MN 109 · 大满月经
85如是我闻：有一次，世尊住在舍卫城的东园鹿母讲堂。那时，正值伍波萨他日，十五的夜晚，月圆正满，世尊被比丘僧团围绕着，坐在露天。这时，有一位比丘从座起身，将上衣偏袒一肩，向着世尊双手合十，对世尊这样说——
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho aññataro bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca –
2“尊者，我想问世尊一些法义，如果世尊给我机会解答所问的话。”“那样的话，比丘，你就坐在自己的座位上，问你想问的。”
‘‘Puccheyyāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, bhikkhu, sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasī’’ti.
86于是那位比丘在自己的座位上坐下，问世尊说：“尊者，这些就是五取蕴吗？也就是：色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴？”“比丘，这些就是五取蕴，也就是：色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。”
Atha kho so bhikkhu sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ime nu kho, bhante, pañcupādānakkhandhā, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho’’ti? ‘‘Ime kho, bhikkhu, pañcupādānakkhandhā, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho’’ti.
4“萨度，尊者！”那位比丘对世尊的话欢喜、随喜之后，进一步问世尊：“但，尊者，这五取蕴以什么为根呢？”“比丘，这五取蕴以欲为根。”“尊者，那么，这‘取’就是五取蕴本身，还是在五取蕴之外另有一个‘取’呢？”“比丘，这‘取’既不是五取蕴本身，也不是在五取蕴之外另有一个‘取’。比丘，凡是对这五取蕴的欲贪，那就是其中的‘取’。”
‘‘Sādhu, bhante’’ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ pucchi – ‘‘ime pana, bhante, pañcupādānakkhandhā kiṃmūlakā’’ti? ‘‘Ime kho, bhikkhu, pañcupādānakkhandhā chandamūlakā’’ti. ‘‘Taṃyeva nu kho, bhante, upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā, udāhu aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādāna’’nti? ‘‘Na kho, bhikkhu, taṃyeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā, nāpi aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānaṃ. Yo kho, bhikkhu, pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgo taṃ tattha upādāna’’nti.
5“尊者，对于五取蕴，欲贪会有程度上的差别吗？”“会有，比丘。”世尊说：“比丘，这里有人会这么想：‘愿我在未来时，成为这样的色、这样的受、这样的想、这样的行、这样的识。’比丘，就这样，对于五取蕴的欲贪是会有程度差别的。”
‘‘Siyā pana, bhante, pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavemattatā’’ti? ‘‘Siyā bhikkhū’’ti bhagavā avoca ‘‘idha, bhikkhu, ekaccassa evaṃ hoti – ‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti. Evaṃ kho, bhikkhu, siyā pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavemattatā’’ti.
6“那么，尊者，怎样才算是对诸蕴施设‘蕴’这个名称呢？”“比丘，任何色，无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗的或细的，低劣的或殊胜的，远的或近的，这就叫作色蕴。任何受……这就叫作受蕴。任何想……这就叫作想蕴。任何行……这就叫作行蕴。任何识，无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗的或细的，低劣的或殊胜的，远的或近的，这就叫作识蕴。比丘，到这里，就是对诸蕴施设‘蕴’这个名称。”
‘‘Kittāvatā pana, bhante, khandhānaṃ khandhādhivacanaṃ hotī’’ti? ‘‘Yaṃ kiñci, bhikkhu, rūpaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā, hīnaṃ vā paṇītaṃ vā, yaṃ dūre santike vā – ayaṃ rūpakkhandho. Yā kāci vedanā – atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikā vā sukhumā vā, hīnā vā paṇītā vā, yā dūre santike vā – ayaṃ vedanākkhandho. Yā kāci saññā – atītānāgatapaccuppannā…pe… yā dūre santike vā – ayaṃ saññākkhandho. Ye keci saṅkhārā – atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikā vā sukhumā vā, hīnā vā paṇītā vā, ye dūre santike vā – ayaṃ saṅkhārakkhandho. Yaṃ kiñci viññāṇaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā, hīnaṃ vā paṇītaṃ vā, yaṃ dūre santike vā – ayaṃ viññāṇakkhandho. Ettāvatā kho, bhikkhu, khandhānaṃ khandhādhivacanaṃ hotī’’ti.
7“世尊，什么是色蕴施设的因，什么是它的缘？什么是受蕴施设的因，什么是它的缘？什么是想蕴施设的因，什么是它的缘？什么是行蕴施设的因，什么是它的缘？什么是识蕴施设的因，什么是它的缘？”
‘‘Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā’’ti?
8“比丘，四大种是色蕴施设的因，四大种是它的缘。触是受蕴施设的因，触是它的缘。触是想蕴施设的因，触是它的缘。触是行蕴施设的因，触是它的缘。比丘，名色是识蕴施设的因，名色是它的缘。”
‘‘Cattāro kho, bhikkhu, mahābhūtā hetu, cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya. Phasso hetu, phasso paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya. Phasso hetu, phasso paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya. Phasso hetu, phasso paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya. Nāmarūpaṃ kho, bhikkhu, hetu, nāmarūpaṃ paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā’’ti.
87“世尊，那怎样才能算是有身见呢？”“比丘，在这里，一个从没听闻过佛法的普通人，没见过圣者，对圣法不精通，没有受过圣法的训练，没见过善人，对善人之法不精通，没有受过善人之法的训练。他把物质现象当作我，或者把物质现象当作我所拥有，或者把物质现象看作在我之内，或者把我放在物质现象中去观察；他把感受当作我，或者把感受当作我所拥有，或者把感受看作在我之内，或者把我放在感受中去观察；他把想当作我，或者把想当作我所拥有，或者把想看作在我之内，或者把我放在想中去观察；他把各种心理活动当作我，或者把这些心理活动当作我所拥有，或者把这些心理活动看作在我之内，或者把我放在这些心理活动中去观察；他把识当作我，或者把识当作我所拥有，或者把识看作在我之内，或者把我放在识中去观察。比丘，这样就算是有身见。”
‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? ‘‘Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati vedanāvantaṃ vā attānaṃ attani vā vedanaṃ vedanāya vā attānaṃ; saññaṃ attato samanupassati saññāvantaṃ vā attānaṃ attani vā saññaṃ saññāya vā attānaṃ; saṅkhāre attato samanupassati saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu vā attānaṃ; viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho , bhikkhu, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti.
10“世尊，那怎样才算没有身见呢？”“比丘，在这里，一个听闻过佛法的圣弟子，见过圣者，对圣法精通，受过圣法的良好训练，见过善人，对善人之法精通，受过善人之法的良好训练。他不把物质现象当作我，不把物质现象当作我所拥有，不把物质现象看作在我之内，不把我放在物质现象中去观察；他不把感受当作我，不把感受当作我所拥有，不把感受看作在我之内，不把我放在感受中去观察；他不把想当作我，不把想当作我所拥有，不把想看作在我之内，不把我放在想中去观察；他不把各种心理活动当作我，不把这些心理活动当作我所拥有，不把这些心理活动看作在我之内，不把我放在这些心理活动中去观察；他不把识当作我，不把识当作我所拥有，不把识看作在我之内，不把我放在识中去观察。比丘，这样就算没有身见。”
‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti? ‘‘Idha, bhikkhu, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati na rūpavantaṃ vā attānaṃ na attani vā rūpaṃ na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ attato samanupassati na vedanāvantaṃ vā attānaṃ na attani vā vedanaṃ na vedanāya vā attānaṃ; na saññaṃ attato samanupassati na saññāvantaṃ vā attānaṃ na attani vā saññaṃ na saññāya vā attānaṃ; na saṅkhāre attato samanupassati na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ na attani vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṃ; na viññāṇaṃ attato samanupassati na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ na attani vā viññāṇaṃ na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhu, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti.
88“世尊，什么是对于物质现象的享受，什么是它的过患，什么是离弃？什么是对于感受的享受，什么是它的过患，什么是离弃？什么是对于想的享受，什么是它的过患，什么是离弃？什么是对于各种心理活动的享受，什么是它们的过患，什么是离弃？什么是对于识的享受，什么是它的过患，什么是离弃？”“比丘，依止物质现象而生起的快乐与喜悦，这就是物质现象中的享受。物质现象是无常的、苦的、会变化的，这就是物质现象中的过患。对物质现象的欲贪调伏、欲贪断除，这就是从物质现象中离弃。比丘，依止感受……依止想……依止各种心理活动……依止识而生起的快乐与喜悦，这就是识中的享受。识是无常的、苦的、会变化的，这就是识中的过患。对识的欲贪调伏、欲贪断除，这就是从识中离弃。”
‘‘Ko nu kho, bhante, rūpe assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko saññāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko saṅkhāresu assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko viññāṇe assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti? ‘‘Yaṃ kho, bhikkhu, rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ rūpe assādo. Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ rūpe ādīnavo. Yo rūpe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ rūpe nissaraṇaṃ. Yaṃ kho , bhikkhu, vedanaṃ paṭicca… saññaṃ paṭicca… saṅkhāre paṭicca… viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ viññāṇe assādo. Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ viññāṇe ādīnavo. Yo viññāṇe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ viññāṇe nissaraṇa’’nti.
89“世尊，怎样了知，怎样观察，才能在这个有识之身以及外在的一切现象上，没有‘我造’、‘我所造’的念头和潜伏的慢随眠呢？”“比丘，任何物质现象——无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗大的或微细的，低劣的或殊胜的，远的或近的——对这一切物质现象，都以正慧如实观察：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的我。’任何感受……任何想……任何心理活动……任何识——无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗大的或微细的，低劣的或殊胜的，远的或近的——对这一切识，都以正慧如实观察：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的我。’比丘，就是这样了知，这样观察，才能在这个有识之身以及外在的一切现象上，没有‘我造’、‘我所造’的念头和潜伏的慢随眠。”
‘‘Kathaṃ pana, bhante, jānato kathaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā na hontī’’ti? ‘‘Yaṃ kiñci, bhikkhu, rūpaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā – sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati. Yā kāci vedanā… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā – sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā na hontī’’ti.
90那时，有一位比丘心里生起了这样的念头：“这么说，物质不是我，感受不是我，想不是我，行不是我，识不是我。那么，不是我做的业，又会碰触到哪个我呢？”当时，世尊用他的心感知了那位比丘心里的念头，就对众比丘说：“比丘们，这确实是可能的：这里有个愚痴人，无知、没有智慧，心被渴爱所主导，会自以为能超越导师的教法，心里想：‘这么说，物质不是我，感受不是我，想不是我，行不是我，识不是我。那么，不是我做的业，又会碰触到哪个我呢？’比丘们，我在各个法上对你们已经反复教导过了。”
Atha kho aññatarassa bhikkhuno evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘iti kira, bho, rūpaṃ anattā, vedanā anattā, saññā anattā, saṅkhārā anattā, viññāṇaṃ anattā; anattakatāni kammāni kamattānaṃ phusissantī’’ti? Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā cetoparivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi – ‘‘ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco moghapuriso avidvā avijjāgato taṇhādhipateyyena cetasā satthu sāsanaṃ atidhāvitabbaṃ maññeyya – ‘iti kira, bho, rūpaṃ anattā, vedanā anattā, saññā anattā, saṅkhārā anattā, viññāṇaṃ anattā; anattakatāni kammāni kamattānaṃ phusissantī’ti. Paṭivinītā kho me tumhe, bhikkhave , tatra tatra dhammesu’’.
14“比丘们，你们怎么看？物质是常的，还是无常的？”“无常的，尊者。”“那无常的是苦，还是乐呢？”“是苦，尊者。”“那么，对于无常、苦、会变坏的法，适合把它看作‘这是我的，我是这个，这是我的我’吗？”“不适合，尊者。”“比丘们，你们怎么看？感受……想……行……识是常的，还是无常的？”“无常的，尊者。”……（中略）因此，比丘们，对于任何物质，无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗的或细的，低劣的或殊胜的，远的或近的，一切物质，都应该以正慧如实地这样观察：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的我。’对于任何感受……任何想……任何行……任何识，无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗的或细的，低劣的或殊胜的，远的或近的，一切识，都应该以正慧如实地这样观察：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的我。’比丘们，这样观察时，多闻的圣弟子对物质也厌离，对感受也厌离，对想也厌离，对行也厌离，对识也厌离；厌离了就离贪，离贪就解脱了。解脱时，生起‘已经解脱’的智慧。他了知：‘生已尽，梵行已立，应做已做，不再有后有的状态了。’”
‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ , bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātiha, bhikkhave, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ viññāṇaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati; nibbindaṃ virajjati , virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
15这就是世尊所说的。那些比丘们内心满意，欢喜世尊的言说。而当这个解说被宣说时，有六十位比丘的心，不再执取，从各种漏当中解脱出来。
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti.
16大满月经完 第九
Mahāpuṇṇamasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.