← 长部目录

DN 15 · 大缘经

Tipitaka 7.0 静态阅读页 · 58 段 · 打开交互阅读器

12. 大缘经
2. Mahānidānasuttaṃ
2缘起
Paṭiccasamuppādo
95如是我闻:有一次,世尊住在俱卢国一个叫剑磨瑟昙的俱卢人聚落。那时,具寿阿难前往世尊那里,到了之后,向世尊礼敬,然后坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊说:“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!这缘起,尊者啊,是多么深奥,而且看起来也那么深奥,可是对我来说,它看起来明明很浅显。”世尊说:“阿难,别这么说,阿难,别这么说。阿难,这缘起确实深奥,而且看起来也深奥。阿难,正是因为不能彻悟、不能通达这个法,这个世间的众生,才像一团乱麻、像打结的线球、像纠缠的芦苇与灯芯草,无法超越那悲惨的恶道、苦途与轮回。
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva gambhīro cāyaṃ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī’’ti. ‘‘Mā hevaṃ, ānanda, avaca, mā hevaṃ, ānanda, avaca. Gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati.
96“阿难,当有正念的人被问到‘有这个缘,所以有老死吗?’时,应该回答说:‘有’。如果他接着问:‘老死是以什么为缘呢?’就应该这样回答:‘以生为缘,有老死。’
‘‘‘Atthi idappaccayā jarāmaraṇa’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti iti ce vadeyya, ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’nti iccassa vacanīyaṃ.
5“阿难,当有正念的人被问到‘有这个缘,所以有生吗?’时,应该回答说:‘有’。如果他接着问:‘生是以什么为缘呢?’就应该这样回答:‘以有为缘,有生。’
‘‘‘Atthi idappaccayā jātī’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā jātī’ti iti ce vadeyya, ‘bhavapaccayā jātī’ti iccassa vacanīyaṃ.
6“阿难,当有正念的人被问到‘有这个缘,所以有有吗?’时,应该回答说:‘有’。如果他接着问:‘有是以什么为缘呢?’就应该这样回答:‘以执取为缘,有有。’
‘‘‘Atthi idappaccayā bhavo’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ . ‘Kiṃpaccayā bhavo’ti iti ce vadeyya, ‘upādānapaccayā bhavo’ti iccassa vacanīyaṃ.
7“阿难,当有正念的人被问到‘有这个缘,所以有执取吗?’时,应该回答说:‘有’。如果他接着问:‘执取是以什么为缘呢?’就应该这样回答:‘以渴爱为缘,有执取。’
‘‘‘Atthi idappaccayā upādāna’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā upādāna’nti iti ce vadeyya, ‘taṇhāpaccayā upādāna’nti iccassa vacanīyaṃ.
8“阿难,当有正念的人被问到‘有这个缘,所以有渴爱吗?’时,应该回答说:‘有’。如果他接着问:‘渴爱是以什么为缘呢?’就应该这样回答:‘以感受为缘,有渴爱。’
‘‘‘Atthi idappaccayā taṇhā’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā taṇhā’ti iti ce vadeyya, ‘vedanāpaccayā taṇhā’ti iccassa vacanīyaṃ.
9阿难,如果有人问:‘有个以此为缘的受吗?’应该回答他:‘有。’如果再问:‘受以什么为缘?’那就应该回答说:‘受以触为缘。’
‘‘‘Atthi idappaccayā vedanā’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā vedanā’ti iti ce vadeyya, ‘phassapaccayā vedanā’ti iccassa vacanīyaṃ.
10阿难,如果有人问:‘有个以此为缘的触吗?’应该回答他:‘有。’如果再问:‘触以什么为缘?’那就应该回答说:‘触以名色为缘。’
‘‘‘Atthi idappaccayā phasso’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā phasso’ti iti ce vadeyya, ‘nāmarūpapaccayā phasso’ti iccassa vacanīyaṃ.
11阿难,如果有人问:‘有个以此为缘的名色吗?’应该回答他:‘有。’如果再问:‘名色以什么为缘?’那就应该回答说:‘名色以识为缘。’
‘‘‘Atthi idappaccayā nāmarūpa’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā nāmarūpa’nti iti ce vadeyya, ‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti iccassa vacanīyaṃ.
12阿难,如果有人问:‘有个以此为缘的识吗?’应该回答他:‘有。’如果再问:‘识以什么为缘?’那就应该回答说:‘识以名色为缘。’
‘‘‘Atthi idappaccayā viññāṇa’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā viññāṇa’nti iti ce vadeyya, ‘nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti iccassa vacanīyaṃ.
97阿难,就是这样:以名色为缘而有识,以识为缘而有名色,以名色为缘而有触,以触为缘而有受,以受为缘而有渴爱,以渴爱为缘而有执取,以执取为缘而有了生存,以生存为缘而有生,以生为缘,老、死、忧、悲、苦、愁、绝望便都生起来了。这就是整个苦蕴的集起。
‘‘Iti kho, ānanda, nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti , jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
98前面说‘以生为缘而有老死’,阿难,应该通过这个道理来明白为什么以生为缘就有老死。阿难,如果生完全不发生——在任何地方、以任何方式、对任何众生都完全没有生,不管是谁,不论在哪一种生命形态中都没有生,例如:天人没有天人的生,乾达婆没有乾达婆的生,夜叉没有夜叉的生,鬼类没有鬼类的生,人类没有人类的生,四足动物没有四足动物的生,飞鸟没有飞鸟的生,爬虫没有爬虫的生。阿难,如果这些各类众生都没有各自相应形态的生,当生完全不存在时,由于生的灭尽,老死还会显现吗?”“不会的,世尊。”“所以,阿难,这就是老死的因、老死的源头、老死的集起、老死的缘,那就是生。
‘‘‘Jātipaccayā jarāmaraṇa’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Jāti ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – devānaṃ vā devattāya, gandhabbānaṃ vā gandhabbattāya, yakkhānaṃ vā yakkhattāya, bhūtānaṃ vā bhūtattāya, manussānaṃ vā manussattāya, catuppadānaṃ vā catuppadattāya, pakkhīnaṃ vā pakkhittāya, sarīsapānaṃ vā sarīsapattāya , tesaṃ tesañca hi, ānanda, sattānaṃ tadattāya jāti nābhavissa. Sabbaso jātiyā asati jātinirodhā api nu kho jarāmaraṇaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jarāmaraṇassa, yadidaṃ jāti’’.
99“‘以有缘而有生’,这是已经说过的。阿难,从这一面也应该这样了解,以有缘而有生是怎么回事。阿难,如果有——无论是欲有、色有还是无色有——在一切方面、一切情况、对一切人、在任何地方都完全不存在,在有彻底灭去、完全没有的情况下,还会有生显现出来吗?”“不会的,尊者。”“因此,阿难,这就是生的因、生的源头、生的集起、生的缘,那就是有。”
‘‘‘Bhavapaccayā jātī’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā bhavapaccayā jāti. Bhavo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – kāmabhavo vā rūpabhavo vā arūpabhavo vā, sabbaso bhave asati bhavanirodhā api nu kho jāti paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jātiyā, yadidaṃ bhavo’’.
100“‘以取缘而有有’,这是已经说过的。阿难,从这一面也应该这样了解,以取缘而有有是怎么回事。阿难,如果取——无论是欲取、见取、戒禁取还是自我论取——在一切方面、一切情况、对一切人、在任何地方都完全不存在,在取彻底灭去、完全没有的情况下,还会有有显现出来吗?”“不会的,尊者。”“因此,阿难,这就是有的因、有的源头、有的集起、有的缘,那就是取。”
‘‘‘Upādānapaccayā bhavo’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā upādānapaccayā bhavo. Upādānañca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ – kāmupādānaṃ vā diṭṭhupādānaṃ vā sīlabbatupādānaṃ vā attavādupādānaṃ vā, sabbaso upādāne asati upādānanirodhā api nu kho bhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo bhavassa, yadidaṃ upādānaṃ’’.
101“‘以渴爱缘而有取’,这是已经说过的。阿难,从这一面也应该这样了解,以渴爱缘而有取是怎么回事。阿难,如果渴爱——无论是色渴爱、声渴爱、香渴爱、味渴爱、触渴爱还是法渴爱——在一切方面、一切情况、对一切人、在任何地方都完全不存在,在渴爱彻底灭去、完全没有的情况下,还会有取显现出来吗?”“不会的,尊者。”“因此,阿难,这就是取的因、取的源头、取的集起、取的缘,那就是渴爱。”
‘‘‘Taṇhāpaccayā upādāna’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā taṇhāpaccayā upādānaṃ. Taṇhā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho upādānaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo upādānassa, yadidaṃ taṇhā’’.
102“‘以受缘而有渴爱’,这是已经说过的。阿难,从这一面也应该这样了解,以受缘而有渴爱是怎么回事。阿难,如果受——无论是眼触所生的受、耳触所生的受、鼻触所生的受、舌触所生的受、身触所生的受还是意触所生的受——在一切方面、一切情况、对一切人、在任何地方都完全不存在,在受彻底灭去、完全没有的情况下,还会有渴爱显现出来吗?”“不会的,尊者。”“因此,阿难,这就是渴爱的因、渴爱的源头、渴爱的集起、渴爱的缘,那就是受。”
‘‘‘Vedanāpaccayā taṇhā’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā vedanāpaccayā taṇhā. Vedanā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā manosamphassajā vedanā, sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho taṇhā paññāyethā’’ti ? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo taṇhāya, yadidaṃ vedanā’’.
103“阿难,就是这样,缘受有渴爱,缘渴爱有寻求,缘寻求有获得,缘获得有决定,缘决定有欲贪,缘欲贪有耽着,缘耽着有摄持,缘摄持有悭吝,缘悭吝有守护。因为守护,拿着棍棒、拿着刀剑、争吵争斗、互相对骂、搬弄是非、说假话等等,种种的恶不善法就都生起来了。”
‘‘Iti kho panetaṃ, ānanda, vedanaṃ paṭicca taṇhā, taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho. Ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti.
104“‘因为守护,拿着棍棒、拿着刀剑、争吵争斗、互相对骂、搬弄是非、说假话等等,种种的恶不善法就都生起来’,这是已经说过的。阿难,从这一面也应该这样了解,以守护为因缘,种种恶不善法是怎么生起来的。阿难,如果守护在一切方面、一切情况、对一切人、在任何地方都完全不存在,在守护彻底灭去、完全没有的情况下,拿着棍棒、拿着刀剑、争吵争斗、互相对骂、搬弄是非、说假话等等,种种的恶不善法还会生起来吗?”“不会的,尊者。”“因此,阿难,这就是拿着棍棒、拿着刀剑、争吵争斗、互相对骂、搬弄是非、说假话等等种种恶不善法生起的因、生起的源头、生起的集起、生起的缘,那就是守护。”
‘‘‘Ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavantī’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti. Ārakkho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso ārakkhe asati ārakkhanirodhā api nu kho daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhaveyyu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādānaṃ anekesaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ sambhavāya yadidaṃ ārakkho.
105“以悭吝为条件而有守护”,这句话是被这样说的。阿难,应当这样来理解,在什么情形下以悭吝为条件而有守护。阿难,假设悭吝在任何时候、任何地方、对任何人、在任何事情上都完全不存在,在悭吝彻底息灭的情况下,守护还会被了知到吗?”“大德,那不会。”“因此,阿难,正是这个悭吝,就是守护的原因、守护的根源、守护的源头、守护的缘。
‘‘‘Macchariyaṃ paṭicca ārakkho’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā macchariyaṃ paṭicca ārakkho. Macchariyañca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso macchariye asati macchariyanirodhā api nu kho ārakkho paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ārakkhassa, yadidaṃ macchariyaṃ’’.
106“以摄持为条件而有悭吝”,这句话是被这样说的。阿难,应当这样来理解,在什么情形下以摄持为条件而有悭吝。阿难,假设摄持在任何时候、任何地方、对任何人、在任何事情上都完全不存在,在摄持彻底息灭的情况下,悭吝还会被了知到吗?”“大德,那不会。”“因此,阿难,正是这个摄持,就是悭吝的原因、悭吝的根源、悭吝的源头、悭吝的缘。
‘‘‘Pariggahaṃ paṭicca macchariya’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ. Pariggaho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso pariggahe asati pariggahanirodhā api nu kho macchariyaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo macchariyassa, yadidaṃ pariggaho’’.
107“以耽著为条件而有摄持”,这句话是被这样说的。阿难,应当这样来理解,在什么情形下以耽著为条件而有摄持。阿难,假设耽著在任何时候、任何地方、对任何人、在任何事情上都完全不存在,在耽著彻底息灭的情况下,摄持还会被了知到吗?”“大德,那不会。”“因此,阿难,正是这个耽著,就是摄持的原因、摄持的根源、摄持的源头、摄持的缘。
‘‘‘Ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho. Ajjhosānañca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso ajjhosāne asati ajjhosānanirodhā api nu kho pariggaho paññāyethā’’ti ? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariggahassa – yadidaṃ ajjhosānaṃ’’.
108“以欲贪为条件而有耽著”,这句话是被这样说的。阿难,应当这样来理解,在什么情形下以欲贪为条件而有耽著。阿难,假设欲贪在任何时候、任何地方、对任何人、在任何事情上都完全不存在,在欲贪彻底息灭的情况下,耽著还会被了知到吗?”“大德,那不会。”“因此,阿难,正是这个欲贪,就是耽著的原因、耽著的根源、耽著的源头、耽著的缘。
‘‘‘Chandarāgaṃ paṭicca ajjhosāna’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ. Chandarāgo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso chandarāge asati chandarāganirodhā api nu kho ajjhosānaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ajjhosānassa, yadidaṃ chandarāgo’’.
109“以决定为条件而有欲贪”,这句话是被这样说的。阿难,应当这样来理解,在什么情形下以决定为条件而有欲贪。阿难,假设决定在任何时候、任何地方、对任何人、在任何事情上都完全不存在,在决定彻底息灭的情况下,欲贪还会被了知到吗?”“大德,那不会。”“因此,阿难,正是这个决定,就是欲贪的原因、欲贪的根源、欲贪的源头、欲贪的缘。
‘‘‘Vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo. Vinicchayo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso vinicchaye asati vinicchayanirodhā api nu kho chandarāgo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ , bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo chandarāgassa, yadidaṃ vinicchayo’’.
110“以所得为条件而有决定”,这句话是被这样说的。阿难,应当这样来理解,在什么情形下以所得为条件而有决定。阿难,假设所得在任何时候、任何地方、对任何人、在任何事情上都完全不存在,在所得彻底息灭的情况下,决定还会被了知到吗?”“大德,那不会。”“因此,阿难,正是这个所得,就是决定的原因、决定的根源、决定的源头、决定的缘。”
‘‘‘Lābhaṃ paṭicca vinicchayo’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā lābhaṃ paṭicca vinicchayo. Lābho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso lābhe asati lābhanirodhā api nu kho vinicchayo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vinicchayassa, yadidaṃ lābho’’.
111“‘以寻求为条件而有获得。’这话是这么说的。阿难,现在你应当通过这个方式来了解,获得是怎么以寻求为条件的。阿难,如果寻求在一切情况、一切方式下,对任何人都完全不存在——当寻求彻底没有、因寻求灭而灭时,还会有获得这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“所以,阿难,这正是获得的因,是它的源头,是它的集起,是它的条件,那就是寻求。”
‘‘‘Pariyesanaṃ paṭicca lābho’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā pariyesanaṃ paṭicca lābho. Pariyesanā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso pariyesanāya asati pariyesanānirodhā api nu kho lābho paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo lābhassa, yadidaṃ pariyesanā’’.
112“‘以渴爱为条件而有寻求。’这话是这么说的。阿难,现在你应当通过这个方式来了解,寻求是怎么以渴爱为条件的。阿难,如果渴爱在一切情况、一切方式下,对任何人都完全不存在——比如欲爱、有爱、无有爱——当渴爱彻底没有、因渴爱灭而灭时,还会有寻求这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“所以,阿难,这正是寻求的因,是它的源头,是它的集起,是它的条件,那就是渴爱。阿难,就这样,这两样东西——凭借两样东西而合流为感受——它们成了同归一处的两种法。
‘‘‘Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā taṇhaṃ paṭicca pariyesanā. Taṇhā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho pariyesanā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariyesanāya, yadidaṃ taṇhā. Iti kho, ānanda, ime dve dhammā dvayena vedanāya ekasamosaraṇā bhavanti’’.
113“‘以触为条件而有受。’这话是这么说的。阿难,现在你应当通过这个方式来了解,受是怎么以触为条件的。阿难,如果触在一切情况、一切方式下,对任何人都完全不存在——比如眼触、耳触、鼻触、舌触、身触、意触——当触彻底没有、因触灭而灭时,还会有受这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“所以,阿难,这正是受的因,是它的源头,是它的集起,是它的条件,那就是触。”
‘‘‘Phassapaccayā vedanā’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ‘phassapaccayā vedanā. Phasso ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, sabbaso phasse asati phassanirodhā api nu kho vedanā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vedanāya, yadidaṃ phasso’’.
114“‘以名色为条件而有触。’这话是这么说的。阿难,现在你应当通过这个方式来了解,触是怎么以名色为条件的。阿难,那些用来施设‘名身’的特征、相貌、相状、名称——如果那些特征、相貌、相状、名称都不存在了,那么,在‘色身’上,还会有‘言辞触’这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“阿难,那些用来施设‘色身’的特征、相貌、相状、名称——如果那些特征……乃至那些名称都不存在了,那么,在‘名身’上,还会有‘有对触’这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“阿难,那些用来施设‘名身’和‘色身’的特征……乃至名称——如果那些特征……乃至那些名称都不存在了,那么,还会有‘言辞触’或‘有对触’这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“阿难,那些用来施设‘名色’的特征……乃至名称——如果那些特征……乃至那些名称都不存在了,那么,还会有‘触’这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“所以,阿难,这正是触的因,是它的源头,是它的集起,是它的条件,那就是名色。”
‘‘‘Nāmarūpapaccayā phasso’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā nāmarūpapaccayā phasso. Yehi, ānanda, ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi nāmakāyassa paññatti hoti, tesu ākāresu tesu liṅgesu tesu nimittesu tesu uddesesu asati api nu kho rūpakāye adhivacanasamphasso paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yehi, ānanda, ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi rūpakāyassa paññatti hoti, tesu ākāresu…pe… tesu uddesesu asati api nu kho nāmakāye paṭighasamphasso paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yehi, ānanda, ākārehi…pe… yehi uddesehi nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca paññatti hoti , tesu ākāresu…pe… tesu uddesesu asati api nu kho adhivacanasamphasso vā paṭighasamphasso vā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yehi, ānanda, ākārehi…pe… yehi uddesehi nāmarūpassa paññatti hoti, tesu ākāresu …pe… tesu uddesesu asati api nu kho phasso paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo phassassa, yadidaṃ nāmarūpaṃ’’.
115“‘以识为条件而有名色。’这话是这么说的。阿难,现在你应当通过这个方式来了解,名色是怎么以识为条件的。阿难,如果识不进入母胎,那么,名色能在母胎里凝结成形吗?”“尊者,确实不能。”“阿难,如果识进入母胎后,又离开了,那么,名色能为了这辈子的存在而再生出来吗?”“尊者,确实不能。”“阿难,如果识在一个幼小的男孩或女孩身上中断了,那么,名色还能成长、发育、长大吗?”“尊者,确实不能。”“所以,阿难,这正是名色的因,是它的源头,是它的集起,是它的条件,那就是识。”
‘‘‘Viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Viññāṇañca hi, ānanda, mātukucchismiṃ na okkamissatha, api nu kho nāmarūpaṃ mātukucchismiṃ samuccissathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇañca hi, ānanda, mātukucchismiṃ okkamitvā vokkamissatha, api nu kho nāmarūpaṃ itthattāya abhinibbattissathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇañca hi, ānanda, daharasseva sato vocchijjissatha kumārakassa vā kumārikāya vā, api nu kho nāmarūpaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjissathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo nāmarūpassa – yadidaṃ viññāṇaṃ’’.
116“‘以名色为条件而有识。’这话是这么说的。阿难,现在你应当通过这个方式来了解,识是怎么以名色为条件的。阿难,如果识没有在名色中得到立足之处,那么,在未来,还会有生、老、死等苦蕴的生起这回事吗?”“尊者,确实不会有。”“所以,阿难,这正是识的因,是它的源头,是它的集起,是它的条件,那就是名色。阿难,轮回流转的范围就到此为止了:也就是说,由此而有生,由此而有老,由此而有死,由此而有灭去,由此而有再生。言语的路径到此为止,语言的路径到此为止,概念的路径到此为止,慧观的领域到此为止,为了施设这辈子的存在而转动不息的轮转就转到了这里——也就是名色与识,二者互相作为彼此的条件,一起运作。”
‘‘‘Nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ. Viññāṇañca hi, ānanda, nāmarūpe patiṭṭhaṃ na labhissatha, api nu kho āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ dukkhasamudayasambhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo viññāṇassa yadidaṃ nāmarūpaṃ. Ettāvatā kho, ānanda, jāyetha vā jīyetha vā mīyetha vā cavetha vā upapajjetha vā. Ettāvatā adhivacanapatho, ettāvatā niruttipatho, ettāvatā paññattipatho, ettāvatā paññāvacaraṃ, ettāvatā vaṭṭaṃ vattati itthattaṃ paññāpanāya yadidaṃ nāmarūpaṃ saha viññāṇena aññamaññapaccayatā pavattati.
33我施设
Attapaññatti
117阿难,一个人在施设自我时,究竟以什么方式来施设呢?阿难,他可能施设一个有色、有限的自我——这样想:‘我的自我是有色的、有限的。’或者,阿难,他施设一个有色、无限的自我——这样想:‘我的自我是有色的、无限的。’或者,阿难,他施设一个无色、有限的自我——这样想:‘我的自我是无色的、有限的。’或者,阿难,他施设一个无色、无限的自我——这样想:‘我的自我是无色的、无限的。’
‘‘Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ paññapento paññapeti? Rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘‘rūpī me paritto attā’’ti. Rūpiṃ vā hi , ānanda, anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘rūpī me ananto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘arūpī me paritto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘arūpī me ananto attā’ti.
118在这里,阿难,那个施设有色、有限自我的人,他或者是现在正在施设有色、有限的自我,或者是将来会施设有色、有限的自我,又或者他心里会这样想:‘虽然它原本不是这样,我要设法让它变成这样。’既然如此,阿难,这样说来,‘有色有限自我之见’就成了潜藏在他内心的随眠倾向——这样说应该是恰当的。
‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ parittattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.
36在这里,阿难,那个施设有色、无限自我的人,他或者是现在正在施设有色、无限的自我,或者是将来会施设有色、无限的自我,又或者他心里会这样想:‘虽然它原本不是这样,我要设法让它变成这样。’既然如此,阿难,这样说来,‘有色无限自我之见’就成了潜藏在他内心的随眠倾向——这样说应该是恰当的。
‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ anantattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.
37在这里,阿难,那个施设无色、有限自我的人,他或者是现在正在施设无色、有限的自我,或者是将来会施设无色、有限的自我,又或者他心里会这样想:‘虽然它原本不是这样,我要设法让它变成这样。’既然如此,阿难,这样说来,‘无色有限自我之见’就成了潜藏在他内心的随眠倾向——这样说应该是恰当的。
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ parittattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.
38在这里,阿难,那个施设无色、无限自我的人,他或者是现在正在施设无色、无限的自我,或者是将来会施设无色、无限的自我,又或者他心里会这样想:‘虽然它原本不是这样,我要设法让它变成这样。’既然如此,阿难,这样说来,‘无色无限自我之见’就成了潜藏在他内心的随眠倾向——这样说应该是恰当的。阿难,一个人施设自我,就仅限于这四种方式了。
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ anantattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya. Ettāvatā kho, ānanda, attānaṃ paññapento paññapeti.
39非我施设
Naattapaññatti
119阿难,一个人在不施设自我时,究竟以什么方式不施设呢?阿难,他不施设有色、有限的自我——不这样想:‘我的自我是有色的、有限的。’阿难,他不施设有色、无限的自我——不这样想:‘我的自我是有色的、无限的。’阿难,他不施设无色、有限的自我——不这样想:‘我的自我是无色的、有限的。’阿难,他不施设无色、无限的自我——不这样想:‘我的自我是无色的、无限的。’
‘‘Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ na paññapento na paññapeti? Rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘rūpī me paritto attā’ti. Rūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘rūpī me ananto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘arūpī me paritto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘arūpī me ananto attā’ti.
120阿难,在这里,如果一个人不施设、也不去建立'我的自我是有色的、有限的',他既不在现在这样认为,也不在未来那样设想,更不会生起这样的想法:'虽然事实并非如此,我也要让它变成那样。'阿难,到了这个地步,'我的自我是有色的、有限的'这种见解,就确实不会再潜藏于心了。这样说,才算是恰当的。
‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ parittattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.
42阿难,在这里,如果一个人不施设、也不去建立'我的自我是有色的、无限的',他既不在现在这样认为,也不在未来那样设想,更不会生起这样的想法:'虽然事实并非如此,我也要让它变成那样。'阿难,到了这个地步,'我的自我是有色的、无限的'这种见解,就确实不会再潜藏于心了。这样说,才算是恰当的。
‘‘Tatrānanda , yo so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ anantattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.
43阿难,在这里,如果一个人不施设、也不去建立'我的自我是无色的、有限的',他既不在现在这样认为,也不在未来那样设想,更不会生起这样的想法:'虽然事实并非如此,我也要让它变成那样。'阿难,到了这个地步,'我的自我是无色的、有限的'这种见解,就确实不会再潜藏于心了。这样说,才算是恰当的。
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ parittattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.
44阿难,在这里,如果一个人不施设、也不去建立'我的自我是无色的、无限的',他既不在现在这样认为,也不在未来那样设想,更不会生起这样的想法:'虽然事实并非如此,我也要让它变成那样。'阿难,到了这个地步,'我的自我是无色的、无限的'这种见解,就确实不会再潜藏于心了。这样说,才算是恰当的。阿难,到此为止,就是不施设自我、不建立任何自我之见的情形。
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ anantattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya. Ettāvatā kho, ānanda, attānaṃ na paññapento na paññapeti.
45我随观
Attasamanupassanā
121阿难,那么,一个观察自我的人,又是如何观察的呢?阿难,有人观察自我时,会这样认为:'感受就是我的自我。'也有人在观察自我时,会这样认为:'不对,感受不是我的自我,我的自我是没有感受体验的。'还有人在观察自我时,会这样认为:'不对,感受不是我的自我,我的自我也不是没有感受体验的;是我的自我在感受,我的自我是以感受为其本质的。'
‘‘Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati? Vedanaṃ vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati – ‘vedanā me attā’ti. ‘Na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attā’ti iti vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati. ‘Na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti iti vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati.
122阿难,在这里,对于那个说'感受就是我的自我'的人,你应该这样问他:'朋友,感受有三种:快乐的感受,痛苦的感受,不苦不乐的感受。在这三种感受当中,你把哪一个看作是自我呢?'阿难,当一个人正在体验快乐的感受时,在那一刻,他既没有体验痛苦的感受,也没有体验不苦不乐的感受;在那一刻,他唯一体验到的就是快乐的感受。阿难,当一个人正在体验痛苦的感受时,在那一刻,他既没有体验快乐的感受,也没有体验不苦不乐的感受;在那一刻,他唯一体验到的就是痛苦的感受。阿难,当一个人正在体验不苦不乐的感受时,在那一刻,他既没有体验快乐的感受,也没有体验痛苦的感受;在那一刻,他唯一体验到的就是不苦不乐的感受。
‘‘Tatrānanda, yo so evamāha – ‘vedanā me attā’ti, so evamassa vacanīyo – ‘tisso kho imā, āvuso, vedanā – sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. Imāsaṃ kho tvaṃ tissannaṃ vedanānaṃ katamaṃ attato samanupassasī’ti? Yasmiṃ, ānanda, samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti; sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti; dukkhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti; adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti.
123阿难,乐受也是无常的、有为的、缘起的,是坏灭法、衰谢法、消褪法、止息法。阿难,苦受也是无常的、有为的、缘起的,是坏灭法、衰谢法、消褪法、止息法。阿难,不苦不乐受也是无常的、有为的、缘起的,是坏灭法、衰谢法、消褪法、止息法。当一个人感受到乐受时,他会认为:‘这就是我的自我。’当那个乐受止息时,他又会认为:‘我的自我消失了。’当感受到苦受时,他会认为:‘这就是我的自我。’当那个苦受止息时,他又会认为:‘我的自我消失了。’当感受到不苦不乐受时,他会认为:‘这就是我的自我。’当那个不苦不乐受止息时,他又会认为:‘我的自我消失了。’就这样,一个主张‘感受就是我的自我’的人,他在当下这一生中,就把这个不断生灭、混杂着无常、苦、乐的东西,当成了自我。因此,阿难,根据这个道理,就不能这样认为:‘感受就是我的自我。’
‘‘Sukhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Dukkhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Adukkhamasukhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Tassa sukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘eso me attā’ti hoti. Tassāyeva sukhāya vedanāya nirodhā ‘byagā me attā’ti hoti. Dukkhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘eso me attā’ti hoti. Tassāyeva dukkhāya vedanāya nirodhā ‘byagā me attā’ti hoti. Adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘eso me attā’ti hoti. Tassāyeva adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā ‘byagā me attā’ti hoti. Iti so diṭṭheva dhamme aniccasukhadukkhavokiṇṇaṃ uppādavayadhammaṃ attānaṃ samanupassamāno samanupassati, yo so evamāha – ‘vedanā me attā’ti. Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati – ‘vedanā me attā’ti samanupassituṃ.
124阿难,在这里,如果有人这样说:‘感受确实不是我的自我,我的自我是那不感受一切的。’那么,应该这样问他:‘朋友,在一个完全没有感受的地方,那里还会有“我是这个”这种想法吗?’ 他会回答说:‘尊者,不会有的。’ 因此,阿难,根据这个道理,就不能这样认为:‘感受不是我的自我,我的自我是那不感受一切的。’
‘‘Tatrānanda , yo so evamāha – ‘na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attā’ti, so evamassa vacanīyo – ‘yattha panāvuso, sabbaso vedayitaṃ natthi api nu kho, tattha ‘‘ayamahamasmī’’ti siyā’’’ti ? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati – ‘na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attā’ti samanupassituṃ.
125阿难,在这里,如果有人这样说:‘感受确实不是我的自我,我的自我也不是那不感受一切的,而是我的自我在感受,感受的性质属于我的自我。’那么,应该这样问他:‘朋友,如果感受完完全全、彻彻底底、毫无剩余地全部止息了。在完全没有感受的情况下,由感受止息了,那里还会有“我是这个”这种想法吗?’ 他会回答说:‘尊者,不会有的。’ 因此,阿难,根据这个道理,就不能这样认为:‘感受不是我的自我,我的自我也不是不感受一切的,而是我的自我在感受,感受的性质属于我的自我。’
‘‘Tatrānanda , yo so evamāha – ‘na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti. So evamassa vacanīyo – vedanā ca hi, āvuso, sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesā nirujjheyyuṃ. Sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho tattha ‘ayamahamasmī’ti siyā’’ti? ‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati – ‘‘na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti samanupassituṃ.
126阿难,当一位比丘不认为‘感受就是自我’,不认为‘自我是不感受的’,也不认为‘我的自我在感受,感受的性质属于我的自我’。当他不再这样认为时,就不会在世间执取任何事物。不执取,就不会忧虑。不忧虑,他就在当下彻底地涅槃了。他清楚地了知:‘生已耗尽,梵行已立,应做之事已办,不再有来生轮回。’ 阿难,对于这样一位心已解脱的比丘,如果有人持这样的见解说:‘如来死后存在’,那是不合适的。说‘如来死后不存在’,那是不合适的。说‘如来死后既存在又不存在’,那是不合适的。说‘如来死后既非存在也非不存在’,那是不合适的。为什么呢?阿难,只要还有言说的范围、言说的途径,还有语言的范围、语言的途径,还有概念的范围、概念的途径,还有智慧的范围、智慧的领域,只要还有轮回流转的范围,那位比丘都已通过证知而解脱了。对于这样一位通过证知而解脱的比丘,如果说他‘不知、不见’,那是不合适的。
‘‘Yato kho, ānanda, bhikkhu neva vedanaṃ attānaṃ samanupassati, nopi appaṭisaṃvedanaṃ attānaṃ samanupassati, nopi ‘attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti samanupassati. So evaṃ na samanupassanto na ca kiñci loke upādiyati, anupādiyaṃ na paritassati, aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Evaṃ vimuttacittaṃ kho, ānanda, bhikkhuṃ yo evaṃ vadeyya – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. ‘Na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. ‘Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. ‘Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. Taṃ kissa hetu? Yāvatā, ānanda, adhivacanaṃ yāvatā adhivacanapatho, yāvatā nirutti yāvatā niruttipatho, yāvatā paññatti yāvatā paññattipatho, yāvatā paññā yāvatā paññāvacaraṃ, yāvatā vaṭṭaṃ , yāvatā vaṭṭati , tadabhiññāvimutto bhikkhu, tadabhiññāvimuttaṃ bhikkhuṃ ‘na jānāti na passati itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ.
52七识住
Satta viññāṇaṭṭhiti
127阿难,有七种识住的境界,和二种处。哪七种呢?阿难,有一些众生,它们身体各异,想也各异,例如人类、一部分天人和一部分恶道众生。这是第一种识住。阿难,有一些众生,它们身体各异,但想是同一的,例如那些最初化生的梵天众。这是第二种识住。阿难,有一些众生,它们身体是同一的,但想各异,例如光音天的天人。这是第三种识住。阿难,有一些众生,它们身体是同一的,想也是同一的,例如遍净天的天人。这是第四种识住。阿难,有一些众生,它们完全超越了色想,灭尽了有对想,不再作意种种想,达到‘虚空是无边的’,住于空无边处。这是第五种识住。阿难,有一些众生,它们完全超越空无边处,达到‘识是无边的’,住于识无边处。这是第六种识住。阿难,有一些众生,它们完全超越识无边处,达到‘什么都没有’,住于无所有处。这是第七种识住。无想有情处是第二种处,非想非非想处是第二种处。
‘‘Satta kho, ānanda , viññāṇaṭṭhitiyo, dve āyatanāni. Katamā satta? Santānanda, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā , ekacce ca devā, ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti . Santānanda, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti. Asaññasattāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanameva dutiyaṃ.
128阿难,在这里,对于这第一种识住——身体各异、想也各异的众生,例如人类、一部分天人和一部分恶道众生。阿难,如果有人既了知这种识住本身,又了知它的集起,了知它的灭去,了知它的乐味,了知它的过患,了知从它出离的方法,那么,他还适合去欢喜执取这种识住吗?' 阿难回答:'尊者,不适合。'……(以此类推)阿难,在这里,对于这个无想有情处。如果有人既了知这个处本身,又了知它的集起,了知它的灭去,了知它的乐味,了知它的过患,了知从它出离的方法,那么,他还适合去欢喜执取这个处吗?' 阿难回答:'尊者,不适合。' 阿难,在这里,对于这个非想非非想处。如果有人既了知这个处本身,又了知它的集起,了知它的灭去,了知它的乐味,了知它的过患,了知从它出离的方法,那么,他还适合去欢喜执取这个处吗?' 阿难回答:'尊者,不适合。' 阿难,当一位比丘如实了知了这七种识住和这二种处的集起、灭去、乐味、过患和出离之后,不执取而解脱了。阿难,这位比丘就称为慧解脱者。
‘‘Tatrānanda, yāyaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā, ekacce ca devā, ekacce ca vinipātikā. Yo nu kho, ānanda, tañca pajānāti, tassā ca samudayaṃ pajānāti, tassā ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassā ca assādaṃ pajānāti, tassā ca ādīnavaṃ pajānāti, tassā ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe… ‘‘tatrānanda, yamidaṃ asaññasattāyatanaṃ. Yo nu kho, ānanda, tañca pajānāti, tassa ca samudayaṃ pajānāti, tassa ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassa ca assādaṃ pajānāti, tassa ca ādīnavaṃ pajānāti, tassa ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tatrānanda, yamidaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Yo nu kho, ānanda, tañca pajānāti, tassa ca samudayaṃ pajānāti, tassa ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassa ca assādaṃ pajānāti, tassa ca ādīnavaṃ pajānāti, tassa ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. Yato kho, ānanda, bhikkhu imāsañca sattannaṃ viññāṇaṭṭhitīnaṃ imesañca dvinnaṃ āyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādā vimutto hoti, ayaṃ vuccatānanda, bhikkhu paññāvimutto.
55八解脱
Aṭṭha vimokkhā
129阿难,有八种解脱。哪八种呢?具有色身的人看见外在的色法,这是第一种解脱。自己内心没有色想,却看见外在的色法,这是第二种解脱。心完全专注于‘清净’的理想,这是第三种解脱。超越一切色想,灭除一切障碍想,不再注意各种差别想,达到‘虚空是无限的’——成就并安住于空无边处,这是第四种解脱。完全超越空无边处,达到‘识是无限的’——成就并安住于识无边处,这是第五种解脱。完全超越识无边处,达到‘什么都没有’——成就并安住于无所有处,这是第六种解脱。完全超越无所有处,成就并安住于非想非非想处,这是第七种解脱。完全超越非想非非想处,成就并安住于想受灭,这是第八种解脱。阿难,这就是八种解脱。
‘‘Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati ayaṃ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati, ayaṃ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti, ayaṃ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ pañcamo vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma ‘nevasaññānāsaññā’yatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.
130阿难,从一位比丘能够以顺的方式、逆的方式、顺逆双方式,随其所欲、随其所愿、随其所时,随意进入并出离这八种解脱的时候,当他通过灭尽诸漏,就在此世,亲自以智慧作证,成就并安住于无漏的心解脱、慧解脱时——阿难,这位比丘就被称为‘俱分解脱’。阿难,没有比这种俱分解脱更超胜、更殊胜的俱分解脱了。”世尊说了这番话。阿难尊者内心欢喜,对世尊的教导感到欣悦。
‘‘Yato kho, ānanda, bhikkhu ime aṭṭha vimokkhe anulomampi samāpajjati, paṭilomampi samāpajjati, anulomapaṭilomampi samāpajjati, yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjatipi vuṭṭhātipi. Āsavānañca khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, ayaṃ vuccatānanda, bhikkhu ubhatobhāgavimutto. Imāya ca ānanda ubhatobhāgavimuttiyā aññā ubhatobhāgavimutti uttaritarā vā paṇītatarā vā natthī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
58大缘经完 第二
Mahānidānasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.