18. 第十八章
1第十八章
18. Aṭṭhārasamo paricchedo
2见清净的阐释
Diṭṭhivisuddhiniddeso
1170
1170.
2修习了具足神通的禅定之后,紧接着;
Samādhiṃ pana sābhiññaṃ, bhāvetvā tadanantaraṃ;
3因此,那位具慧的比丘应当修习智慧。
Bhāvetabbā yato paññā, bhikkhunā tena dhīmatā.
1171
1171.
5现在,我将开示这最上的智慧修习;
Tatohaṃ dāni vakkhāmi, paññābhāvanamuttamaṃ;
6简而言之,它能为比丘们带来殊胜的喜与乐。
Samāseneva bhikkhūnaṃ, paraṃ pītisukhāvahaṃ.
1172一千一百七十二。
1172.
8什么是智慧?它的意义是什么?
Kā paññā pana ko cattho,
9它的相、味等是什么?
Kimassā lakkhaṇādikaṃ;
10它有几种?如何通过它,
Katidhā sā kathaṃ tena,
11而被称为应当修习?
Bhāvetabbāti vuccate. –
1173一千一百七十三。
1173.
13慧是观慧,与功德心相应;
Paññā vipassanāpaññā, puññacittasamāyutā;
14了知故为慧,或依行相了知而为智;
Pajānātīti paññā sā, jānanā vā pakārato.
1174一一七四
1174.
16想、识、慧三者,有何差别?有何不同?
Saññāviññāṇapaññānaṃ, ko viseso kimantaraṃ;
17想、识、慧,虽同具认知,亦彼此相等;
Saññāviññāṇapaññānaṃ, jānanatte samepi ca.
1175一一七五。
1175.
19想仅仅是标记而已,然于青等;
Yā sañjānanamattaṃva, saññā nīlādito pana;
20它却不能通达相状。
Lakkhaṇappaṭivedhaṃ tu, kātuṃ sakkoti neva sā.
1176一一七六。
1176.
22而识了知青、黄等境;
Viññāṇaṃ pana jānāti, nīlapītādigocaraṃ;
23亦能通达无常等相。
Sakkotipi aniccādilakkhaṇaṃ paṭivijjhituṃ.
1177一一七七。
1177.
25纵使努力,仍不能令他到达那道路;
Ussakkitvā na sakkoti, maggaṃ pāpetumeva taṃ;
26慧,则能成就前述的方法,也能成就那三种。
Paññā vuttanayaṃ kātuṃ, sakkoti tividhampi taṃ.
1178
1178.
28然而,这三者的差别已得阐明;
Imesaṃ pana tiṇṇampi, viseso samudīrito;
29即通达一切法之自性。
Sabbesaṃ pana dhammānaṃ, sabhāvapaṭivedhanaṃ.
1179
1179.
31而慧的特相,由了知特相者所阐明。
Lakkhaṇaṃ pana paññāya, lakkhaṇaññūhi dīpitaṃ;
32以破除痴暗为作用。
Sammohanandhakārassa, viddhaṃsanarasā matā.
1180一一八〇。
1180.
34以无痴为现起,以近行定为近因。
Asammohapaccupaṭṭhānā , samādhāsannakāraṇā;
35应如此了知:慧之特相等,当如是知解。
Evamettha ca viññeyyā, paññāya lakkhaṇādikā.
36此处,就“有多少种”而言——
Katidhāti ettha –
1181
1181.
38依特相而言,说为一类,
Lakkhaṇenekadhā vuttā,
39智慧分为世间与出世间两类。
Lokikālokikā dvidhā;
40在此,与世间道相应者,
Lokiyenettha maggena,
41此智慧即是世间性的。
Yuttā sā lokikā siyā.
1182
1182.
43与出世间道相应者,即被视为出世间的。
Lokuttarena maggena, yuttā lokuttarā matā;
44智慧亦有三种:思所成慧、闻所成慧等。
Tividhāpi siyā paññā, cintāsutamayādito.
1183
1183.
46其中,依思惟而成就,故该智慧为思所成慧,此为广慧者所开示。
Tatthattanova cintāya, nipphannattāti tassa sā;
47(此句已与前颂合并处理。)
Hoti cintāmayā paññā, bhūripaññena desitā.
1184
1184.
49复次,此处,从他人听闻而得之智慧,
Parato pana sutvāna, laddhā paññā ayaṃ idha;
50即由听闻所成就,称为闻所成慧。
Suteneva ca nipphannā, paññā sutamayā matā.
11851185.
1185.
52同样地,在此依于修习,
Yathā vāpi tathā cettha, bhāvanāya vasena tu;
53由修习成就、达到安止的智慧,即是修所成慧。
Nipphannā appanāpattā, paññā sā bhāvanāmayā.
11861186。
1186.
55依无碍解四类,可有四种;
Paṭisambhidācatukkassa, vasena catudhā siyā;
56于义、法、词中,于三智为智。
Atthadhammaniruttīsu, ñāṇaṃ ñāṇesu tīsupi.
1187一一八七。
1187.
58凡缘所生者,异熟与唯作亦然;
Yaṃ kiñci paccayuppannaṃ, vipākā ca kriyā tathā;
59涅槃与所说义,此五者称为义。
Nibbānaṃ bhāsitattho ca, pañcete atthasaññitā.
1188一一八八。
1188.
61能生果之因、圣道与所说,
Phalanibbattako hetu, ariyamaggo ca bhāsitaṃ;
62善与不善——此五者名为法。
Kusalākusalañceti, pañcete dhammasaññitā.
1189
1189.
64于彼义与法中,凡有自性之词者;
Tasmiṃ atthe ca dhamme ca, yā sabhāvanirutti tu;
65即被精通词义者称为“词”。
Niruttīti ca niddiṭṭhā, niruttikusalena sā.
1190
1190.
67以智为所缘,作三种观察者;
Ñāṇaṃ ārammaṇaṃ katvā, tividhaṃ paccavekkhato;
68在这些智中,那种智被称为无碍辩。
Tesu ñāṇesu yaṃ ñāṇaṃ, paṭibhānanti taṃ mataṃ.
1191一一九一。
1191.
70通过教理的参问与听闻的证得,
Pariyattiparipucchāhi , savanādhigamehi ca;
71由宿世业行而达至无碍解的分类。
Pubbayogena gacchanti, pabhedaṃ paṭisambhidā.
72于此处,应如何修习——
Kathaṃ bhāvetabbāti ettha –
1192
1192.
74于作为地基的五蕴等诸法,瑜伽行者
Khandhādīsu hi dhammesu, bhūmibhūtesu yoginā;
75在此,通过把握等方式熟习之后,
Uggahādivasenettha, katvā paricayaṃ pana.
1193
1193.
77成就戒清净与心清净之后,从此更进;
Sīlaṃ cittavisuddhiñca, sampādetvā tato paraṃ;
78由成就见清净等五种清净。
Diṭṭhisuddhādayo pañca, sampādentena suddhiyā.
1194一千一百九十四。
1194.
80由具足彼慧、怖畏生等故;
Tāya paññāya yuttena, bhītena jananādito;
81由欲求超越有与非有的比丘所应修习。
Bhāvetabbā bhavābhāvaṃ, patthayantena bhikkhunā.
1195一千一百九十五。
1195.
83色、受、想,及诸行,悉皆
Rūpañca vedanā saññā, saṅkhārā ceva sabbaso;
84与识,此五蕴为等正觉者所宣说。
Viññāṇañceti pañcete, khandhā sambuddhadesitā.
1196
1196.
86其中,任何色,无论是过去、未来……
Tattha yaṃ kiñci rūpaṃ taṃ, atītānāgatādikaṃ;
87或内或外,或细或粗;
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, sukhumoḷārikampi vā.
1197
1197.
89或劣或胜,或远或近;
Hīnaṃ vāpi paṇītaṃ vā, yaṃ dūre yañca santike;
90将此一切合而为一,即称为色蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, rūpakkhandhoti vuccati.
1198一一九八。
1198.
92其余诸蕴中,凡是具领纳之相者;
Itaresupi yaṃ kiñci, taṃ vedayitalakkhaṇaṃ;
93将这一切总合为一,即说为受蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, vedanākkhandhatā katā.
1199一一九九。
1199.
95再者,凡是心所生的任何[法],以认知为相者。
Cittajaṃ pana yaṃ kiñci, taṃ sañjānanalakkhaṇaṃ;
96将这一切总合为一,便称为想蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, saññākkhandhoti vuccati.
1200
1200.
98凡是由心而生的,都具有造作之相;
Yaṃ kiñci cittasambhūtaṃ, abhisaṅkhāralakkhaṇaṃ;
99将这一切总合为一,便称为行蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, saṅkhārakkhandhatā katā.
1201一二〇一
1201.
101其中,凡任何心,皆有识知之相;
Tattha cittaṃ tu yaṃ kiñci, taṃ vijānanalakkhaṇaṃ;
102将这一切总括为一,即名为识蕴。
Sabbaṃ tamekato katvā, viññāṇakkhandhatā katā.
1202一二零二。
1202.
104四大种与二十四种所造色;
Cattāro ca mahābhūtā, upādā catuvīsati;
105此色以二十八种方式,执取为色。
Aṭṭhavīsatidhā cetaṃ, rūpaṃ rūpanti gaṇhati.
1203一二〇三。
1203.
107与八十一心相应的受等;
Ekāsītiyā cittena, saṃyuttā vedanādayo;
108这即称为受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。
Vedanāsaññāsaṅkhāra-viññāṇakkhandhasaññitā.
1204一二〇四
1204.
110他将四无色蕴归摄为“名”;
Cattārorūpino khandhe, nāmanti parigaṇhati;
111色蕴即是色,名蕴则是无色。
Rūpakkhandho bhave rūpaṃ, nāmakkhandhā arūpino.
1205一二零五
1205.
113色以坏灭为相,名以倾向为相;
Ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, nāmaṃ namanalakkhaṇaṃ;
114他如此简略地把握了名色。
Iti saṅkhepato nāma-rūpaṃ so parigaṇhati.
1206一二零六。
1206.
116犹如劈开多罗树的叶梗,将其块茎一分为二;
Phālento viya tālassa, kandaṃ tu yamakaṃ dvidhā;
117他分别确定名与色,如是分为二法。
Vavatthapeti nāmañca, rūpañcāti dvidhā pana.
1207一二零七。
1207.
119名与色之外,
Nāmato rūpato añño,
120别无有情或补特伽罗;
Satto vā puggalopi vā;
121并无任何‘我’存在。
Attā vā koci natthīti,
122它恒常抵达究竟。
Niṭṭhaṃ gacchati sabbadā.
1208一二〇八。
1208.
124他如此决断之后,如实观照名色;
Evaṃ vavatthapetvā so, nāmarūpaṃ sabhāvato;
125为断除众生迷惑,此处依众多经典而说。
Sattasammohaghātatthaṃ, bahusuttavasenidha.
1209一二〇九。
1209.
127唯是名色而已,此处并无任何补特伽罗;
Nāmarūpamattaññeva, natthi kocidha puggalo;
128如此,智者在此确定彼。
Evamettha paṇḍito poso, vavatthapeti taṃ pana.
129因为这是世尊所说的:
Vuttaṃ hetaṃ –
1210
1210.
131正如由各个部件组合起来,
‘‘Yathāpi aṅgasambhārā,
132便有了‘车’这个名称;
Hoti saddo ratho iti;
133同理,当诸蕴存在时,
Evaṃ khandhesu santesu,
134于是便有‘众生’的假名。
Hoti sattoti sammutī’’ti.
1211
1211.
136譬如木制的机关人偶,无命亦无主动者;
Yathāpi dāruyantampi, nijjīvañca nirīhakaṃ;
137当木件与绳索结合时,它便能行走,能站立。
Dārurajjusamāyoge, taṃ gacchatipi tiṭṭhati.
1212
1212.
139同样,这名色也无命、无主动者;
Tathedaṃ nāmarūpampi, nijjīvañca nirīhakaṃ;
140彼此结合时,它既能行走,也能站立。
Aññamaññasamāyoge, taṃ gacchatipi tiṭṭhati.
141是故古德云——
Tenāhu porāṇā –
1213
1213.
143名与色于此中真实存在,
‘‘Nāmañca rūpañca idhatthi saccato,
144然而此处既无有情,亦无有人;
Na hettha satto manujo ca vijjati;
145此名色是空,犹如机关被造作而成,
Suññaṃ idaṃ yantamivābhisaṅkhataṃ,
146是苦的积聚,犹如草堆薪堆等。’
Dukkhassa puñjo tiṇakaṭṭhasādiso’’ti.
1214一二一四。
1214.
148因为当它们彼此相依、立于杖棍之上时,
Aññamaññūpanissāya , daṇḍakesu ṭhitesu hi;
149当其中一个倒下时,另一个也同样倒下。
Ekasmiṃ patamāne tu, tatheva patatītaro.
150所以古德说:
Tenāhu porāṇā –
1215一二一五。
1215.
152名与色二者,互相依止;
‘‘Yamakaṃ nāmarūpañca, ubho aññoññanissitā;
153当其中之一坏灭时,二者皆由因缘而坏灭。
Ekasmiṃ bhijjamānasmiṃ, ubho bhijjanti paccayā’’ti.
1216一二一六
1216.
155于已超越的名色中,此处的名是无力的;
Utinnaṃ nāmarūpānaṃ, nāmaṃ nittejamettha taṃ;
156因为仅凭自身之力,它便无法持续流转。
Sakeneva hi tejena, na sakkoti pavattituṃ.
1217
1217.
158它不言语、不躺卧、不站立、不走动;
Na byāharati no seti, na tiṭṭhati na gacchati;
159它不作破坏、不偷盗,不吃、不嚼。
Na bhedeti na coreti, na bhuñjati na khādati.
1218
1218.
161同样地,若无‘名’的参与,色便全然无力;
Tathā rūpampi nittejaṃ, vinā nāmañca sabbathā;
162只因仅凭一己之力,它无法运作。
Sakeneva hi tejena, na sakkoti pavattituṃ.
1219一二一九
1219.
164‘我吃’、‘我饮’,‘我嚼’亦然;
Bhuñjāmīti pivāmīti, khādāmīti tatheva ca;
165‘我哭’、‘我笑’——于色中皆不可得。
Rodāmīti hasāmīti, rūpassetaṃ na vijjati.
1220一二二〇。
1220.
167名依止于色,而色依止于名;
Nāmaṃ nissāya rūpaṃ tu, rūpaṃ nissāya nāmakaṃ;
168在五蕴有地中,一切恒常如此运转。
Pavattati sadā sabbaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
1221一二二一。
1221.
170为阐明此义,
Imassa pana atthassa, āvibhāvatthameva ca;
171此处应说生盲与跛子之譬喻。
Jaccandhapīṭhasappīnaṃ, vattabbā upamā idha.
1222一二二二。
1222.
173譬如,人们依凭船只,航行于大海;
Yathā hi nāvaṃ nissāya, manussā yanti aṇṇave;
174同样,名身也依止于色而得以流转。
Evaṃ rūpampi nissāya, nāmakāyo pavattati.
1223一二二三。
1223.
176譬如,船依止于人,航行于海上;
Yathā manusse nissāya, nāvā gacchati aṇṇave;
177同样地,色身依止于名而运转。
Evaṃ nāmampi nissāya, rūpakāyo pavattati.
1224一二二四。
1224.
179彻底丢弃对名色的有情想之后,
Sattasaññaṃ vinodetvā, nāmarūpassa sabbathā;
180这种如实见,便称作‘见清净’。
Yāthāvadassanaṃ etaṃ, ‘‘diṭṭhisuddhī’’ti vuccati.
1225一二二五。
1225.
182若欲从生等之苦解脱,
Parimuccitukāmo ca, dukkhato jātiādito;
183则应远离二边,智者当修习。
Antadvayaṃ vivajjetvā, bhāvaye pana paṇḍito.
1226一二二六。
1226.
185此即清净的见清净,
Diṭṭhivisuddhimimaṃ parisuddhaṃ,
186而那人更能令其极为圆满。
Suṭṭhutaraṃ tu karoti naro yo;
187一切见所生之垢秽,
Diṭṭhigatāni malāni asesaṃ,
188确实不会靠近他。
Nāsamupenti hi tassa narassa.
191如是,《阿毗达摩入门》中名为“见清净的阐释”
Iti abhidhammāvatāre diṭṭhivisuddhiniddeso nāma
192第十八章。
Aṭṭhārasamo paricchedo.