MN 20 · 寻行经
216如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。在那里,世尊呼唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”诸比丘应答世尊。世尊如是说:
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
2比丘们,一位致力于增上心修习的比丘,应当时时对五种相作意。哪五种呢?比丘们,此处,有比丘因某个相,因作意该相而生起了与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻。比丘们,那位比丘应当从那个相,转而作意另一个与善相应的相。当他从那个相转而作意另一个与善相应的相时,那些与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻便被舍弃、消失。由于它们被舍弃,心便安住于内,寂止、专一、入定。比丘们,犹如一位善巧的木匠或木匠的学徒,用细楔子敲出、取出、替换粗楔子;同样地,比丘们,有比丘因某个相,因作意该相而生起了与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻,那么,那位比丘应当从那个相,转而作意另一个与善相应的相。当他从那个相转而作意另一个与善相应的相时,那些恶不善寻便被舍弃、消失。由于它们被舍弃,心便安住于内,寂止、专一、入定。
‘‘Adhicittamanuyuttena, bhikkhave, bhikkhunā pañca nimittāni kālena kālaṃ manasi kātabbāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasi kātabbaṃ kusalūpasaṃhitaṃ. Tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho palagaṇḍo vā palagaṇḍantevāsī vā sukhumāya āṇiyā oḷārikaṃ āṇiṃ abhinihaneyya abhinīhareyya abhinivatteyya ; evameva kho, bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasi kātabbaṃ kusalūpasaṃhitaṃ. Tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
217诸比丘,如果那位比丘从那个相转而作意另一个与善相应的相时,与贪欲、嗔恚、愚痴相应的恶不善寻仍然生起,那么,诸比丘,那位比丘应当审察这些寻的过患:‘这些寻实为不善,实有过失,实有苦报。’当他审察这些寻的过患时,那些与贪欲、嗔恚、愚痴相应的恶不善寻便被舍断、便消失。由于它们被舍断,心便安住于内,止息、专一、入定。诸比丘,犹如一位年轻、喜爱妆饰的女子或男子,当有人将死蛇、死狗或人的尸体挂在其颈上时,他会感到厌恶、羞耻、排斥;同样地,诸比丘,如果那位比丘从那个相转而作意另一个与善相应的相时,那些与贪欲、嗔恚、愚痴相应的恶不善寻仍然生起,那么,诸比丘,那位比丘应当审察这些寻的过患:‘这些寻实为不善,实有过失,实有苦报。’当他审察这些寻的过患时,那些与贪欲、嗔恚、愚痴相应的恶不善寻便被舍断、便消失。由于它们被舍断,心便安住于内,止息、专一、入定。
‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavo upaparikkhitabbo – ‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ahikuṇapena vā kukkurakuṇapena vā manussakuṇapena vā kaṇṭhe āsattena aṭṭiyeyya harāyeyya jiguccheyya; evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tamhāpi nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavo upaparikkhitabbo – ‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
218诸比丘,若那位比丘审视这些寻的过患时,与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻依然生起,那么,诸比丘,那位比丘应对这些寻修习不忆念、不作意。当他如此修习不忆念、不作意时,那些与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻便会被舍弃,便会消失。由于它们已被舍弃,心便安住于内,止息、专一、入于定中。诸比丘,犹如一位明目之人,不愿看见进入视野的景象时,他便闭上双眼,或看向他处;同样地,诸比丘,若那位比丘审视这些寻的过患时,那些与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻依然生起,它们便会被舍弃,便会消失。由于它们已被舍弃,心便安住于内,止息、专一、入于定中。
‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ asatiamanasikāro āpajjitabbo. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso āpāthagatānaṃ rūpānaṃ adassanakāmo assa; so nimīleyya vā aññena vā apalokeyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
219诸比丘,若那位比丘于他们寻不忆念、不作意,而与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻仍然生起,诸比丘,那位比丘便应对这些寻作意于寻行之止息。当他对这些寻作意于寻行之止息时,那些与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻便得断除,便得消失。由于他们的断除,心便安住于内、寂止、专一、入定。诸比丘,犹如有人快步而行,他心想:'我为何快步而行?何不缓步慢行?'他便缓步慢行。继而心想:'我为何缓步慢行?何不站立不动?'他便站立不动。继而心想:'我为何站立不动?何不坐下?'他便坐下。继而心想:'我为何坐着?何不躺下?'他便躺下。诸比丘,如此,那人依次舍离了粗重的威仪,逐一采取了微细的威仪。同样地,诸比丘,若那位比丘于他们寻不忆念、不作意,那些与贪欲相应、与嗔恚相应、与愚痴相应的恶不善寻仍然生起,它们便得断除,便得消失。由于他们的断除,心便安住于内、寂止、专一、入定。
‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sīghaṃ gaccheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ sīghaṃ gacchāmi? Yaṃnūnāhaṃ saṇikaṃ gaccheyya’nti. So saṇikaṃ gaccheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ saṇikaṃ gacchāmi? Yaṃnūnāhaṃ tiṭṭheyya’nti. So tiṭṭheyya . Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ ṭhito? Yaṃnūnāhaṃ nisīdeyya’nti. So nisīdeyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ nisinno? Yaṃnūnāhaṃ nipajjeyya’nti. So nipajjeyya. Evañhi so, bhikkhave, puriso oḷārikaṃ oḷārikaṃ iriyāpathaṃ abhinivajjetvā sukhumaṃ sukhumaṃ iriyāpathaṃ kappeyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
220“诸比丘,若那位比丘即便在作意于这些寻的寻行止息时,那些与贪欲相应、与瞋恚相应、与愚痴相应的恶不善寻仍然生起,那么,诸比丘,那位比丘就应以齿压齿,以舌抵上颚,用心去制服、压制、击溃那心。当他这样以齿压齿、舌抵上颚,用心去制服、压制、击溃那心时,那些与贪欲相应、与瞋恚相应、与愚痴相应的恶不善寻便被舍弃而消失。由于它们被舍弃,心便安住于内,寂止、专一、入定。诸比丘,正如一个强壮的人抓住一个弱小者的头、颈或肩,将他制服、压制、击溃;同样地,诸比丘,若那位比丘在作意这些寻的寻行止息时,那些与贪欲相应、与瞋恚相应、与愚痴相应的恶不善寻仍然生起,那么他就应当以齿压齿,舌抵上颚,用心去制服、压制、击溃那心。当他这样以齿压齿、舌抵上颚,用心去制服、压制、击溃那心时,那些与贪欲相应、与瞋恚相应、与愚痴相应的恶不善寻便被舍弃而消失。由于它们被舍弃,心便安住于内,寂止、专一、入定。”
‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi. Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitabbaṃ abhinippīḷetabbaṃ abhisantāpetabbaṃ . Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, balavā puriso dubbalataraṃ purisaṃ sīse vā gale vā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya; evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi. Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitabbaṃ abhinippīḷetabbaṃ abhisantāpetabbaṃ. Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
221诸比丘,当一位比丘由于某个相、作意某个相而生起与贪欲、瞋恚、愚痴相连的恶不善寻时,他若能转而作意另一个与善法相应的相;或能观察这些寻的过患;或致力于对这些寻不作意、不忆念;或作意于这些寻的寻行止息;或以齿压齿、舌抵上颚,用心去克制、压迫、摧破心,那么,那些与贪欲、瞋恚、愚痴相关的恶不善寻就会被舍断而消失。由于它们被舍断,心便内在地安立、平静、专一、入定。诸比丘,这样的比丘便被称为于寻行方法得自在者:他想生起什么样的寻,就能生起什么样的寻;不想生起什么样的寻,就不会生起那样的寻。他斩断了渴爱,挣脱了结缚,以正确地现观慢而究竟苦边。
‘‘Yato kho , bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu vasī vitakkapariyāyapathesu. Yaṃ vitakkaṃ ākaṅkhissati taṃ vitakkaṃ vitakkessati, yaṃ vitakkaṃ nākaṅkhissati na taṃ vitakkaṃ vitakkessati. Acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’ti.
8世尊如此说已。比丘们心满意足,随喜世尊所说。
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
9摄颂:
Tassuddānaṃ –
13《小狮子吼经》、《身毛竖立经》、《大苦蕴经》、《小苦蕴经》、《推度经》;
Cūḷasīhanādalomahaṃsavaro, mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṃ;
14荒芜经、寻求经、蜜丸经、二种寻思经、寻行经——本品终。
Khilapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakka, pañcanimittakathā puna vaggo.
10寻行经第十 终。
Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.
11狮子吼品第二 终。
Sīhanādavaggo niṭṭhito dutiyo.
12其摄颂曰:
Tassuddānaṃ –