← 文献总目录

10. 第十章

abh06t.nrf10 · 静态文献页 · 522 段 · 打开交互阅读器

第十章
10. Dasamo paricchedo
1色分别解说
Rūpavibhāganiddeso
622
622.
3所说起初的色,是心生起之后紧随的,
Vuttamādimhi yaṃ rūpaṃ, cittajānamanantaraṃ;
4现在将对此加以总体的释义。
Tassa dāni karissāmi, samāsena vibhāvanaṃ.
623
623.
6凡称为色者,以及谓之为色者,
Yaṃ ruppatīti rūpanti, tathā rūpayatīti vā;
7超越色与非色的生灭者,谓之随形色体之色。
Rūpārūpabhavātīto, surūpo rūpamabravi.
624六百二十四。
624.
9色有两种,依其所从生起之性质不同而别;
Taṃ rūpaṃ duvidhaṃ hoti, bhūtopādāyabhedato;
10大地、水、火、风四种大本和二十四种缘起色。
Catubbidhā mahābhūtā, upādā catuvīsati.
625六百二十五。
625.
12地界、水界,
Pathavīdhātu āpo ca,
13火界、风界亦如是;
Tejo vāyo tatheva ca;
14此四大种,
Cattārome mahābhūtā,
15由四大所说。
Mahābhūtena desitā.
626
626.
17所谓广大显现者,即广大之大,即四大;
Mahantā pātubhūtāti, mahābhūtasamāti vā;
18其分别于色法,称为广大。
Vañcakattā abhūtena, mahābhūtāti saññitā.
627
627.
20眼、耳、鼻、舌、身皆为色法所现的根。
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca rūpatā;
21声音、气味、滋味,则是男女根住之所依的生命现象。
Saddo gandho raso itthi-purisindriyajīvitaṃ.
628六百二十八。
628.
23身语二识,分别于色与声。
Vatthumāhāratā kāya-vacīviññattiyo duve;
24空无色,亦有轻与重之分。
Ākāso ceva rūpassa, lahutādittayampi ca.
629六百二十九。
629.
26聚集是连续的形态,即使老化无常也如此;
Upacayo santatirūpaṃ, jaratāniccatāpi ca;
27被称为取,这些有二十四种;
Upādāti pavuccanti, imāni catuvīsati.
630六百三十。
630.
29依大地、水、火、风四大,放弃而运动;
Mahābhūtāni nissāya, amuñcitvā pavattito;
30称为取相,心不取著;
Upādārūpamiccāha, nirupādānamānaso.
631六百三十一。
631.
32大地以其平坦为体,风以吹动而成。
Pathavī patthaṭattā ca, vāyo vāyanato bhave;
33火以燃烧显现色相,水以润泽维持存在。
Tejo tejeti rūpāni, āpo āpeti pālanā.
632六百三十二。
632.
35现在说说它们的显现与特征,关于色法的特性等,
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, rūpānaṃ lakkhaṇādikaṃ;
36因为在了解这些特性的智者心中,诸法由此显现存在。
Lakkhaṇādīsu ñātesu, dhammā āvi bhavanti hi.
633六百三十三。
633.
38无论是共同本性,还是诸法之特征,均当视为标志。
Sāmaññaṃ vā sabhāvo vā, dhammānaṃ lakkhaṇaṃ mataṃ;
39或谓其职能发挥,犹如光明照耀般显现其功用。
Kiccaṃ vā tassa sampatti, rasoti paridīpito.
634
634.
41果报亦如其依赖之所,或谓为辅佐之功用;
Phalaṃ vā paccupaṭṭhānaṃ, upaṭṭhānanayopi vā;
42彼因缘亲近之故,即称其为依足所依。
Āsannakāraṇaṃ yaṃ tu, taṃ padaṭṭhānasaññitaṃ.
14其中坚固特征者,为地界;是以安立为基础,如完全充盈之本质,为依存果报。坚实之特性者,为水界;以流布滋润为本质,集合为依赖果报。炎热之特征者,为火界;其本质在于加热燃炽,赋予柔软为依存果报。扩张之特征者,为风界;其以流通动荡为本质,行使推动为依赖果报。于各者当了知其为余余合性质之依足所依。
Tattha kakkhaḷattalakkhaṇā pathavīdhātu, patiṭṭhānarasā, sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā. Paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu, upabrūhanarasā, saṅgahapaccupaṭṭhānā. Uṇhattalakkhaṇā tejodhātu, paripācanarasā, maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā. Vitthambhanalakkhaṇā vāyodhātu, samudīraṇarasā, abhinīhārapaccupaṭṭhānā. Ekekāya cettha sesabhūtattayapadaṭṭhānāti veditabbā.
15『眼』者,是眼根;『辨别色相』者,则是眼识的作用。
Cakkhatīti cakkhu, rūpaṃ vibhāvetīti attho.
635六百三十五。
635.
46在此,眼根依其所受分类,有二种说法,此处依智见所分述;
Tattha cakkhu dvidhā vuttaṃ, paññāmaṃsappabhedato;
47其中以智慧为眼根者,实有五种类别。
Tattha paññāmayaṃ cakkhu, hoti pañcavidhaṃ pana.
636六百三十六。
636.
49名之为『如来所教法中』『智慧之光明』,谓诸世尊法中具足的知见光辉。
Buddhadhammasamantehi, ñāṇadibbehi nāmato;
50「愿你们如实明了彼等依次秩序之不同,莫使我有所不解。」
Yathānukkamato tesaṃ, nānattaṃ me nibodhatha.
637第六百三十七条。
637.
52「欲爱蕴之知,感官相互依缘之智;
Āsayānusaye ñāṇaṃ, indriyānaṃ paropare;
53此为佛眼所现,圣者以世人之眼所不及而彰显。」
Buddhacakkhunti niddiṭṭhaṃ, muninā lokacakkhunā.
638第六百三十八条。
638.
55「下行道之知,名为法眼所能分别。」
Heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ, dhammacakkhunti saññitaṃ;
56此处『应当闻者』通达一切之理,『智』则具足明了全知。
Ñeyyaṃ samantacakkhunti, ñāṇaṃ sabbaññutā pana.
639
639.
58谓之『眼之起显』者,即到来的智眼。
Yaṃ ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti, āgataṃ ñāṇacakkhu taṃ;
59此眼由超越的意识与智慧所生,因此被称为神眼。
Abhiññācittajā paññā, dibbacakkhunti vuccati.
640
640.
61肉眼亦有二种,因其所显现的对象之清净而异。
Maṃsacakkhupi duvidhaṃ, sasambhārapasādato;
62此处不作集合名词解,指在眼池所立。
Sasambhārañca nāmettha, akkhikūpe patiṭṭhitaṃ.
641六百四十一。
641.
64在眼池基座下方,亦在蜂窝形柱顶端;
Akkhikūpaṭṭhinā heṭṭhā, uddhañca bhamukaṭṭhinā;
65两边被眼台环绕,中心处伸出。
Ubhato akkhikūṭehi, matthaluṅgena antato.
642六百四十二。
642.
67在外侧被倒立的榧木装饰所围绕者,
Bahiddhā akkhilomehi, paricchinno ca yo pana;
68以筋络束缚,称之为肉团。
Nhārusuttena ābandho, maṃsapiṇḍo pavuccati.
643六百四十三。
643.
70而此整个世间,犹如莲花之瓣;
Sakalopi ca lokoyaṃ, kamalassa dalaṃ viya;
71广大、宽阔、青碧,如是眼根了知之。
Puthulaṃ vipulaṃ nīlaṃ, iti jānāti locanaṃ.
644六百四十四。
644.
73『眼』者,彼非是也;『所依』,则称为彼也。
Cakkhu nāma na taṃ hoti, vatthu tassāti vuccati;
74此乃五蕴之眼为明了照见者。
Idaṃ pana sasambhāra-cakkhunti paridīpitaṃ.
645六百四十五。
645.
76色相、香味、滋味、精力,
Vaṇṇo gandho raso ojā,
77以及四种元素,
Catasso cāpi dhātuyo;
78生存之所起之处,
Bhāvasambhavasaṇṭhānaṃ,
79生命亦同此。
Jīvitāni tatheva ca.
646
646.
81『身眼净明』者,
Kāyacakkhupasādāti ,
82所包含的有十三种;
Sambhārā honti cuddasa;
83此外心亦展开,
Tathā vitthārato cetaṃ,
84四大亦同样具有。
Catasso cāpi dhātuyo.
647
647.
86色相、香气、味道、精力,
Vaṇṇo gandho raso ojā,
87以及聚合体的生起亦是如此;
Saṇṭhānasambhavo tathā;
88这四类聚合体表现出来,
Dasete catusamuṭṭhānā,
89共有四十种之多。
Cattālīsa bhavanti te.
648第六百四十八条。
648.
91眼根、身体净洁,心念以及生命皆属此中;
Cakkhu kāyappasādo ca, bhāvo jīvitameva ca;
92四十四种色,确实只有四种。
Cattālīsañca rūpāni, cattāri tu bhavanti hi.
649六百四十九。
649.
94这些色由于集聚而成其境界;
Imesaṃ pana rūpānaṃ, vasena paripiṇḍitaṃ;
95这就是所谓的五蕴眼,智者对此有明证。
Idaṃ sambhāracakkhunti, paṇḍitehi pakāsitaṃ.
650六百五十。
650.
97若此处有冷,束缚而消弱者;
Yo panettha sito atthi, paribandho parittako;
98四种法中,信心是由业力产生。
Catunnaṃ pana bhūtānaṃ, pasādo kammasambhavo.
651
651.
100此信心目,称为五种眼所示。
Idaṃ pasādacakkhunti, akkhātaṃ pañcacakkhunā;
101此乃于其中,即集聚眼中心显现。
Tadetaṃ tassa majjhe tu, sasambhārassa cakkhuno.
652
652.
103于白色圆境之中,圆境完全围绕。
Setena maṇḍalenassa, parikkhittassa sabbaso;
104位于黑暗圆中,或止于内视圆中。
Kaṇhamaṇḍalamajjhe vā, niviṭṭhe diṭṭhamaṇḍale.
653
653.
106借助诸集合及诸元素,亦共四种;
Sandhāraṇādikiccāhi, dhātūhi ca catūhipi;
107摈弃不良用途,却以适时心念为助。
Katūpakāraṃ hutvāna, utucittādinā pana.
654
654.
109此命得维持者,是由寿命的护持。
Upatthambhiyamānaṃ taṃ, āyunā katapālanaṃ;
110被色彩光华及形状所围绕。
Vaṇṇagandharasādīhi, rūpehi parivāritaṃ.
655六百五十五。
655.
112从眼识等诸识起始,及感官之门均具;
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ, vatthudvārañca sādhayaṃ;
113与屋顶梁木大小相等,正是其尺度。
Ūkāsirasamānena, pamāṇeneva tiṭṭhati.
37所说即此因缘——
Vuttaṃ hetaṃ –
656六百五十六。
656.
116「通过一切眼识所凝视,观察色相之处;
‘‘Yena cakkhupasādena, rūpānimanupassati;
117此处微妙细小,如同头顶细微毛发一般。」
Parittaṃ sukhumaṃ etaṃ, ūkāsirasamūpama’’nti.
657第六百五十七条。
657.
119自耳根等处也同样,这应被理解和分辨;
Sotādīsu ca eseva, nayo ñeyyo vibhāvinā;
120这里我将加以详细说明。
Visesamattamevettha, pavakkhāmi ito paraṃ.
40所谓闻者,即指耳根,此为细小纤弱,似指节处,依所说之因素和支持之条件及众因缘资粮而维持,寿命长久,受持保护,成立遇缘时生起诸耳识及其他根识之入口所感之境界。
Suṇātīti sotaṃ, taṃ tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese vuttappakārāhi dhātūhi katūpakāraṃ utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ āyunā paripāliyamānaṃ sotaviññāṇādīnaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati.
41『Ghāyati』者,『ghānaṃ』也,即为浓密。此处指在密集覆盖聚集之地,因无空隙之故,于地面上如实相应地立着。
Ghāyatīti ghānaṃ, taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajapadasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
42『Sāyati』者,舌也。有时意指生存、活着的舌。舌位于集聚之生活之中心,上覆如莲瓣相聚处,因其真实状态而固定立着。
Sāyatīti jivhā, jīvitamavhāyatīti vā jivhā, sā sasambhārajivhāmajjhassa upari uppaladalaggasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
43曲挠之污秽谓之身体。若此身体上有着执有之色,则全处身体如墙砖之板粘合般,因其真实状态而固定立着。
Kucchitānaṃ malānaṃ āyoti kāyo. Yāvatā pana imasmiṃ kāye upādinnakaṃ rūpaṃ atthi, sabbattha kāyapasādo kappāsapaṭale sneho viya yathāvuttappakāro hutvā tiṭṭhati.
44此处将陈述其标志等——视欲所缘由行为所生之内附标志即眼;与色相连之液体及味道;眼识的依靠存在及其随从;视欲所缘由行为所生的眼见处。
Ettha panetesaṃ lakkhaṇādīni pavakkhāmi – daṭṭhukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ cakkhu, rūpesu āviñchanarasaṃ, cakkhuviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, daṭṭhukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
45声欲所缘由行为所生之内附标志即耳;与声相连之液体及味道;耳识的依赖存在及其随从;声欲所缘由行为所生的耳闻处。
Sotukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ sotaṃ, saddesu āviñchanarasaṃ, sotaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, sotukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
46触欲所缘由行为所生之内附标志即鼻;与香相连之液体及味道;鼻识的依赖存在及其随从;触欲所缘由行为所生之鼻嗅处。
Ghāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ ghānaṃ, gandhesu āviñchanarasaṃ, ghānaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, ghāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
47欲死者之因所生业起,依其所起业,舌具显著之生法,味中无染之味,舌识之所依缘与随顺,欲死者之因所生业所生之立处也。
Sāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇājivhā , rasesu āviñchanarasā, jivhāviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānā, sāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānā.
48触欲者之因所生业起,依其所起业,身具显著之生法,触境无染之味,身识之所依缘与随顺,触欲者之因所生业所生之立处也。
Phusitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇo kāyo, phoṭṭhabbesu āviñchanaraso, kāyaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhāno, phusitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhāno.
49或有人说——
Keci panāhu –
658
658.
132光明过众生者,眼为依处;
Tejādhikānaṃ bhūtānaṃ, pasādo pana cakkhuti;
133风空水火诸所余者,乃余所依。
Ākāsānilatoyubbiadhikānaṃ tu sesakā.
659
659.
135那些应该如此说:“请将经文取来”。
Te panevaṃ tu vattabbā, ‘‘suttaṃ āharathā’’ti hi;
136确实正是经文,照此他们不会见到任何别的东西。
Suttameva ca te addhā, na dakkhissanti kiñcipi.
660
660.
138有漏众生中,念具足时,宁静如何产生?
Visese sati bhūtānaṃ, pasādo hi kathaṃ bhave;
139众生俱同中,宁静得以开显;
Samānānaṃ hi bhūtānaṃ, pasādo paridīpito.
661
661.
141因此,众依赖之法,整体而言是四种,
Tasmā nissayabhūtānaṃ, catunnaṃ sabbaso pana;
142但是在舍弃时,必须区别对待加以分别考虑。
Pahāyeva panetesaṃ, visesaparikappanaṃ.
662
662.
144应当舍弃的,是由于业的特殊性、信心的特殊性而产生的;
Ñeyyā kammavisesena, pasādānaṃ visesatā;
145因为仅凭存在的特殊性,不会有这些特殊性。
Na hi bhūtavisesena, hoti tesaṃ visesatā.
663六百六十三。
663.
147〔解释〕此中‘眼’与‘耳’是不可失落之根。
Evametesu cakkhuñca, sotaṃ apattagāhakaṃ;
148而余下的却是鼻、舌、身、意之根,乃是能完成感知作用者。
Sesaṃ tu pana ghānādittayaṃ sampattagāhakaṃ.
56色即是色法之意,谓色乃以色彩变化显现于心所持之境界。这是眼的所缘所呈之特征,因眼识依此缘起而显现色的现象,即四大根本境界之所在。譬如心亦然,如此一切皆为缘取现象。
Rūpanti rūpayatīti rūpaṃ, vaṇṇavikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti attho. Taṃ pana cakkhupaṭihananalakkhaṇaṃ, cakkhuviññāṇassa visayabhāvarasaṃ, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, catumahābhūtapadaṭṭhānaṃ. Yathā cetaṃ, tathā sabbānipi upādārūpānīti .
57声即声响,谓声乃耳根所缘而生之特征,是耳识之对象与所缘之实相。
Saddoti saddayatīti saddo, so pana sotapaṭihananalakkhaṇo, sotaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
58味即味道,谓味乃舌根所识之特征,是舌识的对象及所缘实相。
Rasoti rasanti tenāti raso, so jivhāpaṭihananalakkhaṇo, jivhāviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
59「香」者,感知自身之气味示现,为香也。此乃表征嗅觉之特征,嗅觉识之对象之相续,亦即所感之境界所在。
Gandhoti attānaṃ gandhayati sūcayatīti gandho, so ghānapaṭihananalakkhaṇo, ghānaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
60「此处所说为感官」。
Itthindriyanti –
664
664.
155此处「感官」一词意指由业所生者,是缘会而起。
Kammajo itthibhāvoyaṃ, paṭisandhisamuṭṭhito;
156所谓的诸如雌性标志等,不属于感官之范畴。
Yañcetaṃ itthiliṅgādi, na tu taṃ indriyaṃ siyā.
665
665.
158『女性根』者,依赖女性的感官而存在;而『女性别』等则不同,
Itthindriyaṃ paṭicceva, itthiliṅgādayo pana;
159因为只在发生时生起,不属于再生现象。
Pavatteyeva jāyante, na tāni paṭisandhiyaṃ.
666第六百六十六偈。
666.
161但此并非属于眼识现象,而唯属于心识现象;
Na ca taṃ cakkhuviññeyyaṃ, manoviññeyyameva taṃ;
162女性别是否属于眼识现象并无定论。
Itthiliṅgādayo cakkhuviññeyyā honti vā na vā.
667第六百六十七偈。
667.
164这就是正确的引导,也适合一切人众的感官。
Eseva ca nayo ñeyyo, sesepi purisindriye;
165这是关于初次生成的现象,以及二者相互关联的情形。
Idaṃ paṭhamakappānaṃ, ubhayaṃ tu pavattiyaṃ.
668第六百六十八条。
668.
167起生者应当明了,是指对彼方的再会;
Samuṭṭhātīti viññeyyaṃ, parato paṭisandhiyaṃ;
168既已发生,于因缘处即生转变。
Pavattepi samuṭṭhāya, pavatte parivattati.
669第六百六十九条。
669.
170因大恶业,男人身命灭亡;
Mahatā pāpakammena, purisattaṃ vinassati;
171因大善业,男人身命生起。
Mahatā kusaleneva, jāyate purisindriyaṃ.
670第六七〇偈。
670.
173如同由于弱恶业,女人身命灭亡;
Dubbalākusaleneva, itthiliṅgaṃ vinassati;
174如同由于善业,女人相貌确然生起。
Dubbaleneva puññena, itthibhāvo hi jāyate.
671第六七一偈。
671.
176两种标志中,应该只有一种根。
Ubhatobyañjanassāpi , ekamevindriyaṃ siyā;
177如果是如此,则不存在第二种标志。
Evaṃ sante abhāvo ca, dutiyabyañjanassa tu.
672
672.
179为何不存在呢?不是因为标志的原因;
Na cābhāvo siyā kasmā, na taṃ byañjanakāraṇaṃ;
180而是因为其业的援助,发心的起因。
Tassa kammasahāyaṃ hi, rāgacittaṃ tu kāraṇaṃ.
70此处谓之双重标志及其特征。其中文女性之不存在标志称为女性根,称『女性』者显示其意,因女性性别的指示标志之配合而生起的现象存在。
Ubhayassa panetassa lakkhaṇādīni vuccati. Tattha itthibhāvalakkhaṇaṃ itthindriyaṃ, ‘‘itthī’’ti pakāsanarasaṃ, itthiliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
71『人身特征』即指人的根本能力,『人身根』乃指以『人』为名称的显现状态,此名称之下,促使人形成的决定性标志及其前因后果皆得以明了。
Purisabhāvalakkhaṇaṃ purisindriyaṃ, ‘‘puriso’’ti pakāsanarasaṃ, purisaliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
72『生』者,意指生命的存在。
Jīvitanti –
673
673.
185关于生命根的说明,应如是理解:
Jīvitindriyaniddese, vattabbaṃ yaṃ siyā idha;
186在无色界生命中,生命之表现即依先前说法而定。
Arūpajīvite vutta-nayeneva ca taṃ vade.
74其特征等须如此认知。生命根具有与生俱来的色相维持特征,生命根之流转状态及其持续维持,乃生命根应履行的本位立足之处。
Lakkhaṇādīni panassa evaṃ veditabbāni. Sahajarūpaparipālanalakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ, tesaṃ pavattanarasaṃ, tesameva ṭhapanapaccupaṭṭhānaṃ, yāpayitabbabhūtapadaṭṭhānanti.
75「基质」者,诸心基质也。
Vatthūti hadayavatthu.
674六百七十四。
674.
190依赖于心界与心识界的诸界;
Yaṃ nissāya manodhātu-manoviññāṇadhātuyo;
191有五种说法,谓之「基质」。
Vattanti pañcavokāre, taṃ ‘‘vatthū’’ti pavuccati.
77心界与心识界的依止标志名为「心脏基质」,而诸界的托持、唤起与随侍亦属此类。
Manodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ nissayalakkhaṇaṃ hadayavatthu, tāsañceva dhātūnaṃ ādhāraṇarasaṃ, ubbāhanapaccupaṭṭhānaṃ.
78所谓「摄取」者,即意摄,谓摄取诸感所缘。摄取谓摄取具形体之诸色相。
Āhāratāti kabaḷīkāro āhāro. Ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ āharatīti āhāro.
675
675.
195由生命力维系行存,无论何处且由何根所有;
Yāya ojāya yāpenti, yattha yattha ca pāṇino;
196此称之为『积蓄力量』与『摄取食物』。
Ayaṃ tu ‘‘kabaḷīkāro, āhāro’’ti pavuccati.
676
676.
198食饮等因而成,为业带火之根本;
Annapānādikaṃ vatthu, aggiṃ harati kammajaṃ;
199仅此无力独保护生命仍需资持。
Kevalaṃ na ca sakkoti, pāletuṃ jīvitaṃ pana.
677六百七十七。
677.
201力量是能够保持(某物)的,但不能够夺取(某物);
Ojā sakkoti pāletuṃ, harituṃ na ca pācakaṃ;
202即使是夺取,也能保持,双方各自能够做到一方。
Haritumpi ca pāletuṃ, ubho sakkonti ekato.
82所谓力量的特征,乃是力量本身的标志,是使之坚固的食物,即色的摄取和味道,是支撑和辅助作用,应该理解为完成力量而加以摄持的条件。
Lakkhaṇādito panassa ojālakkhaṇo kabaḷīkāro āhāro, rūpāharaṇaraso, upatthambhanapaccupaṭṭhāno, kabaḷaṃ katvā ajjhoharitabbavatthupadaṭṭhānoti veditabbo.
83在识的现行中,以身体作为自体来认识、以身作为所认识之相依持的依据,此为识。或自身凭借身的相依持而称为识,称为识:『以身坚守正当,是善;善于语言的坚守也是善』,此语来自经教或相反阐述,身也是识,称为身识。因身的破坏而导致主宰的意识显现,因而应知也有自身之识,称为身识。
Kāyaviññattiniddese kāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ kāyaggahaṇānusārena gahitāya etāya bhāvo viññāyatīti viññatti. Sayaṃ vā kāyaggahaṇānusārena viññāyatītipi viññatti. ‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro’’ti āgato copanasaṅkhāto kāyova viññatti kāyaviññatti. Kāyavipphandanena adhippāyaviññāpanahetuttā sayañca tathā viññeyyattā kāyena viññattītipi kāyaviññatti.
678六百七十八。
678.
206此中所说自然而生起者,是由心所生起的根本因。
Tattha yā sahajātassa, cittajāniladhātuyā;
207色的移动之因,是因其形状变化单一而起。
Rūpassa calane hetu, ekākāravikāratā.
679第六百七十九。
679.
209名为身识转变者,即谓此种识由身入口而起。
Kāyaviññatti nāmāyaṃ, kāyadvāranti sā matā;
210此识由意念未必成就,然却因善恶业力所感而现。
Tattha yā cetanāsiddhā, puññāpuññavasā pana.
680第六百八十。
680.
212『身业』者,乃由导师为行善之意而示现。
Kāyakammanti niddiṭṭhā, satthunā sā hitesinā;
213此善业继续流转,乃至言语门处亦生起。
Sampavatti panetissā, vacīdvārepi jāyate.
681第六百八十一节。
681.
215获得继承保护,行于无过之道;
Labhitvā panupatthambhaṃ, ekāvajjanavīthiyaṃ;
216于心中底下六根齐备,宛如风元素俱足。
Heṭṭhāhi chahi cittehi, vāyodhātusamuṭṭhitaṃ.
682第六百八十二节。
682.
218由心所成,借由风元素而起;
Sattamena tu cittena, vāyodhātusamuṭṭhitā;
219自然流转之色,伴随识心而现。
Cāleti sahajaṃ rūpaṃ, viññattisahitāttanā.
89言语识的标志而言——
Vacīviññattiniddese pana –
683六百八十三。
683.
222这是心生的因缘,因贪欲执著如坛场;
Paccayo cittajātāya, upādinnakaghaṭṭane;
223其中形状唯一,此谓大地制者也。
Yo ākāravikāreko, ayaṃ pathavidhātuyā.
684
684.
225言语的表现必须被理解,但必须与声音的发出相应;
Vacīviññatti viññeyyā, saha saddavasā pana;
226言语开口所显现者,正如释迦族子所示。
Vacīdvāranti niddiṭṭhā, sāva sakyakulindunā.
685
685.
228声音并非心所作,若无识的聚合;
Saddo na cittajo atthi, vinā viññattighaṭṭanaṃ;
229正如元素的组合一样,声音由此诞生。
Dhātusaṅghaṭṭaneneva, saha saddo hi jāyati.
686
686.
231此亦为所表明者,此亦当被理解者;
Sā viññāpanato ceva, ayaṃ viññeyyatopi ca;
232其所表明者,是由二因所生而生的;
Viññattīti siyā tassā, sambhavo kārakadvaye.
687
687.
234受非二种表明,如色那样是由心生的;
Na viññattidvayaṃ aṭṭha, rūpāni viya cittajaṃ;
235由心所生变异,谓之由心生之。
Cittajānaṃ vikārattā, cittajanti pavuccati.
95彼处身体识为主体,由感官所显、所知、所感受的各种体性,并因身体分散变化而生起的相续,心识由此产生于身上的四大根基。言识亦是感官显现,因言声之因由而生起,其起源依赖心识于语言之根基。
Tattha kāyaviññatti adhippāyapakāsanarasā, kāyavipphandanahetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānavāyodhātupadaṭṭhānā. Tathā vacīviññatti adhippāyapakāsanarasā, vacīghosassa hetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānapathavīdhātupadaṭṭhānā.
688第六百八十八。
688.
238非虚空无所界限,乃色法界限也。
Na kassatīti ākāso, rūpānaṃ vivaro pana;
239划分色法者,即谓自有界限者。
Yo rūpānaṃ paricchedo, svākāsoti pavuccati.
97此谓色界分界之迹,即色法之终极显现、尊重、依未显处与断灭界之缘起故,乃为色法划分所现象,乃名划色法界。
So rūpaparicchedalakkhaṇo, rūpapariyantapakāsanaraso, rūpamariyādapaccupaṭṭhāno, asamphuṭṭhabhāvachiddavivarabhāvapaccupaṭṭhāno vā, paricchinnarūpapadaṭṭhāno.
98色法于轻重层次之示现——
Rūpassa lahutādittayaniddese –
689六百八十九。
689.
243如上所说,关于色蕴的轻薄等诸法;
Heṭṭhā vuttanayeneva, rūpassa lahutādisu;
244这三种色的变化,须由观察者加以辨析。
Tisso rūpavikārāti, viññātabbā vibhāvinā.
690六百九十。
690.
246彼三者,即因欲乐而生起;
Etāsaṃ pana tissannaṃ, kamato ca pavattiyaṃ;
247指健康、柔软的皮肤,以及牙齿坚固的显现。
Arogī madditaṃ cammaṃ, dhantahemaṃ nidassanaṃ.
691
691.
249不能作业,唯轻法能作;
Kammaṃ kātuṃ na sakkoti, lahutādittayaṃ pana;
250唯摄食所致轻法,彼乃作之然后舍之。
Āhārādittayaṃyeva, taṃ karoti tato tijaṃ.
102轻法者,于色身轻特征:色身沉重之感消散,轻转滑运动之聚精会神,轻色之脚立处。
Tattha adandhatālakkhaṇā rūpassa lahutā, rūpānaṃ garubhāvavinodanarasā, lahuparivattitāpaccupaṭṭhānā, lahurūpapadaṭṭhānā.
103柔法者,于色身中柔特征:色身稳固之感消散,于诸动作中柔顺充足,柔色之脚立处。
Athaddhatālakkhaṇā rūpassa mudutā, rūpānaṃ thaddhabhāvavinodanarasā, sabbakiriyāsu avirodhitāpaccupaṭṭhānā, mudurūpapadaṭṭhānā.
104适身体动作之业法法,业有作无作之感消散,于不坚弱处聚精会神,业轻色之脚立处。三者乃彼此不相违也。
Sarīrakiriyānukūlakammaññatālakkhaṇā rūpassa kammaññatā, akammaññatāvinodanarasā, adubbalabhāvapaccupaṭṭhānā, kammaññatārūpapadaṭṭhānā. Etā pana tissopi na aññamaññaṃ vijahanti.
105于积集与相续之解说中——
Upacayasantatiniddese –
692第六百九十二节。
692.
256「诸色之积集者,谓之增上」,有所谓增上者也。
Rūpānamācayo yo hi, vutto upacayoti so;
257「诸色之无间断,为连续」如是言也。
Anuppabandhatā tesaṃ, santatīti pavuccati.
693第六百九十三节。
693.
259「于义理上,二者俱指生和色」,此为所陈也。
Atthato ubhayampetaṃ, jātirūpanti dīpitaṃ;
260因形体无定相故,应依于常与住处加以摈弃。
Vuttamākāranānattā, veneyyānaṃ vasena vā.
108若论形体积聚者,则以继起标志为形体的积集,事先之形体溢溢不喜之相,依止境界及圆满成熟之相,视为形体所积之处。
Lakkhaṇādito pana ācayalakkhaṇo rūpassa upacayo, pubbantato rūpānaṃ ummujjāpanaraso, niyyātanapaccupaṭṭhāno, paripuṇṇabhāvapaccupaṭṭhāno vā, upacitarūpapadaṭṭhāno.
109上起标志为形体的连续,因无结合之性、无断绝而相续之相、无结合形体所依止,构成形体的连续所在。
Pavattilakkhaṇā rūpassa santati, anuppabandhanarasā, anupacchedapaccupaṭṭhānā, anuppabandharūpapadaṭṭhānā.
110关于衰老的标示来说,衰老即是衰减凋落。
Jarāniddese jīraṇaṃ jarā.
694第六百九十四。
694.
265衰老有两种,说为显著与不显著两类。
Duvidhāyaṃ jarā nāma, pākaṭāpākaṭāti ca;
266形色之法中,有显现者,也有非显现者。
Pākaṭā rūpadhammesu, arūpesu apākaṭā.
112形色的成熟标志为形色的老化,这老化包括衰退的滋味,即使本性消失,依然保持本性消失的持续状态,如同四合馆的结构,彼此依赖而起的形色依此显现。
Rūpassa paripākatālakkhaṇā rūpassa jaratā, upanayanarasā, sabhāvānaṃ apagamepi nasabhāvāpagamapaccupaṭṭhānā vīhipurāṇabhāvo viya, paripaccamānarūpapadaṭṭhānā.
113形色的分散标志形色无常,表现为衰败的滋味,是消亡枯败的持续本相,应知此为聚合的形色色相的观察。
Paribhedalakkhaṇā rūpassa aniccatā, saṃsīdanarasā, khayavayapaccupaṭṭhānā, paribhijjamānarūpapadaṭṭhānāti veditabbāti.
114如此,应知二十四种取有形。
Evaṃ catuvīsati upādārūpāni veditabbāni.
695六百九十五。
695.
271过去之形色共四种,取有共二十四种;
Bhūtarūpāni cattāri, upādā catuvīsati;
272二十七种色法,确实全部皆存在。
Aṭṭhavīsati rūpāni, sabbāneva bhavanti hi.
696六百九十六。
696.
274于此诸色中,唯为破惑之用;
Imesu pana rūpesu, asammohatthameva taṃ;
275即其聚集、现起、散灭及组合。
Samodhānaṃ samuṭṭhānaṃ, nipphannaṃ saṅkhatampi ca.
697六百九十七。
697.
277感起与感息止,及所引导、调伏之等各法。
Codanaṃ parihārañca, nayamekavidhādikaṃ;
278我略加简洁地开示,请听这大纲。
Saṅkhepena pavakkhāmi, pakiṇṇakamidaṃ suṇa.
118其中所谓汇合,乃谓这一切诸根之相,无非依止于地界、水界、火界、风界及眼识处等诸根界,皆为汇合。此中老化无常共分二十八种,除此之外无其他色。有些昏沉眠气者说:“昏沉色存在。”他们说:“贤者、正觉者,汝无烦恼遮蔽。”且言“昏沉烦恼遮蔽及无明烦恼遮蔽相应烦恼”相应故,依《大集合法门》中有言:“烦恼因依烦恼而生,非死生缘起。”此等昏沉色虽无形色,然以烦恼遮蔽欲贪、昏沉、掉举、忧悔及无明为缘,故属昏沉,应加摒弃。
Tattha samodhānanti sabbameva idaṃ rūpaṃ sabbasamodhānato pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu cakkhāyatanaṃ…pe… jaratā aniccatāti aṭṭhavīsatividhaṃ ca hoti, ito aññaṃ rūpaṃ nāma natthi. Keci pana middhavādino ‘‘middharūpaṃ nāma atthī’’ti vadanti, te ‘‘addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavā’’ti ca ‘‘thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇañca nīvaraṇasampayutta’’nti sampayuttavacanato ca mahāpakaraṇapaṭṭhāne ‘‘nīvaraṇaṃ dhammaṃ paṭicca nīvaraṇo dhammo uppajjati napurejātapaccayā’’ti arūpepi ‘‘kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhauddhaccakukkuccāvijjānīvaraṇa’’nti evamādīhi pāḷīhi virujjhanato ca arūpameva middhanti paṭikkhipitabbā.
698第六百九十八条。
698.
281即使无色界中,昏沉的产生亦应从此解读。
Arūpepi panetassa, middhassuppatti pāṭhato;
282此理当彻知,智者明无色界中也是这样。
Niṭṭhametthāvagantabbā, arūpanti ca viññunā.
120其他者言:“愚痴色共三十一种,生育色三种,生种色三十一种,病苦色六十二种。”这三者各自展示其殊别之缺失,应加摒弃。由风界作用聚合成愚痴色,其他无愚痴色;由水界所成育故有生育色,续生不断成生种色;由老死无常等所构成为病苦色,别无病苦色,故成二十八种色。
Apare ‘‘balarūpena saddhiṃ ekūnatiṃsa, sambhavarūpena saddhiṃ tiṃsa, jātirūpena saddhiṃ ekatiṃsa, rogarūpena saddhiṃ dvattiṃsa rūpānī’’ti vadanti. Tepi tesaṃ visuṃ visuṃ abhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā. Vāyodhātuyā gahitāya balarūpaṃ gahitameva, aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi. Āpodhātuyā sambhavarūpaṃ, upacayasantatīti jātirūpaṃ, jaratāaniccatādīhi rogarūpaṃ gahitaṃ, aññaṃ rogarūpaṃ nāma natthīti, tasmā aṭṭhavīsatividhāneva rūpānīti.
121由此可知,须当认识(此理)者。
Evaṃ samodhānato veditabbānīti.
122所谓存在者,即四种色的存在,及意根所摄取之作用也。
Samuṭṭhānanti cattāri rūpasamuṭṭhānāni utucittāhārakammānīti.
699第六九九章。
699.
287业与意(心)为因,食为色之缘由;
Kammaṃ utu ca cittañca, āhāro rūpahetuyo;
288正是这些色,因此生起,非由他因。
Eteheva ca rūpāni, jāyanti na panaññato.
700第七百章。
700.
290因此,一时生起的,确实有十一种。
Tasmā ekasamuṭṭhānā, ekādasa bhavanti hi;
291八根和所缘境界,以及识的二种。
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca.
701第七〇一。
701.
293八根与所缘境界,唯是业所生;
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, ekanteneva kammajā;
294识的二种被大德称为由心生起。
Cittajaṃyeva viññatti-dvayaṃ vuttaṃ mahesinā.
702第七〇二。
702.
296『心』者,热诚也;『声音』者,由双重聚合所生也;
Cittena utunā ceva, saddo dvīhi samuṭṭhito;
297由『热诚』与『涵养心』所作,轻捷迅速。
Utuāhāracittehi, lahutādittayaṃ kataṃ.
703
703.
299色、香、味、力,
Vaṇṇo gandho raso ojā,
300亦有四种元素;
Catasso cāpi dhātuyo;
301寂静、生起、增长、消散。
Santatyupacayākāsā,
302十一,谓四生种类。
Ekādasa catubbhavā.
704七百零四。
704.
304生于十一种境界,
Ekādasekato jātā,
305两类住于三界;
Dvijekova tijā tayo;
306十一种名为显现,
Catujekādasakkhātā,
307其中两种无任何所生者。
Dve na kenaci jāyare.
705
705.
309以业为因,有二十种色相,七种心所随之,
Kammena vīsati rūpā, sattarasa tu cetasā;
310犹如秋季十与五天,实为十四日余的现象。
Utunā dasapañceva, cuddasāhārato pana.
706
706.
312六十种全部具足,皆为生起所分;
Chasaṭṭhi sabbānetāni, samuṭṭhānavibhāgato;
313应如八十六者,乃老死常相之体。
Aṭṭhasaṭṭhi ca honteva, jaratāniccatāhi te.
707
707.
315衰老与无常,非因某一缘起而生;
Jaratāniccatā ceva, na kenaci samuṭṭhitā;
316因出生的断灭故,若有此者亦必生起。
Jātassa pākabhedattā, jāyeyyuṃ yadi tānipi.
708
708.
318虽有此义,彼等亦无断灭,实无;
Evaṃ sante tu tesampi, pākabhedā siyuṃ na hi;
319成熟或破坏,非真实生起,亦不生灭。
Pāko paccati bhedo vā, na ca bhijjati natthi taṃ.
709
709.
321由于生起的产生与终结,二者中没有任何一种是生起的;
Jātassa pākabhedattā, dvayametaṃ na jāyati;
322但在某处佛陀说:“色的增长”。
Siyā katthaci buddhettha, ‘‘rūpassupacayo’’ti hi.
710
710.
324就像言语中所表明的“生起,生起着”一样;
Vacanena yathā ‘‘jāti, jāyatī’’ti ca dīpitaṃ;
325成熟也随之显现,分开也就随之显现。
Pākopi paccatevaṃ tu, bhedopi paribhijjatu.
711七百一十一。
711.
327应当了知的是,『无有生起所谓生起』,此当了知,理应辨析。
Na ceva jāyate jāti, iti ñeyyā vibhāvinā;
328所谓生起之法,即为所生起之法,已显此义。
Jāyamānassa dhammassa, nibbattīti pakāsitā.
712七百一十二。
712.
330此中如若有生起者,即彼诸法本质实然生;
Tattha yathā siyā jāti, yesaṃ dhammānameva sā;
331由因缘关系而现起,乃是众生之所约意所称之『生起』。
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
713
713.
333正如获得果报,亦同样能获得其成熟的不同种类,
Labhateva tathā tesaṃ, pākabhedā labbhanti te;
334因缘构成之现象,及其完成的假说(约定)。
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
714
714.
336如此,这二者亦属于业所生起之物;
Evaṃ idaṃ dvayañcāpi, hoti kammādisambhavaṃ;
337但却从未获得成熟种类的现象,
Na pākabhedā vohāraṃ, taṃ labhanti kadācipi.
715
715.
339众生之所以生起,因无缘故而非生起;
Kasmā hi janakānaṃ tu, paccayānamabhāvato;
340虽无因缘生起,然因感受与业的增长,仍得以生。
Ānubhāvakhaṇuppāde, jātiyā pana labbhati.
716
716.
342所谓缘起的表现及灭除的约定,
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ;
343因此方能得生,此生非二相而是合一。
Tasmā labhati jāti ca, labhatī netaradvayaṃ.
717
717.
345“应不当死者,有两种可能是一方受腐坏;
Jiyyatīti na vattabbaṃ, taṃ dvayaṃ bhijjatīti vā;
346此时此刻,因为缺乏条件的缘故,死亡发生。”
Ānubhāvakhaṇe tassa, paccayānamabhāvato.
718
718.
348“无常者,此有为法,亦是老死。”
‘‘Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ, jarāmaraṇa’’miccapi;
349“实已说道,此即生,此若你能如此了知,便不应如此思惟。”
Vuttattā jāyaticcetaṃ, atha maññasi ce tuvaṃ.
719七百一十九。
719.
351如是说,不应当转述,因其只是变动教说;
Evampi ca na vattabbaṃ, sā hi pariyāyadesanā;
352诸法无常,是由老死而生灭。
Aniccānaṃ tu dhammānaṃ, jarāmaraṇato tathā.
720七百二十。
720.
354无常者,即有为事,常被比喻为幻象;
Aniccaṃ saṅkhatañcāti, vuttaṃ viññattiyo viya;
355若真如此,则此诸法本来无生,恒无始终。
Yadi evaṃ tayametaṃ, ajātattā ca sabbathā.
721七百二十一。
721.
357若说它如空中花般无有,或如恒常存在之物;
Natthīti ce khaṃpupphaṃva, niccaṃ vāsaṅkhataṃ viya;
358此处何以不畏惧,缘于依赖性而被称说?
Nobhayaṃ panidaṃ kasmā, nissayāyattavuttito.
722七百二十二。
722.
360地等诸法属于所缘境,如此依赖乃所缘之法;
Bhāve pathaviyādīnaṃ, nissayānaṃ tu bhāvato;
361因此如空中花一般,实则非无彼所缘之物。
Tasmā hi ca khaṃpupphaṃva, na natthi pana taṃ tayaṃ.
723七百二十三。
723.
363由于从地、水等本质以及无色法得以生起;
Yasmā pathaviyādīnaṃ, abhāvena ca labbhati;
364故不应把它视作常住之物,如涅槃一样。
Tasmā na pana niccaṃ vā, nibbānaṃ viya taṃ tayaṃ.
148此处所说的十八种现起色相,为地、水、火、风四大,要眼、耳、鼻、舌、身、意六根,色、声、香、味、触,及生命和心这十二个使根体强健的所缘。余下的十种则为非现起色相。
Nipphannanti ettha cattāro mahābhūtā cakkhusotaghānajivhākāyarūpasaddagandharasaitthipurisajīvitindriyakabaḷīkārāhārahadayavatthūti aṭṭhārasa rūpāni nipphannāni nāma. Sesāni dasa anipphannāni nāma.
724七百二十四。
724.
367十八种现起色相,为非现起色相的基础;
Aṭṭhārasa nipphannāni, anipphannāvasesakā;
368若是未成熟的,则它们是不成数的。
Yadi honti anipphannā, bhaveyyuṃ te asaṅkhatā.
725七百二十五。
725.
370同样的,色法因变化而不成数;
Tesameva ca rūpānaṃ, vikārattā asaṅkhatā;
371若既成熟又成数,这怎能可能呢?
Kathaṃ nāma bhaveyyuṃ te, nipphannā ceva saṅkhatā.
151如是,成熟成数者应当如此认识。
Evaṃ nipphannasaṅkhato veditabbo.
152此处是指出加紧努力的避免办法──
Codanāparihāranti ettha –
726七百二十六。
726.
375女性的特质与男性的特质,以及生命的生起;
Itthibhāvo pumattañca, jīvitaṃ sambhavopi ca;
376此中亦有身体庄严的含义,且被详述为具足诸处。
Tathā kāyappasādoti, sabbaṭṭhānāti vaṇṇitā.
727七百二十七。
727.
378如是诸法现前之时,便生合杂及恶性;
Evaṃ sante tu dhammānaṃ, hoti saṅkaradosatā;
379诸眼与身体庄严的统一,由此而生。
Cakkhukāyapasādānaṃ, ekattaṃ upapajjati.
728
728.
381但他者与他者之间,本质上并不存在绝对的他性;
Aññaṃ pana ca aññasmiṃ, na catthi paramatthato;
382所以身根等,眼所引发之喜悦,并非混杂不清。
Tasmā kāyindriyaṃ cakkhu-pasādena na saṅkaraṃ.
729
729.
384它们以相互分别而非混合的状态运行;
Aññamaññāvinibbhogavasena tu pavattito;
385它们存在的分别之处,不能由当下见者来述说。
Tesaṃ ṭhānantaraṃ vattuṃ, na sakkā samayaññunā.
730七百三十。
730.
387凡是存在非取着的连续体者,此处即是此意;
Yāvatā anupādinnasantānaṃ atthi tattha so;
388所谓身体名相,故而如此宣说。
Atthi kāyapasādoti, tasmā evamudīritaṃ.
731七百三十一。
731.
390即便因种种相状等而现多样,无二义而成立;
Lakkhaṇādivasenāpi, nānattaṃ samupāgataṃ;
391如同旗帜之五色,形态已趋似其影。
Dhajānaṃ pañcavaṇṇānaṃ, chāyā upamataṃ gatā.
732
732.
393因此,法门之间相互区别时,
Tasmā hi pana dhammānaṃ, aññamaññaṃ vimissatā;
394不可说彼此绝无差异,唯有智者依其时而明辨之。
Na hotevāti viññeyyā, viññunā samayaññunā.
160如此观察法门显现或不显现之状态,及其激励与消除,皆应当知。
Evaṃ nipphannānipphannabhāvo, codanāparihāro ca veditabbo.
161所谓不同种类之分辨——
Nayamekavidhādikanti –
733
733.
398由世俗因缘而生,不是无因无缘的,亦是因缘聚集而成,因有染污而成立;
Lokikattā nahetuttā, saṅkhatattā ca sāsavā;
399一切诸法之色,皆为依赖他法而生,因缘和合所现现象也。
Sabbamekavidhaṃ rūpaṃ, paccayāyattavuttito.
734
734.
401内外两类感官,感官中的感官;
Ajjhattikabahiddhā ca, indriyānindriyāpi ca;
402更有细微根须,分别生起,依止于蕴。此二者谓为诸法生起之因。
Sukhumoḷārikā ceva, upādinnādito dvidhā.
735
735.
404眼触等六根为六处,内在者五种;
Cakkhuāyatanādīni, pañca ajjhattikāni tu;
405合计三十七种余,名为外在,如是说。
Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
736
736.
407眼根、耳根等根为根门,且有六根;
Cakkhusotindriyādīni, indriyāni panaṭṭha tu;
408余者二十,色境展开外在。
Sesañca tu vīsaṃ rūpaṃ, anindriyamudīritaṃ.
737
737.
410从眼根所缘的境界等六根境起始,九种可见之物也包含在内;
Cakkhuāyatanādīni, nava phoṭṭhabbameva ca;
411这些是十二类色法,其形状有如树干劈开,层层展现;
Taṃ bārasavidhaṃ rūpaṃ, oḷārikamudīritaṃ.
738
738.
413余下的色法,无形细微共有十六种;
Sesāni pana rūpāni, sukhumāni tu soḷasa;
414有的是由于业力所生而依止,有的是非依止而有,性质不同;
Kammajaṃ tu upādinnaṃ, anupādinnamaññathā.
168色法因此分为两种。
Evañca duvidhaṃ hoti.
169再者,由于显现之处、感触之处与非显现非感触之处的不同,以及由业所生、非由业所生或非业所生的不同,故有三种分别。其中,色处是显现感触之处,具十一种类别;余色具十六类形状,是非显现感触之处;剩余十六种为细微形态,是非显现非感触之处。业所生者称为业生,包括八根、境界等;与此相应有无记所缘者,称为非业生;而既非业生又无记所缘者称为非业非生。这些皆是由老、死、无常所现。如此共有三种区别。
Puna sanidassanasappaṭighaanidassanasappaṭigha- anidassanaappaṭighabhedato ca, kammajākammajanevakammajānākammajabhedato ca tividhaṃ. Tattha rūpāyatanaṃ sanidassanasappaṭighaṃ, ekādasavidhaṃ sesoḷārikarūpaṃ anidassanasappaṭighaṃ, sesaṃ soḷasavidhaṃ sukhumarūpaṃ anidassanaappaṭighaṃ. Kammato jātaṃ kammajaṃ, aṭṭhindriyāni, vatthu ca kammajaṃ, tadaññappaccayā jātaṃ akammajaṃ, nakutoci jātaṃ nevakammajānākammajaṃ jaratā aniccatā ca. Evaṃ tividhaṃ hoti.
170其次,以所见、闻、知的状态,以及门户与事物的关系,可分四种:门户与事物兼有,门户存在事物不存,事物存在门户不存,门户与事物皆不存。同样,将门户与根相对照,门户单存而无根,根单存而门户不存,门户与根皆不存,也有四种区别。再以事物和根区分,根存在事物不存,事物存在根不中,根与事物皆不存。故此共有四种类别。
Puna diṭṭhasutamutaviññātavasena ca, dvārañceva vatthu ca, dvārameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā na dvārañca, neva dvārañca na vatthu cāti evaṃ bhedato ca, dvārañcevindriyañca, dvāraṃyeva hutvā nevindriyañca, indriyameva hutvā na dvārañca, neva dvārañca nevindriyañcāti evaṃ bhedato ca, vatthu ceva indriyañca, indriyameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyañca, nevindriyaṃ na vatthu ceti evaṃ bhedato ca catubbidhaṃ.
171其中,所见者名色处,所闻为声处,所闻而可分的方法名臭处,所知称为缘觅眼界等五处,还有十六种细微形态。眼界等五处是门户和事物的结合,且门是存在而事物不存,心脏境界是事物存在门户不存,余下的色皆无门户无事物。第三第四分中只有根存在而无门户,是男性根、生命根等。这些皆是根而不是门户,余下四类依次对应心脏境界。依以上说法,此应知为四种区别。
Tattha diṭṭhaṃ nāma rūpāyatanaṃ, sutaṃ nāma saddāyatanaṃ, mutaṃ nāma gandharasaphoṭṭhabbāyatanattayaṃ, viññātaṃ nāma avasesacakkhāyatanādipañcakaṃ, soḷasavidhaṃ sukhumarūpañca. Cakkhāyatanādipañcakaṃ dvārañceva vatthu ca, viññattidvayaṃ dvārameva hoti, na vatthu, hadayavatthu vatthumeva hoti, na dvāraṃ, sesaṃ sabbaṃ rūpaṃ neva dvāraṃ na vatthu ca. Tatiyacatukke indriyameva hutvā na dvāranti itthindriyapurisindriyajīvitindriyāni. Imāni hi indriyāneva honti, na dvārāni, sesamanantaracatukke vuttanayeneva veditabbaṃ. Catutthacatukke tatiyapadaṃ hadayavatthuṃ sandhāya vuttaṃ, sesaṃ vuttanayameva. Evaṃ catubbidhaṃ hotīti veditabbaṃ.
172其次,于由一父母所生、四父母所生及既生之种所起的不同,有门户根与事物,有门户而无根无事物,仅事物无根无门户,根单存无门户不可见,且根、事物均不存等五种分别。
Puna ekajadvijatijacatujanakutocijātabhedato, dvārindriyaṃ vatthu ca, dvārameva hutvā nevindriyaṃ na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyaṃ na dvārañca, indriyameva hutvā na vatthu na dvārañca, nevindriyaṃ na vatthu na dvārañcāti evaṃ pabhedato pañcavidhaṃ.
173彼处曰——
Tattha –
739
739.
422八根及其对象,乃二种分别,
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca;
423称为十一种色,曰一类色。
Ekādasavidhaṃ rūpaṃ, ekajanti pavuccati.
740
740.
425声者,名为两生,三品轻重,
Saddo eko dvijo nāma, lahutādittayaṃ tijaṃ;
426称为余十一种声,显为四类声。
Ekādasavidhaṃ sesaṃ, catujanti pakāsitaṃ.
741
741.
428老朽与无常二者,坚固也不可得于世间;
Jaratāniccatā ceva, nakutoci bhave pana;
429眼根等五根为门,觉知之所依护;
Cakkhādipañcakaṃ dvāraṃ, indriyaṃ vatthumeva ca.
742
742.
431识二者为门,既非根亦非所依;
Viññattīnaṃ dvayaṃ dvāraṃ, nevindriyaṃ na vatthu ca;
432心脏似所依,非门亦非根;
Hadayavatthu vatthūva, na dvāraṃ nevindriyaṃ pana.
178男女生命诸根,唯根非所依亦非门,其余诸色既非根非所依非门,如此应知为五种。
Itthipurisajīvitindriyāni indriyameva na vatthu na dvārañca, sesaṃ pana rūpaṃ nevindriyaṃ na vatthu na dvāranti. Evaṃ pañcavidhanti veditabbaṃ.
179再者,关于业所生心、心所生心、心所生心的四种根本烦恼因分别,以及由眼识、耳识、舌识、身识、意识之所分别,共有六种类型。
Puna kammajacittajautucittajautucittāhārajacatujanakutocijātabhedato, cakkhuviññeyyasotaghānajivhākāyamanoviññeyyavasena chabbidhaṃ.
180这里,八根所缘境即业所生境,二种所转识即心所生,声为心触所生,轻利为心所生四根本烦恼,余下称为十一支四种烦恼,总称为老、无常、非我,即四烦恼。第二眼识所缘名为眼识,所缘名为色境;第二身识所缘名为触境,心识所缘称为心境、心识境共七种。这七种又和五种藻饰、十六种细微色相合计二十一种,合成六种。
Tattha aṭṭhindriyāni vatthu ca kammajameva, viññattidvayaṃ cittajameva, saddo utucittajo, lahutādittayaṃ utucittāhārajameva, sesaṃ ekādasavidhaṃ catujaṃ nāma, jaratā aniccatā nakutocijātaṃ nāma. Dutiyachakke cakkhuviññeyyaṃ nāma cakkhuviññāṇena viññeyyaṃ rūpāyatanaṃ…pe… kāyaviññeyyaṃ nāma phoṭṭhabbāyatanaṃ, manoviññeyyaṃ nāma sesā pañca oḷārikā ca soḷasa sukhumarūpāni cāti ekavīsatividhaṃ hoti. Evaṃ chabbidhaṃ hoti.
181再依五境物差别,眼识所缘、耳鼻触识所缘、意境识所缘、意识所缘,共七种。
Puna chavatthuavatthubhedato ca, cakkhuviññeyyaṃ sotaghānajivhākāyaviññeyyaṃ manodhātuviññeyyaṃ manoviññāṇadhātuviññeyyanti sattavidhaṃ hoti.
182其中眼及五境物与心所缘一共六境物,余谓二十二种色境,称为色境,乃第二组七十名中的一种,即为七种。
Tattha cakkhādipañcavatthūni hadayavatthunā saddhiṃ cha vatthūni, sesaṃ bāvīsatividhaṃ rūpaṃ avatthu nāma, dutiyasattakamuttānameva. Evaṃ sattavidhaṃ hoti.
183再依七门之门别分,共八类。其中由眼门及五身体识、声音识二门一共七门,余门合计八门。
Puna sattadvārādvārabhedato aṭṭhavidhaṃ. Tattha cakkhudvārādīni pañca kāyaviññattivacīviññattidvārehi saddhiṃ satta dvārāni, sesamadvāranti evaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti.
184其次依八根与根分别,即九种。
Puna aṭṭhindriyānindriyabhedato pana navavidhaṃ.
185其次,依据新业与旧业的差别,可分十种。
Puna navakammajākammajabhedato dasavidhaṃ.
186其次,依诸界的差别,可分十一种。
Puna āyatanabhedato ekādasavidhaṃ.
187又当知,因诸处中色的受损而生者,其类殊多。
Bhavesu rūpakalāpapavattibhedato bahuvidhanti veditabbaṃ.
743
743.
444现在我说的是色欲二种生存;
Ito paraṃ pavakkhāmi, kāmarūpabhavadvaye;
445但说诸色的生起及续起。
Uppattiṃ pana rūpānaṃ, paṭisandhipavattisu.
744
744.
447在大地天中,以及地狱中沉沉于寂灭渴的天人;
Bhummavajjesu devesu, niraye nijjhāmataṇhike;
448前所生的三种根本生因,未被妄断为不存在。
Yoniyo purimā tisso, na santīti viniddise.
745
745.
450在前面所说的归灭者中,大地天及根本生因;
Sese gatittaye bhumma-devesupi ca yoniyo;
451以及共有的四种,应当通过分别观察而知晓。
Catasso ca bhavantīti, veditabbā vibhāvinā.
746
746.
453孕卧有情,于受生时:
Gabbhaseyyakasattassa, paṭisandhikkhaṇe pana;
454三十种色相产生,正如其性身躯。
Tiṃsa rūpāni jāyante, sabhāvasseva dehino.
747
747.
456非孕卧者二十,且为卵生者,
Abhāvagabbhaseyyānaṃ, aṇḍajānañca vīsati;
457然复色相有之,如如其身所依之处。
Bhavanti pana rūpāni, kāyavatthuvasena tu.
748
748.
459于此,依所取与未取,共有十一种;
Gahitāgahaṇenettha, ekādasa bhavanti te;
460此法亦应知,遍于一切十组皆然。
Eseva ca nayo ñeyyo, sabbesu dasakesupi.
749
749.
462当生命共存时,出生了清净的业力圣渣,
Jīvitena yadā saddhiṃ, jāte suddhakamaṭṭhakaṃ;
463称为『生命的新鲜』,故此得名,故而被宣说。
Jīvitanavakaṃ nāma, hotīti samudīritaṃ.
750
750.
465身体的生命延续,从多方面观之称之为身续;
Jīvitanavakaṃ kāyapasādenekato siyā;
466此称为身体的现行者,此义已被详尽展开说明。
Taṃ kāyadasakaṃ nāma, hotīti pariyāpuṭaṃ.
751
751.
468此理当如此领解,即将不同因素一体结合;
Eseva ca nayo ñeyyo, saddhiṃ bhāvena vatthunā;
469复以眼根等相续连结,合称十,且有七种分别清晰。
Cakkhādīhi ca yojetvā, dasakā satta viññunā.
752
752.
471非因果生起的众生,乃人间的生成;
Opapātikasattānaṃ, manussesūpapattiyaṃ;
472属于欲界天的诸天,其形色常住不灭。
Kāmāvacaradevānaṃ, niccaṃ rūpāni sattati.
753
753.
474眼、耳、鼻、舌、身、意六入;
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca vatthu ca;
475众生的存在,确是七种,不过居于十界之中罢了。
Bhāvo cāti hi sattannaṃ, dasakānaṃ vasā pana.
754
754.
477是指婆罗门身有色相,具有眼、耳等根所依的境界;
Brahmānaṃ rūpinaṃ cakkhu-sotavatthuvasā pana;
478这色相与眼、耳等根共计有十种,生命体共有九种。
Dasakāni ca tīṇeva, navakaṃ jīvitassa ca.
755
755.
480又人身有四种集合形态,色相随其起住而有差别;
Catunnaṃ tu kalāpānaṃ, vasena pana rūpinaṃ;
481色相约如四十五种,实际上略减一而成。
Cattālīseva rūpāni, ekūnāni bhavanti hi.
756七百五十六。
756.
483如同生命之河被水干涸般,意识的产生被熄灭;
Jīvitanavakeneva , asaññuppatti dīpitā;
484如同无月、无声、无雷的无性者一般。
Jaccandhabadhirāghāna-rahite tu napuṃsake.
757七百五十七。
757.
486衣物乃身体与舌头的衣装,长达三十根须;
Vatthuno kāyajivhānaṃ, vasā tiṃsāvakaṃsato;
487对于长须者的衣装,在其间相应合适。
Ukkaṃsassāvakaṃsassa, antare anurūpato.
758
758.
489色法具足充满,乃是依止于触缘;
Paripuṇṇānaṃ rūpānaṃ, vasena pana pāṇinaṃ;
490色法的生起,应以分别观察之。
Rūpānaṃ tu samuppatti, veditabbā vibhāvinā.
759
759.
492二十七种色法,属于欲界有身者;
Sattavīsati rūpāni, kāmāvacaradehino;
493从现前经验渐渐消散,二者之中一者被灭。
Appavattanato honti, dvinnaṃ bhāvānamekato.
760
760.
495浓密者指舌,身亦然,如同二种存在;
Ghānaṃ jivhā ca kāyo ca, tathā bhāvadvayampi ca;
496然对于梵天之形状者,五种形相不可缺失。
Brahmānaṃ pana rūpīnaṃ, pañca rūpā na vijjare.
761
761.
498色欲中有四百,形色是三百;
Catusantati kāmasmiṃ, rūpe honti tisantati;
499无色法有二百,外现有一百。
Dvisantati asaññesu, bahiddhā ekasantati.
762七百六十二。
762.
501诸根中所生之色,于一切有情众生而言,
Rūpaṃ nibbattamānaṃ tu, sabbesaṃ pana pāṇinaṃ;
502首先生起者,确实是行动之根本,毫无疑义。
Paṭhamaṃ kammatoyeva, nibbattati na saṃsayo.
763七百六十三。
763.
504于胎息中之有情,于再会受生之时,
Gabbhaseyyakasattānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana;
505乃于彼再会受生之心,即于其发生时而生起。
Tañca kho sandhicittassa, uppādeyeva jāyare.
764七百六十四。
764.
507正如其生起时,三十种色相在于生起;
Yatheva tassa uppāde, tiṃsa rūpāni jāyare;
508正如停留与坏灭时,三十色相亦如是生起。
Tatheva ṭhitibhaṅgesu, tiṃsa tiṃseva jāyare.
765七百六十五。
765.
510一切诸色相,称为色蕴;
Sabbānetāni rūpāni, rūpakkhandhoti saññito;
511无常、易变之亦是,实为苦蕴所摄。
Anicco addhuvonattā, dukkhakkhandhova kevalo.
766七百六十六。
766.
513因染病、长疮而生厌恶之色,因他人窥视而烦恼;
Rogato gaṇḍato rūpaṃ, parato ca palokato;
514见此形相而生苦,却于形色生起渴爱。
Disvāna dukkhato rūpaṃ, rūpe chandaṃ virājaye.
767七百六十七。
767.
516即使往返于经藏之中,
Gantuṃ panicche piṭakebhidhamme,
517倘若未具备法军统率者之完全法行;
Yo dhammasenāpatinā samattaṃ;
518为利益诸比丘,
Hitatthinā tena ca bhikkhunāyaṃ,
519理应以清净心正当而如法地学习。
Sakkacca sammā pana sikkhitabbo.
520如是阿毗达摩入门中名为色分别
Iti abhidhammāvatāre rūpavibhāgo nāma
521第十品。
Dasamo paricchedo.