MN 109 · 大满月经

中部 · 16 段 · 打开交互阅读器

85如是我闻：一时，世尊住舍卫城东园鹿母讲堂。那时，正值十五布萨日，月圆满之夜，世尊为比丘僧众所围绕，坐于露地。时，有一比丘从座而起，偏袒上衣一肩，向世尊合掌，对世尊说：
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho aññataro bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca –
2“尊者，若世尊愿为解答我问，我想向世尊请教一些法义。” “既然如此，比丘，你就在自己的座位坐下，随你所欲提问吧。”
‘‘Puccheyyāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ kiñcideva desaṃ, sace me bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, bhikkhu, sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasī’’ti.
86于是那位比丘在自己的座位坐下，对世尊这样说：“尊者，这些就是五取蕴——也就是色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴吗？” “比丘，这些就是五取蕴，即色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。”
Atha kho so bhikkhu sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ime nu kho, bhante, pañcupādānakkhandhā, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho’’ti? ‘‘Ime kho, bhikkhu, pañcupādānakkhandhā, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho’’ti.
4“萨度，尊者！”那位比丘欢喜、随喜世尊所说，接着更问世尊：“然而，尊者，这五取蕴以什么为根呢？” “比丘，这五取蕴以欲为根。” “尊者，那么此‘取’就是那五取蕴本身，抑或在五取蕴之外另有‘取’呢？” “比丘，此‘取’既非五取蕴本身，亦非离五取蕴而别有‘取’。比丘，凡对这五取蕴的欲贪，那便是当中的‘取’。”
‘‘Sādhu, bhante’’ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ pucchi – ‘‘ime pana, bhante, pañcupādānakkhandhā kiṃmūlakā’’ti? ‘‘Ime kho, bhikkhu, pañcupādānakkhandhā chandamūlakā’’ti. ‘‘Taṃyeva nu kho, bhante, upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā, udāhu aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādāna’’nti? ‘‘Na kho, bhikkhu, taṃyeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā, nāpi aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānaṃ. Yo kho, bhikkhu, pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgo taṃ tattha upādāna’’nti.
5“尊者，对于五取蕴的欲贪，是否会有程度上的差别？” “会有的，比丘。”世尊说，“比丘，若有人这样想：‘愿我未来拥有这样的色、这样的受、这样的想、这样的行、这样的识。’比丘，这便是对五取蕴的欲贪会有程度差别的原因。”
‘‘Siyā pana, bhante, pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavemattatā’’ti? ‘‘Siyā bhikkhū’’ti bhagavā avoca ‘‘idha, bhikkhu, ekaccassa evaṃ hoti – ‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ , evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti. Evaṃ kho, bhikkhu, siyā pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavemattatā’’ti.
6“尊者，依何范围才将诸蕴称为‘蕴’呢？” “比丘，任何色，无论是过去、未来、现在，内或外，粗或细，低劣或殊胜，远或近——这就叫作色蕴。任何受，无论是过去、未来、现在，内或外，粗或细，低劣或殊胜，远或近——这就叫作受蕴。任何想，无论是过去、未来、现在，内或外，粗或细，低劣或殊胜，远或近——这就叫作想蕴。任何行，无论是过去、未来、现在，内或外，粗或细，低劣或殊胜，远或近——这就叫作行蕴。任何识，无论是过去、未来、现在，内或外，粗或细，低劣或殊胜，远或近——这就叫作识蕴。比丘，依此范围，即是‘蕴’之施设。”
‘‘Kittāvatā pana, bhante, khandhānaṃ khandhādhivacanaṃ hotī’’ti? ‘‘Yaṃ kiñci, bhikkhu, rūpaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā, hīnaṃ vā paṇītaṃ vā, yaṃ dūre santike vā – ayaṃ rūpakkhandho. Yā kāci vedanā – atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikā vā sukhumā vā, hīnā vā paṇītā vā, yā dūre santike vā – ayaṃ vedanākkhandho. Yā kāci saññā – atītānāgatapaccuppannā…pe… yā dūre santike vā – ayaṃ saññākkhandho. Ye keci saṅkhārā – atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikā vā sukhumā vā, hīnā vā paṇītā vā, ye dūre santike vā – ayaṃ saṅkhārakkhandho. Yaṃ kiñci viññāṇaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā, oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā, hīnaṃ vā paṇītaṃ vā, yaṃ dūre santike vā – ayaṃ viññāṇakkhandho. Ettāvatā kho, bhikkhu, khandhānaṃ khandhādhivacanaṃ hotī’’ti.
7“世尊，色蕴依何因、何缘而施设？受蕴依何因、何缘而施设？想蕴依何因、何缘而施设？行蕴依何因、何缘而施设？识蕴依何因、何缘而施设？”
‘‘Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya? Ko hetu ko paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā’’ti?
8“比丘，四大种是施设色蕴的因，也是它的缘。触是施设受蕴的因，也是它的缘。触是施设想蕴的因，也是它的缘。触是施设行蕴的因，也是它的缘。比丘，名色是施设识蕴的因，也是它的缘。”
‘‘Cattāro kho, bhikkhu, mahābhūtā hetu, cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya. Phasso hetu, phasso paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya. Phasso hetu, phasso paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya. Phasso hetu, phasso paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya. Nāmarūpaṃ kho, bhikkhu, hetu, nāmarūpaṃ paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyā’’ti.
87“世尊，如何才是有身见呢？”“比丘，在此，未闻法的凡夫，未曾见过圣者，不通晓圣法，未在圣法中得到训练；未曾见过善士，不通晓善士之法，未在善士之法中得到训练。他将色看作我，或视色为我所拥有，或认为色在我之中，或认为我在色之中；他将受看作我，或视受为我所拥有，或认为受在我之中，或认为我在受之中；他将想看作我，或视想为我所拥有，或认为想在我之中，或认为我在想之中；他将行看作我，或视行为我所拥有，或认为行在我之中，或认为我在行之中；他将识看作我，或视识为我所拥有，或认为识在我之中，或认为我在识之中。比丘，如此便是有身见。”
‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? ‘‘Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati vedanāvantaṃ vā attānaṃ attani vā vedanaṃ vedanāya vā attānaṃ; saññaṃ attato samanupassati saññāvantaṃ vā attānaṃ attani vā saññaṃ saññāya vā attānaṃ; saṅkhāre attato samanupassati saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu vā attānaṃ; viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho , bhikkhu, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti.
10“可是，尊者，怎样才能没有身见呢？”“比丘，在此，有闻法的圣弟子——他已见圣者，通晓圣法，于圣法中受到善巧训练；已见善人，通晓善人之法，于善人之法中受到善巧训练——他不视色蕴为我，不视我有色蕴，不视色蕴在我之中，不视我在色蕴之中；他不视受蕴为我，不视我有受蕴，不视受蕴在我之中，不视我在受蕴之中；他不视想蕴为我，不视我有想蕴，不视想蕴在我之中，不视我在想蕴之中；他不视行蕴为我，不视我有行蕴，不视行蕴在我之中，不视我在行蕴之中；他不视识蕴为我，不视我有识蕴，不视识蕴在我之中，不视我在识蕴之中。比丘，这样就没有身见了。”
‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti? ‘‘Idha, bhikkhu, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati na rūpavantaṃ vā attānaṃ na attani vā rūpaṃ na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ attato samanupassati na vedanāvantaṃ vā attānaṃ na attani vā vedanaṃ na vedanāya vā attānaṃ; na saññaṃ attato samanupassati na saññāvantaṃ vā attānaṃ na attani vā saññaṃ na saññāya vā attānaṃ; na saṅkhāre attato samanupassati na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ na attani vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṃ; na viññāṇaṃ attato samanupassati na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ na attani vā viññāṇaṃ na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhu, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti.
88“尊者，什么是色的味，什么是它的过患，什么是出离？什么是受的味，什么是它的过患，什么是出离？什么是想的味，什么是它的过患，什么是出离？什么是行的味，什么是它的过患，什么是出离？什么是识的味，什么是它的过患，什么是出离？”“比丘，依止色而生起的快乐与喜悦，这就是色中的味。色是无常的、苦的、变易法，这就是色中的过患。对色的欲贪的调伏、对欲贪的断除，这就是从色中出离。比丘，依止受……依止想……依止行……依止识而生起的快乐与喜悦，这就是识中的味。识是无常的、苦的、变易法，这就是识中的过患。对识的欲贪的调伏、对欲贪的断除，这就是从识中出离。”
‘‘Ko nu kho, bhante, rūpe assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko saññāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko saṅkhāresu assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ? Ko viññāṇe assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’’nti? ‘‘Yaṃ kho, bhikkhu, rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ rūpe assādo. Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ rūpe ādīnavo. Yo rūpe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ rūpe nissaraṇaṃ. Yaṃ kho , bhikkhu, vedanaṃ paṭicca… saññaṃ paṭicca… saṅkhāre paṭicca… viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ viññāṇe assādo. Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ viññāṇe ādīnavo. Yo viññāṇe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ viññāṇe nissaraṇa’’nti.
89“世尊，如何知、如何见，方能于此有识之身与外在的一切相上，不生起‘我造’、‘我所造’之念与潜伏的慢随眠呢？比丘，对于任何色——无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗大的或微细的，低劣的或殊胜的，远的或近的——对于这一切色，以正慧如实观察：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的自我。’对于任何感受……任何想……任何心理活动……任何识——无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗大的或微细的，低劣的或殊胜的，远的或近的——对于这一切识，以正慧如实观察：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的自我。’比丘，正是如此知、如此见，方能于此有识之身与外在的一切相上，不生起‘我造’、‘我所造’之念与潜伏的慢随眠。”
‘‘Kathaṃ pana, bhante, jānato kathaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā na hontī’’ti? ‘‘Yaṃ kiñci, bhikkhu, rūpaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā – sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati. Yā kāci vedanā… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ – atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā – sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṃkāramamaṃkāramānānusayā na hontī’’ti.
90那时，有一位比丘心里生起了这样的念头：“这么说，色无我，受无我，想无我，行无我，识无我。那么，无我所作的业，还会触及哪个我呢？”当时，世尊以其心了知那位比丘心中的思惟，便对众比丘说：“诸比丘，这确实是可能的：此处有愚痴人，无知、陷于无明，心被渴爱所支配，自以为能逾越导师的教法，心中想道：‘这么说，色无我，受无我，想无我，行无我，识无我。那么，无我所作的业，还会触及哪个我呢？’诸比丘，于此一一法中，我皆已教诫、调练过你们了。”
Atha kho aññatarassa bhikkhuno evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘iti kira, bho, rūpaṃ anattā, vedanā anattā, saññā anattā, saṅkhārā anattā, viññāṇaṃ anattā; anattakatāni kammāni kamattānaṃ phusissantī’’ti? Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā cetoparivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi – ‘‘ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco moghapuriso avidvā avijjāgato taṇhādhipateyyena cetasā satthu sāsanaṃ atidhāvitabbaṃ maññeyya – ‘iti kira, bho, rūpaṃ anattā, vedanā anattā, saññā anattā, saṅkhārā anattā, viññāṇaṃ anattā; anattakatāni kammāni kamattānaṃ phusissantī’ti. Paṭivinītā kho me tumhe, bhikkhave , tatra tatra dhammesu’’.
14“诸比丘，你们认为如何？色是常的，还是无常的？“无常的，尊者。”“那么，无常者是苦，还是乐呢？”“是苦，尊者。”“那么，这无常、苦、变易之法，适宜视为‘这是我的，我是此，这是我的我’吗？”“不适宜，尊者。”诸比丘，你们认为如何？受、想、行、识是常的，还是无常的？“无常的，尊者。”“那么，无常者是苦，还是乐呢？”“是苦，尊者。”“那么，这无常、苦、变易之法，适宜视为‘这是我的，我是此，这是我的我’吗？”“不适宜，尊者。”因此，诸比丘，对于任何色，无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗的或细的，低劣的或殊胜的，远的或近的，一切色，皆应以正慧如实观察：‘这不是我的，我不是此，这不是我的我。’对于任何受、任何想、任何行、任何识，无论是过去的、未来的、现在的，内在的或外在的，粗的或细的，低劣的或殊胜的，远的或近的，一切识，皆应以正慧如实观察：‘这不是我的，我不是此，这不是我的我。’诸比丘，如此观察时，多闻圣弟子于色生厌离，于受生厌离，于想生厌离，于行生厌离，于识生厌离；由厌离而离贪，由离贪而得解脱。于解脱时，生起‘已得解脱’之智。他了知：‘生已尽，梵行已立，应作已作，不受后有。’”
‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ , bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātiha, bhikkhave, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ viññāṇaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati; nibbindaṃ virajjati , virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
15世尊说了此语。诸比丘心怀喜悦，对世尊所说欢喜信受。而当此教说开示之际，六十位比丘的心无有执取，从诸漏中解脱。
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti.
16《大满月经》终 第九
Mahāpuṇṇamasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.