MN 147 · 小教诫罗睺罗经
416如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,世尊在独自禅修时,心中生起这样的思惟:‘罗睺罗令解脱成熟的诸法已经成熟。我现在应当进一步教导罗睺罗,令他灭尽烦恼。’于是,世尊于午前时分,着下衣,持钵与上衣,入舍卫城乞食。在舍卫城乞食后,食后从乞食处返回,放下钵,对罗睺罗尊者说:‘罗睺罗,带上坐布,我们去盲林作昼日禅修。’‘是的,尊者。’罗睺罗尊者回应世尊后,便持坐布,跟随在世尊身后而行。
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācanīyā dhammā. Yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyya’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, rāhula, nisīdanaṃ; yena andhavanaṃ tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti . ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā rāhulo bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
2就在那时,有数千位天人跟随世尊,心想:‘今天世尊将更深入地教导罗睺罗尊者,令他灭尽烦恼。’然后,世尊深入盲林,在一棵树下敷好的座位上坐下。罗睺罗尊者向世尊顶礼后,退坐一面。世尊对退坐一面的罗睺罗尊者这样说:
Tena kho pana samayena anekāni devatāsahassāni bhagavantaṃ anubandhāni honti – ‘‘ajja bhagavā āyasmantaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vinessatī’’ti. Atha kho bhagavā andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho rāhulo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ rāhulaṃ bhagavā etadavoca –
417“罗睺罗,你意如何?眼是常的,还是无常的?”“无常,尊者。”“凡是无常的,是苦,还是乐?”“苦,尊者。”“凡是无常、是苦、是变易之法,适合这样来观察它吗:‘这是我的,这是我,这是我的自性’?”“尊者,这确实不适合。”“罗睺罗,你意如何?那些可见的色是常的,还是无常的?”“无常,尊者。”“凡是无常的,是苦,还是乐?”“苦,尊者。”“凡是无常、是苦、是变易之法,适合这样来观察它吗:‘这是我的,这是我,这是我的自性’?”“尊者,这确实不适合。”“罗睺罗,你意如何?眼识是常的,还是无常的?”“无常,尊者。”“凡是无常的,是苦,还是乐?”“苦,尊者。”“凡是无常、是苦、是变易之法,适合这样来观察它吗:‘这是我的,这是我,这是我的自性’?”“尊者,这确实不适合。”“罗睺罗,你意如何?眼触是常的,还是无常的?”“无常,尊者。”“凡是无常的,是苦,还是乐?”“苦,尊者。”“凡是无常、是苦、是变易之法,适合这样来观察它吗:‘这是我的,这是我,这是我的自性’?”“尊者,这确实不适合。”“罗睺罗,你意如何?凡是以眼触为缘而生起的受、想、行、识诸法,是常的,还是无常的?”“无常,尊者。”“凡是无常的,是苦,还是乐?”“苦,尊者。”“凡是无常、是苦、是变易之法,适合这样来观察它吗:‘这是我的,这是我,这是我的自性’?”“尊者,这确实不适合。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante ’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, rūpā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, cakkhusamphasso nicco vā anicco vā’’ti? ‘‘Anicco, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti ? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
418“罗睺罗,你意如何?耳是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“……鼻是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“……舌是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“……身是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“……意是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“苦,尊者。”
“凡是无常、苦、变易之法,适合这样观察:‘这是我的,这是我,这是我的自性’吗?”
“这确实不适合,尊者。”
“罗睺罗,你意如何?诸法是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“苦,尊者。”
“凡是无常、苦、变易之法,适合这样观察:‘这是我的,这是我,这是我的自性’吗?”
“这确实不适合,尊者。”
“罗睺罗,你意如何?意识是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“苦,尊者。”
“凡是无常、苦、变易之法,适合这样观察:‘这是我的,这是我,这是我的自性’吗?”
“这确实不适合,尊者。”
“罗睺罗,你意如何?意触是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“苦,尊者。”
“凡是无常、苦、变易之法,适合这样观察:‘这是我的,这是我,这是我的自性’吗?”
“这确实不适合,尊者。”
“罗睺罗,你意如何?凡是以意触为缘而生起的,即受、想、行、识所摄者,也是常还是无常?”
“无常,尊者。”
“凡是无常的,是苦还是乐?”
“苦,尊者。”
“凡是无常、苦、变易之法,适合这样观察:‘这是我的,这是我,这是我的自性’吗?”
“这确实不适合,尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi rāhula, sotaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante…pe… ghānaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante…pe… jivhā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante…pe… kāyo nicco vā anicco vā’’ti? ‘‘Anicco, bhante…pe… mano nicco vā anicco vā’’ti? ‘‘Anicco, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi rāhula, dhammā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi rāhula, manoviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi rāhula, manosamphasso nicco vā anicco vā’’ti? ‘‘Anicco, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, rāhula, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
419“罗睺罗,多闻圣弟子这样观察之后,便对眼生厌离,对色生厌离,对眼识生厌离,对眼触生厌离,亦对以眼触为缘而生起、包含在受、想、行、识中的一切生厌离。对耳生厌离,对声生厌离……对鼻生厌离,对香生厌离……对舌生厌离,对味生厌离……对身生厌离,对所触生厌离……对意生厌离,对法生厌离,对意识生厌离,对意触生厌离,亦对以意触为缘而生起、包含在受、想、行、识中的一切生厌离。由厌离而离欲,由离欲而解脱。解脱时,生起‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”
‘‘Evaṃ passaṃ, rāhula, sutavā ariyasāvako cakkhusmiṃ nibbindati, rūpesu nibbindati, cakkhuviññāṇe nibbindati, cakkhusamphasse nibbindati, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati. Sotasmiṃ nibbindati, saddesu nibbindati…pe… , ghānasmiṃ nibbindati, gandhesu nibbindati… jivhāya nibbindati, rasesu nibbindati… kāyasmiṃ nibbindati, phoṭṭhabbesu nibbindati… manasmiṃ nibbindati, dhammesu nibbindati, manoviññāṇe nibbindati, manosamphasse nibbindati, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
6世尊这样说了。罗睺罗尊者心生欢喜,对世尊所说随喜赞叹。正当这段教导被宣说时,罗睺罗尊者的心无所执取,从诸漏中解脱。而那数千天众也生起了远尘离垢的法眼,了知:“凡集起之法,皆是灭尽之法。”
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā rāhulo bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato rāhulassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Tāsañca anekānaṃ devatāsahassānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
7《小教诫罗睺罗经》终,第五。
Cūḷarāhulovādasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.