampi ahetukaṃ.
9
9.
21如是十八种,心法为因缘所成;
Evaṃ aṭṭhārasavidhaṃ, mānasaṃ hotihetukaṃ;
22根据根本的分别,心有三种不善的类别。
Mūlabhedenākusalaṃ, cittaṃ tu tividhaṃ mataṃ.
10
10.
24有随欢喜的,有随不动不喜的;
Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā;
25有执着见解的,有不执着的,这是分别二种。
Diṭṭhigatasampayuttaṃ, vippayuttanti bheditaṃ.
11
11.
27无造作与有造作者,究竟不同,分成二处;
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ panaṭṭhadhā;
28以贪欲为根,显现不善的心法。
Lobhamūlaṃ pakāsenti, tatthākusalamānasaṃ.
12
12.
30「怨愤」者,与忧苦相伴;「瞋恚」者,与触怒相连。
Domanassasahagataṃ, paṭighena samāyutaṃ;
31「恨根」者,是由行(造业)所生,且此行又分两种。
Dosamūlamasaṅkhāraṃ, sasaṅkhārantipi dvidhā.
13
13.
33「疑惑」者,与怀疑相随;「心散乱」者,亦如是。
Vicikicchāsahagataṃ , uddhaccasahitanti ca;
34「痴根」者,有二种,且与无记平等心相应。
Mohamūlañca duvidhaṃ, upekkhāya samāyutaṃ.
14
14.
36如同十二不善根,心亦当如此分别出来;
Dvādasākusalānevaṃ, cittānīti vibhāvaye;
37舍弃其因之恶业,继而修习美善。
Hitvāhetukapāpāni, sobhanāni tato paraṃ.
15
15.
39与欢喜心相应,亦与舍无限相伴;
Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā;
40以二种智慧相联系,分为相依与不相依两类。
Dvidhā ñāṇena saṃyuttaṃ, vippayuttanti bheditaṃ.
16
16.
42无造作者与有造作者区别明显,各依因缘而生;
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ panaṭṭhadhā;
43由欲乐、恶行、及功德果报作因而存在。
Sahetukāmāvacara-puññapākakriyā bhave.
17
17.
45欲乐有三十种果报,功德及非功德有二十种;
Kāme tevīsa pākāni, puññāpuññāni vīsati;
46合计十一种行为,共为四十五类无一遗漏。
Ekādasa kriyā ceti, catupaññāsa sabbathā.
18
18.
48然则,以智慧导引的欢喜、满足和安乐为先导,配合其所随行的事物;
Takkacārapītisukhekaggatāsahitaṃ pana;
49这是第一种,属善于初禅的中得,及其果报和业报也是如此。
Paṭhamajjhānakusalaṃ, vipākañca kriyā tathā.
19
19.
51第二种为基于智慧而较低,第三则是在思伺时产生;
Dutiyaṃ takkato hīnaṃ, tatiyaṃ tu vicārato;
52第四为由喜转为较低的悦乐,伴随舍察而聚。
Catutthaṃ pītito hīnaṃ, upekkhekaggatāyutaṃ.
20
20.
54第五种有十五种,形色变灭;
Pañcamaṃ pañcadasadhā, rūpāvacaramīritaṃ;
55其中,仅中得第五者是形色变灭的。
Pañcamajjhānamevekamarūpāvacaraṃ pana.
21
21.
57空无边处,是善行之境;
Ākāsānañcāyatanaṃ, puññapākakriyā tathā;
58识无边处,还有无所知境;
Viññāṇañcāyatanañca, ākiñcaññāyatanakaṃ;
59无识无无识处,有十二种。
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ dvādasadhā bhave.
22
22.
61入流果道心,得果心,以及他心;
Sotāpattimaggacittaṃ, phalacittaṃ tathāparaṃ;
62有余流、不断流及阿拉汉果,等八种。
Sakadāgāmānāgāmi, arahattanti aṭṭhadhā.
23
23.
64禅那阶段根据修习分,有五种不同的种类。
Jhānaṅgayogabhedena, katvekekaṃ tu pañcadhā;
65心识无上清净,具有四十种别相变化。
Vitthārānuttaraṃ cittaṃ, cattālīsavidhaṃ bhave.
24
24.
67色法与非色法的心识,分别为更高级别的心识。
Rūpāvacaracittāni , gayhantānuttarāni ca;
68从初禅起依贪欲之别,连无色界第五禅共计五。
Paṭhamādijjhānabhede, āruppañcāpi pañcame.
25
25.
70十二种不善心动如是,不同善法心共二十种。
Dvādasākusalānevaṃ, kusalānekavīsati;
71三十六种果报心识,与二十种业作心识。
Chattiṃseva vipākāni, kriyacittāni vīsati.
26
26.
73共有二百一十二种,减一即二百一十一种。
Ekavīsasataṃ vātha, ekūnanavutīvidhaṃ;
74心及其相应之结合,心行分离亦如是。
Cittaṃ taṃsampayogena, bhinnā cetasikā tathā.
27
27.
76触、受、想,心所聚集亦如是;
Phasso ca vedanā saññā, cetanekaggatā tathā;
77生存称为心之活动,被视为普遍法。
Jīvitaṃ manasīkāro, sabbasādhāraṇā matā.
28
28.
79智行断、精进、欲望等,皆为意志力;
Takkacārādhimokkhā ca, vīriyaṃ chandapītiyo;
80杂行已别,称为三种想相相等;
Pakiṇṇakā cha akkhātā, terasaññasamānatā.
29
29.
82杂行非识法,思维为第二等法,及以后。
Pakiṇṇakā na viññāṇe, vitakko dutiyādisu;
83分别作用起于第三禅,至于高度禅定的获得,尚属未断疑惑。
Vicāro tatiyādimhi, adhimokkho tu kaṅkhite.
30
30.
85在通过神足通等三妙神通中,精进亦如是;
Santīraṇamanodhātuttikesu vīriyaṃ tathā;
86第四禅中因喜,因欲故而染著。
Catutthasukhite pīti, chandohetumhi momuhe.
31
31.
88六十又五十,合计有十六种;
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa, ekādasa ca soḷasa;
89七十又二十,这些心所共现照明心。
Sattati vīsati ceva, tāni cittāni dīpaye.
32
32.
91痴、羞愧、不轻慢、昏沉是诸恶净除一切恶行的。
Mohāhirikānottappa-muddhaccaṃ sabbapāpajaṃ;
92嫉妒、嗔恚、掉举、追悔、憎恨皆属于恼怒。
Issāmaccherakukkuccadosā tu paṭighe tathā.
33
33.
94贪爱、贪欲及见解,乃至对见解的放弃,皆属贪。
Lobho lobhe tu diṭṭhi ca, diṭṭhiyutte viyuttake;
95傲慢及昏沉懈怠亦为五个造作之蕴。
Māno ca thinamiddhaṃ tu, sasaṅkhāresu pañcasu.
34
34.
97怀疑即疑惑,是十四不善法之一。
Kaṅkhite vicikicchāti, cuddasākusalānime;
98思考有这十四种不善法,皆依一定法则存在。
Dvādasākusalesveva, niyamena vavatthitā.
35
35.
100信心、念觉、忻愉、无贪无恼的正念清净状态。
Saddhā sati hirottappaṃ, alobhādosamajjhatā;
101身心清净平静,轻快柔软如是。
Kāyacittānaṃ passaddhi, lahutā mudutā tathā.
36
36.
103二事谓业与果,共为一组,为二;
Kammaññatā ca pāguññaujutāti yugā cha ca;
104二十九法,相互分别对立;
Ekūnavīsati dhammā, aññamaññāviyogino;
105在二十九心法中,清净善法流转展开。
Ekūnasaṭṭhicittesu, sobhanesu pavattitā.
37
37.
107正语正业正命,此为禁戒;
Sammāvācā ca kammantājīvāti viratī imā;
108超世间者恒常具备所有戒行,随同离欲清净者。
Lokuttare sadā sabbā, saha kāmasubhe visuṃ.
38
38.
110慈悲喜舍五法,在色法中无过失;
Karuṇāmuditā nānā, rūpe pañcamavajjite;
111有时于善欲,行动意随和宽容。
Kadāci kāme kusale, kriyacitte sahetuke.
39
39.
113于三因心处,智慧无所不获;
Tihetukesu cittesu, paññā sabbattha labbhati;
114此等信等法者,二十五种庄严具足。
Ete saddhādayo dhammā, pañcavīsati sobhanā.
40
40.
116除嫉妒恚恼等,慈悲等诸善法;
Issāmaccherakukkuccaviratīkaruṇādayo;
117多种时有骄慢,及昏沉眠亦然。
Nānā kadāci māno ca, thinamiddhaṃ tathā saha.
41
41.
119众生无不生出七种根本能力,然依其本性,真实表现出六种法性;
Satta sabbattha jāyanti, cha tu dhammā yathārahaṃ;
120如同刹那间的慧根与善根,亦如光明般美妙灿烂。
Cuddasākusalesveva, sobhanesveva sobhanā.
42
42.
122于五十种境界及其余处,精细于心中分别辨识;
Dvepaññāsa paniccevaṃ, dhamme saṅgayha mānase;
123于获得时乃至独觉者亦能慧解其义理。
Labbhamāne vibhāveyya, paccekampi vicakkhaṇo.
43
43.
125诸美好法共同同等,初者为无欲戒行;
Sobhanaññasamānā ca, paṭhame viratī vinā;
126次等谓有智巧思,第三及其以后乃为深密思维。
Dutiyādīsu takkañca, vicāraṃ tatiyādisu.
44
44.
128从第四处起计还有喜悦及慈悲等,作为第五处;
Catutthādīsu pītiñca, karuṇādiñca pañcame;
129弃舍后不可离散,须将五法简明归摄持守。
Hitvā neva viyojeyya, saṅkhipitvāna pañcadhā.
45
45.
131三十五、三十四及三十三等,数目依次递减;
Pañcatiṃsa catuttiṃsa, tettiṃsa ca yathākkamaṃ;
132二十二、三十亦如是,以上等数相继产生,称为大数。
Dvattiṃsa tiṃsa evātha, jāyantīti mahaggate.
46
46.
134摄取一切清净戒禁,舍弃慈悲等烦恼;
Gahetvā viratī sabbā, hitvāna karuṇādayo;
135第一、第二等次,第五中无念等也是这样。
Paṭhame dutiyādimhi, vitakkādiṃ vinā tathā.
47
47.
137五种分类如下,正如所应数:三十六项。
Pañcadhāva gaṇeyyevaṃ, chattiṃsā ca yathākkamaṃ;
138三十五项,三十四项,以及三十二项,两次计数。
Pañcatiṃsa catuttiṃsa, tettiṃsadvayamuttare.
48
48.
140同属于美好性质者,在欲界中善行;
Sobhanaññasamānā ca, kāmesu kusale kriye;
141放下嗜欲者,成熟戒行,以及具慈悲等心。
Hitvā viratiyo pāke, viratīkaruṇādayo.
49
49.
143具智慧并生欢喜者,除去智慧妨碍者;
Ñāṇayutte somanasse, viyutte ñāṇavajjitā;
144于舍心境者,缺少喜悦者,解除二者而无碍。
Upekkhake pītihīnā, vippayutte dvayaṃ vinā.
50
50.
146四种三种,分别记数为两两两组;
Catudhā tividhesvevaṃ, vigaṇeyya dvayaṃ dvayaṃ;
147非持平共含,亦有慈悲为怀者。
Na santupekkhāsahite, karuṇādīti kecana.
51
51.
149三十八加三十七加两组,三十四守护;
Aṭṭhatiṃsa sattatiṃsadvayaṃ chattiṃsakaṃ subhe;
150三十五加四十四加两组,三十三实修。
Pañcatiṃsa catuttiṃsadvayaṃ tettiṃsakaṃ kriye.
52
52.
152三十三成就,二十二加一三十七共存;
Tettiṃsa pāke dvattiṃsadvayekatiṃsakaṃ bhave;
153诸因缘者,广行福报成就之法。
Sahetukāmāvacarapuññapākakriyāmane.
53
53.
155愚痴等相同者,在第一为贪见所现;
Mohādayo samānā ca, paṭhame lobhadiṭṭhiyā;
156于第三贪最大的处,生起二十九种烦恼。
Tatiye lobhamānena, jāyantekūnavīsati.
54
54.
158无喜悦的十八种,于第五、第七亦如是;
Aṭṭhārasa pītihīnā, pañcame sattame tathā;
159第九为嗔恚与忧愁诸烦恼,则有二十种。
Navame dosakukkuccamaccharissāhi vīsati.
55
55.
161前三已述过,次二再次生起;
Paṭhamādīsu vuttāva, dutiyādīsu jāyare;
162昏沉者二十一种,二十加二十有四十种。
Thinamiddhenekavīsa, vīsa dvevīsatikkamā.
56
56.
164欲乐已被破坏,若无确定则怀疑起来;
Chandapītiṃ vinuddhacce, kaṅkhite nicchayaṃ vinā;
165如同十五种疑问,在不善法中分别清晰。
Pañcadaseva kaṅkhāya, asubhesu vibhāvaye.
57
57.
167静心同样宁静,犹如十二和十一;
Site samānā nicchandā, dvādasekādaseva tu;
168离欲后当修习欢喜,精进心用于安乐渡彼。
Pītiṃ hitvāna voṭṭhabbe, vīriyaṃ sukhatīraṇe.
58
58.
170弃除二者心根,以舍心渡过十难;
Dvayaṃ hitvā manodhātu, upekkhātīraṇe dasa;
171七为共通所具,生于五识之中。
Satta sādhāraṇā eva, pañcaviññāṇasambhavā.
59
59.
173如是因心而生起者,
Iti cetasi sambhūtā,
174二十五种如实而善巧者;
Dvepaññāsa yathārahaṃ;
175应当分别的心所法,
Ñeyyā cetasikā dhammā,
176是分别心的差别之法。
Cetobhedappabhedino.
60
60.
178空性及无相,亦如是断除;
Suññatañcānimittañca, tathāpaṇihitanti ca;
179三种相状的圆满者,正觉者谓之涅槃无死。
Tividhākāramīrenti, nibbānamamataṃ budhā.
61
61.
181若由彼处而起且流转者,于彼达至彼岸之所;
Yaṃ ārabbha pavattantaṃ, tatthānuttaramānasaṃ;
182谓解脱于空等诸法,非执著于名色所获也。
Suññatādivimokkhoti, nāmamālambato labhe.
62
62.
184有带余灭法与他法两种;
Sopādisesanibbānadhātu ceva tathāparā;
185所谓不带余灭者,理有二种说明。
Anupādisesā cāti, duvidhā pariyāyato.
63
63.
187彼为若树之落叶,象征平静;
Tadetaṃ vānanikkhantamaccantaṃ santilakkhaṇaṃ;
188其具呼吸往来之味,以安稳之性摄持。
Assāsakaraṇarasaṃ, khemabhāvena gayhati.
64
64.
190『那门那棣』者,指涅槃;『那漫提』者,其上境界也。
Taṃ nāmetīti nibbānaṃ, namantīti tatopare;
191『特般那萨』者,名也;四十五种名称,普遍皆有。
Tepaññāsāti nāmāni, catupaññāsa sabbathā.
65
65.
193此为心意蕴缚之相。
Cittacetasikayojanānayaṃ,
194此乃心之最高境界,已明示显现。
Cittamuttamamidaṃ pakāsitaṃ;
195贤者乐于安住此心,乃为智者。
Sādhu cetasi nidhāya paṇḍitā,
196斯人善持教法,故乃为修行正法之载体。
Sādhu sāsanadharā bhavanti te.
66
66.
198由佛陀所展转发露的觉悟之智,
Buddhappavattamavagāhitabodhiñāṇa-
199对于错误法的完全洞察;
Miccābhidhammamavagāhitasabbadhammaṃ ;
200燃烧并熄灭名相的堆积,
Ogayha nāmagatarāsimasesayitvā,
201以净除合缚,拔除并铲除一切缠累。
Saṅgayha sabbamidha yojitamādarena.
202如是名色章中三名分别
Iti nāmarūpaparicchede nāmattayavibhāgo nāma
203第一章。
Paṭhamo paricchedo.