22. 第二十二章
第二十二品
22. Bāvīsatimo paricchedo
1智见清净之解释
Ñāṇadassanavisuddhiniddeso
1319
1319.
3此后,对于比丘而言,生起血缘自尊心;
Ito paraṃ tu bhikkhussa, hoti gotrabhumānasaṃ;
4但对于已行道心者,却无生起应斥责之处。
Āvajjaniyaṭhānattā, maggacittassa taṃ pana.
1320
1320.
6亦不偏离正见与智慧之见,也是这样;
Na cappaṭipadāñāṇa-dassanaṃ vā tatheva ca;
7对于智慧见的纯净,没有任何地方会有所损坏。
Ñāṇadassanasuddhiṃ vā, bhajate na kudācanaṃ.
1321一三二一。
1321.
9此处所说的两者之间,正是无迷惑者的境界;
Ubhinnamantarā etaṃ, abbohārikameva taṃ;
10在内心正智中,降伏皆智即为正智。
Vipassanāya sotasmiṃ, patitattā vipassanā.
1322一三二二。
1322.
12他能摧伏一切世俗众生的族类,流转于生死;
Pothujjanikagottaṃ vā, abhibhuyya pavattito;
13此族类称为涅槃,由此而成为族类主宰。
Gottaṃ vuccati nibbānaṃ, tato bhavati gotrabhu.
1323
1323.
15在四圣道中,智慧是使智慧了知清净的要素;
Ñāṇaṃ catūsu maggesu, ñāṇadassanasuddhikaṃ;
16其中,第一圣道,应由五根共成就之。
Tattha taṃ paṭhamaṃ maggaṃ, sampādetuṃ panicchatā.
1324
1324.
18除此之外,比丘无须作其他任何事;
Aññaṃ kiñcipi kātabbaṃ, bhikkhunā tena natthi taṃ;
19凡以此成就者,即是此所当为者。
Yañhi tena ca kātabbaṃ, siyā taṃ katameva tu.
1325一三二五。
1325.
21顺行胜乃是锐利的观慧;
Anulomāvasānañhi, sūraṃ tikkhaṃ vipassanaṃ;
22由此缘起的种种,正是瑜伽行者的修习法门。
Uppādentena taṃ sabbaṃ, katameva ca yoginā.
1326一三二六。
1326.
24这顺行智的终极,乃是无相;
Tassānulomañāṇassa, ante tu animittakaṃ;
25断尽造作,涅槃——不死之处。
Visaṅkhāraṃ nirodhañca, nibbānaṃ amataṃ padaṃ.
1327一三二七。
1327.
27在修行正觉境界时,但求安住涅槃的庄严之境;
Gocaraṃ kurumānaṃ taṃ, nibbānārammaṇe pana;
28无论是初果的决断,还是初果所享的利乐。
Paṭhamāvajjanañceva, paṭhamābhogatāpi ca.
1328一三二八。
1328.
30诸道相续及其因缘,作为条件而彼此依存;
Maggassānantarādīhi, paccayehi panacchahi;
31因缘的存在,正是成就彼境的缘起所在。
Tassa paccayabhāvañca, sādhayantaṃ tato pana.
1329一三二九。
1329.
33由于观察而生起的智见显现,因修习而加以增长;
Vipassanāya muddhañhi, sikhāpattāya tāya taṃ;
34从此无间断地产生那种令人欢喜的亲属法喜。
Uppajjati anāvattaṃ-rammaṇaṃ tassa gotrabhu.
1330一三三〇。
1330.
36就如用一个针眼,将一根缕丝穿过;
Ekenāvajjaneneva, ekissāyeva vīthiyā;
37心意好比毛发根族一样对各种色相生起了分别和关注。
Nānārammaṇatā cānu-lomagotrabhucetasaṃ.
1331一三三一。
1331.
39在本质应赴之处,乃至于非应赴之处;
Ṭhatvā āvajjanaṭṭhāne, tamanāvajjanampi ca;
40但对于正道而言,如同给予而令断除嗜好。
Maggassa pana taṃ saññaṃ, datvā viya nirujjhati.
1332一三三二。
1332.
42正道同样以此所给予者,非舍断而团聚;
Maggopi tena taṃ dinnaṃ, amuñcitvāva sañhitaṃ;
43承续此智慧之后,随即生起其后续果报。
Taṃ ñāṇamanubandhanto, jāyate tadanantaraṃ.
1333
1333.
45有时,对某人而言,前行之道显得不畅,
Kadācipi anibbiddhapubbaṃ maggo panesa hi;
46因贪欲、瞋恚与愚痴如刀剑般生起。
Lobhaṃ dosañca mohañca, viddhaṃsantova jāyati.
1334
1334.
48这条道不仅仅是远离过失与烦恼,
Na kevalamayaṃ maggo, dosanāsanameva ca;
49更能关闭怒气生起的门户,予以制止。
Karoti atha khopāyadvārānipi pidheti ca.
1335
1335.
51无始轮回之苦如狂涛大海;
Anāmataggasaṃsāravaṭṭadukkhamahodadhiṃ;
52极其深重可怕,乃至不停啜泣悲泪。
Apāramatighorañca, soseti ca asesato.
1336
1336.
54由错谬之道所生者渐渐消亡;
Micchāmaggaṃ panaṭṭhaṅgaṃ, jāyamāno ca ujjhati;
55一切恐怖于此息灭,常得安稳。
Sabbaverabhayānettha, niccaṃ vūpasameti ca.
1337
1337.
57“佛之火种性”者,虽称传承,其实成立但一条正法之路;
Buddhassorasaputtattaṃ, upaneti nayaṃ pana;
58众多因缘交织,修行者由此生起通达。
Ānisaṃse anekepi, pavattayati yogino.
1338
1338.
60由诸多施与者所生各种因缘;
Dāyakenānisaṃsānaṃ, anekesamanena ca;
61与最初之道相应,皆称智慧及智慧之见。
Ādimaggena saṃyuttaṃ, ñāṇanti ñāṇadassanaṃ.
62初道智。
Paṭhamamaggañāṇaṃ.
1339
1339.
64在此之间,其后果果报有时为二,有时为三;
Tassevānantaraṃ tassa, vipākā dvepi tīṇi vā;
65由果报心所生起,之后便不再生。
Phalacittāni jāyante, na jāyante tato paraṃ.
1340
1340.
67有人说果报为一、二、三或四,
Keci ekañca dve tīṇi, cattārīti vadanti tu;
68但此未经知见,故不应采纳他们的说法。
Na panetaṃ gahetabbaṃ, ajānitvā vadanti te.
1341
1341.
70孤独共处是无的,因此存在两种顺行相伴:
Ekassāsevanaṃ natthi, tasmā dve anulomakā;
71由这两者相伴而得,便有第三者——血统关系生起。
Tehi āsevanaṃ laddhā, tatiyaṃ hoti gotrabhu.
1342
1342.
73第四者是道心,
Catutthaṃ maggacittaṃ tu,
74因此确有三种果报。
Tasmā tīṇi phalāni hi;
75【顺行】有三种。
Anulomā tayo honti,
76【逆行】有第四,即支系。
Catutthaṃ hoti gotrabhu.
1343
1343.
78第五是道心,再是两个果报;
Pañcamaṃ maggacittañca, phalāni dve tato pana;
79第七是最高心意,然此唯有单一纯净的境界也。
Sattacittaparamāva, ekāvajjanavīthi hi.
1344
1344.
81仅此程度,谓之得入流果者;
Ettāvatā paneso hi, sotāpannoti vuccati;
82于果报终结时,得超越有漏存续之流转;
Phalassa pariyosāne, bhavaṅgottaraṇaṃ siyā.
1345一三四五。
1345.
84于是断除有漏存续,缘道之察,
Tato bhavaṅgaṃ chinditvā, maggapekkhanahetukaṃ;
85心门而生,然非搅乱之心。
Uppajjati manodvāre, āvajjanamano pana.
1346一三四六。
1346.
87在此所断尽的道上,具足反观念;
Tasmiṃ niruddhe maggassa, paccavekkhaṇasaññitā;
88果报迅速生起,依正法行;
Javanāni hi jāyante, satteva paṭipāṭiyā.
1347一三四七。
1347.
90同样此理当知,及观察果报等;
Eseva ca nayo ñeyyo, phalādīnampi pekkhane;
91反观三十及二,诸知识具足。
Paccavekkhaṇañāṇāni, bhavantekūnavīsati.
1348一三四八。
1348.
93道为果之所断除,烦恼则仍未消除;
Maggo phalaṃ pahīnā ca, kilesā avasiṭṭhakā;
94涅槃与五地,共为反观之境地。
Nibbānañceti pañcete, paccavekkhaṇabhūmiyo.
1349一三四九。
1349.
96如是彼人观照之后,于初果入流果位之境;
Evaṃ so paccavekkhitvā, sotāpannopapattiyā;
97智者于是修习修行,达于第二果位之地。
Yogamārabhate dhīro, dutiyāya ca bhūmiyā.
1350一三五零。
1350.
99五蕴统摄者,是属于行所成;
Khandhapañcakasaṅkhātaṃ, taṃ saṅkhāragataṃ puna;
100无常、苦、无我这三法,借觉知而得透彻,
Aniccaṃ dukkhamanattāti, ñāṇena parimajjati.
1351
1351.
102由此而起的观智之道亦被执着,至今如此;
Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;
103然对于如此实践者,以下以言说加以说明。
Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.
1352
1352.
105由彼行蕴的观照,在其末了也是这样;
Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;
106于一纯净无染的戒制中,继此即入清净家系。
Ekāvajjanavārasmiṃ, gotrabhussa anantaraṃ.
1353
1353.
108对恶意、嗔恨、欲乐等心的体性,确实加以克治;
Byāpādakāmarāgānaṃ, tanubhāvaṃ tu sādhayaṃ;
109此为初次入道,从此以后又会生起第二次。
Sakadāgāmimaggoyaṃ, jāyate dutiyo pana.
110第二道智。
Dutiyamaggañāṇaṃ.
1354
1354.
112在此知识中,以下述说法为下方所在。
Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;
113那些应当了知的心法,有二种或三种被智者所知。
Phalacittāni ñeyyāni, viññunā dvepi tīṇi vā.
1355
1355.
115如此有一者必定是近来果,叫做近来果者;
Ettāvatā paneso hi, sakadāgāmi nāmayaṃ;
116正因为此,行者来至此世界便成灭尽者。
Sakideva imaṃ lokaṃ, āgantvāntakaro bhave.
1356
1356.
118上述所说正是五种观照法。
Heṭṭhā vuttanayeneva, pañcadhā paccavekkhaṇaṃ;
119如此观察之后,能获得初果阿拉汉的果位。
Evaṃ so paccavekkhitvā, sakadāgāmipattiyā.
1357
1357.
121智者开始修习禅定,至第三禅地;
Yogamārabhate dhīro, tatiyāya ca bhūmiyā;
122智慧者为断除嗔恨与贪欲而努力。
Byāpādakāmarāgānaṃ, pahānāya ca paṇḍito.
1358
1358.
124所谓五蕴集聚,但归属于行蕴;
Khandhapañcakasaṅkhātaṃ, taṃ saṅkhāragataṃ pana;
125无常、苦、无我之理,唯通过智者深入体悟。
Aniccaṃ dukkhamanattāti, ñāṇena parimajjati.
1359
1359.
127由此,修行者在观慧之道上,方能渐渐断除无明;
Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;
128对此有修证者,下文有所明说。
Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.
1360
1360.
130由此而为蕴法之观察,终竟也是这样;
Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;
131在一条单一之道中,缘族辈而继起;
Ekāvajjanavīthimhi, gotrabhussa anantaraṃ.
1361一三六一。
1361.
133憍恚与贪欲之根本破坏,此为其基础;
Byāpādakāmarāgānaṃ, mūlaghātaṃ tu sādhayaṃ;
134由此有来之道则为不还果之一,然而却是第三种果;
Tassānāgāmimaggoyaṃ, jāyate tatiyo pana.
135第三道智。
Tatiyamaggañāṇaṃ.
1362一三六二。
1362.
137对此智慧,以下的说明,在此给出;
Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;
138应当通过识别分别之法,了解具有生起果报之志的智慧。
Pavatti phalacittānaṃ, veditabbā vibhāvinā.
1363
1363.
140即使如此,名为不退转果者,
Ettāvatā panesopi, hotināgāmi nāmayaṃ;
141亦在彼处成就般涅槃,具有不退转的性质。
Tattheva parinibbāyī, anāvattisabhāvato.
1364
1364.
143如前文所说,五种回顾观察,
Heṭṭhā vuttanayeneva, pañcadhā paccavekkhaṇaṃ;
144如是观照之后,非来来者比丘遂行。
Evaṃ so paccavekkhitvā, anāgāmiriyasāvako.
1365一三六五。
1365.
146坚定比丘集中于第四禅地,
Yogamārabhate dhīro, catutthāya ca bhūmiyā;
147智慧比丘舍弃贪欲与痴等染污。
Pattiyārūparāgādi-pahānāya ca paṇḍito.
1366一三六六。
1366.
149正如如此,诸行因无常等性质而生起,
Tatheva saṅkhāragataṃ, aniccādivasena so;
150凭智慧而转动,亦如是而灭尽。
Parivattati ñāṇena, tatheva parimajjati.
1367
1367.
152尔时,正观之道尚未深入熟习,
Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;
153对于如此修习者,依前所说而有所了解。
Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.
1368
1368.
155由此及于行蕴观察之时,于止息之际也是这样;
Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;
156在一遍净戒中,继于种姓之后相续而生。
Ekāvajjanavārasmiṃ, gotrabhussa anantaraṃ.
1369一三六九。
1369.
158此即彼阿拉汉之道,
Tassārahattamaggoyaṃ,
159然其后生起他法;
Jāyate tu tato paraṃ;
160因对色相嗔恨及贪欲等染污。
Rūparāgādidosānaṃ,
161然而,此乃为破坏(烦恼)而作(之智)。
Viddhaṃsāya karo pana.
162第四道智。
Catutthamaggañāṇaṃ.
1370
1370.
164此智亦然,于此处,依前所述之方式,在下位(已)宣说;
Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;
165谓于实相流转、果报自生的心,应通过观察分辨而了知。
Pavatti phalacittānaṃ, veditabbā vibhāvinā.
1371
1371.
167然而,彼(之所述)至此为止,
Ettāvatā paneso hi,
168阿拉汉名为第八;
Arahā nāma aṭṭhamo;
169彼为圣人,
Ariyo puggalo hoti,
170是大灭尽烦恼者。
Mahākhīṇāsavo ayaṃ.
1372
1372.
172此者无由来之实义,
Anuppattasadattho ca,
173灭尽束缚者,是圣人也;
Khīṇasaṃyojano muni;
174此为诸天所处世间,
Sadevakassa lokassa,
175最南方、第一无上地。
Dakkhiṇeyyo anuttaro.
1373
1373.
177如此如此,如此四处,关于智慧与洞见之清净,
Ettāvatā catassopi, ñāṇadassanasuddhiyo;
178为比丘利益,仅以简略方式示现。
Hitatthāya ca bhikkhūnaṃ, saṅkhepeneva dassitā.
1374
1374.
180应当以正信进行修习,
Saddhena sammā pana bhāvanīyā,
181并以圣贤的慧智修习;
Ariyāya paññāya ca bhāvanāya;
182以净除欲染的心志和苦行心态,
Visuddhikāmena tapodhanena,
183追求生死尽灭,依止觉者教导。
Bhavakkhayaṃ patthayatā budhena.
184如是,于《阿毗达摩入门》中,名为「智见清净之解说」
Iti abhidhammāvatāre ñāṇadassanavisuddhiniddeso nāma
185第二十二品。
Bāvīsatimo paricchedo.