16. 第十六章
1第十六章
16. Soḷasamo paricchedo
2神通解说
Abhiññāniddeso
1043
1043.
2我今当说此后之法,是能令智慧清净的殊胜之法;
Ito paraṃ karissāmi, paññāsuddhikaraṃ paraṃ;
3五种神通,仅阐明其纲要。
Pañcannampi abhiññānaṃ, mukhamattanidassanaṃ.
1044
1044.
5色界、无色界等至,
Rūpārūpasamāpattī,
6令生起已,复令止息;
Nibbattetvā panaṭṭhapi;
7世间神通,
Lokikāpi abhiññāyo,
8亦当由智者修习。
Bhāvetabbā vibhāvinā.
1045
1045.
10纵唯第四禅那,具念者善修而自在;
Catutthajjhānamattepi, suciṇṇavasinā satā;
11瑜伽行者应于诸神通中致力修习。
Anuyogamabhiññāsu, kātuṃ vattati yogino.
1046
1046.
13所谓神通,对于比丘们而言,乃是具神通者中的无上者;
Abhiññā nāma bhikkhūnaṃ, sābhiññānaṃ anuttaro;
14因其确为庄严、救护与导师,故被称说。
Alaṅkāro hi tāṇanti, satthanti ca pavuccati.
1047
1047.
16修习瑜伽的比丘,于已生起的诸神通中得以具足;
Nibbattitāsvabhiññāsu, yogāvacarabhikkhunā;
17因为那时,他的定之修习将达到圆满。
Samādhibhāvanā hissa, tadā niṭṭhaṅgatā siyā.
1048
1048.
19天眼通、天耳通、他心智与神变智,
Dibbāni cakkhusotāni, iddhicittavijānanaṃ;
20宿命随念智,此是五种神通。
Pubbenivāsañāṇanti, pañcābhiññā imā siyuṃ.
1049
1049.
22依循遍等随顺等法,及十四种行道;
Kasiṇānulomatādīhi, catuddasanayehi ca;
23若欲证得神通者,应当调伏自心。
Dametabbamabhiññāyo, pattukāmena mānasaṃ.
1050
1050.
25当心已调伏、安住于定,清净、明净、无垢染时;
Dante samāhite suddhe, pariyodāte anaṅgaṇe;
26无随烦恼,柔软、适合作业,安住不动时。
Nupaklese mudubhūte, kammanīye ṭhitācale.
1051一〇五一。
1051.
28如是,当心具足八支,为现神变智故;
Iti aṭṭhaṅgasampanne, citte iddhividhāya ca;
29若引导其心,神变示现便得成就。
Abhinīharati ce cittaṃ, sijjhatiddhivikubbanaṃ.
1052一〇五二。
1052.
31他先进入作为神通基础的根本禅那,而后从彼出定;
Abhiññāpādakajjhānaṃ, samāpajja tato pana;
32出定之后,若他愿意,便能忆念百生,乃至千生。
Vuṭṭhāya hi sataṃ vāpi, sahassaṃ vā yadicchati.
1053
1053.
34他便将心如此作意:“我忆念百生,我忆念百生。”
‘‘Sataṃ homi sataṃ homī’’-ccevaṃ katvāna mānasaṃ;
35先进入作为神通基础的根本禅那,然后从此定出定。
Abhiññāpādakajjhānaṃ, samāpajja tato pana.
1054
1054.
37出定之后,他再次决意,
Vuṭṭhāya punadhiṭṭhāti,
38与决意之心一同。
Sahādhiṭṭhānacetasā;
39那位瑜伽行者确实成就百数,
Sataṃ hoti hi so yogī,
40对于千数等,方法也是如此。
Sahassādīsvayaṃ nayo.
1055
1055.
42然而,根本禅那的心,应当以似相为所缘。
Pādakajjhānacittaṃ tu, nimittārammaṇaṃ siyā;
43此处,遍作心则不以百(数)为所缘。
Parikammamanānettha, satārammaṇikāni tu.
1056一〇五六
1056.
45而那决意之心,也正是以百(数)为所缘;
Tadādhiṭṭhānacittampi , satārammaṇameva taṃ;
46如同先前所说的安止心,在种姓心之后生起。
Pubbe vuttappanācittaṃ, viya gotrabhunantaraṃ.
1057一〇五七。
1057.
48在那里,一个属于第四禅的心生起;
Tamekaṃ jāyate tattha, catutthajjhānikaṃ mano;
49唯遍作有其差别,余皆同前。
Parikammavisesova, sesaṃ pubbasamaṃ idha.
52神变智。
Iddhividhañāṇaṃ.
1058一〇五八
1058.
51此处,天耳应如何修习?
Dibbasotamidaṃ tattha, bhāvetabbaṃ kathaṃ siyā;
52进入作为神通基础的禅那,而后从中出定。
Abhiññāpādakajjhānaṃ, samāpajja tato puna.
1059一〇五九。
1059.
54出定之后,便以欲界心作遍作;
Vuṭṭhāya parikammena, kāmāvacaracetasā;
55应当作意声音,无论是大的还是微细的。
Saddo āvajjitabbova, mahanto sukhumopi ca.
1060
1060.
57当他这样作意于声音之相时,
Tassevaṃ pana saddassa, nimittaṃ manasi kubbato;
58他的天耳通将会由此生起。
Dibbasotamidānissa, uppajjissati taṃ iti.
1061一〇六一。
1061.
60于诸声中,取某一声以为所缘;
Saddesvaññataraṃ saddaṃ, katvā ārammaṇaṃ tato;
61所缘生起灭已,复起意门转向。
Uppajjitvā niruddhe tu, manodvārāvajjane puna.
1062
1062.
63速行心实生起,其数为四或五;
Javanāni hi jāyante, tassa cattāri pañca vā;
64其中,于前诸心,则为三或四。
Purimānettha cittesu, tīṇi cattāri vā pana.
1063
1063.
66名为遍作、近行、随顺、种姓;
Parikammopacārānu-lomagotrabhunāmakā;
67第四或第五,称为安止心。
Catutthaṃ pañcamaṃ vāpi, appanācittamīritaṃ.
1064一〇六四。
1064.
69与安止心俱生之智,
Sahajātaṃ tu yaṃ ñāṇaṃ, appanāmānasena hi;
70通晓教法者称此智为天耳智。
Taṃ ñāṇaṃ dibbasotanti, vadanti sutakovidā.
1065一〇六五。
1065.
72那位瑜伽行者以所生之力,成就此智;
Thāmajātaṃ karontena, taṃ ñāṇaṃ tena yoginā;
73我以心听闻此处所入之声。
‘‘Etthantaragataṃ saddaṃ, suṇāmī’’ti ca cetasā.
1066一千又六十六。
1066.
75一指、二指,乃至更宽。
Aṅgulaṃ dvaṅgulaṃ bhiyyo,
76一拃、一肘也是如此;
Vidatthi ratanaṃ tathā;
77村庄、区域,从那里直至
Gāmo deso tato yāva,
78轮围世界,乃至更远。
Cakkavāḷā tato paraṃ.
1067一〇六七。
1067.
80如是确定之后,应当依次第修习;
Iccevaṃ tu paricchijja, vaḍḍhetabbaṃ yathākkamaṃ;
81此即已证得神通者,以根本业处为所缘。
Eso adhigatābhiñño, pādakārammaṇena tu.
1068一〇六八。
1068.
83他能听闻一切所触之处所发的任何声音。
Phuṭṭhokāsagate sadde, sabbe pana suṇāti so;
84即便只听片言只语,他亦能善加辨别。
Suṇanto pāṭiyekkampi, sallakkhetuṃ pahoti so.
88天耳智。
Dibbasotañāṇaṃ.
1069一零六九。
1069.
86那么,应如何生起他心智呢?
Kathaṃ panuppādetabbaṃ, cetopariyamānasaṃ;
87此智实依天眼而得成就。
Dibbacakkhuvaseneva, idaṃ ñāṇaṃ panijjhati.
1070一〇七〇。
1070.
89然应令光明增长,以此天眼……
Ālokaṃ pana vaḍḍhetvā, tasmā dibbena cakkhunā;
90然而,依心脏而流转的血液……
Hadayaṃ pana nissāya, vattamānaṃ tu lohitaṃ.
1071
1071.
92见后,即可了知他人之心,
Disvā parassa viññeyyaṃ,
93比丘之心便能如此了知;
Hoti cittaṃ tu bhikkhunā;
94心与欢喜相随,
Somanassayute citte,
95血即呈现红色。
Lohitaṃ lohitaṃ siyā.
1072
1072.
97当心与忧俱时,即呈黑色;
Domanassayute citte, vattamāne tu kāḷakaṃ;
98当心与舍俱时,即如胡麻油之喻。
Upekkhāsahite citte, tilatelūpamaṃ siyā.
1073一〇七三。
1073.
100因此,见到其他有情的心血后,
Tasmā parassa sattassa, disvā hadayalohitaṃ;
101应令那已得力的他心智生起。
Cetopariyañāṇaṃ taṃ, kātabbaṃ thāmataṃ gataṃ.
1074一零七四。
1074.
103当它如此得力之时,便随顺次第而
Evaṃ thāmagate tasmiṃ, yathānukkamato pana;
104唯能了知于其心,而无须见血色现。
Cittameva vijānāti, vinā lohitadassanaṃ.
1075一〇七五。
1075.
106欲界心,以及色界、无色界之心;
Kāmāvacaracittañca, rūpārūpesu mānasaṃ;
107他悉能了知,能分辨有贪等种种差别。
Sabbameva vijānāti, sarāgādippabhedakaṃ.
112他心智。
Cetopariyañāṇaṃ.
1076一零七六。
1076.
109应以宿命智,作彼随念;
Pubbenivāsañāṇena, kattabbā tadanussati;
110欲成就此之初业比丘,
Taṃ sampādetukāmena, ādikammikabhikkhunā;
111然而,禅那有四种,当依次第而入。
Jhānāni pana cattāri, samāpajjānupubbato.
1077
1077.
113因为从神通基础禅那出起之后,复次
Abhiññāpādakajjhānā, vuṭṭhāya hi tato puna;
114比丘所应避免的,正是那最后一种坐姿。
Bhikkhunā vajjitabbāva, nisajjā sabbapacchimā.
1078
1078.
116自那时起,一切皆依逆序而行。
Tato pabhuti sabbampi, paṭilomakkamā pana;
117凡是昼夜所作的,一切皆应作意。
Sabbamāvajjitabbaṃ taṃ, divase rattiyaṃ kataṃ.
1079
1079.
119同样依逆序,在第二日与第三日也是如此。
Paṭilomakkameneva, dutiye tatiyepi ca;
120一日之中,半月之中,一月之中,于年中亦复如是。
Divase pakkhamāsesu, tathā saṃvaccharesupi.
1080一千零八十。
1080.
122只要在此尚有结生,这位比丘便应如此行持;
Yāva asmiṃ bhave sandhi, tāva tena ca bhikkhunā;
123应当如何作意于它呢?在过去生中,也是如此。
Katamāvajjitabbaṃ taṃ, purimasmiṃ bhavepi ca.
1081一零八壹。
1081.
125在死心的刹那生起的名色,也应当妥善地作意;
Cutikkhaṇepi nibbattaṃ, nāmarūpañca sādhukaṃ;
126然而,当对那名色如此作意时,
Evamāvajjite tasmiṃ, nāmarūpe yadā pana.
1082
1082.
128即以那死心刹那的名色为所缘,
Tadevārammaṇaṃ katvā, nāmarūpaṃ cutikkhaṇe;
129此时,意门转向心便生起。
Manodvāre manakkāro, uppajjati tadā pana.
1083
1083.
131当转向心灭去之后,仍以同一所缘;
Āvajjane niruddhasmiṃ, tadevārammaṇaṃ pana;
132生起四个或五个速行心;
Katvā javanacittāni, honti cattāri pañca vā;
133如前面所说的方法,有慧者应当了知其余的道理。
Pubbe vuttanayeneva, sesaṃ ñeyyaṃ vibhāvinā.
1084一〇八四
1084.
135前面那些名为遍作等的心,确实如此;
Parikammādināmāni, purimāni bhavanti tu;
136最后的安止心,属于色界。
Pacchimaṃ appanācittaṃ, rūpāvacarikaṃ bhave.
1085一〇八五。
1085.
138依彼心而有的智,以及与彼相应者,……
Tena cittena yaṃ ñāṇaṃ, saṃyuttaṃ tena yā pana;
139与之相应的念,即称为宿住随念。
Saṃyuttā sati sā pubbe-nivāsānussatīritā.
145宿住随念智。
Pubbenivāsānussatiñāṇaṃ.
1086一千零八十六。
1086.
141比丘欲以天眼去见色,
Rūpaṃ passitukāmena, bhikkhunā dibbacakkhunā;
142而以遍相为所缘的禅那,作为神通之基础。
Kasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ, abhiññāpādakaṃ pana.
1087一千零八十七。
1087.
144令成堪能引发之后,或即火遍;
Abhinīhārakkhamaṃ katvā, tejokasiṇameva vā;
145或白遍,或光明遍。
Odātakasiṇaṃ vāpi, ālokakasiṇampi vā.
1088一〇八八。
1088.
147以此所造诸福德,及于三种遍之中;
Imesu katapuññehi, kasiṇesu ca tīsupi;
148于此,光遍被阐释为最胜。
Ālokakasiṇaṃ ettha, seṭṭhanti paridīpitaṃ.
1089一〇八九
1089.
150因此,无论是此是彼,皆应依次第而生起;
Tasmā tamitaraṃ vāpi, uppādetvā yathākkamaṃ;
151智者唯安住于近行地,而后安立此(光遍)。
Upacārabhūmiyaṃyeva, ṭhatvā taṃ pana paṇḍito.
1090一〇九〇。
1090.
153应令增长而后安立,不应生起安止;
Vaḍḍhetvāna ṭhapetabbaṃ, na uppādeyya appanaṃ;
154若生起,则成依于基础禅那者。
Uppādeti sace hoti, pādakajjhānanissitaṃ.
1091一〇九一。
1091.
156对于禅那已得增长的瑜伽行者,应当观察内在的色法;
Jhānassa vaḍḍhitassanto-gataṃ rūpaṃ tu yoginā;
157应当观察存在的色法;对于观察者,那色法亦如是。
Passitabbaṃ bhave rūpaṃ, passato pana tassa taṃ.
1092一〇九二。
1092.
159遍作相阶段,确实会如此超越;
Parikammassa vāro hi, atikkamati tāvade;
160他的光也从此迅速消失。
Ālokopi tato tassa, khippamantaradhāyati.
1093一〇九三。
1093.
162当那光消失时,色法也不可见;
Tasmiṃ antarahite rūpa-gatampi ca na dissati;
163因此,他进入基础禅那后,再从中出起。
Tenātha pādakajjhānaṃ, pavisitvā tato puna.
1094一〇九四。
1094.
165出起之后,比丘应当遍满光明;
Vuṭṭhāya pana āloko, pharitabbova bhikkhunā;
166如此次第修习,光明方能具有力量。
Evaṃ anukkameneva, āloko thāmavā siyā.
1095一〇九五。
1095.
168“愿此处有光明”,
‘‘Āloko ettha hotū’’ti,
169他仅限定了那处地方;
Yattakaṃ ṭhānameva so;
170限定就在那里,
Paricchindati tattheva,
171光明则安住。
Āloko pana tiṭṭhati.
1096
1096.
173即使整日安坐,能见者依然得见;
Divasampi nisīditvā, passato hoti dassanaṃ;
174犹如人持草炬行于路,此为譬喻。
Tiṇukkāya gato maggaṃ, purisettha nidassanaṃ.
1097一〇九七。
1097.
176这是天眼生起的次第,于此:
Uppādanakkamopissa, tatrāyaṃ dibbacakkhuno;
177将上述种种色法作为所缘之后。
Vuttappakārarūpaṃ taṃ, katvā ārammaṇaṃ pana.
1098一〇九八。
1098.
179当于意门中作意生起时,那些色法即如是呈现。
Manodvāre manakkāre, jāte yāni tadeva ca;
180以色法为所缘,速行心便生起。
Rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā, jāyanti javanāni hi.
1099一〇九九。
1099.
182那些是欲界心,有四或五种。
Kāmāvacaracittāni , tāni cattāri pañca vā;
183其余应知的内容,皆依前说之理,由智者分别了知。
Heṭṭhā vuttanayeneva, sesaṃ ñeyyaṃ vibhāvinā.
1100
1100.
185彼成就义利之心,说为第四禅心;
Atthasādhakacittaṃ taṃ, catutthajjhānikaṃ mataṃ;
186与此心相应之智,即名为天眼。
Taṃcittasaṃyutaṃ ñāṇaṃ, dibbacakkhunti vuccati.
1101一一〇一。
1101.
188未来分智与随业趣智的遍作,
Anāgataṃsañāṇassa , yathākammupagassa ca;
189并非各别,依天眼而成就。
Parikammaṃ visuṃ natthi, ijjhanti dibbacakkhunā.
1102一一〇二。
1102.
191死生智,亦名天眼;
Cutūpapātañāṇampi, dibbacakkhunti vā pana;
192于义理上此为同一,于文辞上则有差别。
Atthato ekamevedaṃ, byañjane pana nānatā.
199天眼智。
Dibbacakkhuñāṇaṃ.
1103
1103.
194在此,若有比丘听闻此最胜之论并于心中作意,
Yodha suṇāti karoti ca citte,
195他以此速行,渡越阿毗达摩大海而至彼岸。
Ganthamimaṃ paramaṃ pana bhikkhu;
196以上是《阿毗达摩入门》中“神通智解说”的部分。
So abhidhammamahaṇṇavapāraṃ,
197第十六章。
Yāti anena tarena taritvā.
205以上为《阿毗达摩入门》中名为「神通解说」的部分。
Iti abhidhammāvatāre abhiññāniddeso nāma
206第十六章。
Soḷasamo paricchedo.