18. 第十八章
第十八章
18. Aṭṭhārasamo paricchedo
1见清净的阐释
Diṭṭhivisuddhiniddeso
1170
1170.
3但须修习得具足智慧之禅定,继而方可修行;
Samādhiṃ pana sābhiññaṃ, bhāvetvā tadanantaraṃ;
4此智慧为比丘所应修之最胜智慧,依此而具足聪慧。
Bhāvetabbā yato paññā, bhikkhunā tena dhīmatā.
1171
1171.
6现在我将开示,智慧修行之最高法门;
Tatohaṃ dāni vakkhāmi, paññābhāvanamuttamaṃ;
7此法在僧团中,与比丘们一同,能带来至极的欢喜与安乐。
Samāseneva bhikkhūnaṃ, paraṃ pītisukhāvahaṃ.
1172一千一百七十二。
1172.
9何者为智慧之义,
Kā paññā pana ko cattho,
10此义有何特征及诸因?
Kimassā lakkhaṇādikaṃ;
11其种类为何?如何依此生起?
Katidhā sā kathaṃ tena,
12谓之当修习者。—
Bhāvetabbāti vuccate. –
1173一千一百七十三。
1173.
14智慧是观慧的智慧,伴随有功德心。
Paññā vipassanāpaññā, puññacittasamāyutā;
15所谓智慧,是因认识而生的智慧或知识。
Pajānātīti paññā sā, jānanā vā pakārato.
1174一一七四。
1174.
17对“分别识慧”的特别、本质为何?
Saññāviññāṇapaññānaṃ, ko viseso kimantaraṃ;
18对“分别识慧”,此认识与知别同理。
Saññāviññāṇapaññānaṃ, jānanatte samepi ca.
1175一一七五。
1175.
20除意识外,唯识从色等诸法显现,唯识的形式如蓝色等;
Yā sañjānanamattaṃva, saññā nīlādito pana;
21但鉴别相状之能乃识所缺,故不能作此。
Lakkhaṇappaṭivedhaṃ tu, kātuṃ sakkoti neva sā.
1176一千一百七十六。
1176.
23识则知晓蓝黄等境界,
Viññāṇaṃ pana jānāti, nīlapītādigocaraṃ;
24也能破除无常等诸相的执著。
Sakkotipi aniccādilakkhaṇaṃ paṭivijjhituṃ.
1177一千一百七十七。
1177.
26失眠之后不能得到睡眠,是无法断除掉正道的;
Ussakkitvā na sakkoti, maggaṃ pāpetumeva taṃ;
27慧智说是要成就的,此道有三重能力。
Paññā vuttanayaṃ kātuṃ, sakkoti tividhampi taṃ.
1178
1178.
29然而这三者是区别明显、特别显著的;
Imesaṃ pana tiṇṇampi, viseso samudīrito;
30所有法中其实是性相的贯穿。
Sabbesaṃ pana dhammānaṃ, sabhāvapaṭivedhanaṃ.
1179
1179.
32而标志因慧解而明了,此等标志之知悉者加光照;
Lakkhaṇaṃ pana paññāya, lakkhaṇaññūhi dīpitaṃ;
33以破除迷惑之暗度,如已断除恶谷之思维计议。
Sammohanandhakārassa, viddhaṃsanarasā matā.
1180一一八〇。
1180.
35无迷惑的观察,正定之成就因缘;
Asammohapaccupaṭṭhānā , samādhāsannakāraṇā;
36此可据以知晓,慧以显现标志等诸法。
Evamettha ca viññeyyā, paññāya lakkhaṇādikā.
12此处所谓何等者—
Katidhāti ettha –
1181
1181.
39有关相状的教说,如此陈述,
Lakkhaṇenekadhā vuttā,
40分别为世俗相与非世俗相两类;
Lokikālokikā dvidhā;
41借修行世间之道,
Lokiyenettha maggena,
42世俗相应应当如此显示。
Yuttā sā lokikā siyā.
1182
1182.
44依止于出世间的道理,观点也为出世间所摄受。
Lokuttarena maggena, yuttā lokuttarā matā;
45智慧亦有三种,始于思维及听闻等。
Tividhāpi siyā paññā, cintāsutamayādito.
1183
1183.
47正如心念消散,谓其已断除烦恼。
Tatthattanova cintāya, nipphannattāti tassa sā;
48智慧当由思维而生,然由广大智慧加以阐述。
Hoti cintāmayā paññā, bhūripaññena desitā.
1184
1184.
50然而,若闻他人所说,获得了智慧者,此处即指这般。
Parato pana sutvāna, laddhā paññā ayaṃ idha;
51通过所闻而成就者,智慧即自如耳所习得之智慧。
Suteneva ca nipphannā, paññā sutamayā matā.
1185一千一百八十五。
1185.
53如同彼处,此处亦然,依修习之住,
Yathā vāpi tathā cettha, bhāvanāya vasena tu;
54智慧得以完成安住,此智慧是由修习生起者。
Nipphannā appanāpattā, paññā sā bhāvanāmayā.
1186一千一百八十六。
1186.
56分析分别能力的四种类用法,应当是四种。
Paṭisambhidācatukkassa, vasena catudhā siyā;
57在意义法的宣说中,知识乃于知识中出现,亦归于三种。
Atthadhammaniruttīsu, ñāṇaṃ ñāṇesu tīsupi.
1187一一八七。
1187.
59凡所有因缘所生之物,及其果报与作用,
Yaṃ kiñci paccayuppannaṃ, vipākā ca kriyā tathā;
60以及涅槃的说明,五者构成义理的总摄。
Nibbānaṃ bhāsitattho ca, pañcete atthasaññitā.
1188一一八八。
1188.
62果报所生之因,也曾论述于圣道之中;
Phalanibbattako hetu, ariyamaggo ca bhāsitaṃ;
63善恶二法,共五类名相所涵摄。
Kusalākusalañceti, pañcete dhammasaññitā.
1189
1189.
65依此意义及法,专指此于修行所说之法;
Tasmiṃ atthe ca dhamme ca, yā sabhāvanirutti tu;
66此讲义即是,于善解之辞内所体现之释义。
Niruttīti ca niddiṭṭhā, niruttikusalena sā.
1190
1190.
68观察法相,分为三重观察;
Ñāṇaṃ ārammaṇaṃ katvā, tividhaṃ paccavekkhato;
69于这些智慧中,所领悟的智慧即为所证。
Tesu ñāṇesu yaṃ ñāṇaṃ, paṭibhānanti taṃ mataṃ.
1191一一九一。
1191.
71通过诵持疑义与听闻得法;
Pariyattiparipucchāhi , savanādhigamehi ca;
72依先后次第而行,分别种种解脱之法。
Pubbayogena gacchanti, pabhedaṃ paṭisambhidā.
24此处如何应当修习——
Kathaṃ bhāvetabbāti ettha –
1192
1192.
75在五蕴等法中,称为地法,是瑜伽行者所观照的对象;
Khandhādīsu hi dhammesu, bhūmibhūtesu yoginā;
76此处以起、止等法作例,说明它们的涵义。
Uggahādivasenettha, katvā paricayaṃ pana.
1193
1193.
78修成戒律与心净之后,进一步进入;
Sīlaṃ cittavisuddhiñca, sampādetvā tato paraṃ;
79通过成就五种净处:见净等,以达清净。
Diṭṭhisuddhādayo pañca, sampādentena suddhiyā.
1194一千一百九十四。
1194.
81以具足智慧、敬畏之心,生死之由始终思维;
Tāya paññāya yuttena, bhītena jananādito;
82应由比丘持续修习生死之现象。
Bhāvetabbā bhavābhāvaṃ, patthayantena bhikkhunā.
1195一千一百九十五。
1195.
84色、受、想,及行亦悉,
Rūpañca vedanā saññā, saṅkhārā ceva sabbaso;
85识五者,谓五蕴,皆为觉者所说。
Viññāṇañceti pañcete, khandhā sambuddhadesitā.
1196
1196.
87在此,所有称为色的现象,包含过去、未来以及现在的色;
Tattha yaṃ kiñci rūpaṃ taṃ, atītānāgatādikaṃ;
88无论是内在还是外在,也无论是细微如嫩芽般的新色。
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, sukhumoḷārikampi vā.
1197
1197.
90既有低劣的,也有上佳的,无论是远方的,还是近旁的;
Hīnaṃ vāpi paṇītaṃ vā, yaṃ dūre yañca santike;
91将这些统统合为一体,称为色蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, rūpakkhandhoti vuccati.
1198一一九八。
1198.
93他法中一切一切所感知之感受,
Itaresupi yaṃ kiñci, taṃ vedayitalakkhaṇaṃ;
94若将之统一专注,则称为感受蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, vedanākkhandhatā katā.
1199一一九九。
1199.
96心生诸法具有分别识别之特性,
Cittajaṃ pana yaṃ kiñci, taṃ sañjānanalakkhaṇaṃ;
97若专注整合,则称为想蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, saññākkhandhoti vuccati.
1200
1200.
99一切因心所生起者,具有造作之相;
Yaṃ kiñci cittasambhūtaṃ, abhisaṅkhāralakkhaṇaṃ;
100全部统一视为一体,则谓造作蕴已成就。
Sabbaṃ tamekato katvā, saṅkhārakkhandhatā katā.
1201一二〇一。
1201.
102其中心所显现者,则为认识之相;
Tattha cittaṃ tu yaṃ kiñci, taṃ vijānanalakkhaṇaṃ;
103全部统一观照后,即称为识蕴已成就。
Sabbaṃ tamekato katvā, viññāṇakkhandhatā katā.
1202一二零二。
1202.
105四大元素共存,取有二十四种;
Cattāro ca mahābhūtā, upādā catuvīsati;
106此中八十二色识,认识色是色。
Aṭṭhavīsatidhā cetaṃ, rūpaṃ rūpanti gaṇhati.
1203一二零三。
1203.
108由一心而生聚合,是感受等五蕴;
Ekāsītiyā cittena, saṃyuttā vedanādayo;
109感受,认知,行,识五蕴成一体。
Vedanāsaññāsaṅkhāra-viññāṇakkhandhasaññitā.
1204一二零四。
1204.
111五蕴中有四蕴以色者为色,名与相分别谓之;
Cattārorūpino khandhe, nāmanti parigaṇhati;
112色蕴因色生,名蕴则为非色之物。
Rūpakkhandho bhave rūpaṃ, nāmakkhandhā arūpino.
1205一二零五。
1205.
114色者有色相,名者有名相;
Ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, nāmaṃ namanalakkhaṇaṃ;
115此即简略而言,色与名合称为名色。
Iti saṅkhepato nāma-rūpaṃ so parigaṇhati.
1206一二零六。
1206.
117如同棕榈树的叶柄,但它的根茎却是两重的;
Phālento viya tālassa, kandaṃ tu yamakaṃ dvidhā;
118它示现名字,也示现色相,然则名字与色相有两种。
Vavatthapeti nāmañca, rūpañcāti dvidhā pana.
1207一二零七。
1207.
120名字与色相不同,
Nāmato rūpato añño,
121或为生命,或为人。
Satto vā puggalopi vā;
122或谓『无我』不存在,
Attā vā koci natthīti,
123此语终古恒常成立。
Niṭṭhaṃ gacchati sabbadā.
1208一二〇八。
1208.
125如此解说,名色本质;
Evaṃ vavatthapetvā so, nāmarūpaṃ sabhāvato;
126为断除众生迷惑义,依多经教义而说。
Sattasammohaghātatthaṃ, bahusuttavasenidha.
1209一二〇九。
1209.
128唯有名色而已, 并无真实的个人存在;
Nāmarūpamattaññeva, natthi kocidha puggalo;
129于是聪明者在此教法中, 如实加以阐述说明。
Evamettha paṇḍito poso, vavatthapeti taṃ pana.
43此文已曾指出缘故—
Vuttaṃ hetaṃ –
1210
1210.
132正如肢体器官聚合,
‘‘Yathāpi aṅgasambhārā,
133车具有响声这般;
Hoti saddo ratho iti;
134如是, 在诸蕴之内存在时,
Evaṃ khandhesu santesu,
135谓之『有』或『存在』。
Hoti sattoti sammutī’’ti.
1211
1211.
137譬如木材,内心自生而无主,
Yathāpi dāruyantampi, nijjīvañca nirīhakaṃ;
138木柴与绳相续相依,故而移动亦止于此。
Dārurajjusamāyoge, taṃ gacchatipi tiṭṭhati.
1212
1212.
140如此,名色也是如此,具有自生自灭、无自主的性质;
Tathedaṃ nāmarūpampi, nijjīvañca nirīhakaṃ;
141在相互相聚、相互依存中,名色虽变迁却仍旧存在。
Aññamaññasamāyoge, taṃ gacchatipi tiṭṭhati.
47对此古书记载云——
Tenāhu porāṇā –
1213
1213.
144‘在此真实存在的是名与色,
‘‘Nāmañca rūpañca idhatthi saccato,
145而此处既无实体,亦无人的存在;’
Na hettha satto manujo ca vijjati;
146此乃因缘聚合而成的虚空一般之物,
Suññaṃ idaṃ yantamivābhisaṅkhataṃ,
147如同苦之芦柴堆等积聚物。
Dukkhassa puñjo tiṇakaṭṭhasādiso’’ti.
1214一二一四。
1214.
149相互依存,确实存在于杖棍等静止物中;
Aññamaññūpanissāya , daṇḍakesu ṭhitesu hi;
150当其之一倒下时,其他亦随之倒下。
Ekasmiṃ patamāne tu, tatheva patatītaro.
50故昔人云——
Tenāhu porāṇā –
1215一二一五。
1215.
153『名色二者,相互倚赖;
‘‘Yamakaṃ nāmarūpañca, ubho aññoññanissitā;
154一者生于另一者上,二者彼此为因缘。』
Ekasmiṃ bhijjamānasmiṃ, ubho bhijjanti paccayā’’ti.
1216一二一六。
1216.
156名色已经上升时,其名有生灭;
Utinnaṃ nāmarūpānaṃ, nāmaṃ nittejamettha taṃ;
157正如力量所及,不能使其持续不变。
Sakeneva hi tejena, na sakkoti pavattituṃ.
1217
1217.
159不为自己耕作,不停留不前行;
Na byāharati no seti, na tiṭṭhati na gacchati;
160不破坏不偷盗,不享用不食用。
Na bhedeti na coreti, na bhuñjati na khādati.
1218
1218.
162色亦无光泽,世间普无姓名;
Tathā rūpampi nittejaṃ, vinā nāmañca sabbathā;
163因其不像火的光辉,故不能运转。
Sakeneva hi tejena, na sakkoti pavattituṃ.
1219一二一九。
1219.
165『我食』、『我饮』,以及同样地『我嚼』;
Bhuñjāmīti pivāmīti, khādāmīti tatheva ca;
166『我哭』、『我笑』——此等于色中皆不可得。
Rodāmīti hasāmīti, rūpassetaṃ na vijjati.
1220一二二〇。
1220.
168名称依附于色,色又依附于名称;
Nāmaṃ nissāya rūpaṃ tu, rūpaṃ nissāya nāmakaṃ;
169一切现象常转变,乃是基于五种外境的缘起。
Pavattati sadā sabbaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
1221一二二一。
1221.
171本义以及表相皆涵摄于此,
Imassa pana atthassa, āvibhāvatthameva ca;
172犹如玄龟头顶之莲座,是此处当比之物。
Jaccandhapīṭhasappīnaṃ, vattabbā upamā idha.
1222一二二二。
1222.
174譬如众人依船而渡,往至彼岸;
Yathā hi nāvaṃ nissāya, manussā yanti aṇṇave;
175如是色身依托之,名色因此而起。
Evaṃ rūpampi nissāya, nāmakāyo pavattati.
1223一二二三。
1223.
177譬如人借助船只,渡行在水波之上;
Yathā manusse nissāya, nāvā gacchati aṇṇave;
178犹如借助名称而行,形象与身体随之运行。
Evaṃ nāmampi nissāya, rūpakāyo pavattati.
1224一二二四。
1224.
180解除对色受五蕴的烦恼,于一切名色中如此;
Sattasaññaṃ vinodetvā, nāmarūpassa sabbathā;
181此即为『正见清净』之真实显示。
Yāthāvadassanaṃ etaṃ, ‘‘diṭṭhisuddhī’’ti vuccati.
1225一二二五。
1225.
183欲得解脱者,欲断苦的生死根本;
Parimuccitukāmo ca, dukkhato jātiādito;
184应断除二蔽障,而博学者当勤修习。
Antadvayaṃ vivajjetvā, bhāvaye pana paṇḍito.
1226一二二六。
1226.
186对于净除见惑,此悉净法,
Diṭṭhivisuddhimimaṃ parisuddhaṃ,
187诚实而精进的人则更能成就。
Suṭṭhutaraṃ tu karoti naro yo;
188由见所成的污垢完全消失,
Diṭṭhigatāni malāni asesaṃ,
189因为那人内心的污秽确实不再生起。
Nāsamupenti hi tassa narassa.
190如是,《阿毗达摩入门》中名为“见清净的阐释”
Iti abhidhammāvatāre diṭṭhivisuddhiniddeso nāma
191第十八章。
Aṭṭhārasamo paricchedo.