14. 第十四品
114. 第十四品
14. Cuddasamavaggo
2善与不善结生论之注释
1. Kusalākusalapaṭisandahanakathāvaṇṇanā
686-690686-690节。现在名为“善与不善结生论”。其中，善或不善，不善或善，并无无间生起者，因此它们彼此结生是不合理的。然而，有些人执取这样的见解：因为对于同一所缘，既会染着也会离染，所以它们是彼此结生的，例如大众部；针对他们，自宗论师提问；他宗论师承认。“转向”与“志向”两者都是“转向”的名称。因为它转向有分，故为“转向”。它将心志向、安立于有分所缘之外的另一个所缘，故为“志向”。问“善在不转向时”的意思是：那个在无间不善之后结生的善，它是在不转向的情况下生起的吗？他宗论师因为看不到没有转向的善生起，所以予以否认。“不如理作意善”这句话，是为了责难而说：如果善在不善之后无间生起，那么它应该是在以不善的转向不如理作意时生起的。其余的文句，按照巴利原文即可通达。“难道不是在同一所缘上吗”这句话，说明了在同一所缘上有贪与离贪的生起，而不是善与不善的无间性，因此（这个论证）是无效的。
686-690. Idāni kusalākusalapaṭisandahanakathā nāma hoti. Tattha kusalaṃ vā akusalassa, akusalaṃ vā kusalassa anantarā uppajjanakaṃ nāma natthīti tesaṃ aññamaññaṃ paṭisandhānaṃ na yujjati. Ye pana yasmā ekavatthusmiññeva rajjati virajjati ca, tasmā taṃ aññamaññaṃ paṭisandahatīti laddhiṃ gahetvā ṭhitā, seyyathāpi mahāsaṅghikā; te sandhāya pucchā sakavādissa; paṭiññā itarassa. Āvaṭṭanā paṇidhīti ubhayaṃ āvajjanasseva nāmaṃ. Tañhi bhavaṅgaṃ āvaṭṭetīti āvaṭṭanā. Bhavaṅgārammaṇato aññasmiṃ ārammaṇe cittaṃ paṇidahati ṭhapetīti paṇidhi. Kusalaṃ anāvaṭṭentassāti yaṃ taṃ akusalānantaraṃ paṭisandahantaṃ kusalaṃ uppajjati, taṃ anāvaṭṭentassa uppajjatīti pucchati. Itaro pana vinā āvajjanena kusalassa uppattiṃ apassanto paṭikkhipati. Kusalaṃ ayoniso manasikarototi idaṃ yadi akusalānantaraṃ kusalaṃ uppajjeyya, akusalasseva āvajjanena ayoniso manasikaroto uppajjeyyāti codanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyāti. Nanu yasmiṃyeva vatthusminti vacanaṃ ekārammaṇe sarāgavirāguppattiṃ dīpeti, na kusalākusalānaṃ anantarataṃ, tasmā asādhakanti.
4善与不善结生论之注释。
Kusalākusalapaṭisandahanakathāvaṇṇanā.
52. 六处生起论的注释
2. Saḷāyatanuppattikathāvaṇṇanā
691-692691-692节。现在名为“六处生起论”。其中，对于化生者，六处与结生心一同生起。对于胎生者，在内处中，只有意处和身处是在结生刹那生起的。其余四处则在七七日时。而且，它们是由导致结生的那个业，或由其他已造作的业所生，这是自宗的说法。然而，有些人执取这样的见解：如同枝繁叶茂的树木等的嫩芽一样，六处仅仅作为种子，在母胎中结生刹那便已生起，例如东山部；针对他们，自宗论师就“六处”提问；他宗论师承认。“具足所有肢节”等语，是为了责难而说：如果六处存在，那么（胎儿）应该以这样的形态进入（母胎）。“对于已入母胎者”的提问，是他宗论师所问。之后，“对于已入母胎者，头发是后生的”的提问，是自宗论师所问。此处其余文义，是显而易见的。
691-692. Idāni saḷāyatanuppattikathā nāma hoti. Tattha upapattesiyena paṭisandhicittena saheva opapātikānaṃ saḷāyatanaṃ uppajjati. Gabbhaseyyakānaṃ ajjhattikāyatanesu manāyatanakāyāyatanāneva paṭisandhikkhaṇe uppajjanti. Sesāni cattāri sattasattatirattimhi. Tāni ca kho yena kammunā paṭisandhi gahitā, tasseva aññassa vā katattāti ayaṃ sakasamaye vādo. Yesaṃ pana ekakammasambhavattā sampannasākhāviṭapānaṃ rukkhādīnaṃ aṃkuro viya bījamattaṃ saḷāyatanaṃ mātukucchismiṃ paṭisandhikkhaṇeyeva uppajjatīti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya saḷāyatananti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sabbaṅgapaccaṅgītiādi saḷāyatane sati evarūpo hutvā okkameyyāti codanatthaṃ vuttaṃ. Mātukucchigatassāti pucchā paravādissa. Parato mātukucchigatassa pacchā kesāti pucchā sakavādissa. Sesamettha uttānatthamevāti.
7六处生起论的注释。
Saḷāyatanuppattikathāvaṇṇanā.
83. 无间缘论的注释
3. Anantarapaccayakathāvaṇṇanā
693-697693-697节。现在名为“无间缘论”。其中，有些人看到在舞蹈、歌唱等活动中，色、声等的见、闻快速转换，便执取这样的见解：“这些识彼此无间地生起”，例如北道派；针对他们，自宗论师就“眼识”提问；他宗论师承认。“耳识是否以色为所缘？”这是为了责难而说：如果耳识在眼识之后无间生起，那么它应该像异熟意界一样以色为所缘。在“是否缘于眼与色而生起耳识”等问题中，他宗论师以无经文依据为由否认后，又依其执见，观察到无间生起而承认。“那个眼识就是那个耳识吗？”意思是：如同第一速行心无间之后的第二速行心，以意识的状态，就是同一个心，你的这两个（眼识和耳识）是否也是如此，是同一个呢？依此方法，应知所有问答处的含义。“舞蹈、歌唱”等语，说明了在混合所缘时，由于快速转换而显得混杂的情况，而非说明无间缘的关系，因此（这个论证）是无效的。
693-697. Idāni anantarapaccayakathā nāma hoti. Tattha naccagītādīsu rūpadassanasaddasavanādīnaṃ lahuparivattitaṃ disvā ‘‘imāni viññāṇāni aññamaññassa anantarā uppajjantī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya cakkhuviññāṇassāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sotaviññāṇaṃ rūpārammaṇaṃyevāti yadi cakkhuviññāṇassa anantarā uppajjeyya, vipākamanodhātu viya rūpārammaṇaṃ siyāti codetuṃ vuttaṃ. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati sotaviññāṇanti pañhesu suttābhāvena paṭikkhipitvā anantaruppattiṃ sallakkhento laddhivasena paṭijānāti. Taññeva cakkhuviññāṇaṃtaṃ sotaviññāṇanti yathā paṭhamajavanānantaraṃ dutiyajavanaṃ manoviññāṇabhāvena taññeva hoti, kiṃ te tathā etampi dvayaṃ ekamevāti pucchati. Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo. Naccati gāyatītiādivacanaṃ ārammaṇasamodhāne lahuparivattitāya vokiṇṇabhāvaṃ dīpeti, na anantarapaccayataṃ, tasmā asādhakanti.
10无间缘论之注释
Anantarapaccayakathāvaṇṇanā.
114. 圣色之论释
4. Ariyarūpakathāvaṇṇanā
698-699698-699节。现在名为“圣色论”。其中，正语、正业是色，而且根据“所有色是四大种及四大种所造色”的说法，有些人执取这样的见解：它们是所造色，例如北道派；针对他们，自宗论师提问：“圣色是四大种之所造吗？”其中，“圣色”意为圣者的色，或圣洁的色。“是的”，他宗论师立足于其见解而承认。当被问及“是善吗”时，他依其见解而承认。在“无漏”等提问中，也是同样的方法。“任何色”的经文，除了大种之外，显示了其余色的所造性质，但并未显示正语、正业的所造性质。因为对于它们，仅仅色法本身尚未成立，何况所造色的性质？因此（这个论证）是无效的。
698-699. Idāni ariyarūpakathā nāma hoti. Tattha sammāvācākammantā rūpaṃ, tañca kho ‘‘sabbaṃ rūpaṃ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpa’’nti (ma. ni. 3.67) vacanato upādāyarūpanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya ariyarūpaṃ mahābhūtānaṃ upādāyāti pucchā sakavādissa. Tattha ariyānaṃ rūpaṃ, ariyaṃ vā rūpanti ariyarūpaṃ. Āmantāti laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā itarassa. Kusalanti puṭṭho laddhivaseneva paṭijānāti. Anāsavapucchādīsupi eseva nayo. Yaṃ kiñci rūpanti suttaṃ ṭhapetvā bhūtāni sesarūpassa upādābhāvaṃ dīpeti, na sammāvācākammantānaṃ. Tesañhi rūpamattaññeva asiddhaṃ, kuto upādārūpatā; tasmā asādhakanti.
13圣色论之注释
Ariyarūpakathāvaṇṇanā.
145. 「另一随眠」之论释
5. Añño anusayotikathāvaṇṇanā
700-701700-701节。现在名为“随眠是另一者论”。其中，因为凡夫在善或无记心生起时，可被称为“有随眠”，而非“被缠”，所以有些人执取这样的见解：随眠是另一者，缠是另一者，例如案达迦派；针对他们，自宗论师提问：“欲贪随眠是另一者吗？”他宗论师承认。其余内容，应如前文随眠论中所说的方法来理解。而“有随眠”等语，说明了在那个时刻，由于随眠未被断除，故可说为“有随眠”；由于（缠）未生起，故不可说为“被缠”。这显示了（有随眠与被缠）的表述差异，而非随眠与缠是不同的事物，因此（这个论证）是无效的。
700-701. Idāni añño anusayotikathā nāma hoti. Tattha yasmā puthujjano kusalābyākate citte vattamāne sānusayoti vattabbo, na pariyuṭṭhitoti tasmā añño anusayo, aññaṃ pariyuṭṭhānanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya añño kāmarāgānusayoti pucchā sakavādissa paṭiññā itarassa. Sesaṃ heṭṭhā anusayakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Sānusayotiādi pana tasmiṃ samaye anusayassa appahīnattā sānusayoti vattabbataṃ, anuppannattā ca pariyuṭṭhitoti avattabbataṃ dīpeti, na anusayapariyuṭṭhānānaṃ aññattaṃ, tasmā asādhakanti.
16「另一随眠」之论释
Añño anusayotikathāvaṇṇanā.
176. 「缠是心不相应」之论释
6. Pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttantikathāvaṇṇanā
702702节。现在名为“缠是心不相应论”。其中，因为即使从无常等角度作意，贪等也会生起。而且经中这样说：“婆罗堕阇贤友，有时，我心想‘我要作意不净’，却作意为净。”因此，有些人执取这样的见解：缠是心不相应的，例如案达迦派；针对他们，自宗论师提问；他宗论师承认。此处其余文义，是显而易见的。
702. Idāni pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttantikathā nāma hoti. Tattha yasmā aniccādito manasikarotopi rāgādayo uppajjanti. Vuttampi cetaṃ – ‘‘appekadā, bho bhāradvāja, asubhato manasikarissāmīti subhatova manasikarotī’’ti (saṃ. ni. 4.127). Tasmā pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃyeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
19「缠」者，与心不相应之义的解释。
Pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttantikathāvaṇṇanā.
207. 所摄之义的解释
7. Pariyāpannakathāvaṇṇanā
703-705703-705. 现在称为“所属论”。其中，因为欲贪随眠于欲界，故说为“欲界所属”；因此，色贪与无色贪也随眠于色界与无色界。它们也就被称为“色界所属”与“无色界所属”。有些人持有这样的见解，例如案达迦派和正量派；针对他们，自宗论师提出“色贪”之问，他宗论师予以承认。其中，“随眠”是指：如同欲贪以俱生方式随眠于称为欲寻的欲界，你难道认为色贪也这样随眠于色界吗？如此发问。“所属”是指：如同欲贪由于以烦恼欲而属于三种欲界，故为“欲界所属”，你难道认为色贪也这样是“色界所属”吗？如此发问。然而，他宗论师未领会其意图，仅依自宗见解而答“是”。于是，为了让他领会此义，自宗论师以善异熟、唯作等构成的等至、等至者等与之对质而问，故说“等至者”等。此处其余内容，完全依巴利原文而通达。而“岂非欲贪”等语，也仅阐明欲贪在欲界的随眠状态与所属性，并非阐明其他贪在其他界中的情况。
703-705. Idāni pariyāpannakathā nāma hoti. Tattha yasmā kāmarāgo kāmadhātuṃ anuseti, kāmadhātupariyāpannoti ca vuccati, tasmā rūparāgārūparāgāpi rūpadhātuarūpadhātuyo anusenti. Rūpadhātuarūpadhātupariyāpannāyeva ca nāma hontīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānañceva sammitiyānañca; te sandhāya rūparāgoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa . Tattha anusetīti yathā kāmarāgo kāmavitakkasaṅkhātaṃ kāmadhātuṃ sahajātavasena anuseti, kiṃ te evaṃ rūparāgo rūpadhātunti pucchati. Pariyāpannoti yathā ca so tividhāya kāmadhātuyā kilesakāmavasena pariyāpannattā kāmadhātupariyāpanno, kiṃ te evaṃ rūparāgopi rūpadhātupariyāpannoti pucchati. Itaro panassa adhippāyaṃ asallakkhento kevalaṃ laddhivasena āmantāti paṭijānāti. Atha naṃ tamatthaṃ sallakkhāpetuṃ kusalavipākakiriyasaṅkhātehi samāpattesiyādīhi saṃsanditvā pucchituṃ samāpattesiyotiādimāha. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyāti. Nanu kāmarāgotiādivacanampi kāmarāgasseva kāmadhātuyaṃ anusayabhāvaṃ pariyāpannatañca dīpeti, na itaresaṃ itaradhātūsūti.
22所属论注释。
Pariyāpannakathāvaṇṇanā.
238. 无记之义的解释
8. Abyākatakathāvaṇṇanā
706-708706-708. 现在称为“无记论”。其中，由异熟、唯作、色、涅槃构成的四种无记，因非异熟而说为“无记”。邪见则因以常见等状态未被记说，如“婆蹉，世界是常，此乃无记”所说。然而，有些人未把握此区分，认为邪见如同前一种无记一样也是无记，例如案达迦派和北道派；为了向他们显示此区分，自宗论师提出“邪见是无记”之问，他宗论师予以承认。此处其余内容，完全依巴利原文而通达。
706-708. Idāni abyākatakathā nāma hoti. Tattha vipākakiriyarūpanibbānasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ abyākataṃ avipākattā abyākatanti vuttaṃ. Diṭṭhigataṃ ‘‘sassato lokoti kho, vaccha, abyākatameta’’nti (saṃ. ni. 4.416 thokaṃ visadisaṃ) sassatādibhāvena akathitattā. Yesaṃ pana imaṃ vibhāgaṃ aggahetvā purimābyākataṃ viya diṭṭhigatampi abyākatanti laddhi, seyyathāpi andhakānañceva uttarāpathakānañca; tesaṃ taṃ vibhāgaṃ dassetuṃ diṭṭhigataṃ abyākatanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti.
25无记之义的解释。
Abyākatakathāvaṇṇanā.
269. 非所摄之义的解释
9. Apariyāpannakathāvaṇṇanā
709-710709-710. 现在称为“非所属论”。其中，因为得禅那的凡夫可被称为“于欲中离贪者”，但并非“已离见者”，所以有些人持有“邪见是非所属”的见解，例如东山住部；针对他们，自宗论师提出此问，他宗论师予以承认。此处其余内容，完全依巴利原文而通达。
709-710. Idāni apariyāpannakathā nāma hoti. Tattha yasmā puthujjano jhānalābhī kāmesu vītarāgoti vattabbo hoti, na pana vigatadiṭṭhikoti , tasmā diṭṭhigataṃ apariyāpannanti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti.
28非所属论注释。
Apariyāpannakathāvaṇṇanā.
29第十四品。
Cuddasamo vaggo.