← 文献总目录

10. 第十章

abh06t.nrf10 · 静态文献页 · 522 段 · 打开交互阅读器

1第十章
10. Dasamo paricchedo
2色分别解说
Rūpavibhāganiddeso
622
622.
2前面所说的那种,紧接心生而起的色。
Vuttamādimhi yaṃ rūpaṃ, cittajānamanantaraṃ;
3现在,我将对此作一简要的阐明。
Tassa dāni karissāmi, samāsena vibhāvanaṃ.
623
623.
5凡被破坏者,即名为色;凡令变异者,亦名为色。
Yaṃ ruppatīti rūpanti, tathā rūpayatīti vā;
6已超越色有与无色有的,即是善妙之色,即说为色。
Rūpārūpabhavātīto, surūpo rūpamabravi.
624六百二十四。
624.
8色有两种,依大种与所造色而分。
Taṃ rūpaṃ duvidhaṃ hoti, bhūtopādāyabhedato;
9大种有四种,所造色有二十四种。
Catubbidhā mahābhūtā, upādā catuvīsati.
625六百二十五
625.
11地界、水界,
Pathavīdhātu āpo ca,
12火界、风界也是如此;
Tejo vāyo tatheva ca;
13此四大种,
Cattārome mahābhūtā,
14由大种所教说。
Mahābhūtena desitā.
626
626.
16所谓广大显现者,即与四大种等同;
Mahantā pātubhūtāti, mahābhūtasamāti vā;
17由于以不实而欺诳,故被称为大种。
Vañcakattā abhūtena, mahābhūtāti saññitā.
627
627.
19眼、耳、鼻、舌、身与色,
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca rūpatā;
20声、香、味、女根、男根、命根。
Saddo gandho raso itthi-purisindriyajīvitaṃ.
628六百二十八。
628.
22心所依处、食,以及身表、语表此二种;
Vatthumāhāratā kāya-vacīviññattiyo duve;
23以及虚空,与色的轻快性等三种。
Ākāso ceva rūpassa, lahutādittayampi ca.
629六百二十九。
629.
25积集、相续、老性、无常性;
Upacayo santatirūpaṃ, jaratāniccatāpi ca;
26这些即称为所造色,共二十四种。
Upādāti pavuccanti, imāni catuvīsati.
630六百三十。
630.
28依止四大种,未舍而转起;
Mahābhūtāni nissāya, amuñcitvā pavattito;
29我说此为所造色,心无执取。
Upādārūpamiccāha, nirupādānamānaso.
631六百三十一。
631.
31地以坚硬为性,风以推动而存;
Pathavī patthaṭattā ca, vāyo vāyanato bhave;
32火以热恼为性,水以流动而持。
Tejo tejeti rūpāni, āpo āpeti pālanā.
632六百三十二。
632.
34现在我将宣说这些色的特相等。
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, rūpānaṃ lakkhaṇādikaṃ;
35因为当特相等被了知时,诸法便得显现。
Lakkhaṇādīsu ñātesu, dhammā āvi bhavanti hi.
633六百三十三。
633.
37诸法的共相或自性,被视为特相;
Sāmaññaṃ vā sabhāvo vā, dhammānaṃ lakkhaṇaṃ mataṃ;
38其作用或成就,则被说明为味。
Kiccaṃ vā tassa sampatti, rasoti paridīpito.
634
634.
40或者说,果是现起;或者说,那是现起之理。
Phalaṃ vā paccupaṭṭhānaṃ, upaṭṭhānanayopi vā;
41而那种近因,即称为足处。
Āsannakāraṇaṃ yaṃ tu, taṃ padaṭṭhānasaññitaṃ.
42其中,地界以坚硬为特相,以住立为作用,以领受为现起。水界以流动为特相,以增长为作用,以摄受为现起。火界以暖热为特相,以成熟为作用,以令柔软为现起。风界以支持为特相,以推动为作用,以运送为现起。还应了知,每一界都以其余三界为足处。
Tattha kakkhaḷattalakkhaṇā pathavīdhātu, patiṭṭhānarasā, sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā. Paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu, upabrūhanarasā, saṅgahapaccupaṭṭhānā. Uṇhattalakkhaṇā tejodhātu, paripācanarasā, maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā. Vitthambhanalakkhaṇā vāyodhātu, samudīraṇarasā, abhinīhārapaccupaṭṭhānā. Ekekāya cettha sesabhūtattayapadaṭṭhānāti veditabbā.
43“眼”即能看,其义为令色显现。
Cakkhatīti cakkhu, rūpaṃ vibhāvetīti attho.
635六百三十五。
635.
45其中,眼依慧眼与肉眼之别而说为二种。
Tattha cakkhu dvidhā vuttaṃ, paññāmaṃsappabhedato;
46其中,慧眼则有五种。
Tattha paññāmayaṃ cakkhu, hoti pañcavidhaṃ pana.
636六百三十六。
636.
48慧眼则有五种,依佛、法、僧,及智、天等而得名。
Buddhadhammasamantehi, ñāṇadibbehi nāmato;
49请诸位依序了知它们的差别。
Yathānukkamato tesaṃ, nānattaṃ me nibodhatha.
637第六百三十七条。
637.
51了知有情之意乐与随眠,了知诸根之胜劣;
Āsayānusaye ñāṇaṃ, indriyānaṃ paropare;
52“佛眼”,乃具世间眼之牟尼所宣说。
Buddhacakkhunti niddiṭṭhaṃ, muninā lokacakkhunā.
638第六百三十八条。
638.
54下三道之智,名为“法眼”;
Heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ, dhammacakkhunti saññitaṃ;
55所知即‘一切处眼’,而智则是‘一切智’。
Ñeyyaṃ samantacakkhunti, ñāṇaṃ sabbaññutā pana.
639
639.
57所谓‘眼生起’之处,所指即是那智眼;
Yaṃ ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti, āgataṃ ñāṇacakkhu taṃ;
58由证智心所生之慧,称为‘天眼’。
Abhiññācittajā paññā, dibbacakkhunti vuccati.
640
640.
60肉眼亦有二种:有资具净与无资具净;
Maṃsacakkhupi duvidhaṃ, sasambhārapasādato;
61此中“有资具”者,即安住于眼窝中。
Sasambhārañca nāmettha, akkhikūpe patiṭṭhitaṃ.
641六百四十一。
641.
63眼窝骨在下方,眉骨在上方;
Akkhikūpaṭṭhinā heṭṭhā, uddhañca bhamukaṭṭhinā;
64两侧为眼眶,内部是脑髓。
Ubhato akkhikūṭehi, matthaluṅgena antato.
642六百四十二。
642.
66其外侧以睫毛为界者,
Bahiddhā akkhilomehi, paricchinno ca yo pana;
67以筋络绑缚,称为肉团。
Nhārusuttena ābandho, maṃsapiṇḍo pavuccati.
643六百四十三
643.
69此整个世间,犹如莲瓣;
Sakalopi ca lokoyaṃ, kamalassa dalaṃ viya;
70眼根了知其广大、宽广、青蓝。
Puthulaṃ vipulaṃ nīlaṃ, iti jānāti locanaṃ.
644六百四十四。
644.
72彼非所谓之“眼”,而称为彼之“所依”。
Cakkhu nāma na taṃ hoti, vatthu tassāti vuccati;
73此则被阐明为“具资具之眼”。
Idaṃ pana sasambhāra-cakkhunti paridīpitaṃ.
645六百四十五。
645.
75颜色、香、味、食素,
Vaṇṇo gandho raso ojā,
76以及四种元素,
Catasso cāpi dhātuyo;
77有的生起与形态,
Bhāvasambhavasaṇṭhānaṃ,
78生命亦是如此。
Jīvitāni tatheva ca.
646
646.
80『身净色与眼净色』,
Kāyacakkhupasādāti ,
81资粮有十四种;
Sambhārā honti cuddasa;
82同样地,当对此进行广分别时,
Tathā vitthārato cetaṃ,
83以及四种界。
Catasso cāpi dhātuyo.
647
647.
85色、香、味、食素(营养),
Vaṇṇo gandho raso ojā,
86由聚合体所生起的,同样如此;
Saṇṭhānasambhavo tathā;
87这十种色由四种因所生,
Dasete catusamuṭṭhānā,
88它们共有四十种。
Cattālīsa bhavanti te.
648第六百四十八条。
648.
90眼净色与身净色,性根与命根;
Cakkhu kāyappasādo ca, bhāvo jīvitameva ca;
91四十种色法,实唯四种。
Cattālīsañca rūpāni, cattāri tu bhavanti hi.
649六百四十九。
649.
93然而,依这些色法所总集的
Imesaṃ pana rūpānaṃ, vasena paripiṇḍitaṃ;
94这被智者们称为‘资具眼’。
Idaṃ sambhāracakkhunti, paṇḍitehi pakāsitaṃ.
650六百五十。
650.
96然而,凡于此中有所依止、有所系缚且微细者;
Yo panettha sito atthi, paribandho parittako;
97然四大种之净色,乃由业所生。
Catunnaṃ pana bhūtānaṃ, pasādo kammasambhavo.
651
651.
99此即具五眼者所称的‘净色眼’;
Idaṃ pasādacakkhunti, akkhātaṃ pañcacakkhunā;
100而此净色眼,即位于那资具眼的中央;
Tadetaṃ tassa majjhe tu, sasambhārassa cakkhuno.
652
652.
102被白色圆环完全环绕;
Setena maṇḍalenassa, parikkhittassa sabbaso;
103安住于黑圆中央,或安住于所见之圆。
Kaṇhamaṇḍalamajjhe vā, niviṭṭhe diṭṭhamaṇḍale.
653
653.
105以执持等作用,与四界俱;
Sandhāraṇādikiccāhi, dhātūhi ca catūhipi;
106作了资助之后,又依时节、心等。
Katūpakāraṃ hutvāna, utucittādinā pana.
654
654.
108它为寿命所维持、所守护;
Upatthambhiyamānaṃ taṃ, āyunā katapālanaṃ;
109被色、香、味等色法所围绕。
Vaṇṇagandharasādīhi, rūpehi parivāritaṃ.
655六百五十五。
655.
111成就眼识等的所依与门;
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ, vatthudvārañca sādhayaṃ;
112以仅如虱虫之首的大小而安住。
Ūkāsirasamānena, pamāṇeneva tiṭṭhati.
113诚如所说——
Vuttaṃ hetaṃ –
656六百五十六
656.
115「以眼净色观诸色;
‘‘Yena cakkhupasādena, rūpānimanupassati;
116此极微细而微小,如虱头。」
Parittaṃ sukhumaṃ etaṃ, ūkāsirasamūpama’’nti.
657第六百五十七条。
657.
118于耳等诸处,智者应知此理亦然;
Sotādīsu ca eseva, nayo ñeyyo vibhāvinā;
119唯少许差别,我将于此后宣说。
Visesamattamevettha, pavakkhāmi ito paraṃ.
120所谓“闻”,即耳根。它位于覆有细软薄毛、状如指套之处,由前述诸界所资助,为时节、心、食所支持,为寿命所护持,成就耳识等的依处与门而安住。
Suṇātīti sotaṃ, taṃ tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese vuttappakārāhi dhātūhi katūpakāraṃ utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ āyunā paripāliyamānaṃ sotaviññāṇādīnaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati.
121所谓“嗅”,即鼻根。它位于鼻腔内部连同其附属部分、状如山羊蹄之处,依前述方式而住立。
Ghāyatīti ghānaṃ, taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajapadasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
122所谓“尝”,即舌根;或谓“唤命”,即舌根。它位于舌中央上方连同其附属部分、状如莲瓣尖之处,依前述方式而住立。
Sāyatīti jivhā, jīvitamavhāyatīti vā jivhā, sā sasambhārajivhāmajjhassa upari uppaladalaggasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
123“身”是诸秽恶的来源。然而,只要此身中有任何所执受的色法,身净色便如棉絮中的油分一般,以上述方式遍满而住立于一切处。
Kucchitānaṃ malānaṃ āyoti kāyo. Yāvatā pana imasmiṃ kāye upādinnakaṃ rūpaṃ atthi, sabbattha kāyapasādo kappāsapaṭale sneho viya yathāvuttappakāro hutvā tiṭṭhati.
124在此,我将说明它们的特相等:眼以欲见为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引色境为作用,以作为眼识的依处为现起,以欲见为因、由业所生的大种为足处。
Ettha panetesaṃ lakkhaṇādīni pavakkhāmi – daṭṭhukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ cakkhu, rūpesu āviñchanarasaṃ, cakkhuviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, daṭṭhukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
125耳以欲闻为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引声境为作用,以作为耳识的依处为现起,以欲闻为因、由业所生的大种为足处。
Sotukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ sotaṃ, saddesu āviñchanarasaṃ, sotaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, sotukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
126鼻以欲嗅为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引香境为作用,以作为鼻识的依处为现起,以欲嗅为因、业所生的大种为足处。
Ghāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ ghānaṃ, gandhesu āviñchanarasaṃ, ghānaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, ghāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
127舌以欲尝为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引味境为作用,以作为舌识的依处为现起,以欲尝为因、业所生的大种为足处。
Sāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇājivhā , rasesu āviñchanarasā, jivhāviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānā, sāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānā.
128身以欲触为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引触境为作用,以作为身识的依处为现起,以欲触为因、业所生的大种为足处。
Phusitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇo kāyo, phoṭṭhabbesu āviñchanaraso, kāyaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhāno, phusitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhāno.
129或又有言:
Keci panāhu –
658
658.
131眼是火界偏胜诸大种所成的净色;
Tejādhikānaṃ bhūtānaṃ, pasādo pana cakkhuti;
132其余诸根则是空界、风界、水界偏胜诸大种所成的净色。
Ākāsānilatoyubbiadhikānaṃ tu sesakā.
659
659.
134然而,应当这样对他们说:“请出示经典!”
Te panevaṃ tu vattabbā, ‘‘suttaṃ āharathā’’ti hi;
135他们确实丝毫也见不到经典。
Suttameva ca te addhā, na dakkhissanti kiñcipi.
660
660.
137当诸大种有差别时,净色如何能存在呢?
Visese sati bhūtānaṃ, pasādo hi kathaṃ bhave;
138正是因为诸大种平等,净色才得到阐明。
Samānānaṃ hi bhūtānaṃ, pasādo paridīpito.
661
661.
140因此,对于这四种所依大种,应彻底舍弃对其差异的分别构想。
Tasmā nissayabhūtānaṃ, catunnaṃ sabbaso pana;
141应即舍弃对它们差别的分别构想。
Pahāyeva panetesaṃ, visesaparikappanaṃ.
662
662.
143应知,净色的差别,乃由业的差别所致;
Ñeyyā kammavisesena, pasādānaṃ visesatā;
144因为,并非由大种的差别,而有这些净色的差别。
Na hi bhūtavisesena, hoti tesaṃ visesatā.
663六百六十三。
663.
146如是,此中眼与耳取未至之境;
Evametesu cakkhuñca, sotaṃ apattagāhakaṃ;
147而其余鼻等三根,则取已至之境。
Sesaṃ tu pana ghānādittayaṃ sampattagāhakaṃ.
148所谓“色”,意为变坏,即当它发生颜色变化时,便显露出入于心的状态,这是它的含义。它以撞击眼为特相,以作为眼识之境为作用,以作为眼识的行境为现起,以四大种为足处。正如这个色法如此,一切所造色也是如此。
Rūpanti rūpayatīti rūpaṃ, vaṇṇavikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti attho. Taṃ pana cakkhupaṭihananalakkhaṇaṃ, cakkhuviññāṇassa visayabhāvarasaṃ, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, catumahābhūtapadaṭṭhānaṃ. Yathā cetaṃ, tathā sabbānipi upādārūpānīti .
149‘声’者,谓能发声,故名为声。它以撞击耳为特相,以作为耳识的境为作用,以作为耳识的行境为现起。
Saddoti saddayatīti saddo, so pana sotapaṭihananalakkhaṇo, sotaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
150‘味’者,谓众生以此品尝,故名为味。它以撞击舌为特相,以作为舌识的境为作用,以作为舌识的行境为现起。
Rasoti rasanti tenāti raso, so jivhāpaṭihananalakkhaṇo, jivhāviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
151‘香’者,谓能令自身散发气味,显示自身,故名为香。它以撞击鼻为特相,以作为鼻识的境为作用,以作为鼻识的行境为现起。
Gandhoti attānaṃ gandhayati sūcayatīti gandho, so ghānapaṭihananalakkhaṇo, ghānaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
152这里所说的是“女根”。
Itthindriyanti –
664
664.
154此女性状态由业所生,于结生时生起;
Kammajo itthibhāvoyaṃ, paṭisandhisamuṭṭhito;
155而所谓女性特征等,则非是根。
Yañcetaṃ itthiliṅgādi, na tu taṃ indriyaṃ siyā.
665
665.
157女根唯依于女性状态,而女性特征等,
Itthindriyaṃ paṭicceva, itthiliṅgādayo pana;
158唯于转起时生起,非于结生时。
Pavatteyeva jāyante, na tāni paṭisandhiyaṃ.
666第六百六十六偈。
666.
160而且,它并非眼所能识知,唯是意所能识知;
Na ca taṃ cakkhuviññeyyaṃ, manoviññeyyameva taṃ;
161女性特征等,或是眼所能识知,或不是。
Itthiliṅgādayo cakkhuviññeyyā honti vā na vā.
667第六百六十七偈。
667.
163同样的道理,亦当知适用于男性根;
Eseva ca nayo ñeyyo, sesepi purisindriye;
164此二者,于最初结生时如此,于转起时亦然。
Idaṃ paṭhamakappānaṃ, ubhayaṃ tu pavattiyaṃ.
668第六百六十八条。
668.
166“生起”当知,此后于结生时生起;
Samuṭṭhātīti viññeyyaṃ, parato paṭisandhiyaṃ;
167于转起时已生起,复于转起中而转。
Pavattepi samuṭṭhāya, pavatte parivattati.
669〔六六九〕
669.
169由大恶业,男性状态灭去;
Mahatā pāpakammena, purisattaṃ vinassati;
170由大善业,男性根生起。
Mahatā kusaleneva, jāyate purisindriyaṃ.
670第六七〇偈
670.
172由微弱的不善业,女性特征便灭去;
Dubbalākusaleneva, itthiliṅgaṃ vinassati;
173由微弱的善业,女性状态便生起。
Dubbaleneva puññena, itthibhāvo hi jāyate.
671第六七一偈。
671.
175二形者,亦唯有一根;
Ubhatobyañjanassāpi , ekamevindriyaṃ siyā;
176若尔,第二性相即应无有。
Evaṃ sante abhāvo ca, dutiyabyañjanassa tu.
672
672.
178云何非无?非因彼相为缘故。
Na cābhāvo siyā kasmā, na taṃ byañjanakāraṇaṃ;
179业为助缘,贪欲之心方是其因。
Tassa kammasahāyaṃ hi, rāgacittaṃ tu kāraṇaṃ.
180现在宣说此二者的特相等。其中,女性根以女性状态为特相,以显示“这是女性”为作用,以成为女性特征、相貌、举止、仪态之因的方式现起。
Ubhayassa panetassa lakkhaṇādīni vuccati. Tattha itthibhāvalakkhaṇaṃ itthindriyaṃ, ‘‘itthī’’ti pakāsanarasaṃ, itthiliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
181男性根以男性状态为特相,以显示“这是男性”为作用,以成为男性特征、相貌、举止、仪态之因的方式现起。
Purisabhāvalakkhaṇaṃ purisindriyaṃ, ‘‘puriso’’ti pakāsanarasaṃ, purisaliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
182“命”者,即令诸有情得以存活。
Jīvitanti –
673
673.
184于命根解说中,此处所应说者,
Jīvitindriyaniddese, vattabbaṃ yaṃ siyā idha;
185即依无色界命中所说之方法而说。
Arūpajīvite vutta-nayeneva ca taṃ vade.
186应如此了知命根的特相等:守护俱生色为其特相,令他们转起为其作用,令他们安住为其现起,应以被维持的大种为足处。
Lakkhaṇādīni panassa evaṃ veditabbāni. Sahajarūpaparipālanalakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ, tesaṃ pavattanarasaṃ, tesameva ṭhapanapaccupaṭṭhānaṃ, yāpayitabbabhūtapadaṭṭhānanti.
187“所依”是指心所依处。
Vatthūti hadayavatthu.
674六百七十四
674.
189在五蕴有中,意界与意识界依之而转起者
Yaṃ nissāya manodhātu-manoviññāṇadhātuyo;
190那被称为“所依”。
Vattanti pañcavokāre, taṃ ‘‘vatthū’’ti pavuccati.
191心所依处以作为意界与意识界的依止为特相,以执持这些界为作用,以承载为现起。
Manodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ nissayalakkhaṇaṃ hadayavatthu, tāsañceva dhātūnaṃ ādhāraṇarasaṃ, ubbāhanapaccupaṭṭhānaṃ.
192所谓“食”,即段食。它带来以食素为第八的色法,故名为食。
Āhāratāti kabaḷīkāro āhāro. Ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ āharatīti āhāro.
675
675.
194无论生于何处,诸有情依此食素而得以延续;
Yāya ojāya yāpenti, yattha yattha ca pāṇino;
195此即称为“段食”。
Ayaṃ tu ‘‘kabaḷīkāro, āhāro’’ti pavuccati.
676
676.
197饮食等事物,能引生业火;
Annapānādikaṃ vatthu, aggiṃ harati kammajaṃ;
198然而,仅凭这些,却无法维持生命。
Kevalaṃ na ca sakkoti, pāletuṃ jīvitaṃ pana.
677六百七十七。
677.
200食素能维持,却不能带来消化之火。
Ojā sakkoti pāletuṃ, harituṃ na ca pācakaṃ;
201二者共同作用,则既能带来,亦能维持。
Haritumpi ca pāletuṃ, ubho sakkonti ekato.
202从特相等来说,应知段食以食素为特相,以带来色法为作用,以支持为现起,以被作成团状后吞咽的食物为足处。
Lakkhaṇādito panassa ojālakkhaṇo kabaḷīkāro āhāro, rūpāharaṇaraso, upatthambhanapaccupaṭṭhāno, kabaḷaṃ katvā ajjhoharitabbavatthupadaṭṭhānoti veditabbo.
203在身表的解释中:对于以身体表达自己心意者,此心意随‘身’的执取而得知,故称为‘表’。或者,它自身也随身的执取而得以了知,故亦称为‘表’。而‘以身防护为善,以语防护为善’(《法句经》等)中所说、属于‘亲近’义的‘身’本身,即是‘表’,名为‘身表’。因为身体的动作是令意图得以了知的原因,且它自身也如此可被了知,故以身而表,称为‘身表’。
Kāyaviññattiniddese kāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ kāyaggahaṇānusārena gahitāya etāya bhāvo viññāyatīti viññatti. Sayaṃ vā kāyaggahaṇānusārena viññāyatītipi viññatti. ‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro’’ti āgato copanasaṅkhāto kāyova viññatti kāyaviññatti. Kāyavipphandanena adhippāyaviññāpanahetuttā sayañca tathā viññeyyattā kāyena viññattītipi kāyaviññatti.
678六百七十八。
678.
205其中,与心生大种俱生、为色法移动之因、具有单一形态的变化性,即是身表。
Tattha yā sahajātassa, cittajāniladhātuyā;
206它是色法移动的因,具有单一形态的变化性。
Rūpassa calane hetu, ekākāravikāratā.
679第六百七十九
679.
208此名为‘身表’者,即被视作‘身门’。
Kāyaviññatti nāmāyaṃ, kāyadvāranti sā matā;
209其中,由思所成就的身表,则依福德与非福德之力而显现。
Tattha yā cetanāsiddhā, puññāpuññavasā pana.
680第六百八十
680.
211这位谋求众生利乐的导师将它宣说为‘身业’。
Kāyakammanti niddiṭṭhā, satthunā sā hitesinā;
212而它的现起,亦在语门中生起。
Sampavatti panetissā, vacīdvārepi jāyate.
681第六百八十一节。
681.
214获得支持后,在单一转向的心路中;
Labhitvā panupatthambhaṃ, ekāvajjanavīthiyaṃ;
215由底下六心,风界生起。
Heṭṭhāhi chahi cittehi, vāyodhātusamuṭṭhitaṃ.
682第六百八十二节。
682.
217由第七心,风界生起;
Sattamena tu cittena, vāyodhātusamuṭṭhitā;
218令俱生色动摇,自身与表色俱。
Cāleti sahajaṃ rūpaṃ, viññattisahitāttanā.
219而在语表的说明中——
Vacīviññattiniddese pana –
683683.
683.
221心生之缘,在于对所执取色的触击;
Paccayo cittajātāya, upādinnakaghaṭṭane;
222任何行相与变异,皆属此地界。
Yo ākāravikāreko, ayaṃ pathavidhātuyā.
684
684.
224语表应被了知,然与音声分位伴随而行;
Vacīviññatti viññeyyā, saha saddavasā pana;
225所谓“语门”,即由释迦族主所开示。
Vacīdvāranti niddiṭṭhā, sāva sakyakulindunā.
685
685.
227若无表识的作用,声音并非由心生起;
Saddo na cittajo atthi, vinā viññattighaṭṭanaṃ;
228正是由于诸界的聚合,声音方得生起。
Dhātusaṅghaṭṭaneneva, saha saddo hi jāyati.
686
686.
230它既具令知的作用,又是应被了知的对象;
Sā viññāpanato ceva, ayaṃ viññeyyatopi ca;
231因此可称为“表识”,它依于两种作者而生起。
Viññattīti siyā tassā, sambhavo kārakadvaye.
687
687.
233二种表识并非如同八种色法,是由心所生;
Na viññattidvayaṃ aṭṭha, rūpāni viya cittajaṃ;
234因为是心所生法的变异,故称为“心所生”。
Cittajānaṃ vikārattā, cittajanti pavuccati.
235其中,身表以表达意图为作用,以身之动摇的因为现起,以心等起风界为近因。同样,语表以表达意图为作用,以发出语音的因为现起,以心等起地界为近因。
Tattha kāyaviññatti adhippāyapakāsanarasā, kāyavipphandanahetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānavāyodhātupadaṭṭhānā. Tathā vacīviññatti adhippāyapakāsanarasā, vacīghosassa hetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānapathavīdhātupadaṭṭhānā.
688第六百八十八。
688.
237所谓虚空,并非可被割截者,而是色法之间的空隙。
Na kassatīti ākāso, rūpānaṃ vivaro pana;
238能划分色法者,即称为虚空。
Yo rūpānaṃ paricchedo, svākāsoti pavuccati.
239它以划分色法为特相;以显示色法边际为味;以色法之界限为现起,或以不被触击的状态、间隙与空隙为现起;以被划分的色法为足处。
So rūpaparicchedalakkhaṇo, rūpapariyantapakāsanaraso, rūpamariyādapaccupaṭṭhāno, asamphuṭṭhabhāvachiddavivarabhāvapaccupaṭṭhāno vā, paricchinnarūpapadaṭṭhāno.
240关于色之轻性等三法的解说——
Rūpassa lahutādittayaniddese –
689六百八十九。
689.
242如前面所说的方法,对于色之轻性等而言;
Heṭṭhā vuttanayeneva, rūpassa lahutādisu;
243智者当知,这三种色的变化。
Tisso rūpavikārāti, viññātabbā vibhāvinā.
690六百九十。
690.
245再者,这三种色的次第生起是:
Etāsaṃ pana tissannaṃ, kamato ca pavattiyaṃ;
246无病者、鞣制的皮革、吹炼的黄金,是譬喻。
Arogī madditaṃ cammaṃ, dhantahemaṃ nidassanaṃ.
691
691.
248不能造作诸业,然而轻性等三法;
Kammaṃ kātuṃ na sakkoti, lahutādittayaṃ pana;
249唯由食生等三法,彼造作之,由此生彼。
Āhārādittayaṃyeva, taṃ karoti tato tijaṃ.
250其中,色轻性以不迟钝为相,以去除诸色沉重为味,以轻快转变性为现起,以轻色为足处。
Tattha adandhatālakkhaṇā rūpassa lahutā, rūpānaṃ garubhāvavinodanarasā, lahuparivattitāpaccupaṭṭhānā, lahurūpapadaṭṭhānā.
251其中,色柔软性以不僵硬为相,以去除诸色僵硬为味,以于一切作业中无违碍为现起,以柔软色为足处。
Athaddhatālakkhaṇā rūpassa mudutā, rūpānaṃ thaddhabhāvavinodanarasā, sabbakiriyāsu avirodhitāpaccupaṭṭhānā, mudurūpapadaṭṭhānā.
252其中,色适业性以身业随顺的堪能为相,以去除不适业性为味,以无羸弱为现起,以适业色为足处。然而,此三者互不相离。
Sarīrakiriyānukūlakammaññatālakkhaṇā rūpassa kammaññatā, akammaññatāvinodanarasā, adubbalabhāvapaccupaṭṭhānā, kammaññatārūpapadaṭṭhānā. Etā pana tissopi na aññamaññaṃ vijahanti.
253在“积集与相续”的解说中——
Upacayasantatiniddese –
692692.
692.
255诸色的积聚,即说为“积集”;
Rūpānamācayo yo hi, vutto upacayoti so;
256它们无间的相续,即称为“相续”。
Anuppabandhatā tesaṃ, santatīti pavuccati.
693第六百九十三节。
693.
258从义理上,这二者都被阐发为“生色”。
Atthato ubhayampetaṃ, jātirūpanti dīpitaṃ;
259又或因所化对象之不同,而说法方式有所差异。
Vuttamākāranānattā, veneyyānaṃ vasena vā.
260若就特相等而言:色的积集,以累积为特相,令诸色从前际生起为味,以显现为现起,或以圆满状态为现起,以已积集之色为足处。
Lakkhaṇādito pana ācayalakkhaṇo rūpassa upacayo, pubbantato rūpānaṃ ummujjāpanaraso, niyyātanapaccupaṭṭhāno, paripuṇṇabhāvapaccupaṭṭhāno vā, upacitarūpapadaṭṭhāno.
261色的相续,以转起为特相,以无间相续为味,以不断绝为现起,以无间相续之色为足处。
Pavattilakkhaṇā rūpassa santati, anuppabandhanarasā, anupacchedapaccupaṭṭhānā, anuppabandharūpapadaṭṭhānā.
262在‘老’的解说中:衰坏即是老。
Jarāniddese jīraṇaṃ jarā.
694第六百九十四。
694.
264此老有两种:显了与不显了;
Duvidhāyaṃ jarā nāma, pākaṭāpākaṭāti ca;
265在色法中明显,在无色法中不明显。
Pākaṭā rūpadhammesu, arūpesu apākaṭā.
266色的老性以色的成熟为相,以引导至坏灭为味;即使自性消失,亦不呈现自性消失的现起,犹如谷物的陈旧;以正在成熟的色为足处。
Rūpassa paripākatālakkhaṇā rūpassa jaratā, upanayanarasā, sabhāvānaṃ apagamepi nasabhāvāpagamapaccupaṭṭhānā vīhipurāṇabhāvo viya, paripaccamānarūpapadaṭṭhānā.
267色的无常性以坏灭为相,以沉没为味,以尽灭与衰灭为现起,以正在坏灭的色为足处,当如是了知。
Paribhedalakkhaṇā rūpassa aniccatā, saṃsīdanarasā, khayavayapaccupaṭṭhānā, paribhijjamānarūpapadaṭṭhānāti veditabbāti.
268如此,应知二十四种所造色。
Evaṃ catuvīsati upādārūpāni veditabbāni.
695六百九十五。
695.
270大种色有四种,所造色有二十四种。
Bhūtarūpāni cattāri, upādā catuvīsati;
271一切二十八种色法,悉皆存在。
Aṭṭhavīsati rūpāni, sabbāneva bhavanti hi.
696六百九十六。
696.
273然而,于这些色法之中,此乃仅为不令迷惑而说。
Imesu pana rūpesu, asammohatthameva taṃ;
274即:聚集、生起、成就与有为。
Samodhānaṃ samuṭṭhānaṃ, nipphannaṃ saṅkhatampi ca.
697六百九十七。
697.
276诘问与答复,及一种等方式之理;
Codanaṃ parihārañca, nayamekavidhādikaṃ;
277我将简要开示,请听此杂集。
Saṅkhepena pavakkhāmi, pakiṇṇakamidaṃ suṇa.
278其中,“汇合”者,即这一切色,从一切汇合而言,为地界、水界、火界、风界、眼处……乃至老性、无常性,共二十八种。除此之外,别无他色。然而,有些主张有昏沉色的人说:“有所谓昏沉色。”他们应被驳斥。因为“你确实是牟尼、正觉者,你已无盖障”等语,以及“昏沉睡眠盖与无明盖是盖相应”等相应之说,与《大论·发趣》中“以盖法为缘,盖法生起,非前生缘”等文相违。即使在无色界中,也有“以欲贪盖为缘,生起昏沉睡眠、掉举恶作、无明盖”等语句。因此,昏沉唯是无色。
Tattha samodhānanti sabbameva idaṃ rūpaṃ sabbasamodhānato pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu cakkhāyatanaṃ…pe… jaratā aniccatāti aṭṭhavīsatividhaṃ ca hoti, ito aññaṃ rūpaṃ nāma natthi. Keci pana middhavādino ‘‘middharūpaṃ nāma atthī’’ti vadanti, te ‘‘addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavā’’ti ca ‘‘thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇañca nīvaraṇasampayutta’’nti sampayuttavacanato ca mahāpakaraṇapaṭṭhāne ‘‘nīvaraṇaṃ dhammaṃ paṭicca nīvaraṇo dhammo uppajjati napurejātapaccayā’’ti arūpepi ‘‘kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhauddhaccakukkuccāvijjānīvaraṇa’’nti evamādīhi pāḷīhi virujjhanato ca arūpameva middhanti paṭikkhipitabbā.
698第六百九十八条。
698.
280即使在无色界,依经典,此昏沉的生起,
Arūpepi panetassa, middhassuppatti pāṭhato;
281智者于此应知:它唯是无色。
Niṭṭhametthāvagantabbā, arūpanti ca viññunā.
282又有人说:“与力色合则为二十九色,与起源色合则为三十色,与生色合则为三十一色,与病色合则为三十二色。”对于他们,也应当通过指出这些色各自并无独立自体而加以破斥。当执取风界时,力色即已被执取,并不存在别的力色;水界即是起源色;积集与相续即是生色;老性、无常性等即是病色,别无其他病色。因此,色唯有二十八种。
Apare ‘‘balarūpena saddhiṃ ekūnatiṃsa, sambhavarūpena saddhiṃ tiṃsa, jātirūpena saddhiṃ ekatiṃsa, rogarūpena saddhiṃ dvattiṃsa rūpānī’’ti vadanti. Tepi tesaṃ visuṃ visuṃ abhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā. Vāyodhātuyā gahitāya balarūpaṃ gahitameva, aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi. Āpodhātuyā sambhavarūpaṃ, upacayasantatīti jātirūpaṃ, jaratāaniccatādīhi rogarūpaṃ gahitaṃ, aññaṃ rogarūpaṃ nāma natthīti, tasmā aṭṭhavīsatividhāneva rūpānīti.
283如是,应从和合而了知。
Evaṃ samodhānato veditabbānīti.
284“生起”指色的四种生起:时节、心、食、业。
Samuṭṭhānanti cattāri rūpasamuṭṭhānāni utucittāhārakammānīti.
699第六九九章。
699.
286业、时节、心与食,是色之因缘。
Kammaṃ utu ca cittañca, āhāro rūpahetuyo;
287正是由这些因,诸色生起,而非由他。
Eteheva ca rūpāni, jāyanti na panaññato.
700第七百。
700.
289因此,由同一生起因缘,而生起十一种。
Tasmā ekasamuṭṭhānā, ekādasa bhavanti hi;
290八根与心所依处,以及两种表色。
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca.
701第七〇一。
701.
292八根与心所依处,纯属业所生;
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, ekanteneva kammajā;
293两种表色,大仙说为唯是心生。
Cittajaṃyeva viññatti-dvayaṃ vuttaṃ mahesinā.
702第七〇二
702.
295声音由心与时节二者共同生起;
Cittena utunā ceva, saddo dvīhi samuṭṭhito;
296轻快性等三种,由时节、食素与心所造。
Utuāhāracittehi, lahutādittayaṃ kataṃ.
703
703.
298颜色、香、味、食素,
Vaṇṇo gandho raso ojā,
299以及四种界;
Catasso cāpi dhātuyo;
300相续、积集与虚空,
Santatyupacayākāsā,
301这十一类存在于四种生存。
Ekādasa catubbhavā.
704七百零四。
704.
303十一各生一,
Ekādasekato jātā,
304二各生一,三各生三;
Dvijekova tijā tayo;
305所谓四与十一
Catujekādasakkhātā,
306二者非由任何因所生
Dve na kenaci jāyare.
705
705.
308由业生色二十,由心生色十七
Kammena vīsati rūpā, sattarasa tu cetasā;
309由时节所生,有十种与五种;由食所生,则有十四种。
Utunā dasapañceva, cuddasāhārato pana.
706
706.
311依生起的差别而分别,这一切共有六十六种。
Chasaṭṭhi sabbānetāni, samuṭṭhānavibhāgato;
312而由于老与无常,它们实有六十八种。
Aṭṭhasaṭṭhi ca honteva, jaratāniccatāhi te.
707
707.
314老与无常,并非由任何特定因所造;
Jaratāniccatā ceva, na kenaci samuṭṭhitā;
315若它们也会生起,那也仅是由于已生者之成熟差异所致。
Jātassa pākabhedattā, jāyeyyuṃ yadi tānipi.
708
708.
317然而即便如此,已生者亦实无成熟之差异。
Evaṃ sante tu tesampi, pākabhedā siyuṃ na hi;
318有成熟,也有坏灭,而无任何事物坏灭。
Pāko paccati bhedo vā, na ca bhijjati natthi taṃ.
709
709.
320已生起者具成熟与坏灭之相,此二者并不生起。
Jātassa pākabhedattā, dvayametaṃ na jāyati;
321然而,佛陀或许于某处说:“这是色的积集。”
Siyā katthaci buddhettha, ‘‘rūpassupacayo’’ti hi.
710
710.
323如言语所示:‘生’与‘生起’。
Vacanena yathā ‘‘jāti, jāyatī’’ti ca dīpitaṃ;
324同样,愿熟者熟,愿坏者坏。
Pākopi paccatevaṃ tu, bhedopi paribhijjatu.
711七百一十一
711.
326有辨慧者当知:生本身并不生起。
Na ceva jāyate jāti, iti ñeyyā vibhāvinā;
327对于正在生起的法,则被说明为“产生”。
Jāyamānassa dhammassa, nibbattīti pakāsitā.
712七百一十二。
712.
329对于这些法而言,“生”可能正是如此;
Tattha yathā siyā jāti, yesaṃ dhammānameva sā;
330依于彼缘而有的称谓,便是“产生”的共许。
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
713
713.
332他们同样确实获得[生];那些成熟与破坏也同样被获得。
Labhateva tathā tesaṃ, pākabhedā labbhanti te;
333以彼为缘的言说,即是生起的假名。
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
714
714.
335如是,这二者亦是由业等所生起;
Evaṃ idaṃ dvayañcāpi, hoti kammādisambhavaṃ;
336它们任何时候都得不到‘异熟差别’的言说。
Na pākabhedā vohāraṃ, taṃ labhanti kadācipi.
715
715.
338何以故?因为能生的诸缘并不存在;
Kasmā hi janakānaṃ tu, paccayānamabhāvato;
339然而,在威力的刹那生起时,依于‘生’而得成立。
Ānubhāvakhaṇuppāde, jātiyā pana labbhati.
716
716.
341以彼为缘的言说,即是‘生起’的假名;
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ;
342因此,它获得‘生’,而不获得其他二者。
Tasmā labhati jāti ca, labhatī netaradvayaṃ.
717
717.
344不应说‘它衰老’,亦不应说‘此二者坏灭’;
Jiyyatīti na vattabbaṃ, taṃ dvayaṃ bhijjatīti vā;
345因为在它的作用刹那,诸缘并不存在。
Ānubhāvakhaṇe tassa, paccayānamabhāvato.
718
718.
347“无常、有为,此即是老死”,纵使如此说;
‘‘Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ, jarāmaraṇa’’miccapi;
348既然已说“它生起”,你却如此作想。
Vuttattā jāyaticcetaṃ, atha maññasi ce tuvaṃ.
719七百一十九
719.
350即便如此,也不应这样说,因为这仅是权宜之说;
Evampi ca na vattabbaṃ, sā hi pariyāyadesanā;
351然而诸行无常,如老死所显,亦复如是。
Aniccānaṃ tu dhammānaṃ, jarāmaraṇato tathā.
720七百二十
720.
353所说的“无常”与“有为”,犹如所说的表色一般;
Aniccaṃ saṅkhatañcāti, vuttaṃ viññattiyo viya;
354若是如此,那么这三者,于一切方面皆是无生。
Yadi evaṃ tayametaṃ, ajātattā ca sabbathā.
721七百二十一。
721.
356如果说“无有”,便如同虚空花,或如常、无为一般;
Natthīti ce khaṃpupphaṃva, niccaṃ vāsaṅkhataṃ viya;
357然而,为何这两者皆不成立?因为它们是依于所依而说的。
Nobhayaṃ panidaṃ kasmā, nissayāyattavuttito.
722七百二十二。
722.
359然而,因地等所依(法)存在,故有所依(法)存在。
Bhāve pathaviyādīnaṃ, nissayānaṃ tu bhāvato;
360因此,它并非如虚空花般不存在,然而那三者亦非实有。
Tasmā hi ca khaṃpupphaṃva, na natthi pana taṃ tayaṃ.
723七百二十三
723.
362因为地等色法的缺失,它才得以被认知;
Yasmā pathaviyādīnaṃ, abhāvena ca labbhati;
363因此,色法并非恒常,不像涅槃那样。
Tasmā na pana niccaṃ vā, nibbānaṃ viya taṃ tayaṃ.
364所谓‘所造色’:此处,四大种,以及眼、耳、鼻、舌、身、色、声、香、味、女根、男根、命根、段食、心所依处,这十八种色法名为‘所造色’。其余十种名为‘非所造色’。
Nipphannanti ettha cattāro mahābhūtā cakkhusotaghānajivhākāyarūpasaddagandharasaitthipurisajīvitindriyakabaḷīkārāhārahadayavatthūti aṭṭhārasa rūpāni nipphannāni nāma. Sesāni dasa anipphannāni nāma.
724七百二十四。
724.
366十八种为所造色,其余则为非所造色;
Aṭṭhārasa nipphannāni, anipphannāvasesakā;
367如果它们是非所造色,则应为无为法。
Yadi honti anipphannā, bhaveyyuṃ te asaṅkhatā.
725七百二十五
725.
369这些同样的色法,由于变化,怎么能是无为呢?
Tesameva ca rūpānaṃ, vikārattā asaṅkhatā;
370它们又怎能是所造色及有为法呢?
Kathaṃ nāma bhaveyyuṃ te, nipphannā ceva saṅkhatā.
371如是,应了知所造色及有为法。
Evaṃ nipphannasaṅkhato veditabbo.
372关于“诘问与回避”,此处——
Codanāparihāranti ettha –
726七百二十六
726.
374女性性、男性性、生命与出生;
Itthibhāvo pumattañca, jīvitaṃ sambhavopi ca;
375身净色也同样被说为‘一切处’。
Tathā kāyappasādoti, sabbaṭṭhānāti vaṇṇitā.
727七百二十七。
727.
377然而,若诸法如是,则成混杂之失;
Evaṃ sante tu dhammānaṃ, hoti saṅkaradosatā;
378眼净色与身净色即成一性。
Cakkhukāyapasādānaṃ, ekattaṃ upapajjati.
728
728.
380然而,于胜义中,一法不存于另一法之中。
Aññaṃ pana ca aññasmiṃ, na catthi paramatthato;
381因此,身根与眼净色并不相混。
Tasmā kāyindriyaṃ cakkhu-pasādena na saṅkaraṃ.
729
729.
383然而,它们以彼此不混杂的方式而转起;
Aññamaññāvinibbhogavasena tu pavattito;
384它们的处所差别,非知时者所能言说。
Tesaṃ ṭhānantaraṃ vattuṃ, na sakkā samayaññunā.
730七百三十。
730.
386凡有非执取相续之处,它便在那里。
Yāvatā anupādinnasantānaṃ atthi tattha so;
387有身净色,因此这样宣说。
Atthi kāyapasādoti, tasmā evamudīritaṃ.
731七百三十一。
731.
389即以相状等,亦成种种差别;
Lakkhaṇādivasenāpi, nānattaṃ samupāgataṃ;
390如五色旗影,譬喻而逝。
Dhajānaṃ pañcavaṇṇānaṃ, chāyā upamataṃ gatā.
732
732.
392因此,当诸法相互交杂时,
Tasmā hi pana dhammānaṃ, aññamaññaṃ vimissatā;
393通达教理的智者应知,实则不然。
Na hotevāti viññeyyā, viññunā samayaññunā.
394如是,应了知已成就与未成就的状况,以及诘问与回避。
Evaṃ nipphannānipphannabhāvo, codanāparihāro ca veditabbo.
395并非一种类别等之理趣——
Nayamekavidhādikanti –
733
733.
397以是世间、非因、有为、有漏故,
Lokikattā nahetuttā, saṅkhatattā ca sāsavā;
398一切色法为一种类,以依缘而生故。
Sabbamekavidhaṃ rūpaṃ, paccayāyattavuttito.
734
734.
400内、外,及根、非根;
Ajjhattikabahiddhā ca, indriyānindriyāpi ca;
401细、粗,及依执受等,有这二种。
Sukhumoḷārikā ceva, upādinnādito dvidhā.
735
735.
403眼处等,而内者五种;
Cakkhuāyatanādīni, pañca ajjhattikāni tu;
404其余二十三种,说为外在。
Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
736
736.
406眼根、耳根等诸根,而根有八种;
Cakkhusotindriyādīni, indriyāni panaṭṭha tu;
407其余二十种色,说为非根。
Sesañca tu vīsaṃ rūpaṃ, anindriyamudīritaṃ.
737
737.
409眼处等,以及九种触;
Cakkhuāyatanādīni, nava phoṭṭhabbameva ca;
410这十二种色,被称作粗色。
Taṃ bārasavidhaṃ rūpaṃ, oḷārikamudīritaṃ.
738
738.
412其余诸色,细色则有十六种。
Sesāni pana rūpāni, sukhumāni tu soḷasa;
413业生者是所执取,非执取者则不然。
Kammajaṃ tu upādinnaṃ, anupādinnamaññathā.
414如此,则有二种。
Evañca duvidhaṃ hoti.
415再者,依有见有对、无见有对、无见无对,以及业生、非业生、非业生非非业生的分类,有三种。此中,色处为有见有对;其余十一种粗色为无见有对;其余十六种细色为无见无对。由业所生者,名为业生,即八根与所依;由其余缘所生者,名为非业生;不从任何处生者,名为非业生非非业生,也就是老与无常。如此,有三种。
Puna sanidassanasappaṭighaanidassanasappaṭigha- anidassanaappaṭighabhedato ca, kammajākammajanevakammajānākammajabhedato ca tividhaṃ. Tattha rūpāyatanaṃ sanidassanasappaṭighaṃ, ekādasavidhaṃ sesoḷārikarūpaṃ anidassanasappaṭighaṃ, sesaṃ soḷasavidhaṃ sukhumarūpaṃ anidassanaappaṭighaṃ. Kammato jātaṃ kammajaṃ, aṭṭhindriyāni, vatthu ca kammajaṃ, tadaññappaccayā jātaṃ akammajaṃ, nakutoci jātaṃ nevakammajānākammajaṃ jaratā aniccatā ca. Evaṃ tividhaṃ hoti.
416复次,依于所见、所闻、所觉、所知,又从“是门亦是所依,是门非所依,是所依非门,非门非所依”之别,以及“是门亦是根,是门非根,是根非门,非门非根”之别,还有“是所依亦是根,是根非所依,是所依非根,非根非所依”之别,由此而有四种。
Puna diṭṭhasutamutaviññātavasena ca, dvārañceva vatthu ca, dvārameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā na dvārañca, neva dvārañca na vatthu cāti evaṃ bhedato ca, dvārañcevindriyañca, dvāraṃyeva hutvā nevindriyañca, indriyameva hutvā na dvārañca, neva dvārañca nevindriyañcāti evaṃ bhedato ca, vatthu ceva indriyañca, indriyameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyañca, nevindriyaṃ na vatthu ceti evaṃ bhedato ca catubbidhaṃ.
417其中,所见即是色处,所闻即是声处,所觉即是香、味、触三处,所知即是其余眼处等五处,以及十六种细色。眼处等五处既是门,亦是所依;二表色唯是门,非所依;心所依处唯是所依,非门;其余一切色既非门,亦非所依。于第三组中,是根非门者,即女根、男根、命根,他们唯是根,非门。其余第四组应依前述之理而知。在第四组中,第三项是依心所依处而说,其余则如前理趣。当知依此而有四种。
Tattha diṭṭhaṃ nāma rūpāyatanaṃ, sutaṃ nāma saddāyatanaṃ, mutaṃ nāma gandharasaphoṭṭhabbāyatanattayaṃ, viññātaṃ nāma avasesacakkhāyatanādipañcakaṃ, soḷasavidhaṃ sukhumarūpañca. Cakkhāyatanādipañcakaṃ dvārañceva vatthu ca, viññattidvayaṃ dvārameva hoti, na vatthu, hadayavatthu vatthumeva hoti, na dvāraṃ, sesaṃ sabbaṃ rūpaṃ neva dvāraṃ na vatthu ca. Tatiyacatukke indriyameva hutvā na dvāranti itthindriyapurisindriyajīvitindriyāni. Imāni hi indriyāneva honti, na dvārāni, sesamanantaracatukke vuttanayeneva veditabbaṃ. Catutthacatukke tatiyapadaṃ hadayavatthuṃ sandhāya vuttaṃ, sesaṃ vuttanayameva. Evaṃ catubbidhaṃ hotīti veditabbaṃ.
418复次,依于一者生、二者生、三者生、四者生、不从任何处生之别,即:是门是根亦是所依,唯是门非根非所依,唯是所依非根非门,唯是根非所依非门,非根非所依非门。如此区别,而有五种。
Puna ekajadvijatijacatujanakutocijātabhedato, dvārindriyaṃ vatthu ca, dvārameva hutvā nevindriyaṃ na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyaṃ na dvārañca, indriyameva hutvā na vatthu na dvārañca, nevindriyaṃ na vatthu na dvārañcāti evaṃ pabhedato pañcavidhaṃ.
419其中:
Tattha –
739
739.
421八根、所依,及二表色;
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca;
422此十一种色,说为一生。
Ekādasavidhaṃ rūpaṃ, ekajanti pavuccati.
740
740.
424声是一类,名为二生;轻等三种,名为三生。
Saddo eko dvijo nāma, lahutādittayaṃ tijaṃ;
425其余十一种,则称作四生。
Ekādasavidhaṃ sesaṃ, catujanti pakāsitaṃ.
741
741.
427老与无常,实不从任何处而生起;
Jaratāniccatā ceva, nakutoci bhave pana;
428眼等五处既是门,亦是根与所依。
Cakkhādipañcakaṃ dvāraṃ, indriyaṃ vatthumeva ca.
742
742.
430二种表色是门,非根非所依;
Viññattīnaṃ dvayaṃ dvāraṃ, nevindriyaṃ na vatthu ca;
431心所依只是所依,非门亦非根。
Hadayavatthu vatthūva, na dvāraṃ nevindriyaṃ pana.
432女根、男根、命根唯是根,非所依、非门;其余色法则非根、非所依、非门。应知如此有五种。
Itthipurisajīvitindriyāni indriyameva na vatthu na dvārañca, sesaṃ pana rūpaṃ nevindriyaṃ na vatthu na dvāranti. Evaṃ pañcavidhanti veditabbaṃ.
433再者,依业生、心生、时节生、食生、四种生、不从任何处生的差别,以及依眼识所识、耳识所识、鼻识所识、舌识所识、身识所识、意识所识,色法有六种。
Puna kammajacittajautucittajautucittāhārajacatujanakutocijātabhedato, cakkhuviññeyyasotaghānajivhākāyamanoviññeyyavasena chabbidhaṃ.
434其中,八根与所依唯是业生;二种表色唯是心生;声由时节与心生;轻等三法唯由时节与食生;其余十一种名为四生;老性与无常性名为不从任何处生。在第二组六种分组中,眼识所识即是色处……乃至……身识所识即是触处;意识所识即是其余的五种粗色及十六种细色,共二十一种。如此,色法有六种。
Tattha aṭṭhindriyāni vatthu ca kammajameva, viññattidvayaṃ cittajameva, saddo utucittajo, lahutādittayaṃ utucittāhārajameva, sesaṃ ekādasavidhaṃ catujaṃ nāma, jaratā aniccatā nakutocijātaṃ nāma. Dutiyachakke cakkhuviññeyyaṃ nāma cakkhuviññāṇena viññeyyaṃ rūpāyatanaṃ…pe… kāyaviññeyyaṃ nāma phoṭṭhabbāyatanaṃ, manoviññeyyaṃ nāma sesā pañca oḷārikā ca soḷasa sukhumarūpāni cāti ekavīsatividhaṃ hoti. Evaṃ chabbidhaṃ hoti.
435再者,依所依与无所依而分,有七种:眼识所识、耳识所识、鼻识所识、舌识所识、身识所识、意界所识、意识界所识。
Puna chavatthuavatthubhedato ca, cakkhuviññeyyaṃ sotaghānajivhākāyaviññeyyaṃ manodhātuviññeyyaṃ manoviññāṇadhātuviññeyyanti sattavidhaṃ hoti.
436其中,眼等五所依与心所依合为六所依,其余二十二种色称为无所依——这仅就第二组七种而言。如此便有七种。
Tattha cakkhādipañcavatthūni hadayavatthunā saddhiṃ cha vatthūni, sesaṃ bāvīsatividhaṃ rūpaṃ avatthu nāma, dutiyasattakamuttānameva. Evaṃ sattavidhaṃ hoti.
437再者,依七门与无门而分,有八种。其中,眼门等五门加上身表与语表,共七门;其余为无门。如此便有八种。
Puna sattadvārādvārabhedato aṭṭhavidhaṃ. Tattha cakkhudvārādīni pañca kāyaviññattivacīviññattidvārehi saddhiṃ satta dvārāni, sesamadvāranti evaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti.
438再者,依八根与非根的区别,有九种。
Puna aṭṭhindriyānindriyabhedato pana navavidhaṃ.
439再者,依九种业生与非业生的区别,有十种。
Puna navakammajākammajabhedato dasavidhaṃ.
440再者,依处的区别,有十一种。
Puna āyatanabhedato ekādasavidhaṃ.
441又应知,依诸有中色聚转起之差异,种类繁多。
Bhavesu rūpakalāpapavattibhedato bahuvidhanti veditabbaṃ.
743
743.
443此后,我当宣说,于欲有与色有二者中,
Ito paraṃ pavakkhāmi, kāmarūpabhavadvaye;
444诸色于结生与转起中的生起。
Uppattiṃ pana rūpānaṃ, paṭisandhipavattisu.
744
744.
446除地居天外,在天界、地狱与渴爱枯竭处,
Bhummavajjesu devesu, niraye nijjhāmataṇhike;
447前三类胎生并不存在。
Yoniyo purimā tisso, na santīti viniddise.
745
745.
449其余三有与地居天中,亦有四生。
Sese gatittaye bhumma-devesupi ca yoniyo;
450具分别智者当知:“四者存在。”
Catasso ca bhavantīti, veditabbā vibhāvinā.
746
746.
452而对于胎生有情,在结生刹那:
Gabbhaseyyakasattassa, paṭisandhikkhaṇe pana;
453生起三十种色,这便是有情的自性。
Tiṃsa rūpāni jāyante, sabhāvasseva dehino.
747
747.
455非胎生与卵生者,有二十种色。
Abhāvagabbhaseyyānaṃ, aṇḍajānañca vīsati;
456然而,依身与所依而有诸色。
Bhavanti pana rūpāni, kāyavatthuvasena tu.
748
748.
458于此,依所取与未取,有十一种。
Gahitāgahaṇenettha, ekādasa bhavanti te;
459应知此方法亦适用于一切十组之中。
Eseva ca nayo ñeyyo, sabbesu dasakesupi.
749
749.
461当与命根俱生时,即于纯八法中生起;
Jīvitena yadā saddhiṃ, jāte suddhakamaṭṭhakaṃ;
462这便是所说的命九法。
Jīvitanavakaṃ nāma, hotīti samudīritaṃ.
750
750.
464命九法聚与身净色一同可成为一种。
Jīvitanavakaṃ kāyapasādenekato siyā;
465此即名为身十法聚,如是已详尽说明。
Taṃ kāyadasakaṃ nāma, hotīti pariyāpuṭaṃ.
751
751.
467此理亦应如此了知,连同性根与心所依处;
Eseva ca nayo ñeyyo, saddhiṃ bhāvena vatthunā;
468智者将眼等组合之后,便有七种十法聚。
Cakkhādīhi ca yojetvā, dasakā satta viññunā.
752
752.
470化生有情投生人间之时;
Opapātikasattānaṃ, manussesūpapattiyaṃ;
471欲界诸天恒常有七十种色法。
Kāmāvacaradevānaṃ, niccaṃ rūpāni sattati.
753
753.
473眼、耳、鼻、舌、身及心所依处;
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca vatthu ca;
474以及性根,即依此七种十法聚之力。
Bhāvo cāti hi sattannaṃ, dasakānaṃ vasā pana.
754
754.
476然而对于有色身的梵天,则依眼、耳及心所依处之力;
Brahmānaṃ rūpinaṃ cakkhu-sotavatthuvasā pana;
477有三种十法聚,及一种命九法聚。
Dasakāni ca tīṇeva, navakaṃ jīvitassa ca.
755
755.
479依四种聚之力,对于有色者,
Catunnaṃ tu kalāpānaṃ, vasena pana rūpinaṃ;
480实有四十四种色法,缺一而成。
Cattālīseva rūpāni, ekūnāni bhavanti hi.
756七百五十六
756.
482即以命九法聚,阐明无想有情的生起;
Jīvitanavakeneva , asaññuppatti dīpitā;
483然于无有生盲、聋、哑及非男非女者之中。
Jaccandhabadhirāghāna-rahite tu napuṃsake.
757七百五十七。
757.
485依于心所依处、身与舌之力,最低有三十种;
Vatthuno kāyajivhānaṃ, vasā tiṃsāvakaṃsato;
486在最高与最低之间,相应合宜。
Ukkaṃsassāvakaṃsassa, antare anurūpato.
758
758.
488而依具足色法之力,对于有情而言;
Paripuṇṇānaṃ rūpānaṃ, vasena pana pāṇinaṃ;
489然色法之生起,智者当知。
Rūpānaṃ tu samuppatti, veditabbā vibhāvinā.
759
759.
491二十七种色法,为欲界有身者所有;
Sattavīsati rūpāni, kāmāvacaradehino;
492由于不转起,两种性根之中唯有一种存在。
Appavattanato honti, dvinnaṃ bhāvānamekato.
760
760.
494鼻、舌与身如此,两种性根亦然;
Ghānaṃ jivhā ca kāyo ca, tathā bhāvadvayampi ca;
495然而对于有色梵天,这五种色法并不存在。
Brahmānaṃ pana rūpīnaṃ, pañca rūpā na vijjare.
761
761.
497欲界有四相续,色界有三相续;
Catusantati kāmasmiṃ, rūpe honti tisantati;
498无想有情中有二相续,外部有一相续。
Dvisantati asaññesu, bahiddhā ekasantati.
762七百六十二。
762.
500于一切有情,当色正在生起之时;
Rūpaṃ nibbattamānaṃ tu, sabbesaṃ pana pāṇinaṃ;
501最初生起者,唯是业所生,毫无疑义。
Paṭhamaṃ kammatoyeva, nibbattati na saṃsayo.
763七百六十三。
763.
503对于卧处胎中的有情,在结生的刹那;
Gabbhaseyyakasattānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana;
504而它们确实在结生心生起之时即生起。
Tañca kho sandhicittassa, uppādeyeva jāyare.
764七百六十四
764.
506当其生起时,三十种色法生起;
Yatheva tassa uppāde, tiṃsa rūpāni jāyare;
507同样地,于住时与灭时,也各各生起三十种色法。
Tatheva ṭhitibhaṅgesu, tiṃsa tiṃseva jāyare.
765七百六十五。
765.
509这一切色,即名为色蕴;
Sabbānetāni rūpāni, rūpakkhandhoti saññito;
510无常、不坚固、非我,纯是苦蕴而已。
Anicco addhuvonattā, dukkhakkhandhova kevalo.
766七百六十六。
766.
512观色如病、如疮、如外来物、如坏灭;
Rogato gaṇḍato rūpaṃ, parato ca palokato;
513既见色为苦,应对色舍断欲贪。
Disvāna dukkhato rūpaṃ, rūpe chandaṃ virājaye.
767七百六十七。
767.
515既已通达经藏与阿毗达摩,
Gantuṃ panicche piṭakebhidhamme,
516此法由法将(舍利弗尊者)所圆满通达;
Yo dhammasenāpatinā samattaṃ;
517那位为求利益而
Hitatthinā tena ca bhikkhunāyaṃ,
518应当恭敬而正确地学习。
Sakkacca sammā pana sikkhitabbo.
521如是于《阿毗达摩入门》中名为色分别
Iti abhidhammāvatāre rūpavibhāgo nāma
522第十品。
Dasamo paricchedo.